Η βάπτισις του Ιησού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

This evening finds us at the feast of Theophany, because, as you know, for the Orthodox Church the feast always begins with Vespers: “Evening, morning, and at noon.” So tonight I would like to say something about the Baptism of our Lord by John.

We are, however, within the period known as the Twelve Days. And, as those of you who were with us for our previous talk know—thank you.

Each person follows the rule of prayer as he thinks best, even on these Wednesdays and Fridays.

As I told you last year, I have found that the reasons for which these days were established as fast-free, as we were saying, no longer apply today. For precisely this reason, the Wednesday and Friday fast is not relaxed.

A person may rejoice because the Saviour of the world has been born, but not in a fleshly way; he should rejoice spiritually, as the Fathers say.

Since those conditions no longer exist, then, these days are observed as fasts both with regard to the flesh and with regard to food. For this is not merely a question of food; for many married couples, it is also a question of abstinence from marital relations, and so forth. If someone wishes to honour these days as he honours Bright Week,

I would like to present to you the judgment of the sacred Pedalion on the Twelve Days, and how it explains that these days should be kept as fasts rather than treated as fast-free.

I shall read to you from the footnote to Apostolic Canon 69.

It says: “Because of the joy at the coming of the Holy Spirit, so that in this also the Holy Spirit may be shown to be consubstantial with the Son and in no way inferior to Him, as John of Kitros says in his twenty-fifth canon.

“As for the relaxation of the Wednesday or Friday fast when the feasts of the Nativity of Christ and Theophany fall on those days”—as tomorrow, for example, falls on a Friday and we relax the fast. Yet we fasted today. We observed today the fast that compensates for tomorrow’s relaxation, keeping it without oil, as I believe most people fasted both yesterday and today.

And those who did not fast yesterday, supposedly because the Twelve Days are entirely fast-free, as we say, will certainly have fasted today. “As for the relaxation of the Wednesday or Friday fast when the feasts of the Nativity of Christ and Theophany fall on those days, it appears to be remedied by the preceding fast on the eve of the feast.”

Today’s fast, as I said, like the fast on the eve of the Nativity of Christ, is kept without oil. This fast is prescribed always to be observed before these feasts, and I believe that this is the reason for it. “This, I think,” he says, “is the reason.”

But the relaxation of the Wednesday and Friday fasts during the Twelve Days, the week before Meatfare, which is another case, and Cheesefare Week cannot be remedied in any such way.

Some give the following reason for this: the Armenians fast during the Twelve Days on account of the dog Artzivourion; during the first week of abstinence from meat they observe the so-called Ninevite fast; and during Cheesefare Week they observe the Tetradite fast.

This explanation, I say, is entirely feeble and unconvincing. The Armenians used to fast and mourn for a dog. And when the Church heard of such a thing, she permitted our own people to relax the fast on those days.

Today, however, we do not live among Armenians; today we are Orthodox Christians living among Orthodox Christians. We therefore cannot use the excuse that we must show them that what they are doing is wrong. Consequently, there is no reason to relax the fast.

“This explanation,” I say, “is entirely feeble and unconvincing, because we Orthodox Christians are distinguished from those of false belief and from heretics not by foods, but by the dogmas of the faith.” For Paul said, “Having abolished the law of commandments contained in ordinances.”

Therefore, both Balsamon and John of Kitros say that we should relax the fast on these Wednesdays and Fridays because the aforementioned heretics, the Armenians and others, fast on them. But, as we have said, they do not prescribe this indiscriminately or under all circumstances. They say that if you live together with Armenians, then you should relax the fast.

But we took the part that suited our stomachs and paid no attention to the rest.

The text does not say that all Orthodox Christians should relax the fast, but only those who live and associate with the aforementioned heretics. Balsamon himself, in his twenty-second response to Mark of Alexandria, says the following.

But you should understand this as well: you are to relax the fast when you are living together with the Tetradites or the Armenians. If you are among Armenians and the like, then relax the fast. John, too, in his twenty-seventh response to Kavasilas of Dyrrhachium, says the same thing.

And indeed, if we are living among such people, let us do this; otherwise, let us not use it as a pretext to indulge the belly. If we live among the Armenians, yes. Otherwise, let us not gratify our appetite.

Nicholas the Patriarch also writes to Anastasius the Sinaite, making this distinction: “Most people have adopted the custom of freely relaxing the fast during the week before Meatfare, which we also call the Week of Artzivourion.”

They relax the fast without fear. Most people began doing so without knowing why. On Wednesday and Friday, laypeople eat meat, while monks likewise partake of cheese. Yet, he says, they are wrong, even though they sincerely believe they understand the matter correctly and are acting properly. They think this is the right thing to do.

Those among you who are descended from the Armenians and once held the heresy of Artzivourion do well to observe this relaxation, because they remove every suspicion. If they were Armenians, or living among them, then they should do this.

But the Karaites, those called Tetradites and Ninevites, who are not of Armenian descent, relax the fast on the Wednesdays and Fridays in question without fear. Let them understand that they are not doing this in opposition to the Armenians; rather, they are indulging their own bellies.

That is the answer. This is what I found concerning the customs that have come to prevail. It makes no difference that they have been written in books and printed there. Many things have been written in books: relax the fast today, relax it tomorrow, relax it the next day.

But if someone goes back and investigates, he will discover the reason. Someone may say, “A priest told me to do this.” Let it be blessed. Or, “I saw it written there.” Let it be blessed. But once God has granted you the grace to learn the other side as well, you can no longer stop at the first answer.

Do not conceal one side and follow only the other. From that point onward, you are accountable. Sit down, examine the matter, put it in order within yourself, and then proceed. Up to a certain point, a person simply finds something written down.

He is told, “This is how it is,” and so he acts accordingly. But once you hear the other side and see that it is no longer so, that it was so only in former times, then from that point onward you are responsible. So tonight, since we are at Vespers for the Baptism of the Lord, the great feast of Theophany, I thought I would say a few words about this event.

I do not know how many of you went to Church today, how many were able to attend, or how many read at home the passages appointed in the Church today, both at the Divine Liturgy and at the Hours: readings from the Apostle, the Gospels, and prophecies from the Old Testament. All of them speak about this central event, the Baptism of Christ.

From all those Gospel readings, from Luke, Mark, and Matthew, though not John, who does not give the historical account of the Baptism, I shall take the first Gospel reading, from the third chapter of Matthew. It speaks briefly both about the Lord’s ministry and about the preparation made by the person of the honorable Forerunner.

If you read about the conception of Christ, you will find that it is the second conception announced. There was another annunciation and another conception earlier, exactly six months before, that of the honorable Forerunner. The Apostle and Evangelist Luke, who dealt with this subject by the grace of the Holy Spirit, first speaks of the annunciation concerning the honorable Forerunner, and then of the Annunciation to the Most Holy Theotokos.

So here I am in the third chapter of Matthew, and the whole chapter contains both the preparation and the event itself. It concludes with Christ going out to be tempted by Satan. Allow me to read it to you and discuss it as we go.

“In those days John the Baptist came preaching in the wilderness of Judea.” Which days were those? The days when Christ was still living privately, as we might say, in Nazareth. As you know, Christ had returned from Egypt and gone to Nazareth.

He remained there, unlike John, who was in the wilderness. The Evangelist Luke, also in his third chapter, tells us precisely when John began to preach, to baptize people unto metanoia, repentance, and to prepare them for the One who would come afterward, whom he would reveal to them.

One can determine historically when this took place. In any case, John came forth to preach around the year 779 from the founding of Rome, if anyone wishes to know the date from a historical point of view.

Around the year 780, Christ entered His public ministry. Thus, while our Lord was still living privately, as we might say, remaining hidden in Nazareth, John went before Him. He is called John the Baptist because he baptized. That is precisely why he is called the Baptist.

He was “preaching in the wilderness of Judea and saying, ‘Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand.’” These are words to which we must pay close attention.

Why does he say, “Repent”? And why, when Christ entered His public ministry, did He use the same proclamation as John: “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand,” and “Believe in the Gospel”?

The Lord added another two or three words, but the message was the same. What the honorable Forerunner said, Christ also said; the Apostles said the same, the Fathers said the same, and the Church continues to say the same to this day.

And this is what every preacher must proclaim, if he is continuing the work of the Church, just as the Apostles did in their time. My beloved, the downfall of man is sin, and sin can be healed only through metanoia, repentance, and confession.

This is the one medicine, the one weapon, the loving Mystery, grace upon grace: metanoia, repentance.

Why were Adam and Eve driven out of Paradise? Because they sinned? No, my beloved, but because they did not repent. Their expulsion, whose descendants we are and whose curse we bear, came through sin and refusal to repent. God did not drive them out simply because they had sinned; He called them to account.

He asked them what had happened and why: “Did you perhaps eat from that tree?” He was helping them to confess. But instead of repenting, they laid the blame elsewhere: “You are to blame, because You made Eve and the serpent.” We do the same: “If You had made them better, we too would be better.”

Why, then, were they driven out? Because of sin and refusal to repent. And how shall we return to Paradise? How shall our countenance be restored? How shall Paradise become our homeland once again, and how shall we become its citizens? Through the path that the other man found when he said, “I too have found the way”: through metanoia, repentance.

There is no other road by which a person may return to Paradise, if he truly wishes to return.

Therefore, to return to Paradise, a person must remain free from sin or, if he does sin, return through metanoia, repentance. Just as he fell through sin and refusal to repent, so he must return through sinlessness and repentance, by healing through the very opposites of what caused his fall.

Let no one deceive himself into thinking that he can return to Paradise by some other way. He cannot. Otherwise, an angel would simply stand on high with a great trumpet and cry out, “Tell people to do good works, so that I may put them into Paradise.” It is nothing like that.

All those who rely merely on their good works, all those who simply consider themselves good people, are in Hell.

Only those who have repented and humbled themselves are in Paradise: those who believed in Christ and did what Christ commanded them. They are there, in the Inn.

So John proclaimed what humanity needed. Humanity needed metanoia, repentance. “Repent, for the Kingdom of Heaven is at hand.” The Kingdom of Heaven was not merely something still to be awaited. It was Christ Himself.

Christ was the Kingdom of Heaven. Those who say that the Kingdom of Heaven is simply “within us” have not read the passage carefully; they have not paid attention.

When Christ was asked how the Kingdom comes and whether its coming could be observed, He answered, “The Kingdom of God does not come by observation. The Kingdom of God is among you.” The Greek says “among you,” not “within us.”

Look: the Kingdom of Heaven is among you. He Himself was the Kingdom of Heaven. He did not say, “It is within us.” Read the passage in Luke and you will see. Surely the scribes and Pharisees did not have the Kingdom within them. He was saying, “I am the Kingdom; the Kingdom of Heaven is among you.”

The Kingdom of Heaven is among you. Repent, therefore, because the Kingdom of Heaven is coming; Christ is coming. “For this is he who was spoken of by the Prophet Isaiah.” John, the Gospel tells us, is the one whom Isaiah prophesied.

Indeed, both Isaiah and Malachi prophesied concerning the honorable Forerunner. The Forerunner is one of four persons whose coming was foretold before they appeared in history: our Lord Jesus Christ, the Holy Spirit, the Most Holy Theotokos, and, fourth, the honorable Forerunner.

Their coming into the world was prophesied beforehand. The precious Cross, too, was known before it appeared upon the stage of history to fulfill its role.

“The voice of one crying in the wilderness,” he says. The voice comes forth from the wilderness and preaches. What does it proclaim? “Prepare the way of the Lord; make His paths straight.” Elsewhere, Luke also cites another passage from Isaiah concerning the honorable Forerunner.

It speaks of the mountains being brought low and so forth; that is, of sin being removed from the way. “Every valley shall be filled, and every mountain and hill shall be brought low; the crooked shall become straight, and the rough ways smooth; and all flesh shall see the salvation of God.”

This is a continuation of the same prophecy of Isaiah, but Matthew stops at the words, “Make His paths straight.” That is, if there is a mountain of sin, let it be leveled; if there is a ravine, let it be filled in and covered.

Let everything be made level, because sin sometimes rises up and sometimes lies beneath. What rises up becomes an obstacle, while what creates a chasm becomes a snare. These things must be leveled, because someone else is coming after him.

He will require man to satisfy the demands of His justice. “Now John himself,” the Evangelist continues, “had a garment of camel’s hair and a leather belt around his waist.”

He wore a hide, we are told, not from a goat, not from a sheep, nor from any other animal, but only from a camel. You should understand that even the Saint’s clothing spoke of his life. John, as it is said, is the last prophet standing between darkness and light, between shadow and grace, between the Law and the Gospel.

He stands at the boundary. He is the prophet who preached and prophesied, but who also saw with his own eyes. He was granted the grace to point with his finger and say, “This is the Lamb of God,” something no other prophet had done.

The garment he wore, this camel’s hair, you should know,

was symbolic, because the camel was regarded as an animal that was half clean and half unclean. The Law called animals clean if they both chewed the cud and had divided hooves. The goat, for example, chews the cud and has divided hooves, as does the sheep.

The camel does chew the cud, but its foot is like a mule’s; it does not have a divided hoof. Consequently, it is half clean and half unclean. In precisely the same way, John stands at the boundary between shadow and the Law, between the Old Testament and the New, between darkness and grace. Even the camel’s hair he wears symbolizes the role he fulfills here.

He had become lean through fasting, so that he might be more agile in pursuing his true calling. This too was not accidental. “His food was locusts and wild honey.” This subject need not trouble you.

Historians, various other writers, and even the Fathers are divided on the matter. But I want you to know that God had commanded that locusts could be eaten. He permitted people to eat them. In my reading, I found God’s command concerning which kinds they were permitted to eat.

You will find it in Leviticus, chapter 11, verse 22. It concerns these two. Many people ask, “Can that really be permitted? That wretched little creature?” And yet God gives His blessing for it to be eaten. As for the wild honey, some interpret it as honey from wild bees living in crevices in the rocks, out near Jericho and the surrounding country.

That was in the mountains and wilderness where the Saint lived, along the banks of the Jordan. Others say it came from trees, which produced a substance connected with Isaiah’s prophecy about honey and milk flowing from two sources. This interpretation is also possible. I found the following in both a Father of the Church and a commentator.

The early Father Euthymios says, “That which is produced by wild bees in the clefts of the rocks is bitter and unpleasant.” That is how he presents it. Another commentator says, “Wild honey, which drips from trees, is called the manna of the city.” Just as there was manna in ancient times, so they also called this honey manna.

In any case, it appears that he lived on wild honey and locusts, small creatures that were plentiful around Jericho and the Jordan. “Then Jerusalem, all Judea, and all the region around the Jordan went out to him, and they were baptized by him in the Jordan, confessing their sins.”

People from the surrounding areas near the Jordan, as well as others from Jerusalem and the regions of Judea, came to the Jordan and were baptized there. These matters concerning the Jordan are, of course, connected with John; but simply by way of background, the Jordan is a type of humanity and of our Lord Jesus Christ.

This is not accidental. The river may be small and little known, yet it possesses a certain significance. The name Jordan is derived from the Hebrew Yarden, meaning “swift-flowing,” and indeed it descends from two sources, just as man comes from two persons.

Man comes from Adam and Eve. The Jordan comes from the springs called Jor and Dan, passes through the Lake of Gennesaret, and empties into the Dead Sea. In the same way, humanity passed through this valley of weeping and ended in Hell.

But from the moment Christ came into the world and entered the Jordan, entering thereby into humanity, everything changed. The Jordan now turned back. Humanity no longer pours into Hell.

It no longer goes to the Black Sea, to the Dead Sea, but to the Jerusalem above. So this event at the Jordan is not accidental either. In any case, as we shall see tomorrow, when Christ entered the river, He spoke with John, went into the water, and immediately came out.

Here it says that they were “confessing their sins to him.” What did John do? He placed them in the water, in the river, holding them, so to speak, by the neck or the head. And there, while they were in the water, they confessed their sins.

And the water, as an image of the Holy Spirit, cleansed them; that is, the Holy Spirit took away the sins they had confessed.

Even though it was not a baptism of salvation, it was a preparatory baptism, preparing them for Him who would come after John.

Why do they make this distinction? Because the Evangelist clearly says that our Lord “came up immediately from the water.” Why immediately? Because He had nothing to confess. The others did not come out immediately; they remained in the water and confessed their sins.

Here, then, is confession even before Christ gave us the command, “Receive the Holy Spirit.” Yet this is rejected by those who claim to follow Scripture alone: the various Protestants and other heretics who reject the Mysteries of the Orthodox Church.

“But when he saw many of the Pharisees and Sadducees coming to his baptism, he said to them, ‘Brood of vipers! Who warned you to flee from the wrath to come?’” They thought that by making a dry, formal confession in the water, they had settled everything. No.

It is like those who say, “He went to confession.” Yes, but how did he confess? Was he truly brokenhearted? Did he acknowledge that he had lived wrongly? Did he grieve over the injustice he had committed? Did he consider the tears he had caused and the corruption he had spread? Did he understand it and feel it? Did he ask forgiveness with a broken and humbled heart? If so, then all is well.

“Who told you that you would escape, you brood of vipers?” You know, the viper is a venomous snake; when it bites someone, it sends him straight to the grave. In the same way, these people were poison among mankind in everything connected with God or morality.

And so he calls upon them and exhorts them: “Bear fruit worthy of repentance.” The fruit shows the worth of the tree. We say, “What a fine tree; look at the apples it bears!” This orange tree bears such oranges, and this vine such grapes. The tree is known by its fruit. In exactly the same way, sincere metanoia, sincere repentance, is shown by its works.

Many of us have repentance, but we do not have works worthy of repentance. We remain at the level of a dry, outward form. But the preacher of repentance, the Holy Forerunner, does not accept that here.

“Therefore bear fruits worthy of repentance, and do not presume to say to yourselves, ‘We have Abraham as our father.’” Many are recorded on paper as Christians, just as those people were descendants of Abraham. Yet they remained outside the bridal chamber because they did not possess the faith of Abraham.

Abraham believed in God; he believed in Christ. That is why Abraham is blessed by God, in contrast to them. “Do not presume to say to yourselves, ‘We have Abraham as our father.’ For I tell you that God is able from these stones to raise up children for Abraham.” He was surely pointing to the pebbles there beside the Jordan.

God, he says, can make even these stones children of God, children of Abraham, in place of you who have no sincere repentance. You have heard here that this does not happen through words alone.

Someone must take the matter in hand. Christ has not yet done so, and therefore it remains, in a sense, in abeyance. The justice of God is not operating in its fullness today. If the justice of God were operating fully, not one of us should be here this evening.

And it is fortunate for us that it has not operated in this way throughout all these years, because we were given the opportunity to repent and return. Let us not deceive ourselves by demanding justice for others and asking, “Where is God?” and so forth.

“I indeed baptize you with water unto repentance”; I am merely preparing you. “But He who comes after me,” of whom John says, “He who comes after me has become before me.” He comes after me, yet He has become before me. What does this mean?

Although as man He comes six months after me, as God He is before me. The One who comes after me is not merely man; He is also God. We heard this the day before yesterday: “He will save His people from their sins.”

Which people? He has not yet been born, and at present He has no people of His own. But He is not only the Son of the Virgin; He is also the Son of God. Do you understand, then? “He who comes after me is mightier than I, whose sandals I am not worthy to carry.”

Pay attention. When I read this, I thought of something our Lord said about the Holy Forerunner, and I want to draw a distinction for you. The Holy Forerunner heard this testimony from Christ: “Among those born of women there has not arisen one greater than John the Baptist.”

There is no man born of woman, He says, greater than John the Baptist. And yet this greatest of men, after Christ Himself, says, “I am not worthy to loosen the strap of His sandals.” Consider, then, who Christ is.

If the greatest man is not worthy to perform even the lowliest task for Him! For there were special servants who, when the master entered through the door of his house, would go to him, loosen and remove his sandals, and carry them away.

They would clean the shoes and so on, and when the master was about to go out again, they would put them back on him. This was the lowliest kind of work. Yet the greatest man ever born into the world says that he is not worthy to perform even this task. Consider, then, how highly this holy tongue exalts our Christ.

“He will baptize you with the Holy Spirit.” The One who comes after me, he says, will baptize you. “His winnowing fan is in His hand.” He holds judgment in His hand. He has the winnowing shovel, and He will thoroughly cleanse His threshing floor. He will gather His wheat into the barn, but the chaff He will burn with unquenchable fire.

He is the One who will judge, John says. He is the righteous Judge. He holds the winnowing fan in His hand; He has the axe, the sword, and all authority. This is how John speaks about Christ. And while he was saying all these things, there, at the Jordan, our Christ suddenly appeared. “Then Jesus came from Galilee to the Jordan, to John, to be baptized by him.”

Once again, we might wonder. John says, “I need to be baptized by You.” He acknowledges Christ’s superiority. “And do You come to me?” But Jesus answered him, “Permit it now, for thus it is fitting for us to fulfill all righteousness.”

He tells him, “This is not the time to consider who is greater and who is lesser. What must be done now? For the present, I must be baptized by you, whether you can understand it or not.”

“And I must fulfill all righteousness,” He tells him. It was a commandment. “You received a command from My Father to carry out this ministry. Since I too have become man, I cannot fail to honor that command. I also will be baptized.”

All righteousness. How instructive this is! Many of us calculate that we do most of what God asks, while leaving some things undone, leaving a balance unpaid. Who will do those things? We must fulfill all righteousness.

Pay attention to the details, my beloved. Let us not deceive ourselves or compare ourselves with people who do nothing, telling ourselves that at least we do something. Your house is on fire. The fire department’s telephone number has five digits, but you dial only four and leave out the fifth.

What will happen then? What will happen? Suppose you need emergency assistance and the number is one hundred, but you dial ninety-nine. Or you dial the one and the zero but leave out the final zero. What will happen? Think of it this way. Do not deceive yourself, and let us not deceive ourselves, by saying, “I do most of it, so the little that remains does not matter.” All righteousness. God gave ten commandments in the Old Testament. I keep nine. Will the one I break not condemn me? It will.

If you keep the whole law but stumble in one point, you are guilty of the whole law. I am not a thief, but I am sexually immoral. I am not sexually immoral, but I am a blasphemer. I am not a blasphemer, but I am a pickpocket, a gambler, a womanizer, or a dishonest dealer. What comes of all this? We must fulfill all righteousness.

Therefore, pay attention to the details, to the place where your little boat is taking on water. If it is leaking at the bow, do not tell me that the stern is sound. You will sink from the place you least expect. “All,” He tells him. We must fulfill all righteousness.

So be watchful over your eyes, your hands, your sense of smell, and your hearing. Watch where Satan may enter. Find where the boat is pierced and taking on water. Be careful. This is what He means here. “Then John permitted Him. And when Jesus had been baptized, He came up immediately from the water.” This is what I explained to you earlier.

Why did He come up immediately? Because He had nothing to confess. Yet He submitted to the form of baptism because it was commanded. “And behold, the heavens were opened to Him, and He saw the Spirit of God descending like a dove and coming upon Him. And behold, a voice from heaven said, ‘This is My beloved Son, in whom I am well pleased.’”

The Holy Spirit rested upon Him in bodily form. This is He.

How much must you distort and reject in order, in this case, to deny the divinity of Jesus? Here it is plainly stated in Holy Scripture.

Tomorrow’s feast is called Theophany, because God was manifested. What does it mean that God was manifested? He was manifested in His three hypostases, His three Persons. The Father says, “This is My beloved Son,” the Son is baptized, and the Spirit appears like a dove. Here is the certainty of the word: the Father, the Son, and the Holy Spirit.

Because of this teaching, Basil the Great is also called the Revealer of Heavenly Mysteries.

Through his teaching he revealed what belongs to Heaven: the threefold hypostasis of the Godhead, the Holy Trinity. For this reason he is called the Revealer of Heavenly Mysteries, and for this reason tomorrow’s feast is called Theophany. God was manifested in His three hypostases, as Father, Son, and Holy Spirit.

Tomorrow, my beloved, is a day that should hold the highest place for us Orthodox Christians, like the Nativity and the Resurrection. It deserves such a place because we now know, through this solemn manifestation, who our God is.

Do not listen to people who approach this through human logic, mathematics, or other material ways of thinking, imagining that they can tell us or discover what the Holy Trinity is.

Nor do we know what God is. Someone may answer and say that God is spirit.

He is not confined to a mountain, nor to Mount Gerizim. He is everywhere present. Just as the wind, the spirit, is everywhere, so too is God. But what He is, no one knows except God Himself. Not even the Saints know what God is. Not even the Theotokos knows what God is; only God Himself knows.

It is quite absurd for man to attempt to prove the nature of God, or to explain how the Three are One and the One is Three, how the One is Three and the Three are One.

Here He says, “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.” How can this be?

Read the fourteenth chapter of John, and you will see that Christ says: “In that day you will know that I am in My Father, and you in Me, and I in you.” In that day you will know. For now, have you understood anything?

This is why John Chrysostom, that humble Saint of love, says so beautifully: “That He is, I know; what He is, I do not know.” I know that God exists, that the Holy Trinity exists: three persons, one essence.

What this means and how it can be, I do not know. And so he takes up the staff of faith, that white cane by which a blind man finds his way through the world. For we are blind as we travel the road through the heavens. Without this staff called faith, which Christ grants to everyone who lays down his ego and his sins, we cannot find the way.

You will not be able to reach Heaven by any other way, whatever method you may follow. You will not succeed in reaching Heaven. So accept it as it is given to you. Do not seek mathematical equations. Do not try to explain the how and the what through reason or anything else. Nothing of the sort. Raise your hands to Heaven, and be certain that you will receive the inner assurance of the Holy Spirit.

Tomorrow we celebrate a great feast, and a great revelation takes place: the feast of Theophany. It is also called the Feast of Lights, because in those days the first Christians were baptized, and the other Christians escorted them home with burning candles and lights.

It has many names, but this is its essential meaning. Yet we Orthodox Christians, if I may say so, are utterly ignorant of these matters. We remain outside them, apart from the other things that have gradually made their way in.

Tomorrow, ninety-five percent of the Christian flock will take a little jar and go to receive the blessing of water from the Church. They will remain outside, not even going in. They feel cramped inside, so they stay outside. Harsh words will be heard, perhaps even curses.

Some will rush to receive the first drop, while others will receive the second. Do you understand how absurd this is? People compete to be the first to receive the blessing of water. Can there really be a first and a second in the Agiasmos?

Where did the woman with the issue of blood touch? At the very edge of Christ’s garment. “If only I may touch it.” A single drop, too small for the eye to see, is enough to sanctify the whole universe. There is no need to overturn the entire basin and carry several quarts of the blessing of water home.

This morning my son and I went to Church, and outside there was quite a commotion. “Give me the bottle here, and I’ll wait.” A woman who had been pressing through the crowd came out with a little bottle full of the blessing of water. I said, “If you would be so kind, for the blessing of the feast, pour me a single drop. Thank you.” She did, and when I reached home, I added a little more water.

And it sanctified my home. I also took a little to the shop. No harm was done. Why do you need gallons of the blessing of water?

This is what happens. Once I was outside the Church of the Life-Giving Spring on Akademias Street. Father Angelos Choremenos had placed some large water tanks outside and filled them with the blessing of water, so that we could pass by and take some.

I heard one woman near the front say, “Let’s leave.” “Where are we going? Why?” another asked. “What are we going to receive now?” she replied. “Only the rinsings. The others have already taken everything that was there.” Do you understand? This is how far we have fallen.

Secondly, I want to speak to those who think that tomorrow they may receive the Great Agiasmos in place of Holy Communion, and that when the Church offers the Great Agiasmos, receiving Holy Communion is not permitted.

My answer to them is this: Agiasmos means “I sanctify, I cleanse”; it does not mean “I save.” Drinking the blessing of water is one thing; receiving Holy Communion is another. Suppose someone has spent years in sin and has defiled his inner being.

Christ cannot enter there. So what does the priest, the spiritual father, do? He says, “You will receive the Great Agiasmos, and afterward you will come again.” What does that mean? First you will whitewash and cleanse the inside, and then you will invite in the King.

Can He enter amid the filth and stench where the cloven-footed devil has dwelt inside you for so many years? So we must clean it out and whitewash it. Suppose you are going to move into a house or apartment where other people lived before you.

Would you not require the owner to clean it, whitewash it, and put it in order before you moved in? Or would you not withhold some of the money if you had to do that work yourself? Would you move in among another person’s filth? No, you would not.

That is exactly what happens here. How, then, can the King be replaced by the whitewash? Can such a thing be done? It is absurd for anyone to believe that. So you will receive the blessing of water.

But only after you have first received Holy Communion. Then you will take this blessed water home, but you will not bring it inside immediately. Leave your carafe of water outside, and go in first to clear everything out.

You will remove the onions you put inside the other day, on New Year’s Day, for good luck. You will throw out all the superstitious objects you have hung up there.

Only then will you bring in the blessed water and bless the house. Otherwise, what are you going there to bless, the devil? Will the devil leave? He will not leave if you yourself do not want to drive him out. How could he? The blessing is meant to displace idolatry, but the person must desire this. If the person does not desire it, even God will not act against his will.

This leads to another answer to another question: what should we receive first? Should we drink the Great Agiasmos, the Great Blessing of Water, or receive the antidoron, the blessed bread distributed after the Divine Liturgy? Some have told us one thing, and others another. Listen, my beloved. Christ comes first, in Holy Communion.

Second in order is our Most Holy Theotokos, who received Him within her womb for nine months, not the Jordan, which received Him into its waters for only a moment. The Jordan comes third, in the Great Agiasmos. And what is the difference between the Great Agiasmos and the lesser blessing of water?

Does the Holy Spirit produce a first-quality blessing and a second-quality blessing? It is called the Great Agiasmos because its service is longer, while the lesser blessing of water has a shorter service. The Great Agiasmos is celebrated once a year, while the other may be celebrated every day.

That is the only difference. There is no difference in the blessing itself.

So first you will receive your Christ in Holy Communion. Then you will receive the bread associated with the Most Holy Theotokos, the antidoron. After that, you will receive the water of the Jordan as a blessing. Could you throw the antidoron into the street? Yet you would throw away the blessed water? Do you not immediately see the proper order?

Let us therefore learn how these matters truly stand, for our own good, for the glory of God, and for the life to come, which I pray may be granted to one another and to all. Amen.

Η βραδιά η αποψινή μας βρίσκει εις την εορτή των Θεοφανείων, διότι, όπως ξέρετε κι εσείς, για την Ορθόδοξη Εκκλησία η εορτή αρχίζει από τον Εσπερινόν, πάντοτε δε «Εσπέρας, Πρωί και Μεσημβρίας». Γι' αυτό, απόψε το βράδυ, να μιλούσα κάτι αναφορικώς με την υπόθεση της Βαπτίσεως του Κυρίου μας υπό του Ιωάννου.

Είμαστε όμως μέσα στην περίοδο τη λεγομένη του Δωδεκαημέρου. Και, όπως ξέρετε, όσοι είμαστε μαζί και στην περασμένη μας ομιλία Ευχαριστώ.

Ευχή όπως νομίζει, και μάλιστα και αυτές τις Τετάρτες και τις Παρασκευές.

Εγώ, όπως σας είπα και πέρσι, έχω βρει ότι οι λόγοι για τους οποίους είχε θεσπιστεί ώστε οι ημέρες αυτές να θεωρούνται απόλυτες, όπως τα λέγαμε, δεν υπάρχουν σήμερα. Γι' αυτό και ακριβώς δεν καταλύεται η Τετάρτη και η Παρασκευή.

Μπορεί ο άνθρωπος να χαρεί εξαιτίας του ότι ετέχθη ο Σωτήρ του κόσμου, αλλά όχι σαρκικώς, πνευματικώς, όπως λέγουν οι Πατέρες.

Εφόσον, λοιπόν, δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις αυτές, νηστεύονται οι ημέρες και σαρκικώς και βρωματικώς. Διότι δεν τίθεται μόνο θέμα βρώματος, αλλά για πολλούς τίθεται και θέμα σαρκός, ανδρογύνων κ.λπ. Αν θέλει ο άνθρωπος να τιμήσει τις ημέρες αυτές, όπως τιμά τη Διακαινήσιμο Εβδομάδα,

να σας μετέφερα τη γνώμη του Ιερού αυτού Πηδαλίου επάνω στο θέμα του Δωδεκαημέρου και πώς δικαιολογεί τις ημέρες αυτές, ώστε να νηστεύονται και να μην καταλύονται.

Σας διαβάζω από την υποσημείωση του 69ου Αποστολικού Κανόνος.

Λέγει τα εξής: «Διά την χαράν της επελεύσεως του Αγίου Πνεύματος. Ίνα και κατά τούτο ομοούσιον φανεί τω Υιώ το Πνεύμα το Άγιον και μηδέν έλαττον έχον εκείνου, καθώς λέγει ο Κίτρους εν τω 25ω αυτού κανόνι.

Την δε κατάλυσιν όπου κάμνομεν των Τετράδων ή Παρασκευών, εις τα σοποία συμβαίνουν εορτέτων Χριστουγέννων και των Θεοφανείων», όπως αύριο καταλύουμε, λόγω ότι είναι Παρασκευή, καταλύομεν. Όμως νηστέψαμε σήμερα. Την αυριανή κατάλυση την ενηστεύσαμε σήμερα, ήτοι ανελαίου, όπως νομίζω ότι και χθες και σήμερα ενήστεψαν οι περισσότεροι.

Και όσοι δεν ενήστεψαν χθες, εξαιτίας του Δωδεκαημέρου δήθεν, ότι το απόλυτο, όπως λέμε, θα νήστεψαν σήμερα οπωσδήποτε. «Την δε κατάλυσιν όπου κάμνομεν των Τετράδων ή Παρασκευών, εις τας οποίας συμβαίνουν αι εορταί των Χριστουγέννων και των Θεοφανείων, φαίνεται πως την θεραπεύει η προλαβούσα νηστεία της παραμονής».

Η σημερινή, όπως είπα, όπως και η παραμονή των Χριστουγέννων, είναι νηστεία ανελαίου. Ήτις είναι τετυπωμένη να γίνεται πάντοτε εις εορτάς ταύτας, δι’ αυτήν λογιάζω την αφορμήν. Έτσι νομίζω, λέει, αυτή είναι η αφορμή.

Και κατάλυσις, όπου γίνεται εις τας Τετράδας και Παρασκευάς του Δωδεκαημέρου, της προ της Απόκρεω, είναι και κάποια άλλη περίπτωση, και της Τυροφάγου Εβδομάδος, από κανένα μέρος δεν ημπορεί να θεραπευθεί.

Η δε αιτία όπου φέρουσί τινες εις τούτο, ότι δηλαδή νηστεύουσιν εις μεν το Δωδεκαήμερον οι Αρμένιοι δια τον Κίνα Αρτζιβούριον, εις δέ την πρώτης από κρέο εβδομάδα ειν είναι βήτε, εις δέ την τυροφάγου ει τετραδίτε.

Η αιτία, λέγω, αυτή είναι πάντη αδύνατος και ψυχρά. Οι Αρμένιοι νήστευαν και πενθούσαν για ένα σκύλο. Και η Εκκλησία, όταν άκουσε τέτοιο πράγμα, επέτρεψε τους δικούς μας να καταλύσουν τις ημέρες αυτές.

Σήμερα όμως δεν είμαστε μεταξύ Αρμενίων, σήμερα είμαστε Ορθόδοξοι μεταξύ Ορθοδόξων. Δεν έχουμε λοιπόν να κάνουμε το άλλοθι ότι αυτό που κάνετε δεν είναι σωστό. Κατά συνέπεια, δεν υπάρχει λόγος καταλύσεως.

Η αιτία, λέγω, αυτή είναι πάντη αδύνατος και ψυχρά, καθότι όλοι εμείς οι Ορθόδοξοι δεν διακρινόμεθα από τους κακοδόξους και αιρετικούς με τα βρώματα, αλλά με της πίστεως τα δόγματα, διότι ο Παύλος έλεγε «Τον νόμον των εντολών εν δόγμασι καταργήσας».

Διά τούτο, τόσο ο Βαλσαμών όσον και ο Ιωάννης ο Κίτρους, όπου λέγουσι να καταλύωμεν τας Τετράδας ταύτας και τας Παρασκευάς, διότι νηστεύουσιν εις αυτάς οι ανωτέρω αιρετικοί, οι Αρμένιοι και λοιπά, όπως είπαμε, αυτοί λένε, δεν λένε όμως εκεί και ως έτυχε, λένε εάν συγκατοικείτε μετά των Αρμενίων, τότε να καταλύετε.

Αλλά εμείς πήραμε το ένα που συμφέρει στην κοιλιά και το άλλο δεν το προσέξαμε.

Δεν λέγουσε ο Ρίστος να καταλύωσαν οι Ορθόδοξοι όλοι, αλλά εκείνοι μόνον όπου συνοικούσι και συναναστρέφονται με τους ρηθέντας αιρετικούς. Ο Μενγάρ Βαλσαμών έδιπε δικοστή η Δευτέρα από κρίση, όπου κάμνει προς τον Αλεξανδρείας Μάρκον, ταύτα φησί.

πλην και τούτο γεννήσετε, να καταλύσετε όταν τις μετά των Τετραδιτών ή Αρμενίων συναυλίζεται. Αν είσαι με Αρμενίους κλπ., τότε να καταλύσεις. ο Δε Ιωάννης εν δικοστή εβδόμη αποκρίση όπου κάμνει προς τον Δυρραχίου Καβάσιλαν, παρομοίως λέγει.

Και μάλιστα, ητι ούτη στίχομεν συναυλιζόμενη, μη ούτη προφάσιτα αυτή τη γαστρή χαριζόμενη. Αν συναυλιζόμεθα με τους Αρμενίους, ναι, διαφορετικά μη χαριζόμεθα στην κοιλιά μας.

Γράφει δε και Νικόλαος ο Πατριάρχης προς Αναστάσιον τον Σιναΐτην ταύτα διαστέλλων. Την εβδομάδα ούν, λαλώ την προ της Απόκρεω, ην και επωνομάζομεν την του Αρτζιβουρίου, οι πλείστοι έθος έλαβον αδεώς καταλύειν.

Αδεώς καταλύειν. Οι περισσότεροι, χωρίς να ξέρουν, άρχισαν να καταλύουν. Τετράδα και Παρασκευήν οι κοσμικοί το κρέας, ως αύτως και οι μοναχοί τυρόν μεταλαμβάνειν. Και αυτοί, λέει, κακώς, καλώς νοούντες αληθώς και πράττοντες ομοίως. Έτσι νομίζουν ότι έτσι είναι σωστά.

Υμέν φιλής κατάγονται εκ της των Αρμενίων και ήχον και την έρεσιν την του Αρτζηβουρίου. Καλῶς ποιοῦσι, λύοντες ἅπασαν ὑποψίαν. Αν ήσαν Αρμένοι κλπ., να το κάνουν αυτό το πράγμα.

Καράλλη τρατεδίτε λέγονται νινεβίτε, μήτε από το γένος των Αρμενίων ορμόμενη, ανεδώς κατελείουσι τας ρυθίσας τετράδας και παρασκευάς. Και ας μάθουν ότι όχι προς εναντίον συν των Αρμενίων του τοποιούσι, αλλά μάλλον εντιγαστρί χαριζόμενη.

Αυτή είναι η απάντηση. Ας πάω να τους βύσουμε. Εγώ αυτό βρήκα εναντίον αυτών των εθίμων που έχουν επικρατήσει. Αδιαφόρως αν είναι γραμμένα στα βιβλία και εντάδεσαν. Έχουν γραφεί πολλά στα βιβλία. Καταλύσεις σήμερα, καταλύσεις αύριο, καταλύσεις την άλλη.

Όμως άρα να τρέξει κανείς πίσω κλπ θα βρει Τώρα θα πει κανείς, «Μου είπε ο Πάτερ έτσι», να είναι ευλογημένο. «Είδα γραμμένο εκεί», να είναι ευλογημένο. Από τη στιγμή όμως που επέτρεψε ο Θεός να μάθεις και την άλλη πλευρά, σταμάτα τώρα εκεί.

Μην πας να το κρύψεις το ένα και μου κάνεις το άλλο μόνον, έτσι. Από εκεί και κάτω είσαι ένοχος. Κάθεσαι να τα συζητήσεις τα πράγματα, να τα τακτοποιείς μέσα σου και τότε προχώρησε. Διότι μέχρι ενός σημείου ο άνθρωπος το βρίσκει γραμμένο.

Του λέει «έτσι είναι» και κάνεις έτσι. Από τη στιγμή όμως που θα ακούσεις και την άλλη πλευρά και θα δεις ότι δεν είναι έτσι τώρα, ήτανε μια φορά κι έναν καιρό έτσι, Τότε από εκεί κάτω είμαι θα υπεύθυνη Λοιπόν, απόψε είπα, λόγω ότι βρισκόμεθα στον εσπερινό της βαπτίσεως του Κυρίου, δηλαδή στη Μεγάλη Εορτή των Φώτων, να έλεγα δύο λόγια αναφορικώς με την υπόθεση αυτή.

Δεν ξέρω αν πήγατε σήμερα στην Εκκλησία, πόσοι είχατε την ευχέρεια και πόσοι πήγατε ή πόσοι διαβάσατε στο σπίτι σας αυτά τα οποία υπόθεσαν σήμερα στην Εκκλησία. Τόσο στη λειτουργία όσο και στις ώρες. Απόστολοι, Ευαγγέλια, προφητείες από την Παλαιά Διαθήκη, που όλα αυτά ομιλούν γύρω από τη συνοπτική αυτή υπόθεση της βαπτίσεως του Χριστού μας.

Εγώ, από όλα αυτά τα Ευαγγέλια εκεί, από το Λουκά, από το Μάρκο, από το Ματθαίο, πλην του Ιωάννου, ο οποίος δεν έχει γράψει για τη βάφτιση τα ιστορικά εκεί, Παίρνω του πρώτου Ευαγγελίου του κατά Ματθέων από το Γάμα Κεφάλαιο που κι αυτός συνοπτικά ομιλεί σχετικώς και με την υπόθεση του Κυρίου και με την προετοιμασία εκ μέρους του προσώπου του Τιμίου Προδρόμου.

Διότι, αν θα διαβάσετε τη σύλληψη του Χριστού μας, θα τη βρείτε δεύτερη. Υπάρχει ένας άλλος Ευαγγελισμός και μια άλλη σύλληψη γρηγορότερα, προ έξι ακριβώς μηνών, η οποία είναι του Τιμίου Προδρόμου. Και ο Απόστολος Ευαγγελιστής Λουκάς, ο οποίος καταπιάστηκε με το θέμα αυτό, χάριτι Πνεύματος Αγίου, πρώτα ομιλεί για τον Ευαγγελισμό του Τιμίου Προδρόμου και έπειτα ομιλεί για τον Ευαγγελισμό της Υπεραγίας Θεοτόκου.

Εδώ, λοιπόν, είμαι στο Γάμα κεφάλαιο του κατά Ματθαίον και ολόκληρο το κεφάλαιο εδώ έχει και την προετοιμασία και την υπόθεση. Τελειώνει πλέον και ο Χριστός βγαίνει έξω να πειραστεί υπό του σατανά. Επιτρέψτε μου να σας το διαβάσω αυτό και να το συζητήσουμε ταυτόχρονα.

Εν δε ταις ημέραις εκείναις παραγίνεται Ιωάννης ο Βαπτιστής, κηρύσσων εν τη ερήμω της Ιουδαίας. Ποιες ημέρες εκείνες; Όταν ο Χριστός μας ιδιώτευε, όπως θα λέγαμε, στη Ναζαρέτ. Ο Χριστός μας επέστρεψε, όπως ξέρετε, από την Αίγυπτο και πήγε στη Ναζαρέτ.

Και έμενε εκεί, εν αντιθέσει με τον Ιωάννη, ο οποίος ευρίσκετο στην έρημο. Πότε ακριβώς ο Ιωάννης άρχισε να κηρύττει και να βαφτίζει τους ανθρώπους εις μετάνοιαν και να τους προετοιμάζει για αυτόν που θα έρθει κατόπιν, που θα τους παρουσιάσει, θα αναφέρει ο Ευαγγελιστής Λουκάς, και αυτός στο Γάμα κεφάλαιό του.

Και μπορεί κανείς να βρει ιστορικώς πότε ακριβώς έγινε αυτή η υπόθεση. Πάντως βγαίνει επί τη Βερίου, έγινε το 779 βγήκε ο Ιωάννης αποκτήσει ως Ρώμη Βγήκε ο Ιωάννης να κηρύττει, αν κανείς έτσι φιλολογικά θέλει να ξέρει πότε.

Το 780 περίπου βγήκε ο Χριστός μας στον επίσημο βίο του. Ώστε, όταν ο Κύριός μας ιδιώτευε, όπως θα λέγαμε, έμενε κρυφός ακόμη στη Ναζαρέτ, ο Ιωάννης προηγήθη. Ο Βαπτιστής, λέει, Ιωάννη, διότι εβάπτιζε. Γι’ αυτό και ακριβώς τον λένε Βαπτιστή.

Και κηρύσσων εν τη ερήμω της Ιουδαίας και λέγων· μετανοείτε· ήγγικεν γαρ η Βασιλεία των Ουρανών. Είναι λέξεις που πρέπει να προσεχθούν.

Γιατί λέγει «μετανοείτε» και γιατί, όταν ο Χριστός μας βγήκε στο δημόσιο βίο, χρησιμοποίησε το ίδιο κήρυγμα του Ιωάννου. Μετανοείτε· ήγγικεν γαρ η Βασιλεία των Ουρανών. Και πιστεύετε εις το Ευαγγέλιο.

Έβαλε και δύο τρεις λέξεις ακόμη ο Κύριος. Τις ίδιες λέξεις. Αυτά που είπε ο Τίμιος Πρόδρομος, αυτά που είπε ο Χριστός μας, αυτά είπανε και οι Απόστολοι, αυτά είπανε και οι Πατέρες, αυτά λέγει και η Εκκλησία μέχρι σήμερα.

Και αυτά θα λένε όλοι οι κήρυκες, τα οποία θα πρέπει να λένε όλοι οι κήρυκες, οι οποίοι συνεχίζουν το έργο της Εκκλησίας, στο πρόσωπο των Αποστόλων τότε. Η παραγωγή του ανθρώπου αγαπητοί μου είναι αμαρτία Και η αμαρτία δεν θεραπεύεται παρά μόνο διά μετανοίας και εξομολογήσεως.

Αυτό είναι το μοναδικό φάρμακο, το μοναδικό όπλο, το φιλάνθρωπο μυστήριο, η χάρις μετά την χάρη, η μετάνοια.

Γιατί εξήλθε του Παραδείσου, εξώσθη ο Αδάμ και η Εύα; Διότι αμάρτησε; Όχι, αγαπητοί μου, αλλά διότι δεν μετενόησε. Η έξωση, που απογόνους έχει εμάς και φέρουμε την ίδια κατάρα, έχει αμαρτία και αμετανοησία. Δεν τους έξωσε διότι αμάρτησαν, τους ζήτησε συζήτηση.

Πώς, γιατί, μήπως σε φάγατε από αυτό, σου βοηθάει Και αυτοί όχι μετενόησαν, αν το κατηγόρησαν Ότι εσύ φταις που έκαμες την Εύα και το φίδι. Και αυτέ με εμείς Αν τους έφτιαξες καλύτερους, να είμαστε κι εμείς καλύτεροι.

Γιατί λοιπόν εξώστησαν Διά την αμαρτία και την αμετανοησία. Πώς θα επιστρέψουμε εμείς στον Παράδεισο; Πώς θα υπορμοστεί ο προσώπη μας Πως είναι η πατρίδα παράσχουμη Παραδείσου πάλι ποιον πολίτη με, διά του άλλου άνθρου που λέει εύρον καγώ την οδόν, διά της μετανοίας.

Δεν υπάρχει άλλος δρόμος για να γυρίσει, αν θέλει, στον Παράδεισο.

Κατά συνέπεια, για να επιστρέψει ο άνθρωπος στον Παράδεισο, πρέπει δι’ αναμαρτησίας ή, αν τυχόν αμαρτήσει, διά μετανοίας. Όπως δι’ αμαρτίας και αμετανοησίας εξέπεσε, δι’ αναμαρτησίας και μετανοίας πρέπει να επανέλθει, διά της ταυτοπαθίας.

Μη πλανάται ο άνθρωπος ότι μπορεί με κάποιον άλλον τρόπο να γυρίσει στον Παράδεισο. Δεν γυρίζει στον Παράδεισο. Αλλιώς θα βγαίνει ψηλά και θα έχει μια πίπιζα μεγάλη σε έναν άγγελο και θα λέει: «Φωνάξτε στους ανθρώπους να κάνουν καλά έργα, να τους βάλω στον Παράδεισο». Τίποτα από αυτά.

Όλοι οι άνθρωποι με τα καλά έργα και οι καλοί άνθρωποι είναι όλοι στην κόλαση.

Μόνον οι μετανοημένοι, οι ταπεινοί. Αυτοί είναι στον Παράδεισο, που πίστεψαν στον Χριστό και έκαναν ό,τι τους λέει ο Χριστός. Εκεί, στο Πανδοχείον.

Αυτό λοιπόν είπε, εκείνο που χρειαζόταν η ανθρωπότητα. Μετάνοια χρειαζόταν η ανθρωπότητα. Μετανοείτε· ήγγικεν γαρ η Βασιλεία των Ουρανών. Η Βασιλεία των Ουρανών δεν είναι αυτή που περιμένουμε. Ήταν ο Χριστός.

Η Βασιλεία των Ουρανών ήταν ο Χριστός. Και εκείνοι που λένε ότι η Βασιλεία των Ουρανών «εντός ημών εστί», δεν έχουν διαβάσει οι άνθρωποι, δεν έχουν προσέξει.

Όταν ερωτήθη ο Χριστός μας πώς έρχεται η Βασιλεία κλπ., διά παρατηρήσεως, είπε ο Χριστός μας: «Δεν έρχεται διά παρατηρήσεως». «Η Βασιλεία», λέει, «του Θεού εντός υμών εστί». Το «υμών» πώς το έχει; Με ύψιλον. Συγγνώμη, με ήτα.

Κοίτα, μεταξύ σας είναι η Βασιλεία των Ουρανών. Ο ίδιος ήταν η Βασιλεία των Ουρανών. Δεν είπε «εντός ημών» με ήτα. Διαβάστε το από τον Λουκά να το βρείτε. Αλλή μονάντι γραμματίστη και φαριστέ είχαν τη Βασιλεία μέσα τους. Βασιλεία εγώ είμαι λέει, εντός ημών εσεί η Βασιλεία των Ουρανών.

Μεταξύ σας είναι η Βασιλεία των Ουρανών. Μετανοείτε λοιπόν, γιατί έρχεται η Βασιλεία των Ουρανών. Έρχεται ο Χριστός. ούτως γαρεστήν οριθής υπό του Ισαΐου του Προφήτου λέγοντος Ο Ιωάννης αυτός, λέει, είναι εκείνος τον οποίον έχει προφητεύσει ο Ισαΐας.

Και πράγματι, όπως θέλετε, και ο Ισαΐας και ο Μαλαχίας τον έχουν προφητεύσει, τον Τιμιοπρόδρομο Πρόδρομος είναι μεταξύ των τεσσάρων προσώπων, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, του Πνεύματος του Αγίου, της Περαγία Θεοτόκου και τέταρτος ο Τίμιος Πρόδρομος, όστις προέστη εν ιστορία.

Έχουν προφητεία πριν έρθουν στον κόσμο. Και ο Τίμιος Σταυρός, και αυτός είναι γνωστός πριν έρθει επί σκηνής να παίξει το ρόλο.

«Φωνή βόντως εν τη ερήμο», λέγει η Λου. Από την έρημο βγαίνει η φωνή και κηρύττει. Τι κηρύττει; «Ετοιμάσατε την οδόν Κυρίου, ευθείας ποιείτε τας τρίβους αυτού», γράφει. Σε άλλο μέρος ο Λουκάς έχει δανειστεί και ένα άλλο ακόμη του Ισαΐου γύρω από την υπόθεση του Τιμίου Προδρόμου.

Και ομιλεί σχετικώς ότι τα βουνά θα πέσουν κάτω κλπ. Δηλαδή, η αμαρτία θα φύγει από τη μέση κατά κάποιον τρόπο. Πας Θαφάρανξ πληρωθήσετε και πάνω όρος και βουνός ταπεινοθήσετε και έστε τα σχολιά εις ευθείαν και ητρακίε, εισοδούς λίας και όψετε πάσα σάρξος ο τήριον του Θεού.

Είναι συνέχεια της ιδίας προφητείας του Ισαΐου, αλλά ο Ματθαίος στέκεται μέχρι εκεί που είπε: «Ευθείας ποιείτε τας τρίβους αυτού». Δηλαδή, εάν υπάρχει αμαρτία να ισοπεδωθεί, εάν υπάρχει φάραγξ να πέσει μέσα, να καλυφθεί.

Να γίνει ίσο, διότι η αμαρτία άλλοτε προβάλλεται και άλλοτε είναι υπό. Και αυτό που προβάλλεται γίνεται εμπόδιο. Και αυτό το οποίο δημιουργεί ένα χάσμα γίνεται παγίς. Να ισοπεδωθούν αυτά τα πράγματα, γιατί έρχεται πίσω κάποιος άλλος.

Ο οποίος θα ζητήσει από τον άνθρωπο ικανοποίηση της δικαιοσύνης του. «Αυτός δε ο Ιωάννης», συνεχίζει ο Ευαγγελιστής, «είχεν το ένδυμα αυτού από τριχών καμήλου και ζώνην δερματίνην περί την οσφύν αυτού».

Φορούσε, λέει, ένα δέρμα όχι από αίγα, όχι από πρόβατο, όχι από τίποτα άλλο, ή μόνο από καμήλα. Ξέρετε ότι όλη αυτή, δηλαδή, η ενδυμασία ακόμη του Αγίου ήταν αυτή η οποία μιλούσε για τη ζωή του. Ο Ιωάννης, λέγεται, είναι ο τελευταίος προφήτης μεταξύ του σκότους και του φωτός, της σκιάς και της χάριτος, του νόμου και του Ευαγγελίου.

Είναι στα σύνορα, είναι δηλαδή ο προφήτης αυτός ο οποίος και εκήρυξε, προφήτευσε, μα και είδε ταυτόχρονα. του δώθηκε η ευκαιρία να δαχτυλοδεικτήσει και να πει αυτός είναι ο αμνός του Θεού, Πράγμα το οποίο δεν έγινε από κανέναν άλλον προφήτη.

Το ένδυμά του αυτό το οποίο φορούσε, θέλω να ξέρετε, δηλαδή η τρίχα της καμήλας αυτή,

είναι συμβολικό, διότι η καμήλα είναι ένα ζώο κατά το ήμισυ καθαρόν και κατά το ήμισυ ακάθαρτον. Υπήρχε νόμος: καθαρά ζώα ελέγοντο αυτά τα οποία μηρυκάζουν την τροφή, τα μηρυκαστικά, και ταυτόχρονα να είναι δίχηλον, σκιστό το πόδι τους, όπως είναι η αίγα και μηρυκάζει και είναι και σκιστό το πόδι, όπως είναι το πρόβατον.

Η καμήλα μηρυκάζει μεν, αλλά το πόδι είναι σαν του μουλαριού. Δεν είναι δίχηλον. Κατά συνέπεια, είναι κατά το ήμισυ καθαρά και κατά το ήμισυ ακάθαρτος. Έτσι ακριβώς ο Ιωάννης, στα σύνορα της σκιάς και του νόμου, της Παλαιάς Διαθήκης και της Νέας, του σκότους και της χάριτος, συμβολίζει και δι’ αυτού ακόμη του τριχώματος καμήλου που φέρει τον ρόλο που παίζει στην περίπτωση αυτή.

Να στεγνώσει από τη νηστεία, ώστε να είναι πιο ευκίνητος προς τον προορισμό του, τον πραγματικόν. Δεν είναι και αυτό τυχαίο. Οι δέτροφοι αυτού είναι ακρίδες και μέλη άγριων. Δεν θα σας απασχολήσει αυτό το θέμα ποτέ.

Διχοτομούνται οι ιστορικοί και οι άλλοι, οι διάφοροι, και οι πατέρες ακόμη. Όμως θέλω να ξέρετε ότι ήταν εντολή από τον Θεό ότι μπορούν να τρώνε ακρίδες. Τους επέτρεπε να τρώνε ακρίδες. Εγώ βρήκα μέσα σε αυτά που διάβαζα ότι ήταν εντολή από τον Θεό τι μπορούσαν να τρώνε.

Θα το βρείτε στο Λευιτικό, στο 11ο κεφάλαιο, στίχος 22. Αυτοί οι δύο. Γιατί πολλοί λένε: «Μα επιτρέπεται αυτό; Μα αυτό το παλιοζωήφιο;» Και εντούτοις ο Θεός δίνει ευλογία να τρώνε από αυτό το πράγμα. Τώρα, το μέλι το άγριο, άλλοι το ετυμολογούν από αγριομέλισσα μέσα στις χαραματιές των βράχων, εκεί έξω στην Ιεριχώ κλπ.

Στα βουνά που έμενε, στην έρημο ο Άγιος, στις όχθες του Ιορδάνου. Άλλοι το δίδουν από δέντρα, ότι έβγαζε ένα πράγμα, όπως το προφητεύει και ο Ισαΐας, όταν ρέουν μέλι και γάλα, από δύο αιτίες. Και επιτρέπεται και αυτό. Εγώ βρήκα και σε έναν Πατέρα της Εκκλησίας και σε έναν ερμηνευτή τα εξής.

Ο μεν πατήρ Ευθύμιος των πρώτων χρόνων λέγει: Το εν της των πετρών σχισμές υπό τον αγρίον μελισσόν, γεωργούμενον πικρόν και αηδές όν Αυτό έτσι το παρουσιάζει. Ένας άλλος επίσης ερμηνευτής λέγει: Μέλι άγριον, όπερ υπό τον δέντρον επισκαζόμενον, μάνα της πολής προσαγορεύεται Όπως το μάννα τότε, έτσι ακριβώς προσαγόρευαν και αυτό το μέλι, το προσαγόρευαν ως μάννα.

Πάντως ετρέφετο με αγριόμελο, όπως φαίνεται το πράγμα, και με τις ακρίδες, αυτά τα ζωύφια τα οποία υπήρχαν και πολλά εκεί στην Ιεριχώ και στον Ιορδάνη. Τότε ἐξεπορεύετο πρὸς αὐτὸν Ἱεροσόλυμα καὶ πᾶσα ἡ Ἰουδαία καὶ πᾶσα ἡ περίχωρος τοῦ Ἰορδάνου, καὶ ἐβαπτίζοντο ἐν τῷ Ἰορδάνῃ ὑπ’ αὐτοῦ, ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν.

Κόσμος από τα γύρω μέρη, κοντά στον Ιορδάνη, κι άλλοι από τα Ιεροσόλυμα κι από τα περίχωρα της Ιουδαίας, έρχονταν στον Ιορδάνη και εβαπτίζοντο εν τω Ιορδάνη. Ο Ιορδάνης, βέβαια, αυτά είναι θέματα που έχουν σχέση με τον Ιωάννη, αλλά, απλώς για την ιστορία, ο Ιορδάνης είναι τύπος της ανθρωπότητας και του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Δεν είναι τυχαίο το γεγονός. Μπορεί να είναι μικρός, μπορεί να είναι άσημος κλπ. Όμως έχει κάποια αξία. Η Ορδάνη σε θυμολογείται από το εβραϊκόν Ιάρδεν, ορμητικός και πράγματι κατεβαίνει από δύο πηγές, όπως ο άνθρωπος.

Ο άνθρωπος έρχεται από τον Αδάμ και την Εύα. Αυτός έρχεται από την πηγή Ιόρ και Δαν και περνάει διά της Γεννησαρέτ, της λίμνης, και εκχέεται στη Νεκρά Θάλασσα. Έτσι και η ανθρωπότης ήρχετο από την κοιλάδα αυτή του κλαυθμώνος και κατέληγε στην κόλαση.

Από τη στιγμή που ήρθε όμως ο Χριστός στον κόσμο και εισήλθε εις τον Ιορδάνη, εισήλθε εις την ανθρωπότητα, τα πράγματα άλλαξαν. Ο Ιορδάνης έστρεφε προς τα πίσω πλέον τώρα. Δεν εκχέεται η ανθρωπότης πλέον στην κόλαση.

Δεν πηγαίνει στη Μαύρη Θάλασσα, στη Νεκρά Θάλασσα, αλλά στην Άνω Ιερουσαλήμ. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο και αυτό το γεγονός του Ιορδάνου. Εν πάση περιπτώσει, όπως θα δούμε αύριο, ο Χριστός μας, όταν εισήλθε, έκαμε τον διάλογο με τον Ιωάννη, εισήλθε και εξήλθε ευθέως.

Εδώ αναφέρει ότι, ὑπ’ αὐτοῦ ἐξομολογούμενοι τὰς ἁμαρτίας αὐτῶν. Δηλαδή τι έκανε; Τους έβαζε μέσα στο νερό, στο ποτάμι, τους κρατούσε, τρόπον τινά, από τον λαιμό ή από το κεφάλι. Και αυτοί μέσα εκεί στο νερό εξομολογούνται τας αμαρτίας αυτών.

Και το ύδωρ, δίκην Πνεύματος Αγίου, το Πνεύμα το Άγιον δηλαδή, εκαθάριζε, έπαιρνε τις αμαρτίες εξομολογημένες.

Αδιαφόρως αν δεν ήταν βάπτισμα σωτηρίας, ήταν βάπτισμα προκαταρκτικόν, που ετοίμαζε για εκείνο που θα ερχόταν πίσω από αυτόν.

Γιατί κάνουν τη διαστολή αυτή; Από το ότι λέγει σαφώς ο Ευαγγελιστής Ότι ο Κύριος μας λέει εξήλθεν ευθέως εκ του είδατος Γιατί ευθέως; Δεν είχε τίποτα να πει αυτός. Οι άλλοι δεν εξήρχοντο ευθέως, έμεναν μέσα και έλεγαν τις αμαρτίες των.

Ιδού εξομολόγησις, πριν ο Χριστός μας δώσει την εντολή «Λάβετε Πνεύμα Άγιον», που το απορρίπτουν, που το θέλουν γραφικόν. Ούτως είπε οι διάφοροι προτεσάντες και λοιπά, ιερετικοί οι οποίοι απορρίπτουν τα μυστήρια της Ορθοδόξου Εκκλησίας.

Ιδών δε πολλούς των Φαρισαίων και Σαδδουκαίων ερχομένους επί το βάπτισμα αυτού, είπεν αυτοίς· «Γεννήματα εχιδνών, τις υπέδειξεν υμίν φυγείν από της μελλούσης οργής;» Αυτοί πίστευαν ότι, όταν κάνουν μία ξηράν εξομολόγηση μέσα στο νερό, τακτοποίησαν τα θέματα. Όχι.

Όπως ορισμένοι νομίζουν: εξομολογήθηκε. Ναι, πώς εξομολογήθηκε όμως; Πράγματι με συντριβή; Το πίστεψε ότι δεν έκαμε καλά στη ζωή του; Πόνεσε για την αδικία που έκανε; Αναλογίσθηκε τα δάκρυα που έχυσε, τη διαφθορά που εσκόρπισε; Το κατάλαβε, το ένιωσε, ζητάει συντετριμμένος και ταπεινωμένος τη συγγνώμη; Τότε έχει καλώς.

Ποιος σας είπε λέω θα φύγετε γεννήματα αιχυδνών Ξέρετε, η έχιδνα είναι ένα δηλητηριώδες φίδι που, όταν θα δαγκώσει τον άνθρωπο, τον στέλνει κατευθείαν για τα κυπαρίσσια. Έτσι και αυτοί δηλητήριο ήσαν στην ανθρωπότητα, γύρω από όλες τις καταστάσεις που είχαν κάποια σχέση με τον Θεό ή την ηθική.

Και τους ζητάει και τους προτρέπει: «Ποιήσατε ουν καρπόν άξιον της μετανοίας». Ο καρπός αξιοποιεί το δέντρον. Μπράβο της, τέτοια μήλα κατεβάζει. Τέτοια πορτοκάλια κάνει αυτή η πορτοκαλιά, τέτοια σταφύλια αυτή η κληματαριά. Αποδεικνύεται εκ του καρπού το δέντρον. Έτσι ακριβώς και εκ των έργων αποδεικνύεται η μετάνοια ειλικρινής.

Εμείς, πολλοί από μας, έχουμε μετάνοια, δεν έχουμε έργα όμως άξια της μετανοίας. Στεκόμαστε σε έναν ξηρόν τύπον. Αυτό δεν το δέχεται εδώ ο κήρυξ της μετανοίας, ο Τίμιος Πρόδρομος.

Ποιήσατε λοιπόν καρπών άξιων της μετανοίας και μη δόξετε λέγει ναι αυτής πατέρα έχουμε τον Αβράμ Πολλοί είναι γραμμένοι στα χαρτιά ως Χριστιανοί, όπως και αυτοί οι απόγονοι του Αβραάμ. Αλλά έμειναν εκτός νυμφώνος, διότι δεν είχαν και την πίστη του Αβραάμ.

Ο Αβραάμ επίστευε εις τον Θεό, επίστευε εις τον Χριστό. Γι' αυτό και από τον Θεό μακαρίζεται ο Αβράμ να αντιθέσει με αυτούς Μη δόξετε λέγειν, ενε αυτής πατέρα έχουμε τον Αβράμ Λέγο γάρι μην, ότι δίνα το Θεός εκ των λήθων τούτων, εγείρε τέκνα το Αβράμ Θα τους έδειχνε ασφαλώς τα βότσαλα εκεί από τον Ιορδάνη.

Αυτά, λέει, μπορεί να τα κάνει ο Θεός παιδιά του Θεού, παιδιά του Αβραάμ. Ένα θέση με εσάς οι οποίοι δεν έχετε τη μετάνοια τη λυκρινή Μόνο με λόγια ακούσατε εδώ ότι γίνεται αυτό.

Πρέπει κάποιος να το πάρει στο χέρι του. Ο Χριστός δεν το πήρε ακόμη. Γι' αυτό παραμένει εν ήμια αναπαύση Δεν λειτουργεί η δικαιοσύνη του Θεού σήμερα. Αν λειτουργούσε η δικαιοσύνη του Θεού, δεν έπρεπε να είναι κανένας από εμάς απόψε το βράδυ εδώ.

Και ευτυχώς που δεν λειτούργησε επί τόσα έτη και μας δόθηκε ευκαιρία και μετανοήσαμε και επιστρέψαμε. Μην πλανώμεθα και ζητάμε για τους άλλους δικαιοσύνη. Πού είναι ο Θεός κλπ

«Εγώ μεν βαπτίζω υμάς εν ύδατι εις μετάνοιαν», απλώς σας καταρτίζω. Ο δε ο πίσω μου ερχόμενος που ο Ιωάννης λέγει ώστις έμπρος Θεέ μου γέγονε, ο πίσω μου ερχόμενος αλλά έμπρος Θεέ μου γέγονε. Τι είναι αυτό πάλι;

Παρότι έρχεται έξι μήνες πίσω από μένα ως άνθρωπος, ως Θεός είναι πρώτος από μένα. Δεν είναι μόνο ο άνθρωπος αυτός που έρχεται πίσω, είναι και Θεός. και το είπε προχθές, αυτός θέλει σώση γαρ σώση των λαών αυτού εκ των αμαρτιών αυτών.

Ποιο λαό; Αυτός δεν γεννήθηκε ακόμη και εν τω παρόντι δεν έχει γεννηθεί, δεν έχει λαόν, γιατί δεν είναι μόνο υιός της Παρθένου, είναι και υιός του Θεού. Καταλάβατε, λοιπόν, ο δεοπίσω μου ερχόμενος, ησυχιωτερός μου εστί, ούκη μη ικανός υποδήματα βαστάσε.

Προσέξτε, όταν διάβαζα αυτό, σκέφτηκα κάτι που είχε πει ο Κύριός μας για τον Τίμιο Πρόδρομο. Για να σας κάνω μία διαστολή. Ο Τίμιος Πρόδρομος έχει ακούσει από τον Χριστό μας: «Ού κα γίγερτε εν γηνετής γυναικών μίζων Ιωάνν του Βαπτιστού».

Δεν υπάρχει άνθρωπος γεννημένος, λέει, από γυναίκα μεγαλύτερος του Ιωάννου του Βαπτιστού. Αυτός, λοιπόν, ο μεγαλύτερος άνθρωπος, μετά τον ίδιο Χριστό, λέγει ότι εγώ δεν είμαι ικανός να λύσω τον ιμάντα των υποδημάτων του. Σκεφτείτε, λοιπόν, τι είναι ο Χριστός.

Αν ο μεγαλύτερος άνθρωπος δεν είναι ικανός να κάνει την πιο ευτελεστάτη εργασία, διότι υπήρχαν ειδικοί δούλοι, οι οποίοι, όταν έμπαινε ο αφέντης στην πόρτα του σπιτιού, Πηγαίναν και του βγάζαν, λύναν τα παπούτσια και τα παίρναν.

Τα καθαρίζαν κλπ. και, όταν επρόκειτο να ξαναβγεί έξω, ξανά τα φορούσαν. Αυτά μια ευτελής εργασία Ο μεγαλύτερος, λοιπόν, άνθρωπος που γεννήθηκε ποτέ στον κόσμο δεν είναι ικανός να παίξει αυτόν τον ρόλο. Σκεφτείτε πού τοποθετεί τον Χριστό μας η αγία αυτή γλώσσα.

Αυτός υμάς βαπτίσει εν Πνεύματι Αγίω. Που θα έρθει πίσω μας, αυτός θα σας βαπτίσει. Ούτω πτύων εν τυχηρή αυτού, αυτός έχει τη δικαιοσύνη στο χέρι του, έχει το φτιάρι και διακαθαραίει τον άλλον αυτού και συνάξει τον σίτον αυτού εις την αποθήκην, το δε άχυρον κατακαύσει πυρί ασβέστω.

Αυτός θα κάνει την κρίση, λέγει. Αυτός είναι ο δίκαιος, αυτός έχει το πτύον στο χέρι, αυτός έχει την αξίνην, αυτός έχει τη σπάθην, αυτός έχει τα πάντα. Έτσι μιλάει για τον Χριστό. Εκεί, λοιπόν, που μιλούσε όλα αυτά τα πράγματα και εκεί, δείτε, στον Ιορδάνη, να σου ο Χριστός μας. Τότε παραγίνεται ο Ιησούς από της Γαλιλαίας επί τον Ιορδάνην προς τον Ιωάννην του βαπτισθήναι υπ’ αυτού.

Πάλι θα λέγαμε. Λέγει ο Ιωάννης, εγώ χρειανέχω υποσούβαπτη σθήνε του αναγνωρίζει η ανωτερότητα και εσύ έρχεσαι εσύ σε μένα. Αποκριθείς δε ο Ιησούς είπε προς αυτόν αφεσάρτη ούτου γαρ πρέπονε στι ή να πληρώσε πάσα δικαιοσύνη.

Του λέει, δεν είναι της ώρας αυτό, ποιος είναι μεγαλύτερος, ποιος είναι μικρότερος. Τι πρέπει να γίνει, όμως, τώρα; Τώρα εγώ πρέπει να βαφτιστώ από σένα. Είτε μπορείς να το καταλάβεις είτε δεν μπορείς να το καταλάβεις.

Και να πληρώσω μου λέει πάσαν δικαιοσύνη. Ήταν εντολή. Είχες εντολή από τον Πατέρα μου να κάνεις αυτή τη δουλειά. Εφόσον, λοιπόν, κι εγώ έγινα άνθρωπος, δεν μπορώ να μην αναγνωρίσω την εντολή. Θα βαφτιστώ κι εγώ.

Πάσαν δικαιοσύνη. Πόσο διδακτικό είναι αυτό, που πολλοί μας μετράμε ότι κάνουμε τα περισσότερα από αυτά που ζητάει ο Θεός και αφήνεις και υπόλοιπα, αφήνεις και ρέστα. Ποιος να τα κάνει εκείνα; Πάσαν δικαιοσύνη.

Προσέχετε, αγαπητοί μου, στις λεπτομέρειες. Μην πλανόμεθα και μην παραλληλίζουμε τον εαυτό μας με άλλους ανθρώπους που δεν κάνουν τίποτα, ότι εμείς κάτι κάνουμε. Καίγεται το σπίτι σου. Και η πυροσβεστική υπηρεσία έχει πέντε πεντάρια τηλέφωνο και εσύ παίρνεις τα τέσσερα, δεν το παίρνεις το πέμπτο.

Τι θα γίνει; Τι θα γίνει; Θέλεις το πρώτο βοήθειον Θέλεις το εκατό; Και εσύ παίρνεις 99. Ή παίρνεις 10 και το τελευταίο δεν το παίρνεις, το ένα. Τι θα γίνει; Έτσι θα σκεφτείς. Μη πλανάσαι και μη πλανάμε, ότι κάνω τα πολλά και δεν πειράζει το λίγο. Πάσαν δικαιοσύνη. Έδωσε 10 εντολές στην Παλαιά Διαθήκη. Κάνω τις 9. Η 1 δεν θα με κολάσει; Θα με κολάσει.

Εάν όλων των νόμων τηρήσεις ενύπτευσης, είσαι ενοχός όλου του νόμου Δεν είμαι κλέφτης, είμαι πόρνος. Δεν είμαι πόρνος, είμαι βλάσφημος. Δεν είμαι βλάσφημος, Είμαι λοποδίτης, είμαι χαρτοπέκτης, είμαι γυναικάς, είμαι ανθερογωτή Τι βγαίνει από αυτό; Πάσαν τη δικαιοσύνη.

Γι' αυτό προσέξτε τις λεπτομέρειες, πού κάνει νερά η βαρκούλα σας. Και εφόσον κάνει νερά στην πλώρη, μη μου μιλάτε για την πρύμνη, ότι στέκεται καλά. Θα βυθιστείτε από εκεί που δεν το περιμένετε. Πάσα του λέει αυτό Πρέπει να ποιήσωμεν πάσαν δικαιοσύνη.

Πρόσεξε λοιπόν, μάτια, χέρια, ότσβρες, ακοή Πρόσεξε πού θα μπαίνει ο σατανάς μέσα. Και πού είναι τρύπια και κάνει νερά η βάρκα. Πρόσεξε, αυτό εννοεί εδώ. Τότε αφή εισήν αυτό Και βαφτιστής ο Ιησούς ανέβει ευθύς από του υδατός Αυτό που σας είπα γρηγορότερα.

Γιατί ανέβη ευθύς; Διότι δεν είχε τίποτα να εξομολογηθεί. Όμως έκαμε τον τύπον, διότι ήταν εντολή. Καὶ ἰδοὺ ἀνεῴχθησαν αὐτῷ οἱ οὐρανοί, καὶ εἶδε τὸ Πνεῦμα τοῦ Θεοῦ καταβαῖνον ὡσεὶ περιστερὰν Και ερχόμενον επ' αυτών Και ιδού φωνή εκ του ουρανού λέγουσα Ούτως εστίν ο Υιός μου αγαπητός Ενώ υβδόκησα

Το Πνεύμα το Άγιον να κάθεται σωματικώς, αυτός είναι.

Πόσο τροποποιείς και απορρίπτεις, στην περίπτωση αυτή, τη Θεότητα του Ιησού. Να, καθαρά η Γραφή.

Αύριο λέγεται Θεοφάνεια. Γιατί εφανερώθη ο Θεός. Τι δηλαδή, εφανερώθη ο Θεός; Στις τρεις του υποστάσεις. Ο Πατήρ λέει «οὗτος», ο Υιός βαπτίζεται και το Πνεύμα ωσεί περιστερά. Ιδού του λόγου το ασφαλές, ιδού ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα.

Δι' αυτών των λόγων και ο Μέγας Βασίλειος λέγεται Ουρανοφάντωρ.

Εφανέρωσε με τη διδασκαλία του τι έχει ο Ουρανός, το τρισυπόστατον της Θεότητος, την Αγία Τριάδα. Γι' αυτό λέγεται Ουρανοφάντωρ, γι' αυτό λέγεται Θεοφάνεια αύριο. Εφανερώθη ο Θεός στις τρεις του υποστάσεις, όπως είναι Πατήρ, Υιός και Άγιον Πνεύμα.

Είναι μια ημέρα, αγαπητοί μου, αύριο, που για μας τους Ορθοδόξους θα πρέπει να έχει θέση κορυφής, όπως η Γέννησις, όπως η Ανάσταση, μια τέτοια θέση. Διότι πλέον επισήμως γνωρίζουμε με τι έχουμε να κάνουμε.

Μην ακούτε τους ανθρώπους οι οποίοι κοιτάζουν με λογική, με μαθηματικά και με άλλα υλικά πράγματα, να μας πούνε ή να βρούνε τι είναι η Αγία Τριάς.

Ούτε τι είναι ο Θεός γνωρίζουμε, διότι εάν απαντήσει κανείς και πει ότι είναι πνεύμα ο Θεός.

Ανάληψη, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ Βουνό, ούτε στο Γαριζίν, ούτε. Είναι πανταχού παρών. Και όπως ο άνεμος είναι, το πνεύμα πανταχού παρόν, έτσι είναι και ο Θεός. Τι είναι όμως, ουδείς γνωρίζει, ει μη ο Θεός. Ούτε οι Άγιοι γνωρίζουν τι είναι ο Θεός. Ούτε η Θεοτόκος γνωρίζει τι είναι ο Θεός, ει μη ο Θεός.

Είναι πολύ αστείο να καταπιάνεται ο άνθρωπος να αποδείξει δήθεν τη φύση του Θεού, ή πως τα τρία είναι ένα και το ένα είναι τρία, και πως το ένα είναι τρία και τα τρία είναι ένα.

Εδώ λέγει: «ο τρωγων μου την σαρκα και πινων μου το αιμα εν εμοι μενει, καγω εν αυτω». Πώς είναι;

Διαβάστε το 14ο κεφάλαιο του Ιωάννη. Και θα δείτε το εξής να λέει ο Ιωάννης, ότι είπε ο Χριστός μας: Ευαγγελισμός, Ενεκίνητη ημέρα γνώσεστε πως εγώ εν το πατρί σεις εν ημήν καγό εν ημήν. Εν εκείνη τη ημέρα γνώσεσθε. Τώρα πρώτα καταλάβατε τίποτα;

Γι' αυτό, ωραιότατα, ο Θείος Χρυσόστομος, ο ταπεινός Άγιος αυτός της αγάπης, λέγει: «Ότι εστί γνωρίζω, τι εστί ούκ επίσταμαι». Ότι υπάρχει Θεός, ότι υπάρχει Αγία Τριάς και τρία πρόσωπα, μία ουσία, γνωρίζω.

Τι, πώς, ούκ επίσταμαι. Και βγάζει τη μαγκούρα της πίστεως, τη λευκή αυτή ράβδο που έχει ο τυφλός για να κυκλοφορεί στον κόσμο. Διότι εμείς τυφλοί είμεθα, αναφορικώς με τον δρόμο που διανύομεν διά των ουρανών, και άνευ αυτής της ράβδου που λέγεται πίστις, που χορηγείται σε καθέναν από τον Χριστόν, που θα καταθέσει το εγώ του και τις αμαρτίες του.

Δεν θα μπορέσεις να φτάσεις στον ουρανό με οποιονδήποτε άλλο τρόπο και οποιαδήποτε άλλη μέθοδο και αν ακολουθήσεις. Δεν θα κατορθώσεις να φτάσεις στον ουρανό. Γι' αυτό δεχτείτε το όπως το δίδει. Μη ζητάτε μαθηματικάς εξισώσεις. Μη ζητάτε με τη λογική ή με άλλα πράγματα να πείτε πώς και τι. Τίποτα. Σηκώστε τα χέρια επάνω. Και να είστε βέβαιοι ότι θα έχετε την πληροφορία του Πνεύματος του Αγίου.

Τούτο λέγεται μια μεγάλη εορτή και μια μεγάλη αποκάλυψη γίνεται αύριο, λέγεται των Θεοφανίων. Λέγεται και Φώτα, διότι αυτές τις ημέρες βαφτίζοντο οι πρώτοι Χριστιανοί και με αναμμένες λαμπάδες, με φώτα, τους επήγαιναν οι άλλοι Χριστιανοί στο σπίτι τους.

Έχει πολλές ονομασίες, πάντως αυτή είναι η κυρίως υπόθεσις. Τώρα, εμείς οι Ορθόδοξοι έχουμε, ας μου επιτραπεί, βαθιά μεσάνυχτα από τα θέματα αυτά. Εμείς στεκόμαστε απ' έξω, εκτός των άλλων που μπήκαν σιγά σιγά μέσα.

Το 95% του χριστεπωνύμου πληρώματος θα πάρει αύριο το βαζάκι και θα πάει να πάρει αγιασμόν από την εκκλησία, απ' έξω μάλιστα, όχι μέσα. Στενοχωριέται μέσα, απ' έξω. Θα ακουστούν λόγια, ίσως και βρισιές ακόμη.

Άλλοι θα τρέξουν να πάρουν την πρώτη στάλα, άλλοι θα πάρουν τη δεύτερη. Καταλαβαίνετε τώρα τι αστείο πράγμα είναι αυτό; Να διαγωνίζονται οι άνθρωποι να πάρουν πρώτοι αγιασμό. Ώστε υπάρχει πρώτο και δεύτερο πράγμα στον αγιασμό;

Πού ήγκησε η ποτέ εμορρούσα στην άκρη του κρασπέδου Να ακουμπήσω απλώς. Μια ρανίς που να μην διακρίνεται με το μάτι είναι ικανή να αγιάσει το σύμπαν. Όχι να πας να γυρίσεις ολόκληρη τη λεκάνη, να πάρεις δυο οκάδες αγιασμό να τον πας στο σπίτι.

Πήγαμε σήμερα το πρωί με το γιο μου στην εκκλησία και γινότανε απ' έξω δεν ξέρω τι. δώστο μου εδώ το μπουκάλι και περιμένω Πράγματι, μια που συνωστίζεται εκεί, βγήκε με ένα μπουκαλάκι γεμάτο αγιασμό. αν έχει την καλοσύνη για τα χρόνια πολλά ρίχτε μου και εμένα μια στα λαγματιά ευχαρίσω και μου ρίξε Και έβαλα και λίγο νεράκι ακόμη σπίτι μου.

Και έκαμε τον αγιασμό του σπιτιού μου. ή πιάμε εμείς Πήγα και λίγο στο μαγαζί. Ούτε η γάτα ούτε η ζημιά της. Τι τον θέλεις πέντε οκάδες τον αγιασμό;

Αγία Γραφή. Και γίνεται αυτό το οποίο γίνεται. Βρέθηκα ποτέ έξω από τον Ιερό Ναό της Ζωοδόχου Πηγής Ακαδημίας και είχε ο πατήρ Χορεμένος Άγγελος απ' έξω κάτι βυτία και είχε στείλει αγιασμό, να περάσουμε να πάρουμε.

και ακούω μία και λέει μπροστά, πάμε να φύγουμε, που πάμε τώρα και εγώ δεν ξέρω γιατί, της λέει γιατί, μα τώρα τι θα πάρουμε λέει, απόπλημα θα πάρουν, το πήραν λέει ό,τι είχαν Καταλάβατε; Φτάνουμε μέχρι εκεί.

Δεύτερον, θέλω να μιλήσω στους ανθρώπους εκείνους οι οποίοι νομίζουν ότι μπορούν να κοινωνήσουν αύριο με Μεγάλο Αγιασμό. Και όταν σερβίρει η Εκκλησία μας τον Μεγάλο Αγιασμό, ότι δεν επιτρέπεται η Θεία Κοινωνία.

Απαντώ, λοιπόν, σε αυτούς: ο αγιασμός ερμηνεύεται «αγιάζω, καθαρίζω», όχι «σώζω». Άλλο να πιω αγιασμό και άλλο για να πάρω Θεία Κοινωνία. Όταν κανείς έχει κάνει χρόνια στην αμαρτία και έχει λερώσει το μέσα αυτό.

Και δεν μπορεί να μπει ο Χριστός, τι κάνει ο πάτερ, τι κάνει ο πνευματικός; Θα πάρεις Μεγάλο Αγιασμό και έπειτα θα έρθεις. Δηλαδή, τι θα κάνεις; Θα ασπρίσεις πρώτα μέσα. Θα καθαρίσεις για να καλέσεις μετά τον Βασιλιά.

Μπορεί να μπει μέσα στη βρώμα και στη δυσοδία που ήταν ο κατσικοπόδαρος τόσα χρόνια μέσα σου; Θα το καθαρίσουμε, λοιπόν, αυτό, θα το ασπρίσουμε. Εσύ πας να μπεις σε ένα σπίτι, σε ένα διαμέρισμα που μείναν άλλοι πρώτα.

Δεν θα υποχρεώσεις αυτόν που το έχει να το καθαρίσει, να το ασπρίσει, να το φτιάξει για να μπεις; Ή δεν θα του κρατήσεις ορισμένα χρήματα, αν θα την κάνεις εσύ αυτή τη δουλειά; Θα μπεις μέσα στα άλλα, τη βρώμα του αλλουνού; Δεν θα μπεις.

Αυτό τούτο γίνεται. Πώς μπορεί, λοιπόν, να αντικατασταθεί ο Βασιλεύς με τον ασβέστη; Μπορεί να γίνει αυτό το πράγμα; Είναι πολύ αστείο αυτό το πράγμα να το πιστεύει ο άνθρωπος. Θα πάρεις, λοιπόν, τον Αγιασμό.

Εφόσον πάρεις πρώτα τη Θεία Κοινωνία, όμως. Και θα τον πάρεις αυτόν τον Αγιασμό και θα πας στο σπίτι και δεν θα μπεις μέσα. Θα το αφήσεις απ' έξω, την καράφα σου με το νερό, θα το αφήσεις απ' έξω. Και θα μπεις μέσα να κάνεις αποκαθήλωση.

Θα βγάλεις κρεμμύδες που έβαλες προχθές, την Πρωτοχρονιά, μέσα για το γούρι. Θα πάω να πετάξει τράμπουλα Πετράξανε σε γυναίκα όλα τα αντρικά παντελόνια έξω Θα πας να πετάξεις όλη τη δεισιδαιμονία που έχεις κρεμάσει εκεί.

Και έπειτα θα βάλεις τον Αγιασμό μέσα να αγιάσεις. Διαφορετικά, τι θα πας να αγιάσεις, τον διάβολο; Φεύγει ο διάβολος; Δεν φεύγει ο διάβολος. Εφόσον εσύ δεν θέλεις να τον διώξεις. Πώς είναι δυνατόν; Έχει σκοπό να αντικαταστήσει την ειδωλολατρία, αλλά πρέπει να το θέλει ο άνθρωπος. Όταν ο άνθρωπος δεν το θέλει, ούτε ο Θεός μπορεί.

Κατά συνέπεια, μια άλλη απάντηση σε ένα άλλο ερώτημα: τι θα φάμε πρώτα; Θα πιούμε τον Μεγάλο Αγιασμό ή θα πάρουμε το Αντίδωρο; Άλλοι μας είπαν έτσι, άλλοι μας έλεγαν αλλιώς. Ακούστε, αγαπητοί μου. Πρώτος είναι ο Χριστός, η Θεία Κοινωνία.

Δεύτερη στη σειρά είναι η Παναγία μας, που τον εδέχθη εννιά μήνες στην κοιλιά της. Και όχι ο Ιορδάνης, που τον εδέχθη ένα λεπτό μέσα. Ο Ιορδάνης είναι τρίτος, ο Μεγάλος Αγιασμός. Και ποια είναι η διαφορά του Μεγάλου Αγιασμού από του μικρού;

Το Πνεύμα το Άγιο κάνει Α΄ ποιότητα και Β΄ ποιότητα; Λέγεται Μεγάλος Αγιασμός γιατί είναι μεγάλη ακολουθία. Και ο μικρός είναι μικρή ακολουθία. Και ο Μεγάλος Αγιασμός γίνεται μια φορά τον χρόνο. Κι ο άλλος γίνεται κάθε μέρα.

Αυτή είναι η διαφορά. Δεν υπάρχει καμία διαφορά.

Θα κοινωνήσεις, λοιπόν, τον Χριστό σου πρώτα. Έπειτα θα πάρεις την Παναγία σου. Και έπειτα θα πάρεις τον Ιορδάνη για ευλογία. Μπορείς το Αντίδωρο να το πετάξεις στον δρόμο; Αύριο δεν το πέταξες; τον Αγιασμό το πετάσεις όμως, Δεν το βλέπεις αμέσως αμέσως;

Ώστε να πληροφορηθούμε πώς έχουν τα θέματα, για το καλό το δικό μας, για τη δόξα του Θεού. Και για την άλλη ζωή, την οποία εύχομαι εις αλλήλους και εις πάντας. Αμήν.