Ἀποφυγὴ Κολάσεως

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Talk: Avoiding Hell. Delivered abroad.

There will be signs in the moon and the stars, and on the earth distress among the nations, bewildered by the roaring and surging of the sea. People will faint with fear and with foreboding over what is coming upon the inhabited world.

For the powers of heaven will be shaken. And then they will see the Son of Man coming in a cloud with power and great glory. Heaven and earth will pass away, but My words will never pass away.

But take heed to yourselves, lest your hearts be weighed down with dissipation and drunkenness and the cares of this life, and that Day come upon you suddenly. For it will come like a snare upon all those who dwell on the face of the whole earth.

So stay awake and keep watch, praying at every moment, that you may be counted worthy to escape all these things that are about to happen, and to stand before the Son of Man.

These are the words of Christ our Master, who came into the world to save mankind. Christ foretold all of this to us, and here He says: "Heaven and earth shall pass away" — heaven and earth will be gone. "But my words shall not pass away" — they will remain; my words will come to pass. That is, they will be worked out in people's lives in exactly the way He describes here.

Here Christ says: «For many will come in my name, saying, I am the Christ.» Many will come and they will say, «I am the Christ.»

As we expect—and as we firmly believe—the Antichrist will say precisely this: “I am Christ. I am God. Come to me, and I will give you everything.” All you need to do is believe in me and accept the seal of your obedience to me.

‥

Therefore, do not follow after them. Do not believe them or follow them. Put no trust in what they tell you: “You see, Christ is here! This is the Messiah! Follow him, and we shall be saved.”

“We will be saved.” I am not saying that wars will follow. You will hear of wars and upheavals. There will be great turmoil. Do not be terrified; do not lose heart. Do not let your faith in Me grow weak. Remain steadfast and firmly grounded in the faith. For such great signs will occur that, just think, as the Scripture says, people will faint with fear and with foreboding of what is coming. These are the things you will hear are about to happen.

The things that will happen will be so terrifying that people will lose heart and courage. They will be under tremendous pressure and driven into a dreadful plight, because they will not only begin to see these events taking place, but will also see them continuing to unfold.

After all these great events have taken place, the people of that time will be utterly terrified, frightened, and deeply troubled. Then, at the height of that terrible state, the Second Coming will take place. Christ will come, the trumpets will sound, the dead will rise, and so forth.

And here Christ tells us, “Take heed to yourselves. See that this Day, these great events and this immense calamity, do not find you in a state of sin.” Do not become weighed down by drunkenness, excess, or the cares of a life burdened with all kinds of worldly concerns. Keep your confession in order and your sins confessed.

Be in good order—clean and ready for the great Day when Christ comes to judge the world. That Day, He says, will come like a snare. It will come so suddenly that people will, in a sense, be caught without warning.

“Watch,” He says. Do not sleep. Be watchful in prayer and watchful in your thoughts, in your work, in your family, and everywhere. “Watch, therefore, at all times”—at every hour and every moment—“praying,” that is, offering prayer.

In a manner of speaking, we must keep four hundred eyes open. We must let nothing escape us and be negligent nowhere, lest we be caught in that dreadful snare. Afterward we will not be saved, because there will no longer be any way of salvation.

And He says: «Pray that you may be counted worthy to escape all these things that are about to happen, and to stand before the Son of Man.» And to stand, He means, at the right hand of Christ, the Great Judge.

And when the Son of Man comes in His glory, with all the holy angels with Him,

and then He will sit upon the throne of His glory.

And all the nations will be gathered before him — the billions upon billions of human beings. And our Christ, as the Judge seated in glory, will separate this whole great flock, this whole vast assembly of people raised from the dead.

He will separate them into two groups. The righteous—those who sinned but were cleansed through metanoia, through good works, through martyrdom, and through the blood of the Lamb—He will place at His right hand and draw near to Himself. He will fill them with glory and honor. His face will shine like ten thousand suns, and all that glory will be reflected upon the faces of the righteous, so that they too will become like suns.

Each one will shine just as Christ shines. Think of the glory, think of the honor, think of the beauty—things our minds cannot comprehend.

Sadly, those on the other side, those at His left hand—for that is where they will be led—will be utterly wretched and shrouded in darkness,

because their works will have been works of the devil. The faces of the righteous will certainly be radiant, because they performed the works of light and metanoia. But the sinners at His left hand performed the works of the devil, and therefore they will bear the darkness and deformity of the demons.

Sometimes we see a person who is steeped in sin, and even his outward features reveal exactly what kind of life he leads.

How much more will this be so when they stand condemned, especially when they are seized at that moment by dreadful, terrifying, inconceivable anguish. Everything will speak, everything will cry out, everything will become a voice proclaiming that, within a few moments, this great calamity will come upon them: they will be led into eternal Hell with the demons. They will dwell and live together with the demons—a terrifying thing.

You may have seen a demon-possessed person—how the demon convulses him, throws him to the ground, and inflicts so many things upon him that those who witness it are filled with sorrow.

Now imagine that there is not only one demon, but countless thousands and millions, with all those people mixed among them. May God stretch out His hand and keep every human being from descending there. It is inconceivable; we cannot describe it.

And so He will separate the two groups. God will take the one that belongs to Him, while the other will follow the evil demons who guided them into evil and sin. This is how the devil rewards those who obey him.

And Christ the Master, after separating the people—the whole flock, that entire multitude—will turn to those at His right hand and say to His own: “Come, you blessed of My Father, inherit the Kingdom prepared for you from the foundation of the world.”

“For I was hungry and you gave Me food; I was thirsty and you gave Me drink; I was a stranger and you welcomed Me; I was naked and you clothed Me; I was sick and you visited Me; I was in prison and you came to Me.” This is what He will say to those at His right hand. They, in turn, will answer, “When did we see You hungry or thirsty, in prison or naked, and so forth?”

Then Christ will honor them and explain that these things they did—these many acts of mercy through which love is expressed—they did for the poor, the naked, the imprisoned, and the rest.

“But behind the faces of the poor, the weak, the imprisoned, and the sick, it was I who was present.”

Therefore, because you showed Me all this love in action, it is as though He says to them: “I thank you, and now I will give you your reward. Everything you sent ahead to Heaven through your many acts of mercy and love, I kept safe.

I held it all in My treasury, and now I am honoring every claim.” When we performed an act of mercy, perhaps we never thought of it this way: that God makes Himself a debtor to man. No, we did not think of that.

And yet God is just, and He fulfills everything He has promised.

After blessing them, He will answer them: “You did all these things for Me, and I freely give you My Kingdom.”

Sadly, He will then turn toward those at His left hand.

Christ would never have wished to say what He said, for He is the God of love, compassion, and mercy toward mankind. Yet although He is love, mercy toward mankind, forgiveness, and compassion, He is also justice.

All His other graces have found their place and been put into effect in our life. God shows us mercy, He pours out His tender compassions upon us, He forgives us again and again, without ceasing. But His justice—that He has not given permission to take effect, so that in this way the work of His love and His compassion might have room to save us.

But after death—at the Second Coming, of course—all these virtues that were at work in this life will step aside. They will have completed their work, and justice will now take precedence.

Then He will turn and say to those on His left: “Depart from me, you who are cursed, into the eternal fire, which has been prepared for the devil and his angels. For I was hungry, and you gave me nothing to eat; I was thirsty, and you gave me nothing to drink; I was a stranger, and you did not take me in; I was naked, and you did not clothe me; I was sick and in prison, and you did not visit me.”

And they too will answer, “When did we see You hungry, or thirsty, or sick, and so forth?” And Christ will say that, since you did not do these things for the brethren who represent Me,

you did not do them for Me either. Therefore, since your deeds were without compassion and without love, you behaved toward Me, in a sense, with cruelty, despite all the good things I had given you. And if you had given anything away, it would not have been your own; I blessed it for you, and I gave it to you. Yet you were not moved even to think of the poor, the hungry, the stranger, the sick, or the prisoner.

And sadly, He pronounces the final sentence, separating the two forever and for all eternity. The one group will go to Paradise with Christ and the angels, while the sinners will go with the demons.

And there, in the prophecy of the Prophet Isaiah, the prophet speaks of the Second Coming. He says that the Ancient of Days will sit in glory upon His throne, and so forth, to judge the whole inhabited world, and from beneath His throne a river of fire will flow.

And in a vision granted to a Saint, God showed him how the Second Coming would take place. After the great judgment had been completed, a tremendous noise began to be heard, a terrifying roar. The sinners understood exactly what was about to happen, and because the roar of that river caused such great confusion, they began to tremble with terror and horror.

Then the river flowed on and swept all the sinners into Hell. The evil angels cast them into it. And this holy man saw that the righteous were deeply, deeply grieved, because they witnessed this great destruction of human beings and thought that among them might be a father or mother, children, a husband or wife, and so many relatives, from whom they had now been separated forever.

Christ, seeing that the righteous were deeply grieved, said to Himself, “Now that justice has been fulfilled, it is no longer right for My people, who suffered so much in the world, to grieve.”

They endured contempt, temptations, tribulations, pain, and so much more. That is why they were counted worthy to stand at His right hand. Now, in the place of rest, joy, and gladness, it is not fitting that they should grieve over sinners.

It was enough that they had been terribly afflicted and had suffered during their earthly lives; this is why joy is theirs now. And Christ, by His divine power, removed from the memory of the righteous, it is said, the very existence of those who were being punished, as well as the existence of Hell.

It was like what happens when something affects a person’s mind and the functioning of the nous, the spiritual intellect, so that he knows and remembers nothing. God brought them into a perfect state of forgetfulness, removing from the memory of the righteous all remembrance of the people who had been condemned and even of the existence of Hell.

When the whole matter had come to its end, all the ranks of angels, accompanying Christ, together with the Saints at His right hand, ascended into Heaven in glory, just as that holy man saw. They chanted the resurrectional troparia: “It is the day of Resurrection; let us be radiant, O people! Pascha, the Lord’s Pascha”—an eternal Pascha, a Pascha that never ends, the eternal Sabbath rest.

The eternal Sabbath rest means repose—eternal repose. And when the Saints entered Paradise, which would then be opened, and saw how many good things God had prepared with infinite perfection and wisdom, they were overwhelmed with awe and said to themselves, “But what did we offer? What did we do to receive all these good things? Was it because we went to Holy Confession? Because we wept, fasted, made some ascetic struggle, or showed patient endurance amid temptations, tribulation, illness, disability, and so many other things that it was only natural for us to encounter and endure?”

And for all this, Christ our Savior, our Lamb who was slain, will count us worthy of these good things for all eternity.

Yes, this is how richly Christ rewards us, because God is infinitely rich. No matter how much God gives, He never even begins to exhaust His gifts. As for those on the left—may God grant that no one should ever descend there—

sadly, they will live forever in the horror of being utterly stripped of light and of God. Here we may be sinners, sick, disabled—whatever you wish to call us. Yet we see the sun, we see the light, we have some companionship, we have a little bed where we can rest, and we have someone with whom we can speak.

However poor or disabled a person may be, he still has something in this life. But that other life is terrifying.

The benefit of remembering Hell is exceedingly great. As a contemporary Saint of the Holy Mountain said, “Keep your nous, your spiritual intellect, in Hell, and Hell will leave you alone.” Remember what happens down there. When a person keeps these things in mind and meditates upon them, he will surely find the path of light and salvation, because after such meditation he will never wish to descend there.

We forget Hell, and that is why we will go to Hell—because we forget it. If we remembered it, we would struggle to escape it. And everything sorrowful in this life, compared with what we contemplate there, would seem like a game.

Indeed, it is nothing by comparison. Our life is so fleeting that in a single moment, in one minute, we may depart from this life and enter eternity. However terrible our suffering here may be, whether for a minute or for many years, it is nothing compared with eternal Hell, where there is no consolation, no light, and no God.

Among the other torments of Hell is the absence of every human being. A person in that darkness will think, “There is no one else.” This too is a kind of Hell: to feel that you are entirely alone there, because there is no one else.

Saint Macarius of Egypt was a great ascetic. One day, as he was walking, he came upon a skull and tapped it with his little staff. “Who were you,” he asked, “when you were alive?”

The skull answered, “I was a priest of the idols. And you are Macarius, the Saint of God, whose prayers reach even us—

those who are in Hell and in darkness.” The Saint asked, “But what benefit can my prayer bring you idolaters? I can understand my prayers reaching Christians, the Orthodox, but I cannot understand how they could reach an idolater—especially a priest of idols, a leader of the demons.”

“And yet, Father, your prayers do reach us. A very faint light appears, and each of us can see the back of another. Then we realize that someone else is near me—near us—and this brings me some consolation,” he said.

“Oh, come now,” says the Saint, “is that supposed to be a comfort?” And he struck it again with his little staff, grieved at what he had just been told. Of course, the tempter — the devil — in order to take away the benefit that comes from the remembrance of hell,

It tries to dull the sharpness of the matter and to present this doctrine of the Church as something different from the true extent of that misery, so as to lessen the spiritual benefit it gives to Christians.

And it influences people—even people of the Church and theologians—to teach false doctrine and say that Hell will exist only in the conscience of those who are condemned, rather than being Hell in actual reality, with an objective existence of its own.

This is wrong. They say, “Do you really believe there will be cauldrons in which people boil, fires and flames that burn them, worms, and all the rest? And how could that be, since the soul is spiritual?” At the resurrection of the dead, the bodies will rise, but they will be made incorruptible and spiritual. Christ, the firstborn from the dead and the Lord of Glory, was buried with a natural body and rose in bodily incorruption.

In just this way, the dead too will be raised incorruptible. As the Apostle Paul says, “It is sown in corruption; it is raised in incorruption.” This mortal body must put on immortality. And after the Resurrection, Christ entered and stood among the disciples even though the doors were shut.

Before Christ completed His work upon the Cross and was buried,

Before, in the natural course of things, because He possessed a human nature united with His divinity, He had to enter through the doorway, through the door, in order to come into the place where the disciples were. But now, after the Resurrection, He entered while the doors were shut.

So too will the bodies of those who rise be made incorruptible. And we believe that Hell will be in the conscience. But in that case, someone could say, “I will make my conscience brutish and unfeeling, so that I will remember nothing.”

In other words, we might say that within their conscience the condemned will remember that they grieved God, embittered Him, sinned, blasphemed Him, and forgot Him—and that this memory will gnaw at them like a worm and burn them like fire.

But a person can make himself unfeeling; he can deaden his conscience completely until he feels nothing. Then what becomes of Hell? What becomes of the doctrine?

But that's not where the issue lies. We see it here, in what the Lord told us. At the Judgment He said: 'Depart from Me.'

And to those on His left He says: “Depart from Me, you cursed, into the eternal fire prepared for the devil and his angels.”

Therefore, He sends those on His left into the Hell prepared for the demons. Yet demons have no bodies.

The demons do not have a conscience that reproves them for their deeds and makes them suffer. They know that, though they were angels, they are now demons; they know that they do evil against God—or rather, that they harm human beings—and they know that they will be condemned to Hell.

They know this, but they are not tormented by their conscience in such a way that their Hell consists merely of the suffering of conscience.

But they go away into the eternal fire, a reality suited to the spiritual nature of the demons. Do you understand? After the Resurrection, the incorruptible body and the soul will form one hypostasis, one person. Human beings will be spiritual.

The body will no longer possess matter in its present form or depend upon material things. This has nothing to do with Hell existing merely in the conscience. The punishment itself will be spiritual and objectively real. Paradise, likewise, does not exist merely in the conscience.

Back then I did good works, I gave rest to God, and so on. And so I have the enjoyment of God — the way a spiritual person enjoys Him now, in prayer. But there Christ spoke about Paradise. The Apostle Paul went and saw Paradise, and he said that God has prepared such great good things: «Eye has not seen, nor ear heard, nor has it entered into the heart of man, the things which God has prepared for those who love Him.»

Therefore, God has prepared these things within a spiritual order suited to the soul and to the whole human person, body and soul, as humanity will then exist. He has prepared Paradise. Correspondingly, Hell has also been prepared: Hell will be spiritual, its torments spiritual, its darkness spiritual, its fire spiritual, its worm spiritual, and its punishment spiritual, suited to the nature of the demons.

If Hell had no objective spiritual reality, the demons could not be punished. They are not punished by leaping about in material flames. They have no bodily need, and material fire cannot burn them. A spiritual nature is not burned by matter.

Therefore, the Hell of the demons is spiritual, and it is there that Christ sends those on His left. Christ makes this clear in the passages we have read. And the conclusion I wish to draw is what Christ Himself said: may the great events and the snare of the Second Coming not overtake us in drunkenness, excess, and the cares of this life.

We may be building and creating, yet burdened with needless cares—not with necessary ones, of course. As long as we live, we must attend to the necessities of life. These needs require us to take thought, go to work, earn our daily bread, and make a living. Such things are necessary, and we must do them.

But what must we avoid? The needless and excessive things with which we burden ourselves for no good reason. May the Second Coming and these events not find us so preoccupied with such cares that we have forgotten God. When the great destruction came in the days of Noah, the Old Testament says that it found people absorbed in their concerns—marrying, celebrating, carrying on with their affairs, building and making things.

And then, in an instant, the weather changed. The rain began, the floodgates of heaven opened, and the springs of the Abyss poured forth rivers of water. The whole world was flooded, and the waters rose thousands of metres, as high as the highest mountain in the world, Mount Ararat.

So how did the water rise so high through rain alone? It did not. The floodgates of heaven were opened, as were the springs of the abyss beneath the earth. The waters burst forth, the world was flooded, and every living thing drowned except Noah’s family and the animals God had summoned, so that after the destruction and the flood, human beings and animals might once again “be fruitful and multiply.”

This judgment and punishment from God overtook the people while they were occupied with their worldly cares, because they did not believe Noah. For a hundred years, they had watched him building and preparing the ark, and they would ask him, “What are you doing?” He answered, “Because of our sins, God will send rain; a flood will come, and we will drown. Repent.”

But they laughed. “What is this man talking about? Where did he find such fairy tales?” Yet when the flood came, it swept them all away and drowned them. Then they ran to save themselves—but where could they escape? Could they escape the wrath of God?

The wrath of God caught them like a snare, on a day and at an hour they did not expect. Our Christ, our Saviour, in His providence for all that is to come, foretells these things to us through His Holy Gospel so that we may take heed and prepare ourselves, but also so that we may be left without excuse.

We must have no excuse at all—no claim that He did not tell us, that we had not read or heard these things, and therefore had not prepared. No. Christ told us everything in full detail. And the Church continually—the Holy Fathers, the preachers, and all the Fathers of God—speaks of what we must labour to accomplish: the works of light and of the Gospel, so that we may escape this great destruction.

And unfortunately, everything we see—especially the prevalence of sin—tells us that the end is drawing near and that great events are approaching. We hear of wars that will come. We hear of and see earthquakes; we see sin and satanism. What do our eyes not see? Technology will advance so far that it will deprive us of both sound reason and faith.

What more are we waiting for? In one sense, each person’s death is his own Second Coming. Yet we also await and discern something that will affect everyone. Therefore, let us prepare ourselves continually. Let us be cleansed and purify ourselves. Let us perform works of light—precisely what our Christ commands—the works of love, all the many forms that love takes. Let our hearts become innocent, like the heart of a little child. For the Lord said that unless we become like children in innocence and love, we shall not be able to enter the Kingdom of Heaven.

He does not mean that we should have a child’s understanding or reasoning, but that we must attain a childlike innocence of heart toward our neighbour. Others may harm us, insult us, mock us, ridicule us, and slander us.

Yet we must preserve the innocent heart of a child. In this way we shall be saved. But if our ego leads us to begin asserting our rights and demanding justice for ourselves, we shall be found guilty, because the Gospel does not tell us to repay evil for evil.

And above all else, let us keep remembering and meditating on that fearful day of judgment. And, as that holy man said, the one who lived in our own times on the Holy Mountain, let us practice the holy meditation on hell, on Hades: let us look at how they live down there, the people who have gone to that place, so that we ourselves may escape that condition.

And when this meditation becomes an abiding reality and a way of life within us, we shall immediately be benefited, without even realizing it.

We shall receive these blessings and be helped to avoid the works of darkness, and in this way we shall be delivered from that great and terrible Hell. Let us give thanks.

Let us give thanks to Christ our God, glorify Him, bow down before Him, and worship Him, for He became man so that we might become gods by grace. Let us glorify and worship Him, because He sacrificed Himself for us.

And for our sake, He opened our eyes and illumined us. He marked out for us the path of light and helps us to walk along it. To sustain us on the way, He gave us food and drink—His Body and Blood. He gave us weapons of light with which to strike the enemies on every side: the Gospel, in which everything is written. And so we may reach the end victorious, at the Golden—

On the Golden Gate there is an inscription: "The Jerusalem Above." The Jerusalem above is waiting for her children. And her children are all those who will follow the pattern, the prototype. And that prototype is our Christ. Amen.

Ομιλία: Αποφυγή Κολάσεως. Έγινε στο εξωτερικό.

Σελήνη και άστροις, και επί της γης συνοχή εθνών εν απορία, ηχούσης θαλάσσης και σάλου, αποψυχόντων ανθρώπων από φόβο και προσδοκίας των επερχομένων τη οικουμένη.

Αι γαρ δυνάμεις των ουρανών σαλευθήσονται, και τότε όψονται τον υιόν του ανθρώπου ερχόμενον εν νεφέλη μετά δυνάμεως και δόξης πολλής. Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται, οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν.

Προσέχετε δε εαυτοίς μήποτε βαρηθώσιν υμών αι καρδίαι εν κραιπάλη και μέθη και μερίμναις βιωτικαίς, και αιφνίδιος εφ’ υμάς επιστή η ημέρα εκείνη. Ως παγίς γαρ επελεύσεται επί πάντας τους καθημένους επί πρόσωπον πάσης της γης.

Ἀγρυπνεῖτε οὖν ἐν παντὶ καιρῷ δεόμενοι, ἵνα καταξιωθῆτε ἐκφυγεῖν ταῦτα πάντα τὰ μέλλοντα γίνεσθαι καὶ σταθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου.

Αυτά είναι τα λόγια του Δεσπότου Χριστού, του ελθόντος στον κόσμο να σώσει τον άνθρωπο. Ο Χριστός μας τα προείπε όλα και λέγει εδώ: «Ο ουρανός και η γη παρελεύσονται», θα φύγει ο ουρανός και η γη. «Οι δε λόγοι μου ου μη παρέλθωσιν»· θα μείνουν, οι λόγοι μου θα γίνουν πράξη. Δηλαδή, θα εφαρμοστούν στη ζωή ακριβώς των ανθρώπων, όπως εδώ τα παρουσιάζει.

Λέγει ο Χριστός εδώ ότι «πολλοὶ γὰρ ἐλεύσονται ἐπὶ τῷ ὀνόματί μου, λέγοντες ὅτι ἐγώ εἰμι ὁ Χριστός». Πολλοί θα έρθουν και θα πούνε ότι «εγώ είμαι ο Χριστός».

Όπως περιμένουμε, όπως το πιστεύουμε βέβαια, ότι ο Αντίχριστος αυτό θα πει. Ότι «εγώ είμαι ο Χριστός, εγώ είμαι ο Θεός, σε μένα να έρθετε, εγώ θα σας τα δώσω όλα». Αρκεί να με πιστέψετε και να δεχτείτε τη σφραγίδα της υπακοής σας προς εμένα.

‥

Μη ούν πορευθήτε οπίσω αυτών, μην τους πιστέψετε, μην τους ακολουθήσετε, μην δώσετε εμπιστοσύνη σε όσα θα σας πουν, ότι «ξέρετε, εδώ είναι ο Χριστός, αυτός είναι ο Μεσσίας, ακολουθήστε, θα σωθούμε».

Θα σωθούμε. Δεν τα λέω ότι θα ακολουθήσουν πόλεμοι. Θα ακούσετε πολέμους και ακαταστασίες. Θα γίνουν πολλές ανακατωσούρες. Μην πτοηθείτε, μην χάσετε το θάρρος. Μην ολιγοστέψει η πίστη σας προς εμένα. Γίνετε σταθεροί και στερεοί στην πίστη. Διότι θα γίνουν τόσο μεγάλα σημεία που, σκεφτείτε, ότι από το φόβο, λέει, αποψυχόντων των ανθρώπων από φόβο και προσδοκία των επερχομένων. Θα είναι αυτά που θα ακούγονται να γίνουν.

Να γίνουνε, θα είναι τόσο πολύ φοβερά που οι άνθρωποι θα ολιγοψυχήσουν, θα χάσουν το θάρρος, δηλαδή θα πρεσαριστούν πολύ, θα στριμωχτούν άσχημα, διότι όχι μόνο θα αρχίσουν να τα βλέπουν τα γενόμενα, αλλά θα βλέπουν να προχωρούν κιόλας.

Και αφού θα γίνουν όλα αυτά τα μεγάλα γεγονότα και οι άνθρωποι του καιρού εκείνου θα είναι τόσο πολύ τρομαγμένοι, φοβισμένοι και πολύ στενοχωρημένοι, που σε εκείνη την κατάσταση, την πολύ μεγάλη, μετά θα έρθει η Δευτέρα Παρουσία, θα έρθει ο Χριστός, θα ηχήσουν οι σάλπιγγες, θα αναστηθούν οι νεκροί κ.λπ.

Και λέει ότι εδώ ο Χριστός μας: «Προσέχετε τους εαυτούς σας, προσέχετε να μη σας βρει αυτή η μέρα, τα γεγονότα αυτά τα μεγάλα, αυτή η μεγάλη δυστυχία, να μη σας βρει σε κατάσταση αμαρτωλή». Να μην μεριστείτε με μέθες, με κρεπάλες, με μέρη μιας πολύ μεγάλης και φορτωμένη από διάφορα κοσμικά πράγματα Να είσαστε τακτοποιημένοι από πλευράς εξομολογητικής, από πλευράς αμαρτιών.

Να είσαστε εντάξει, καθαροί, έτοιμοι για τη μεγάλη ημέρα που θα έρθει ο Χριστός να κρίνει τον κόσμο. Θα έρθει σαν παγίδα, λέει, αυτή η μέρα, θα έρθει τόσο ξαφνικά που οι άνθρωποι, κατά κάποιο τρόπο, θα συλληφθούν εξαίφνης.

Αγρυπνείτε, λέει, μην κοιμάστε, και στην προσευχή αγρυπνείτε, και στη σκέψη αγρυπνείτε, και στις δουλειές σας, και στην οικογένεια, και παντού. Αγρυπνείτε ούν εν παντί καιρώ, σε κάθε ώρα και στιγμή, αγρυπνείτε δεόμενοι, δηλαδή προσευχόμενοι.

Και κατά κάποιον τρόπο να έχουμε τετρακόσια τα μάτια μας, να μην μας ξεφύγει και να μην αμελήσουμε πουθενά και βρεθούμε σε αυτή τη δύσκολη παγίδα και μετά δεν πρόκειται να σωθούμε, διότι δεν θα υπάρχει τρόπος σωτηρίας.

Και λέει: «Δέεσθε ἵνα καταξιωθῆτε ἐκφυγεῖν ταῦτα πάντα τὰ μέλλοντα γίνεσθαι καὶ σταθῆναι ἔμπροσθεν τοῦ Υἱοῦ τοῦ Ἀνθρώπου». Και να σταθείτε, θέλει να πει, στα δεξιά του Χριστού, του Μεγάλου Κριτού.

Και όταν έλθη ο Υιός του Ανθρώπου εν τη δόξη αυτού και πάντες οι άγιοι άγγελοι μετ’ αυτού,

και τότε θα καθίσει επί θρόνου δόξης

Και θα συναχθούν έμπροσθεν αυτού όλα τα έθνη, τα δισεκατομμύρια των ανθρώπων. και ο Χριστός μας σαν εν δόξη Κριτής θα ξεχωρίσει όλη αυτή τη μεγάλη αγέλη, όλο αυτό το μέγα συνάθροισμα των αναστημένων ανθρώπων.

Θα τους ξεχωρίσει σε δύο στρατόπεδα και τους μεν δικαίους, τους ανθρώπους που αμάρτησαν και καθαριστήκανε με τη μετάνοια, με τα καλά έργα και με το μαρτύριο και με το αίμα του Αρνίου, θα τους ξεχωρίσει στα δεξιά του, θα τους φέρει κοντά του, θα τους εμπλήσει δόξα και τιμή, το πρόσωπό του θα λάμπει σαν μυρίους ηλίους και όλη αυτή η δόξα θα αντανακλαθεί επάνω στα πρόσωπα των δικαίων και θα γίνουν και αυτοί ήλιοι.

Ο καθένας θα λάμπει όπως ακριβώς ο Χριστός. Σκεφτείτε τη δόξα, σκεφτείτε την τιμή, σκεφτείτε την ομορφιά, πράγματα που δεν μπορούμε να τα συλλάβουμε με το μυαλό μας.

Δυστυχώς η άλλη πλευρά, οι εξ αριστερών, διότι εκεί θα οδηγηθούν, θα είναι τόσο πολύ δυστυχισμένη, θα είναι τόσο πολύ σκοτισμένη,

επειδή τα έργα τους θα είναι διαβολικά. Οπωσδήποτε οι μεν θα είναι φωτεινά τα πρόσωπά τους, διότι έκαναν τα έργα του Φωτός και της Μετανοίας. Οι εξ αριστερών αμαρτωλοί, τα έργα τους είναι του διαβόλου και επομένως θα έχουν τη σκοτεινάδα και τη δυσμορφία των δαιμόνων.

Καμιά φορά βλέπουμε κανέναν άνθρωπο που είναι βουτηγμένος στην αμαρτία και βλέπεις και στα εξωτερικά χαρακτηριστικά του να φανερώνουν ακριβώς τι είναι η ζωή αυτού του ανθρώπου.

Πολύ μάλλον τότε που θα είναι στην κατάσταση της καταδίκης και ιδιαίτερα όταν θα τους κατέχει η τρομερή, η φοβερή, η ασύλληπτη αγωνία τη στιγμή εκείνη, διότι τα πάντα θα μιλάνε, τα πάντα θα φωνάζουν, όλα θα γίνουν γλώσσες και θα λένε ότι εντός λίγων στιγμών θα γίνει αυτό το μεγάλο κακό, που θα οδηγηθούν εις την αιώνια κόλαση μετά των δαιμόνων. Θα συνοικούν, θα συγκατοικήσουν μετά των δαιμόνων, πράγμα φοβερό.

Θα έχετε δει άνθρωπον δαιμονισμένο, το πώς το δαιμόνιο τον σπαράσσει και τον χτυπάει κάτω και του δημιουργεί τόσα πράγματα, τα οποία οι άνθρωποι που βλέπουν λυπούνται.

Σκεφτείτε τώρα να μην είναι ένα δαιμόνιο μόνο, να είναι τόσα, μύρια και εκατομμύρια, και ανάμεκτα όλοι μαζί, άνθρωποι. Ο Θεός να βάλει το χέρι του και ποτέ άνθρωπος να μην κατέβει κάτω. Είναι ασύλληπτο, δεν μπορούμε να το διηγηθούμε.

Και έτσι θα ξεχωρίσει τις δύο μερίδες, τη μία, τη δική του, θα την πάρει ο Θεός, η άλλη θα ακολουθήσει τους πονηρούς δαίμονες, οι οποίοι τους έγιναν οδηγοί προς το κακό και στην αμαρτία. Έτσι πληρώνει ο διάβολος τους ανθρώπους που του κάνουν υπακοή.

Και ο Δεσπότης Χριστός, που ξεχωρίζει τους ανθρώπους, την αγέλη, όλο αυτό το συνάθροισμα, θα στραφεί προς τους εκ δεξιών και θα πει στους δικούς του: «Δεύτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου, κληρονομήσατε την ητοιμασμένην υμίν βασιλείαν από καταβολής κόσμου.

Επείνασα γαρ, και εδώκατέ μοι φαγείν. Εδίψησα και εποτίσατέ με. Ξένος ήμην και συνηγάγετέ με. Γυμνός, και περιεβάλετέ με. Ησθένησα και επεσκέψασθέ με. Εν φυλακή ήμην και ήλθετε προς με». Αυτά θα πει στους εκ δεξιών. Εκείνοι πάλι θα αποκριθούνε και θα πούνε ότι πότε σε είδαμε πεινόντα, διψόντα, εν φυλακή, γυμνόντα κλπ.

Και τότε ο Χριστός μας θα τους τιμήσει και θα τους αναφέρει ότι αυτά τα οποία κάνατε, αυτή την ποικίλη ελεημοσύνη η οποία εκφράζει η αγάπη, την κάνατε μεν στους φτωχούς, στους γυμνούς, στους εν φυλακή κλπ.

Αλλά πίσω από τα πρόσωπα των φτωχών και αδυνάτων και φυλακισμένων και ασθενών ήμουν εγώ.

Επομένως, εφόσον μου κάματε όλη αυτή την έμπρακτη αγάπη, σαν να τους λέει: «Σας ευχαριστώ και τώρα θα σας δώσω τον μισθό. Όσα στείλατε στον ουρανό μέσω της ποικίλης ελεημοσύνης, της ποικίλης αγάπης, εγώ τα φύλαξα όλα.

Τα είχα στην τράπεζά μου και τώρα σας εξοφλώ τα τσέκια». Εμείς ενδεχομένως να μην σκεφτήκαμε έτσι σε μια περίπτωση ελεημοσύνης, ότι ο Θεός γίνεται χρεοφειλέτης εις τον άνθρωπο. Ναι, δεν το σκεφτήκαμε αυτό.

Κι όμως, ο Θεός είναι δίκαιος και ό,τι υποσχέθηκε το εκτελεί.

Αφού τους ευλογήσει και τους απαντήσει ότι «σε μένα τα κάματε όλα και σας χαρίζω τη βασιλεία μου».

Δυστυχώς, θα στραφεί και προς τα αριστερά.

Δεν θα ήθελε ο Χριστός ποτέ να πει αυτά που είπε, διότι είναι Θεός αγάπης, οικτίρμων και φιλανθρωπίας. Αλλά να, είναι αγάπης, είναι φιλανθρωπίας, είναι συγγνώμης, είναι ελεημοσύνης, μα έχει και τη δικαιοσύνη.

Όλες οι άλλες χάριτες πήρανε θέση και εφαρμογή στη ζωή μας. Και ελεημοσύνη μας κάνει ο Θεός και τους οικτιρμούς Αυτού τους σκορπίζει, μας συγχωρεί συνεχώς και αενάως. Αλλά τη δικαιοσύνη Του δεν της έδωσε άδεια εφαρμογής, για να μπορέσει έτσι το έργο της αγάπης και της ευσπλαχνίας να σώσει τον άνθρωπο.

Αλλά μετά θάνατον, στη Δευτέρα Παρουσία βέβαια, θα παραμερίσουν όλες αυτές οι αρετές που πήραν χώρα σε αυτή τη ζωή. Κάνουν το έργο τους, παραμερίζουν και πρωτεύει τώρα η δικαιοσύνη.

καὶ στραφεὶς, λέγει πρὸς τοὺς ἐξ ἀριστερῶν· «Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ. Ἐπείνασα γάρ, καὶ οὐκ ἐδώκατέ μοι φαγεῖν, ἐδίψησα, καὶ οὐκ ἐποτίσατέ με, ξένος ἤμην, καὶ οὐ συνηγάγετέ με, γυμνός, καὶ οὐ περιεβάλετέ με, ἀσθενὴς καὶ ἐν φυλακῇ, καὶ οὐκ ἐπεσκέψασθέ με».

Και θα αποκριθούν και αυτοί: «Πότε σε είδαμε πεινώντα, διψώντα, ασθενή κ.λπ.;» Και λέει ο Χριστός ότι, εφόσον δεν τα κάματε στους αδελφούς που εκφράζουν εμένα,

ούτε σε μένα το κάνατε. Και επομένως, εφόσον τα έργα σας ήταν ασπλαχνίας, τα έργα σας ήταν χωρίς αγάπη, Αγία Γραφή, κατά κάποιον τρόπο δείξατε βαρβαρότητα σε μένα μετά από τόσα αγαθά που σας είχα δώσει. Και αν δίνατε κάτι, δεν ήταν δικό σας· εγώ σας τα ευλόγησα και εγώ σας τα έδωσα. Συγκινηθήκατε σε αυτό το σημείο να μην σκεφτείτε τον φτωχό, τον πεινασμένο, τον ξένο, τον άρρωστο, τον φυλακισμένο.

Και δυστυχώς δίνει και την τελική απόφαση, να ξεχωρίσουν τα πράγματα διαπαντός και στο διηνεκές. Και οι μεν θα πάνε στον Παράδεισο μετά του Χριστού, μετά των Αγγέλων, οι δε αμαρτωλοί μετά των δαιμόνων.

Και γράφει εκεί στην προφητεία του προφήτου Ησαΐου, αναφερόμενος ο προφήτης στη Δευτέρα Παρουσία. Βασιλεία, λέει, θα σταθεί ο Παλαιός των ημερών εν δόξη και λοιπά, να κρίνει όλη την οικουμένη, και κάτω από το θρόνο του θα κυλήσει πύρινος ποταμός.

Και γράφει σε μία οπτασία ενός Αγίου, δείχνοντάς του ο Θεός πώς θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία: αφού έγινε η κρίση η μεγάλη, άρχισε να ακούγεται μεγάλος θόρυβος, φοβερός θόρυβος, και οι αμαρτωλοί, επειδή καταλάβαιναν, εννοούσαν τι ακριβώς θα συμβεί, διότι δημιουργούσε ο θόρυβος αυτού του ποταμού μεγάλη σύγχυση, άρχισαν να τρομάζουν και να φρίττουν.

Και στη συνέχεια κύλιζε ο ποταμός και παρέσερνε όλους τους αμαρτωλούς στην κόλαση. Και οι πονηροί άγγελοι τους ρίχνανε μέσα, και βλέπει αυτός ο Άγιος άνθρωπος ότι οι δίκαιοι λυπούντο σφόδρα, σφόδρα, διότι έβλεπαν αυτή τη μεγάλη καταστροφή των ανθρώπων, σκεπτόμενοι ότι μέσα εκεί θα ήταν και πατέρας και μητέρα και παιδιά και σύζυγος και σύζυγος και τόσοι συγγενείς, και ότι χωρίστηκαν για πάντα.

Ο Χριστός, βλέποντας ότι οι δίκαιοι έχουν λυπηθεί σφόδρα, είπε καθ’ εαυτόν ότι δεν είναι δίκαιο πλέον, επειδή η δικαιοσύνη έχει πλέον τη θέση, δεν είναι δίκαιο πλέον οι άνθρωποί μου, οι οποίοι υπέφεραν πολλά στον κόσμο.

Από καταφρονήσεις, από πειρασμούς, από θλίψεις, από πόνους και τόσα και τόσα. Εξού και αξιώθηκαν να σταθούν εκ δεξιών. Δεν συμφέρει τώρα στον τόπον της αναπαύσεως και της χαράς και της ευφροσύνης να θλίβονται δια τους αμαρτωλούς.

Φτάνει, τότε εθλίβησαν στη ζωή τους τρομερά και υπέφεραν, εξ ου και η χαρά τους τώρα. Και ο Χριστός μας, με τη θεϊκή του δύναμη, αφήρεσε, λέει, από τη μνήμη των δικαίων την ύπαρξη αυτών των ανθρώπων, των κολαζομένων, και την κόλαση.

Πως κανείς παθαίνει κάτι στο μυαλό και στη λειτουργία του νου και δεν θυμάται τίποτε, ούτε γνωρίζει ούτε θυμάται. Σε τέλειο βαθμό αμνησίας και αμνημοσύνης αφήρεσε ο Θεός από τη μνήμη των δικαίων τη μνήμη των ανθρώπων που εκολάστηκαν και ότι υπάρχει κόλαση.

Και με τη λήξη της όλης αυτής υποθέσεως, τότε όλα τα τάγματα των Αγγέλων, με συνοδεία τον Χριστό μας και με τους Αγίους τους εκ δεξιών, όπως είδε ο Άγιος αυτός άνθρωπος, ανέβαιναν εις τον Ουρανό εν δόξη, ψάλλοντας τα αναστάσιμα τροπάρια: «Αναστάσεως ημέρα, λαμπρυνθώμεν λαοί, Πάσχα Κυρίου Πάσχα», αιώνιο Πάσχα, Πάσχα που δεν τελειώνει ποτέ, σαββατισμός.

Σαββατισμός θα πει κατάπαυση, κατάπαυση αιωνία. Και όταν εισήλθαν οι Άγιοι στον Παράδεισο, που τότε θα ανοίγει, και είδαν τα πόσα αγαθά ο Θεός ητοίμασε με άπειρη τελειότητα επιστήμης, έφριξαν και είπαν στον εαυτό τους: «Μα τι προσφέραμε εμείς; Μα τι κάναμε εμείς για όλα αυτά τα αγαθά;» Το ότι εξομολογηθήκαμε; Γιατί κλάψαμε, γιατί νηστέψαμε, γιατί κάναμε κάποιον αγώνα ή κάναμε μια υπομονή στους πειρασμούς, στη θλίψη, στην ασθένεια, στην αναπηρία και σε τόσα άλλα, τα οποία ήταν πολύ φυσικό να μας συμβούν και να υπομείνουμε.

Για όλα αυτά, ο Χριστός μας, ο Σωτήρας μας, το εσφαγμένο αρνείο μας, θα μας αξιώνει αιωνίως τούτων των αγαθών.

Ναι, έτσι βραβεύει ο Χριστός πλούσια, διότι είναι πάμπλουτος ο Θεός. Όσα και να δώσει ο Θεός, ποτέ δεν θα κάνει αρχή των δωρεών Του. Και οι εξ αριστερών, που ο Θεός να δώσει κανείς να μην κατέβει κάτω,

δυστυχώς αιωνίως θα ζήσουν στη φρίκη της τελείας απογυμνώσεως από φως και από Θεό. Εδώ είμαστε αμαρτωλοί, είμαστε άρρωστοι, ανάπηροι, ό,τι θέλεις είμαστε. Βλέπουμε τον ήλιο, βλέπουμε το φως, έχουμε και μια συντροφιά, έχουμε και το κρεβατάκι, ξεκουραζόμεθα, έχουμε και κάποιον και μιλούμε.

Ωραία, όσο και να είναι φτωχός και ανάπηρος, έχει κάτι σε αυτή τη ζωή. Μα εκείνη η ζωή είναι φοβερή.

Επειδή η ωφέλεια της μνήμης της κολάσεως είναι πάρα πολύ μεγάλη. Όπως είπε ένας Άγιος σύγχρονος, το Αγιόρος, ότι «Βάλε το νου σου στην κόλαση και θα σ’ αφήσει». Μνημόνευε τα όσα συμβαίνουν εκεί κάτω. Και αφού τα μνημονεύσει ο άνθρωπος και τα μελετά, οπωσδήποτε θα βρει τον δρόμο του φωτός και της σωτηρίας, διότι ποτέ δεν θα θελήσει, μετά από αυτή τη μελέτη, να κατέβει εκεί κάτω.

Ξεχνούμε την κόλαση, γι' αυτό θα πάμε στην κόλαση. Διότι την ξεχνούμε. Αν τη θυμόμαστε, θα κάνουμε αγώνα να φύγουμε. Και ό,τι θλιβερό είναι στη ζωή, συγκριτικά με εκείνο το οποίο θα μελετούμε, θα είναι παιχνίδι.

Πράγματι, είναι παιχνίδι. Γιατί η ζωή μας είναι τόσο φθηνή, που ενδεχομένως και σε στιγμή χρόνου, σε ένα λεπτό, μπορεί να φύγουμε από τη ζωή και να μπούμε στην αιωνιότητα. Είναι τόσο τρομερή αυτή η δυστυχία εδώ, του ενός λεπτού και χρόνων ολόκληρων, συγκριτικά με την αιώνια κόλαση, που δεν έχει παράκληση, που δεν έχει φως, που δεν έχει Θεό.

Αυτό που δεν έχει άνθρωπο, μεταξύ των άλλων κολάσεων, είναι και η κόλαση εκείνη, η οποία θα νομίζει κανείς, βρισκόμενος στο σκότος: δεν υπάρχει άλλος. Είναι κι αυτό ένα είδος της κολάσεως, το να νιώθει ότι είναι μόνος του στην κόλαση, γιατί δεν υπάρχει κανείς άλλος.

Από το εξής, ο Άγιος Μακάριος ο Αιγύπτιος ήταν μεγάλος ασκητής και κάποια μέρα περπατούσε. Στο περπάτημά του συναντά ένα κρανίο και με το ραβδάκι του το χτύπησε. Ποιος ήσουνα έτσι, του λέει, όταν ήσουν στη ζωή.

Το κρανίο απάντησε: «Εγώ ήμουν», λέει, «ιερεύς των ειδώλων». «Εσείς είστε», λέει, «ο Μακάριος, ο Άγιος του Θεού, που οι προσευχές σου αγγίζουν και μας,

τους ευρισκομένους στην κόλαση και στο σκότος». Και λέει ο Άγιος: «Μα ποια είναι η ωφέλεια της προσευχής μου προς εσάς, προς τους ειδωλολάτρες; Εντάξει, να πω ότι αγγίζουν οι προσευχές μου στους Χριστιανούς, στους Ορθοδόξους, το καταλαβαίνω, αλλά σε ειδωλολάτρη άνθρωπο και δη ιερέα, αρχηγό των δαιμόνων, δεν το καταλαβαίνω».

«Κι όμως, Πάτερ, οι προσευχές σας αγγίζουν και έρχεται ένα αμυδρότατο φως και βλέπει ο ένας τα οπίσθια του άλλου και τότε βλέπουμε ότι είναι κι άλλος κοντά μου, κοντά μας, κοντά μου, και παρηγορούμαι με αυτό», λέει.

Ε, βρε, λέει ο Άγιος, παρηγοριά είναι τούτο; Το ξαναχτύπησε με το ραβδάκι του, στεναχωρημένος γι' αυτό που πληροφορήθηκε. Βέβαια, ο πειρασμός, για να αφαιρέσει την ωφέλεια της μνήμης της κολάσεως,

προσπαθεί να αμβλύνει το οξύ του θέματος και να παρουσιάσει το δόγμα αυτό της Εκκλησίας, να το παρουσιάσει διαφορετικό από την αξία της δυστυχίας, για να μειώσει την ωφέλεια των ανθρώπων, των Χριστιανών.

Και έρχεται σε ανθρώπους, και δη, ας πούμε, της Εκκλησίας, και θεολόγους να δογματίζουν λάθος Και να λένε ότι η κόλαση έγκειται, θα υπάρχει στη συνείδηση των κολαζομένων. και ο γης θα είναι κόλασης εν πράξη και κόλασης εν υποστάση.

Είναι λάθος. Και λένε αυτοί: «Μα πιστεύετε πως θα υπάρχουν, όπως λένε, καζάνια και θα βράζουν, και φωτιές με φλόγες και θα καίνε, και τόσα άλλα, και σκώληκες και άλφα και βήτα; Και πώς είναι δυνατόν, τη στιγμή που η ψυχή είναι πνευματική;» Τη στιγμή της Αναστάσεως των νεκρών θα αναστηθούν τα σώματα, αλλά θα αφθαρτοποιηθούν, θα γίνουν άφθαρτα, θα γίνουν πνευματικά, όπως ο Χριστός, πρωτότοκος εκ νεκρών, ηγέρθη, ο Κύριος της Δόξης, διότι ετάφη με φυσικό σώμα και αναστήθη εν αφθαρσία σωματική.

Ακριβώς ούτω πως και οι νεκροί θα αναστηθούν δι' αφθαρσίας. Λέει και ο Απόστολος Παύλος: «Σπείρεται εν φθορά, εγείρεται εν αφθαρσία». Το θνητό τούτο ενδύσασθαι αθανασίαν. Και ο Χριστός, μετά την Ανάσταση και κεκλεισμένων των θυρών, εισήλθε στους μαθητές.

Ενώ πρώτα, πριν ο Χριστός τελειώσει επάνω στο σταυρό και να ταφεί,

Φυσιολογικά, με την ανθρώπινη φύση που είχε μαζί με τη θεότητα, έπρεπε να μπει διά της θύρας, διά της πόρτας, για να μπει μέσα εκεί που ήσαν οι μαθηταί· αλλά τώρα, μετά την Ανάσταση, μπήκε κεκλεισμένων των θυρών.

Ούτω πως θα γίνουν και τα σώματα των ανθρώπων που θα αναστηθούν εν αφθαρσία. Και πιστεύουμε ότι η κόλαση θα είναι στη συνείδηση. Μα, εν τη αυτή περιπτώσει, μπορεί να πει κανείς: «Εγώ θα κάνω τη συνείδησή μου κτηνώδη, θα την κάνω αναίσθητη, γιατί δεν θα θυμάμαι τίποτε».

Δηλαδή, ότι στη συνείδηση, λέμε, θα ενθυμούνται ότι λύπησαν τον Θεό, ότι τον πίκραναν, ότι αμάρτησαν, ότι τον έβρισαν, ότι τον ξέχασαν, και αυτό θα τους τρώει σαν σκωλήκι, θα τους καίει σαν φωτιά κλπ.

Ο άνθρωπος μπορεί να κάνει τον αναίσθητο, να αναισθητοποιήσει τελείως τη συνείδησή του και δεν με αισθάνονται τίποτε. Και τότε η κόλασις, και τότε το δόγμα, πού πάει;

Αλλά το θέμα δεν είναι εκεί. Το βλέπουμε εδώ, σε όσα μας είπε ο Κύριος. Κατά την κρίση Του, είπε ότι: «Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ».

Καὶ τοῖς ἐξ ἀριστερῶν· «Πορεύεσθε ἀπ’ ἐμοῦ, οἱ κατηραμένοι, εἰς τὸ πῦρ τὸ αἰώνιον, τὸ ἡτοιμασμένον τῷ διαβόλῳ καὶ τοῖς ἀγγέλοις αὐτοῦ».

Επομένως, τους στέλνει, τους εξ αριστερών, στην κόλαση των δαιμόνων. Οι δαίμονες δεν έχουν σώματα.

Οι δαίμονες δεν έχουν συνείδηση που να τους ελέγχει στις πράξεις τους και να υποφέρουν. Έχουν συνείδηση ότι, ενώ άγγελοι, είναι δαίμονες και κάνουν κακό στον Θεό, λέω, κάνουν κακό στους ανθρώπους και λοιπά, και ξέρουν πως θα κολαστούνε.

Το ξέρουν, αλλά δεν τυραννούνται από τη συνείδηση, ώστε να έχουν συνειδησιακή κόλαση και να υποφέρουν.

Αλλά πορεύονται στο πῦρ τὸ αἰώνιο, στη φύση των δαιμόνων, στη φύση την πνευματική. Καταλάβατε, όπως θα είναι εν αφθαρσία το σώμα μετά της ψυχής σε μια υπόσταση. Θα είναι πνευματική, οι άνθρωποι θα είναι πνευματικοί.

Χωρίς το σώμα να έχει την ύλη αυτή και να έχει ανάγκη της ύλης. Και να μην έχει καμιά σχέση με πνευματική κόλαση. Ούτω πως και πνευματικώς, καθ' υπόστασιν, θα είναι και η ποινή. Όπως ο Παράδεισος δεν είναι στη συνείδηση.

Τότε έκανα καλά έργα και ανέπαυσα τον Θεό και λοιπά. Και απολαμβάνω τον Θεό έτσι. Όπως τον απολαμβάνει ένας πνευματικός άνθρωπος τώρα εν προσευχή. Αλλά εκεί ο Χριστός μίλησε για Παράδεισο. Ο Απόστολος Παύλος πήγε και είδε τον Παράδεισο και είπε ότι τόσα αγαθά έχει ετοιμάσει ο Θεός: «Ἃ ὀφθαλμὸς οὐκ εἶδε καὶ οὖς οὐκ ἤκουσε καὶ ἐπὶ καρδίαν ἀνθρώπου οὐκ ἀνέβη, ἃ ἡτοίμασεν ὁ Θεὸς τοῖς ἀγαπῶσιν αὐτόν.»

Επομένως, αυτά που έχει ετοιμάσει ο Θεός, στην φύση την πνευματική, όπως θα είναι η ψυχή, όλος ο άνθρωπος, ο ψυχοσωματικός, έχει ετοιμάσει Παράδεισο. Αντίστοιχα, έχει ετοιμαστεί η κόλαση, δηλαδή πνευματική θα είναι η κόλαση, πνευματικά θα είναι τα βάσανα, πνευματικό το σκότος, πνευματική η φωτιά, πνευματικό το σκουλήκι, πνευματική η τιμωρία, όπως είναι στη φύση τους οι δαίμονες.

Εάν δεν υπήρχε υπόστασις κολάσεως πνευματική, οι δαίμονες δεν θα κολάζονταν. Διότι αυτοί δεν κολάζονται μέσα στην ύλη της φωτιάς, από το να χοροπηδάνε εκεί. Δεν έχουν ανάγκη, δεν καίγονται. Η πνευματική φύση δεν καίγεται από την ύλη.

Επομένως, η κόλαση των δαιμόνων είναι πνευματική. Εκεί εξαποστέλλει και τους εξ αριστερών. Το ξεκαθαρίζει ο Χριστός με όσα εδώ αναγνώσαμε. Και αυτό που θέλω σαν κατάληξη είναι αυτό που ο Χριστός είπε: να μην μας βρει, να μην μας βρουν τα γεγονότα τα μεγάλα και η παγίδα της Δευτέρας Παρουσίας εν μέθη, εν κραιπάλη, εν βιωτικές μέριμνες.

Να χτίζουμε, να δημιουργούμε, να είμαστε φορτωμένοι από μέριμνες περιττές, όχι από τις απαραίτητες. Όχι, διότι εφόσον ζούμε, έχουμε ανάγκη των απαραίτητων αναγκών. Και οι ανάγκες μάς κάνουν να μεριμνούμε, να πάμε στη δουλειά μας, να βγάλουμε το μεροκάματό μας, να ζήσουμε. Αυτά επιβάλλονται και θα τα κάνουμε.

Αλλά τι; Τα περιττά, τα περισσά, εκείνα τα οποία φορτωνόμεθαν εντελώς άδικα επάνω μας. Να μην μας βρει η Δευτέρα Παρουσία και τα γεγονότα αυτά με τέτοιες μέριμνες, που να έχουμε ξεχάσει τον Θεό. Όταν έγινε η μεγάλη καταστροφή επί Νώε, βρήκε τους ανθρώπους, γράφει η Παλαιά Διαθήκη, να μεριμνάνε, να παντρεύονται, να γλεντούνε, να κάνουν, να φτιάχνουν.

Και για μια στιγμή χαλάει ο καιρός, άρχισε η βροχή, άνοιξαν οι καταρράκτες του ουρανού και οι πηγές της Αβύσσου βγάλανε ποτάμια νερό, ο κόσμος πλημμύρισε και ανέβηκε το νερό μέχρι το ύψος, χιλιάδες μέτρα, μέχρι το ψηλότερο βουνό του κόσμου, το Αραράτ.

Λοιπόν, πώς ανέβηκε μέχρι εκεί επάνω με μια βροχή και μόνον; Όχι. Ανοίχτηκαν οι καταρράκτες του ουρανού και οι πηγές της Αβύσσου, της γης κάτω, άνοιξαν και βγήκαν έξω και πλημμύρισε ο κόσμος και πνίγηκαν όλα, εκτός από την οικογένεια του Νώε και όσα ζώα τα οποία κάλεσε ο Θεός, για να συνεχίσει πάλι το «αὐξάνεσθε καὶ πληθύνεσθε» τόσων των ανθρώπων και των ζώων μετά τη λήξη της καταστροφής και του πνιγμού.

Και τους ανθρώπους αυτή η κατάσταση, η τιμωρία του Θεού, τους βρήκε να μεριμνούν, διότι δεν πίστευαν τον Νώε, ο οποίος έλεγε πριν 100 χρόνια, όταν τον έβλεπαν να κτίζει, να φτιάχνει την κιβωτό, του λέγανε: «Τι κάνεις;» Λέει: «Ο Θεός, για τις αμαρτίες μας, θα βρέξει, θα καταποντιστούμε, θα πνιγούμε. Μετανοήστε».

Αυτοί γελούσαν. «Τι λέει τούτος εδώ; Πού τα βρήκε τα παραμύθια αυτά;» Αλλά όταν ήρθε ο κατακλυσμός, ήρε άπαντας, τους πήρε και τους έπνιξε όλους. Τρέχανε τότε να γλιτώσουν, αλλά από πού θα γλιτώσουν; Από την οργή του Θεού;

Η οργή του Θεού τους παγίδευσε ως παγίς, την ημέρα και τη στιγμή που δεν περιμένανε. Λοιπόν, επειδή ο Χριστός μας, ο Σωτήρας μας, προνοώντας για όλα αυτά τα οποία μέλλουν να συμβούν, μας τα προλέγει με το Ιερό Του Ευαγγέλιο, ώστε να λάβουμε τα μέτρα μας, να προετοιμαστούμε, αλλά και να μας καταστήσει και αναπολόγητους.

Να μην έχουμε ουδεμίαν απολογίαν ότι δεν μας τα είπε, δεν τα είχαμε διαβάσει, δεν τα έχουμε ακούσει και γι' αυτό δεν ετοιμαστήκαμε. Όχι. Μας τα είπε ο Χριστός με πάσαν λεπτομέρειαν. Και η Εκκλησία συνεχώς, οι Άγιοι Πατέρες, οι ιεροκήρυκες, οι πάντες, οι Πατέρες του Θεού, μιλάνε για όλα αυτά τα οποία πρέπει να εργαστούμε, δηλαδή τα έργα του Φωτός και του Ευαγγελίου, για να αποφύγουμε όλη αυτή τη μεγάλη καταστροφή.

Και δυστυχώς τα πράγματα μιλάνε όλα, όπως βλέπουμε, και δη η αμαρτία, ότι εγγίζει το τέλος, εγγίζουν τα μεγάλα, ακούμε πολέμους που θα γίνουν. Ακούμε, βλέπουμε σεισμούς, βλέπουμε την αμαρτία, βλέπουμε τον σατανισμό, και τι δεν βλέπουν τα μάτια μας! Η τεχνολογία θα φτάσει μέχρι να μας βγάλει από τη λογική και από την πίστη.

Τι περιμένουμε άλλο; Αν και κάθε Δευτέρα Παρουσία είναι και ο θάνατος εκάστου ανθρώπου. Ωστόσο όμως, για κάτι γενικό το περιμένουμε και το βλέπουμε. Γι' αυτό να ετοιμαστούμε, να ετοιμαζόμεθα συνεχώς, να καθαριζόμεθα, να αγνίζουμε εαυτούς, να κάνουμε έργα φωτός, ακριβώς αυτά που μας λέγει ο Χριστός μας, τα έργα της αγάπης, τα ποικίλα έργα της αγάπης. Η καρδιά μας να γίνει άκακη σαν το μικρό παιδί, όπως είπε ο Κύριος, ότι αν δεν γίνουμε σαν τα παιδιά στο θέμα της ακακίας και της αγάπης, δεν θα μπορέσουμε να εισέλθουμε στη Βασιλεία των Ουρανών.

Όχι, λέει, στο μυαλό του παιδιού, στις φρένες του παιδιού, αλλά στην ακακία της καρδιάς του πρέπει να φτάσουμε ως προς τον πλησίον μας. Μπορεί να μας κάνουν κακό, να μας υβρίζουν, να μας χλευάζουν, να μας κοροϊδεύουν, να μας συκοφαντούν.

Εμείς πρέπει να κρατήσουμε καρδιά άκακη ενός παιδιού. Ούτως θα σωθούμε. Εάν όμως αρχίζουμε να διεκδικούμε τη θέση μας με το εγώ και να ζητούμε δικαιοσύνη, θα βρεθούμε ένοχοι. Διότι το Ευαγγέλιο δεν μας μιλάει να ανταποδώσουμε κακόν αντί κακού.

Και περισσότερο πάντων να ενθυμούμεθα και να μελετούμε τη φοβερά αυτή ημέρα της κρίσεως. Και, όπως είπε αυτός ο άγιος άνθρωπος, ο σύγχρονος του Αγίου Όρους, να κάνουμε την αγία μελέτη της κολάσεως, του Άδου, να δούμε πώς ζουν αυτοί κάτω εκεί, οι άνθρωποι που έχουν πάει, ώστε εμείς να αποφύγουμε αυτή την κατάσταση.

Και όταν η μελέτη αυτή γίνει σε μας υπόσταση και ζωή, θα βοηθηθούμε άμεσα, χωρίς να το καταλάβουμε.

Θα τα λάβουμε, θα βοηθηθούμε να αποφύγουμε τα έργα του σκότους και έτσι θα γλιτώσουμε από αυτή τη μεγάλη και τρομερή κόλαση. Να ευχαριστούμε.

Να ευχαριστούμε και να δοξάζουμε και να προσκυνούμε και να λατρεύουμε τον Χριστό μας, που έγινε ένας άνθρωπος για να γίνουμε εμείς θεοί, να τον δοξολογούμε, να τον λατρεύουμε, διότι θυσιάστηκε για μας.

Και για μας, μας άνοιξε τα μάτια μας, μας φώτισε, τον δρόμο του φωτός μας τον χάραξε, τον δρόμο, μας βοηθάει σε αυτόν τον δρόμο να περπατήσουμε, μας έδωσε για βοήθεια στον δρόμο τροφή και ποτό, το σώμα και το αίμα του, μας έδωσε όπλα να χτυπήσουμε τους εχθρούς δεξιά και αριστερά, τα όπλα του φωτός, το Ευαγγέλιο, ό,τι που τα γράφει όλα μέσα, και να φτάσουμε νικητές στο τέρμα, στη χρυσή

Στη Χρυσή Πύλη αναγράφει: «Η Άνω Ιερουσαλήμ». Η Άνω Ιερουσαλήμ περιμένει τα παιδιά της. Και τα παιδιά της είναι όσοι θα ακολουθήσουν το πρότυπο. Και το πρότυπο είναι ο Χριστός μας. Αμήν.