Ἀγάπη πρὸς τὸν Πλησίον

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Homily: Love of Neighbor. Delivered abroad.

Here speaks the holy Apostle, the beloved disciple, the one who reclined upon Christ’s breast, touched the heart of Christ, received all the love of Christ, spoke about love, lived that love, and spread it throughout the world; and the world was enriched by the knowledge of God’s love.

And here he tells us the following:

“Beloved, let us love one another, for love is of God; and everyone who loves has been born of God and knows God. He who does not love has not known God, for God is love.” Here the Apostle speaks to us and tells us that we must love one another.

And when love exists among people—especially among Christians, among the Orthodox—it unites people and joins their hearts together. Indeed, love itself is God. Do you want to know whether you love God? Look at how much you love your neighbor.

This does not mean loving him only when he loves you, shows you mercy, helps you, and so on. Otherwise, the saying of the wise men of Greece applies: “As long as the pot is full, the friendship lives.” No, friendship must not depend on the fullness of the pot. True love is revealed when your neighbor does not treat you well—when he judges you, accuses you, or provokes you. Then it becomes clear how much you truly love that person.

Our Christ tells us that when people provoke us, insult us, and cause us pain, that is precisely when we must love them. He says that this is also what the heavenly Father does.

He sends rain and sunshine upon the righteous and the unrighteous alike, upon sinners as well. He grants them to every person who is far from Him and does not deprive anyone of what is needed to live. God does not abandon a person when that person turns away from Him, goes far from Him, and even lives irreverently, we might say. Instead, God visits him in many different ways, using every means, method, and approach to bring him close, so that He may show him even greater mercy.

If God does this for every single person, Christ says, then you too are bound to do the same, if you want to be a child of God. But if you don't do this, and instead you take revenge on the person who does you harm, then you don't have the love of God inside your soul, and so you are not of God.

He says: «Everyone who is born of God does not commit sin.» Whoever has been born again by the grace of the Holy Spirit does not fall into sin — and sin is exactly what shows that a person is not standing close to God as they should.

God as he should.

The person who has love within him also knows God. He knows Him. But how does he know Him? He knows Him because he loves God and does not fear Him. Yet how can anyone not fear God? And still, as Scripture says, love casts out fear. It is speaking of that love which has brought him to new birth.

This love has given him such boldness before God that he prays with confidence and feels God within himself. Consider a child who obeys his father and does what his father desires. Why would that child be afraid of his father? He is not afraid, because he loves his father.

And he also feels that his father loves him. When, then, does a person become afraid? He is afraid when his conscience condemns him. And where does that condemnation of conscience begin? It begins with transgression and lawlessness.

How can a person have boldness before God when he does not keep His commandments? Here God commands us to love one another: “Love your enemies; do good to those who hate you.”

So, on the one hand, He tells us to love our enemies and to do good to those who provoke and trouble us. Therefore, when a person does not abide in love but hates his brother, treats him as an enemy, judges him, accuses him, slanders him, maligns him, and so forth, how can that person not be afraid of God, when his own conscience accuses him of failing to keep God’s law?

Therefore, when a person fails to put love into practice—to live out love in his deeds—he is afraid of God. He is afraid because he understands the punishment that awaits him. But when he keeps the commandments and preserves love for his neighbor, his soul has boldness before God.

Such a person has no fear of God — and why should they fear Him? Look at the saints: death draws near to the saints, yet they are not afraid of death. Why? Well, how could they be afraid of death, when they are thinking that in a little while they will depart and will meet the God they love.

Even now, they live in happiness as they contemplate God, and they say, “When I depart, there will be perfect love and perfect union with Him.” This will not be temporary, nor accompanied by the fear and uncertainty that they might fall, lose this boldness, and forfeit salvation. Rather, their future is made secure.

Not a temporary future, but an eternal future. Think what a great blessing from God this saint has, who has put his life in order according to the law of God: his boldness before God and his courage are of priceless spiritual value.

If we could grasp what it means to have eternal life made secure, we would understand that this is the greatest happiness a Christian can attain.

Here we live with uncertainty. Today we stand and say, “Glory to God, I am still standing.” I stand, I fall, I repent, I struggle; I repair something, I make some progress. But I do not know what tomorrow will bring or what awaits me. I am human, made of earth and prone to slipping, while the devil is cunning.

Sin is enticing. Today I stand; tomorrow I may have fallen. And if I have fallen, then what happens? My salvation is shaken. But when one departs this life with the assurance of the Spirit that he is going to meet the One whom he has loved, he can say with the Apostle Paul, “The time of my departure is at hand.”

“And now there is laid up for me the crown of righteousness.” Now, he says, my end is drawing near, and what else awaits me? The crown—as a reward for all my labors, my apostolic labors, and for my life and ministry in Christ.

And so the Apostle Paul, knowing that his end, his crowning, the glory of Heaven, and the assurance of eternity were now drawing near, lived in joy and waited at every moment to depart and be with Christ.

Here we see the perfect state of the love of God within the Apostle, as we do in all the Apostles, and especially here in the Apostle John.

“God is love,” he says, “and he who abides in love abides in God, and God in him.” Think of it: the God of love is within us. Can mortal man experience any greater happiness?

By contrast, we see someone enduring a state of demonic temptation. If you have ever known even a little of this, you know that a single troubled thought can make everything within us feel terrible. For a demon, a Hell of thoughts and torment, to dwell within a person is a dreadful thing.

Yet this is temporary, because tomorrow this life will end; the demon will go its own way, and the soul will ascend. For a person who is tormented here will not also be tormented there. God does not punish a person twice for the same thing.

God chastens both here and there. Therefore, God permits the person to be chastened here by allowing the demon to enter him, so that He may deliver him eternally from that other, far more dreadful state. If the condition of a demon-possessed person is so terrible, consider the condition of a person suffering in Hell,

remaining there eternally, without end, and knowing that he will never come out. It is almost beyond imagination. We ought truly to tremble; our minds should go dry and become still, unable even to think, because this reality cannot be grasped at all.

But whether because God shelters us or because we cannot comprehend it, we live differently. I am the first among such people, because if I truly reflected on what I am saying, my life would have to be entirely different.

What I mean is that, to the extent each of us could grasp the meaning of these things and experience even a little of both states—the things above and the things below, light and darkness, God and the devil—our lives would be completely holy.

“God is love,” he says. Certainly, when this love is within us, we live in happiness. It is not burdensome.

Here again the Apostle says that God’s commandments are not burdensome.

“His commandments are not burdensome.” What, then, is burdensome? Malice is burdensome. Love is light, and every virtue is light; but we, deceived by the devil, choose the other path and suffer, though we need not suffer at all.

Does the person who loves suffer? Not at all. Within himself he experiences happiness, God, and fellowship with other people.

Therefore, the person who loves rejoices; he does not suffer. The one who hates suffers—the one who harbors malice, whose heart is darkened, and who thinks very evil things about his neighbor. Such a person suffers. Because of envy, jealousy, and malice, he is not at peace within himself at all.

And yet, although he feels so miserable, he prefers this condition to loving his neighbor and giving himself to him through service and practical love: giving alms, reaching out a hand to help, hurrying to visit someone who is sick or suffering, or offering a few words of counsel. Many times, spiritual people, moved by love, have worked great wonders and truly saved people from death—physical death, but above all spiritual death.

Therefore, when a person loves, he rejoices and delights, because the love of God is a spiritual delight. In the world to come, in the heavenly realm, in the Church Triumphant in Heaven, in the angelic world above, all the saints and all the saved souls will delight in nothing but the God of Love. The true love of God will itself be the Paradise in which they delight.

According to the measure of his virtue, and according to how much he loved and gave himself for his neighbor here on earth, so will each person experience God in the life to come. Of course, this difference in the degree of love and delight will not be outwardly visible, because it will be within the heart.

And as the Fathers teach us about the things to come, about eternal realities, since in the next world there can be no envy, jealousy, or anything of the kind, the difference in each person’s enjoyment of God will not be visible outwardly; it will be within the heart.

It is like the sun, which we all see. Let us suppose that we all have two eyes—leaving aside those who have no sight. All of us who have two eyes see the sun.

We see the sun, but each person sees and enjoys it according to the strength and health of his eyesight. In the same way, the Sun of Righteousness, the God of love, will pour forth His light and His love upon all the Saints.

And each person, according to his virtue and according to how he labored here, will enjoy God there eternally. Let us pray to the God of love that He may give us Himself, that He may dwell within us. We will experience God; and when we experience God, then we will truly give ourselves to our brother as well.

May God count us worthy to open our mind, so that we may understand the scriptures, so that we may understand God. In other words, may we grasp what God wants from us. We are sinners, we are guilty, we are answerable for a great many things. And again, love tells us that when we love much, God will forgive us much as well.

What did Christ say about the sinful woman? She loved much, and therefore her great debt was forgiven. So, for the debt of our sins to be forgiven, we must give ourselves to our neighbor, just as Christ gave Himself and as God the Father sent His Son.

For our redemption. In the same way, we too must give ourselves for our neighbor. Just as Christ, by giving Himself, won mankind, so the Christian, by giving himself to help his neighbors, wins them for salvation.

And consider what it means to gain an immortal soul. The whole world is not equal in value to a single immortal soul. The world is passing away; it will pass away, come to an end, and cease to exist. But the soul never will.

But what is the soul? Because we cannot see it, the devil comes and exploits this very fact. He tries to distort reality and the truth for us, so that we will not devote the proper care to cultivating the soul.

According to Holy Scripture, then, the soul is the breath of God; it is something heavenly.

God made the angels through His word: God spoke, and they were born; He commanded, and they came to be. Through the Word of God, the animals and all things also came into existence. But in creating man, God took special and personal care.

What did He do? Scripture tells us that He fashioned man with His own hands. But does God have hands? No, He does not. What, then, does this mean? It refers to His creative work. The people of that time had a very material way of understanding and could not comprehend who God is or how He made man. So Scripture gave them this image: that God fashioned man with His own hands.

This was meant to show His special care and that He was making a vessel in which He would place something of exceedingly great value. When we have something precious, we do not put it into just any ordinary box. We try to ensure that the vessel receiving that precious thing is worthy of it.

And because God would impart His own breath—for the Holy Spirit would create a rational soul in His image and likeness—Holy Scripture says that He fashioned the human body with His own hands. Then, it says, He breathed into it, and man became a living soul.

Thus, through the special care and the manner in which the human body was fashioned, and through God Himself breathing His breath into man so that man became living and existent, all these things reveal the great worth of the human person, and especially of his soul.

The nature of the human soul is higher than that of the angels. For these reasons, when the end comes and this earthly life is over, the soul departs for the heavens and returns

there, to the place from which it came forth. Our Christ, according to His humanity, came forth, as He says: “I came forth from My Father and have come into the world; again, I leave the world and go to the Father.” Thus, the human soul

in order to save man and deliver him from the Hell of the devil.

The Christian must appreciate this love of God, take account of it, weigh it carefully, and respond accordingly. Man’s response to this love of God is to give thanks to God.

And how is God pleased by man?

What can a human being possibly do for God? God is in need of nothing; He lacks nothing. God gives; He does not receive.

Thank you.

God is pleased when a person does His will. And what is His will? It is His commandments: the commandment of love and the commandment of humility. When a person has...

When a person has humility and love, he abides in God, and God abides in him.

Out of love, God came down to earth; on earth He humbled Himself and became man.

He was born in a manger among the animals and lived with such humility upon the earth.

He humbled Himself especially in His Passion, when He was led before Pilate, and when Pilate and the soldiers stripped Him, scourged Him, struck Him in the face, and subjected Him to so many humiliations. We can reflect on this and enter more deeply into what God endured in being humbled and dishonored by man—man formed from the dust, for whose sake He came to earth to save him.

These things are profoundly overwhelming, but we fail to grasp them.

We fail to grasp them because our nous, our spiritual intellect, is very dull. It has not been trained—or rather, refined—through spiritual ascesis. To become able to grasp these meanings, a person must first undertake spiritual ascesis, so that the nous may become capable of receiving this understanding.

Pilate brought our Christ into the praetorium and presented Him before the people.

He presented Him wearing a purple robe, with a crown of thorns and a reed in His hands. This is the King of kings and the Lord of lords.

This is God, the Creator of the universe, the Creator of man, whom He made according to His own image and likeness. This humility of Christ should do more than overwhelm us; it should truly awaken us.

We should learn from it the lesson of true humility and say: If God humbled Himself so profoundly, how much more should we humble ourselves—we who are lowly by nature, human beings formed from dust, unworthy as we are?

Ομιλία: Αγάπη προς τον πλησίον. Έγινε στο εξωτερικό.

Που μιλεί ο Άγιος Απόστολος, ο Επιστήθιος, αυτός που ανέπεσε στο στήθος του Χριστού και άγγιξε την καρδιά του Χριστού και πήρε όλη την αγάπη του Χριστού και μίλησε για την αγάπη και έζησε την αγάπη και τη σκόρπισε στον κόσμο και ο κόσμος πλούτησε από την επίγνωση της αγάπης του Θεού.

Και μας λέγει το εξής εδώ:

«Αγαπητοί, αγαπώμεν αλλήλους, ότι η αγάπη εκ του Θεού εστίν, και πας ο αγαπών εκ του Θεού γεγέννηται και γινώσκει τον Θεό. Ο μη αγαπών ουκ έγνω τον Θεό, ότι ο Θεός αγάπη εστί». Εδώ μας ομιλεί ο Απόστολος και μας λέγει ότι πρέπει να αγαπάμε ο ένας τον άλλον.

Και όταν υπάρχει μεταξύ των ανθρώπων και δη των χριστιανών, των Ορθοδόξων, η αγάπη, η αγάπη ενώνει τους ανθρώπους, ενώνει τις καρδιές, και αυτή καθεαυτή η αγάπη είναι ο Θεός. Θέλεις να δεις αν αγαπάς τον Θεό; Δες το από το πόσον αγαπάς τον πλησίον σου.

Όχι να τον αγαπάς όταν σε αγαπά ή όταν σε ελεεί, όταν σε βοηθεί κ.λπ. Και παίρνει εφαρμογή εκείνο που λέγεται στους σοφούς της Ελλάδος, ότι «ζει χύτρα, ζει φιλία». Όχι όταν ζει η χύτρα, ζει η φιλία, αλλά όταν η αγάπη αληθινή φαίνεται: όταν ο πλησίον σου δεν σου φέρεται καλά, όταν σε κατακρίνει, όταν σε κατηγορεί, όταν σε πειράζει, τότε φαίνεται κατά πόσο εσύ τον αγαπάς αυτόν τον άνθρωπο.

Ο Χριστός μας μάς λέγει ότι όταν μας πειράζουν, όταν μας βρίζουν, όταν μας πικραίνουν, τότε πρέπει να αγαπήσουμε εμείς. Αυτό κάνει και ο Πατέρας ο Ουράνιος, λέει.

Στέλνει τη βροχή και τον ήλιο και στους δικαίους και στους αδίκους και στους αμαρτωλούς, και σε κάθε άνθρωπο μακράν Του στέλνει, δεν του στερεί τα όσα χρειάζεται να ζήσει. Ο Θεός δεν λαγκιώνει τον άνθρωπο όταν ο άνθρωπος του φεύγει και πηγαίνει μακριά Του και ζει και με ασέβεια, μπορώ να πω, αλλά τον επισκέπτεται ποικιλοτρόπως, μεταχειρίζεται κάθε τρόπο και μέθοδο και τακτική να τον φέρει κοντά Του, για να τον ελεήσει ακόμη περισσότερο.

Εάν αυτό το κάνει ο Θεός στον κάθε άνθρωπο, λέει ο Χριστός, οφείλεις και εσύ να κάνεις το όμοιο, αν θέλεις να είσαι παιδί του Θεού. Εάν δεν το κάνεις αυτό, αλλά εκδικείσαι τον άνθρωπο που σου κάνει το κακό, τότε δεν έχεις αγάπη Θεού μέσα στην ψυχή σου και ως εκ τούτου δεν είσαι εκ του Θεού.

Λέει: «Πᾶς ὁ γεννημένος εκ του Θεού αμαρτία δεν κάνει». Όποιος έχει αναγεννηθεί από τη χάρη του Αγίου Πνεύματος δεν υποπίπτει στην αμαρτία, η οποία φανερώνει ότι ο άνθρωπος δεν στέκει κοντά στον Θεό καλά.

Θεό καλά.

Εκείνος που έχει μέσα του την αγάπη γνωρίζει και τον Θεό. Τον γνωρίζει. Μα πώς τον γνωρίζει; Τον γνωρίζει διότι αγαπά τον Θεό και δεν τον φοβάται. Μα να μην φοβάται κανείς τον Θεό, δεν γίνεται. Και όμως η αγάπη, λέει, έξω βάλλει το φόβο. Ομιλεί περί της αγάπης εκείνης η οποία τον έχει αναγεννήσει.

Τον έχει κάνει με τόση παρρησία, να προσεύχεται με παρρησία, να νιώθει τον Θεό μέσα του. Είναι ποτέ ένα παιδί που υπακούει στον Πατέρα του και του κάνει τα θελήματα του Πατέρα του; Αυτόν τον Πατέρα πώς θα τον φοβηθεί; Δεν τον φοβάται, διότι τον αγαπά τον Πατέρα.

Και νιώθει και ότι ο Πατέρας αγαπά το παιδί. Πότε φοβάται ένας άνθρωπος; Φοβάται όταν έχει τον έλεγχο της συνειδήσεως. Και ο έλεγχος της συνειδήσεως από πού ξεκινά; Ξεκινά από την παράβαση και την παρανομία.

Πώς είναι δυνατόν να έχει ο άνθρωπος παρρησία στον Θεό, όταν δεν τηρεί τις εντολές του; Εδώ δίνει εντολή ο Θεός να αγαπάμε αλλήλους. Αγαπάτε τους εχθρούς υμών, καλώς ποιείτε τοις μισούσιν υμάς.

Λοιπόν, από τη μια λέγει ότι αγαπάμε τους εχθρούς μας. Εκείνοι που σας πειράζουν και σας ενοχλούν, κάνετε καλό. Επομένως, όταν ο άνθρωπος δεν τηρεί την αγάπη και μισεί τον αδερφό του και εχθρεύεται τον αδερφό του και τον κατακρίνει και τον κατηγορεί και τον συκοφαντεί και τον διαβάλλει κλπ., πώς είναι δυνατόν αυτός ο άνθρωπος να μην φοβάται τον Θεό, αφού έχει τη συνείδησή του κατηγορούσα ότι δεν τηρεί τον νόμο;

Και επομένως, η στέρηση της εφαρμογής της αγάπης, εν τη πράξει της αγάπης, ο άνθρωπος φοβάται τον Θεό. Τον φοβάται, διότι εννοεί την τιμωρία που τον περιμένει. Όταν όμως τηρεί τας εντολάς και όταν τηρεί την αγάπη προς τον πλησίον, η ψυχή του έχει παρρησία.

Δεν φοβάται τον Θεό, μα γιατί να τον φοβηθεί; Βλέπουμε τους Αγίους· πλησιάζει ο θάνατος στους Αγίους, αλλά δεν φοβούνται τον θάνατο. Γιατί, μα πώς να φοβηθούν τον θάνατο, αφού σκέπτονται ότι αναχωρούν μετά από λίγο και θα συναντήσουν τον αγαπώμενό τους Θεό.

Και ότι, αν τώρα ζει την ευτυχία του Θεού σκεπτόμενος, και λέγει ότι τώρα σαν φύγω, θα είναι μια τέλεια αγάπη και τελεία ένωση μαζί Του. Όχι πρόσκαιρα, με τον φόβο της αβεβαιότητος που ενδεχομένως να σφάλλει και να χάσει αυτή την παρρησία και τη σωτηρία, αλλά εξασφαλίζει το μέλλον.

Όχι μέλλον προσωρινό, αλλά αιώνιο μέλλον. Σκεφτείτε τι μεγάλη ευλογία Θεού έχει αυτός ο άγιος που είναι τακτοποιημένος με τον νόμο του Θεού· η παρρησία του και το θάρρος του είναι ανεκτιμήτου αξίας πνευματικής.

Αν μπορούμε να συλλάβουμε το νόημα της εξασφαλίσεως της αιωνίου ζωής, είναι η μεγαλύτερη ευτυχία που μπορεί να πετύχει ένας χριστιανός.

Εδώ ζούμε με την αβεβαιότητα. Σήμερα στεκόμεθα και λέμε, δόξα τω Θεώ, στέκω. Στέκω, πέφτω, μετανοώ, αγωνίζομαι, κάτι φτιάχνω, κάτι προχωρώ. Αλλά δεν ξέρω αύριο τι θα είναι, τι με περιμένει. Άνθρωπος είμαι, ο χωματένιος, ολισθηρός, ο διάβολος πονηρός.

Η αμαρτία δελεαστική, σήμερα στέκω, αύριο μπορεί να έχω πέσει. Να έχω πέσει, οπότε τι γίνεται; Κλονίζεται η σωτηρία μου. Ενώ φεύγοντας από τη ζωή με την πληροφορία του Πνεύματος ότι φεύγω να συναντήσω ον ηγάπησα, όπως λέει και ο Απόστολος Παύλος, λέει ότι «ο καιρός της εμής αναλύσεως εφέστηκε».

και τώρα απόκειταί μοι ο της δικαιοσύνης στέφανος. Τώρα, λέει, το τέλος μου πλησιάζει και τι άλλο με περιμένει; Το στεφάνι τώρα, σαν μια επιβράβευση των κόπων, των αποστολικών κόπων και της κατά Χριστόν ζωής και παρουσίας.

Λοιπόν, ο Απόστολος Παύλος, σκεπτόμενος ότι τώρα πλησιάζει το τέλος και το στεφάνωμα και η δόξα στους ουρανούς και η εξασφάλιση της αιωνιότητας, ζούσε σε μία ευτυχία και περίμενε ανά πάσα στιγμή πότε να αναλύσει και να υπάγει εις τον Χριστό.

Εδώ βλέπουμε μια κατάσταση τέλεια της αγάπης του Θεού μέσα στον Απόστολο, όπως και σε όλους τους Αποστόλους. Και ιδιαίτερα εδώ με τον Απόστολον Ιωάννη.

Ο Θεός είναι αγάπη λέει Και ο μένων εν τη αγάπη εν τω Θεώ μένει και ο Θεός εν αυτώ. Σκεφτείτε τώρα, όταν σκεφτόμεθα ότι ο Θεός της αγάπης είναι μέσα μας. Υπάρχει μεγαλύτερη ευτυχία που μπορεί να ζήσει ο θνητός άνθρωπος;

Βλέπουμε, εξ αντιθέτου, έναν άνθρωπο να υπομένει πειρασμική κατάσταση. Αν την έχετε γνωρίσει λίγο πολύ, και με μία σκέψη ανήσυχη, είναι τόσο άσχημα μέσα μας. Να υπάρχει μέσα στον άνθρωπο δαιμόνιο, κόλαση, σκέψη, βάσανο, τρομερό πράγμα.

Και είναι πρόσκαιρο, διότι αύριο τελειώνει η ζωή και αυτός θα πάρει τον δρόμο του και η ψυχή θα πάει προς τα πάνω. Διότι ο άνθρωπος που κολάζεται εδώ, δεν κολάζεται και εκεί. Δις επί το αυτό δεν τιμωρεί ο Θεός τον άνθρωπο.

Και εδώ και εκεί κολάζει. Άρα, λοιπόν, κολάζει εδώ ο Θεός. Με το να επιτρέψει την είσοδο του δαίμονος μέσα στον άνθρωπο. Ώστε να τον απαλλάξει αιώνια από την άλλη κατάσταση, την πολύ τρομερή. Εάν εκείνη η κατάσταση, αυτή η κατάσταση ενός δαιμονισμένου, είναι τόσο φοβερή, σκεφτείτε την κατάσταση ενός κολαζομένου ανθρώπου,

ευρισκομένου αιώνια, ατελεύτητα, και με τη σκέψη ότι ουδέποτε θα βγει από εκεί μέσα. Είναι κάτι και φανταστικό να το πιάσουμε, Πρέπει ουσιαστικά να τρέμουμε και να στερέψει το μυαλό μας και να ακινητοποιηθεί, με το να μην μπορούμε να σκεφτούμε, γιατί δεν συλλαμβάνεται με τίποτε το γεγονός.

Αλλά εμείς, επειδή είτε ο Θεός μάς σκεπάζει είτε γιατί δεν μπορούμε να το πιάσουμε, ζούμε διαφορετικά. Ων πρώτος είμαι εγώ, διότι αν σκεπτόμουν ακριβώς αυτά που λέω, έπρεπε να ήταν η ζωή μου εντελώς διαφορετική.

Θέλω να πω ότι, κατά το μέτρο που ο καθένας μας μπορεί να συλλάβει το νόημα, την έννοια και να ζήσει λίγο την κατάσταση, την μεν και τη δε, την άνω και την κάτω, το φως και το σκότος, το Θεό και το διάβολο, η ζωή μας θα ήταν εντελώς αγία.

Ο Θεός είναι αγάπη, λέει. Βεβαίως, όταν υπάρχει αυτό μέσα μας, ζούμε ευτυχία. Δεν έχει κόπο το πράγμα.

Λέει εδώ πάλι ο Απόστολος ότι οι εντολές του Θεού δεν είναι βαριές.

Βαρύελε ούκισυν η εντολέ του Θεού Ποιες είναι βαριές; Η κακία είναι βαριά. Η αγάπη είναι ανάλαφρη και όλη η αρετή είναι ανάλαφρη, αλλά εμείς, πλανώμενοι από τον διάβολο, διαλέγουμε την άλλη περίπτωση και υποφέρουμε, ενώ μπορούμε να μην υποφέρουμε.

Υποφέρει ο άνθρωπος που αγαπά; Καθόλου. Ζει ευτυχία μέσα του και τον Θεό και τους ανθρώπους.

Επομένως, απολαμβάνει αυτός ο άνθρωπος που αγαπά. Δεν υποφέρει. Υποφέρει εκείνος που μισεί, εκείνος που νιώθει κακία, εκείνος που σκοτίζεται και σκέφτεται πολύ κακά για τον πλησίον του, υποφέρει. Μα από φθόνο, από ζήλια, από κακία, μέσα του άνθρωπος δεν είναι καθόλου καλά.

Και παρότι όμως νιώθει έτσι και άσχημα, προτιμά αυτή την κατάσταση παρά με το να αγαπήσει τον πλησίον του και να δοθεί σ' αυτόν, υπό την έννοια της προσφοράς, της έμπρακτης αγάπης, που είναι η ελεημοσύνη, που είναι να σηκώσουμε το χέρι, να βοηθήσουμε, να τρέξουμε σε έναν ασθενή, σε έναν άνθρωπο που υποφέρει, να του πούμε πέντε πράγματα συμβουλευτικά, που πολλές φορές άνθρωποι πνευματικοί από αγάπη έκαναν πολλά θαύματα και έσωσαν ανθρώπους πραγματικά από τον θάνατο, τον σωματικό και τον ψυχικό κυρίως.

Άρα λοιπόν, όταν αγαπά κανείς, απολαμβάνει, εντρυφά, διότι η αγάπη του Θεού είναι εντρύφηση πνευματική. Στον άλλο κόσμο, στον μεταφυσικό κόσμο, στη θριαμβεύουσα Εκκλησία του Ουρανού, στον αγγελικό επάνω κόσμο, οι Άγιοι όλοι, οι σωσμένες ψυχές, τίποτε άλλο δεν θα απολαμβάνουν, ειμή τον Θεό της Αγάπης, και η πραγματική αγάπη του Θεού θα είναι αυτός ο Παράδεισος, τον οποίον θα απολαμβάνουν.

Κατά το μέτρο της αρετής και κατά το μέτρο το πώς αγάπησε και έδωσε τον εαυτό του ο άνθρωπος στη γη για τον πλησίον του, ανάλογα έτσι θα αισθάνεται και τον Θεόν στην άλλη ζωή. Βέβαια, δεν θα είναι φανερή αυτή η διαφορά της αγάπης, της απολαύσεως, διότι θα είναι μες στην καρδιά.

Και όπως μας ομιλούν οι Πατέρες για τα μέλλοντα, για τα αιώνια, επειδή στον άλλο κόσμο είναι ασυγχώρητο να υπάρχει φθόνος, ζήλια κλπ., εξωτερικά δεν θα φαίνεται η διαφορά της απολαύσεως του Θεού, αλλά θα είναι μέσα στην καρδιά.

Όπως όλοι βλέπουμε τον ήλιο. Όλοι έχουμε δύο μάτια, ας υποθέσουμε. Χωρίς τους ανθρώπους που δεν έχουν οφθαλμούς. Όσοι έχουμε δύο μάτια.

Βλέπουμε τον ήλιο, αλλά ο καθένας, κατά την δύναμη την οπτική που έχει, την υγεία στην οπτική του, βλέπει και απολαμβάνει τον ήλιο. Έτσι και ο ήλιος της δικαιοσύνης, ο Θεός της αγάπης, θα διαχέει το φως και την αγάπη Του σε όλους τους Αγίους.

Και ο καθένας, με την αρετή του, το πώς κοπίασε εδώ, θα απολαμβάνει και εκεί αιώνια. Να προσευχόμεθα στον Θεό της Αγάπης να μας δώσει τον εαυτόν Του, να μας δώσει τον εαυτόν Του μέσα μας. Θα Τον νιώθουμε τον Θεό και, όταν νιώθουμε τον Θεό, τότε πραγματικά θα δώσουμε και τον εαυτό μας στον αδελφό μας.

Ο Θεός να μας αξιώσει να μας ανοίξει τον νουν, του συνιέναι τας γραφάς, του συνιέναι τον Θεόν. Λοιπόν, να καταλάβουμε τι θέλει ο Θεός από μας. Είμεθα αμαρτωλοί, είμεθα ένοχοι, είμεθα υπεύθυνοι σε πάρα πολλά. Και πάλι μας λέει η αγάπη ότι, όταν αγαπήσουμε πολύ, θα μας αφήσει και πολύ.

Τι είπε ο Χριστός στην αμαρτωλή γυναίκα; Αγάπησε πολύ, γι' αυτό και της άφησε και πολύ χρέος. Άρα λοιπόν, για να αφεθεί το χρέος των αμαρτιών μας, πρέπει να δώσουμε τον εαυτό μας στον πλησίον. Όπως ο Χριστός έδωσε τον εαυτό Του, όπως ο Θεός και Πατέρας απέστειλε τον Υιόν Αυτού.

Λύτρωση η δική μας, έτσι κι εμείς πρέπει να δώσουμε τον εαυτό μας για τον πλησίον. Όπως ο Χριστός, με το να δώσει τον εαυτόν Του, κέρδισε τον άνθρωπο, έτσι και ο Χριστιανός, δίνοντας τον εαυτόν του προς βοήθεια των πλησίων, τον κερδίζει.

Και σκεφτείτε το κέρδος μιας αθανάτου ψυχής. Δεν είναι άξιος όλος ο κόσμος στην αξία μιας αθανάτου ψυχής. Ενώ ο κόσμος παρέρχεται, θα παρέλθει, θα τελειώσει, θα λήξει να υπάρχει, η ψυχή ουδέποτε.

Μα τι είναι η ψυχή; Επειδή δεν την βλέπουμε, έρχεται και μας εκμεταλλεύεται ο διάβολος την έννοια αυτή. Και πάει να μας διαστρέψει την πραγματικότητα και την αλήθεια, ώστε να μην δώσουμε την ανάλογη επιμέλεια στην καλλιέργειά της.

Λοιπόν, η ψυχή, κατά την Αγία μας Γραφή, είναι η πνοή του Θεού, είναι κάτι ουράνιο.

Τους Αγγέλους τους έκαμε διά του λόγου· είπε ο Θεός και γεννήθησαν, είπε και γένοντο. Και ήρθαν με τον Λόγο του Θεού, ήρθαν εις ύπαρξη και τα ζώα και τα πάντα. Αλλά για τον άνθρωπο όμως ο Θεός πήρε ιδιαίτερη επιμέλεια προσωπική.

Τι έκαμε; Μας λέει η Γραφή ότι με τα χέρια Του. Μα έχει ο Θεός χέρια; Δεν έχει. Τι εννοεί εδώ; Εδώ εννοεί την δημιουργικότητα. Επειδή οι άνθρωποι εκείνοι ήταν πολύ παχυλοί και δεν μπορούσαν να νοήσουν το πόσο ο Θεός είναι και πώς έκαμε τον άνθρωπο, έφερε αυτή τη θεωρία, το ότι έπλασε τον άνθρωπο με τα χέρια Του τα ίδια.

Ήθελε να δείξει την ιδιαίτερη επιμέλεια και το ότι θα έφτιαχνε ένα σκεύος που θα βάζει μέσα ένα πολύ μεγάλης αξίας πράγμα. Όταν έχουμε ένα, πώς θα το πούμε, ένα πολύτιμο πράγμα, δεν το βάζουμε στο τυχαίο κουτάκι και λοιπά· προσπαθούμε ανάλογο να είναι και το πράγμα το οποίο θα δεχθεί μέσα σε αυτό το πολύτιμο.

Και επειδή ο Θεός θα έδινε την πνοή Του, γιατί το Άγιο Πνεύμα θα δημιουργούσε ψυχή λογική, κατ' εικόνα και κατ' ομοίωση δική Του, έκαμε, λέγει η Γραφή, με τα ίδια του χέρια το σώμα του ανθρώπου, και ενεφύσησε, λέει, και έγινε ο άνθρωπος εις ψυχήν ζώσαν.

Λοιπόν, από την επιμέλεια, από τον τρόπο της διαπλάσεως του ανθρωπίνου σώματος, με το ότι ενεφύσησε ο ίδιος, λέει, την πνοή του μέσα στον άνθρωπο και έγινε ο άνθρωπος ζων και υπάρχων, φανερώνει με όλα αυτά το πόση αξία έχει ο άνθρωπος και ιδιαίτερα εις την ψυχή του.

Είναι η φύση της ψυχής του ανθρώπου ανωτέρα των αγγέλων. Διά των λόγων αυτών, λοιπόν, όταν έρθει, όταν τελειώνει εδώ η ζωή, η ψυχή απέρχεται εις τους ουρανούς, επανέρχεται

εκεί, από εκεί που εξήλθε. Εξήλθε, λέει, ο Χριστός μας, κατά το ανθρώπινο, «εκ του Πατρός μου και ελήλυθα στον κόσμο, πάλι αφίημι τον κόσμο και πορεύομαι προς τον Πατέρα». Λοιπόν, η ψυχή του ανθρώπου

για να σώσει τον άνθρωπο και να τον απαλλάξει από την κόλαση του διαβόλου.

Αυτή την αγάπη του Θεού πρέπει ο άνθρωπος, ο χριστιανός, να την εκτιμήσει, να την υπολογίσει, να την ζυγίσει και να πάρει ανάλογη θέση, να ανταποκριθεί. Η ανταπόκριση του ανθρώπου απέναντι σε αυτή την αγάπη του Θεού είναι να ευχαριστήσει τον Θεό.

Και το πώς ευχαριστείται ο Θεός από τον άνθρωπο;

Άνθρωπο, τι να του κάνει ο άνθρωπος το Θεό. Ο Θεός είναι ανενδεής, δεν έχει ανάγκη από τίποτε. Ο Θεός δίνει, δεν παίρνει.

Ευχαριστώ.

Ευχαριστείται ο Θεός όταν ο άνθρωπος κάνει το δικό του θέλημα. Και ποιο είναι το δικό του θέλημα; Είναι οι εντολές του, είναι η εντολή της αγάπης και η εντολή της ταπεινώσεως, όταν ο άνθρωπος έχει

Ο άνθρωπος έχει ταπείνωση και αγάπη, εν τω Θεώ μένει και ο Θεός εν αυτώ.

Ο Θεός από αγάπη κατέβηκε στη γη, στη γη ταπεινώθηκε και έγινε άνθρωπος

και γεννήθηκε στη φάτνη των αλόγων και έζησε τόσο ταπεινά επάνω στη γη.

Ταπεινώθηκε ιδιαίτερα εις το πάθος του, όταν οδηγήθηκε στον Πιλάτο και όταν ο Πιλάτος με τους στρατιώτες τον εγύμνωσαν, τον εμαστίγωσαν, τον εράπισαν, του έκαναν τόσες ταπεινώσεις. Και μπορούμε να το σκεφτούμε αυτό και να εμβαθύνουμε στο πώς ένιωθε ο Θεός μπροστά στην ταπείνωση και στην εξευτέλιση αυτή του ανθρώπου, του χωματένιου ανθρώπου, για τον οποίον ήρθε στη γη να τον σώσει.

Αυτά είναι τρομερά συγκλονιστικά, αλλά δεν τα πιάνουμε.

Δεν τα πιάνουμε, γιατί ο νους μας είναι πολύ παχύς. Δεν έχει ειδικευτεί ή, μάλλον, δεν έχει εξευγενιστεί από πνευματική άσκηση. Πρέπει, για να φτάσει κανείς στο να συλλάβει τα νοήματα αυτά, χρειάζεται να κάνει μία πνευματική άσκηση προηγουμένως, ώστε ο νους να γίνει ικανός να δεχθεί αυτή την πληροφορία.

Ο Πιλάτος οδήγησε στο πραιτώριο τον Χριστό μας και τον παρουσίασε ενώπιον του λαού.

Τον παρουσίασε με μία χλαμίδα και με έναν ακάνθινο στέφανο και με ένα καλάμι στα χέρια. Αυτός είναι ο βασιλεύς των βασιλευόντων και κύριος των κυριευόντων.

Αυτός είναι ο Θεός, ο Δημιουργός του Σύμπαντος, ο Δημιουργός του ανθρώπου, του κατ' εικόνα και καθ' ομοίωσιν ιδικήν Του. Αυτή η ταπείνωση του Χριστού πρέπει να μας, όχι να μας συγκλονίζει, αλλά να μας διεγείρει κυριολεκτικά.

Και να παίρνουμε το μάθημα της πραγματικής ταπεινώσεως και να λέμε: Εάν ο Θεός εταπεινώθηκε τόσο και τόσο, εμείς, οι κατά φύση ταπεινοί, χωματένιοι άνθρωποι, άχρηστοι άνθρωποι, πόσο πρέπει να ταπεινωθούμε.