Γέννησις Χριστού

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

I thought tonight, since we are drawing near to the days of the feasts, that we might take a short break from the subject we have been discussing and say a few words about the matter of Christmas, because it is one, well, not just one, but a great matter, as we were saying.

I don't know whether you would agree with me on this.

It is the greatest feast, as we might say. And it is the starting point of all the other feasts. Because if we are going to celebrate Theophany, if He had not been born, whom would we have baptized? If we are going to celebrate the Crucifixion, the burial, the Resurrection, the Ascension, if He had not been born, whom would we have crucified, whom would we have buried, who would have risen, who would have ascended?

You see, these feasts are bound together, one with another; each one is the presupposition of the others. The starting point, of course, is the birth, He was born; though to speak exactly, if we want to be precise, the starting point is the Annunciation.

For if He is not conceived, how would He be born? That is where the starting point is. The starting point is not in Bethlehem. The starting point is in Nazareth. That is why Nazareth is considered the most blessed city. Even more so than Jerusalem itself.

Because it was there that God first set His feet. It was there that God first visited man. And if we begin to weigh these things up, we shall have to find Nazareth among the most blessed of places, because when He decided to come down, it was to Nazareth that He went, there He came down, there was the Most Holy Theotokos.

Then the others come in their own order. Of course we cannot leave out Golgotha, which holds His blood, or the place where His tomb is, or the place of the Ascension, where His footprints are below; they all have their worth and their place.

We are speaking now, of course, as human beings. In any case, the divine Chrysostom, speaking about these matters, says that it is the mother-city of Christianity, the mother-city of the feasts. He presents the day of Christmas as the greatest day of Christendom, because from that point the whole work of Jesus begins.

I do not know whether you are aware that, for many years, Christmas was not celebrated. Indeed, it was in the days of Chrysostom that Christmas was first celebrated in Antioch. There was a superstitious fear about celebrating birthdays because Saint John the Forerunner’s precious head had been cut off during Herod’s birthday celebration.

Because of that sorrowful event, not even the birthday of our Lord was celebrated. And the one who broke new ground and first established the feast is the divine Chrysostom. In any case, today we have a feast all its own.

But here is the fact of the matter: when we go to church at Christmas we find our Christ already born; I don't know if you have noticed it. The Church reads us the Gospel from Matthew and it says, Now when Jesus was born in Bethlehem of Judea, behold, wise men came from the East, and so on.

That is to say, He has already been born, and we go now like other shepherds, by night, early in the morning, to venerate Him in the manger, in the cave. But this matter of how He was born in Bethlehem is not mentioned; people do not hear it, and in particular people who do not read or who do not come to church often know nothing at all about it.

Whatever they remember from school, what we learned at school, is that Joseph went up there to be registered, and the days were fulfilled for her to give birth, and our Most Holy Theotokos gave birth there. There are no further details, because the account of the Nativity is given by the Evangelist Luke, and that is read on the eve, it is not read on the day itself; on the day itself we find Him already born, and those who do not come to church on the eve, whether because of work or ignorance or indifference, or who do not attend the so-called Hours, the Royal Hours as they are called, on the eve, these people do not know the events, how and why He was born in Bethlehem.

So tonight I would like us to shed light on this aspect as far as we can. We borrow it from the Apostle and Evangelist Luke, who recounts it in his second chapter. In the first chapter the Apostle takes up the two annunciations: the annunciation of John as forerunner, and the Annunciation of our Christ,

along with the birth of John and the circumcision of John. And now in the second chapter he comes and speaks, or rather writes, of the birth of our Christ in Bethlehem. Listen, those of you who do not recall how he recounts the events here.

And it came to pass, he says, in those days that a decree went out from Caesar Augustus that all the world should be registered. Caesar Augustus, the emperor at that time, issued an order that the whole inhabited world be registered.

That is to say, wherever they held power, wherever they were the rulers, wherever they were the conquerors, the people were to be registered. We ourselves have known such things; our last one was in 1971. I recall another one under Metaxas, and perhaps another one later on.

From time to time rulers take the pulse of things, they look to see what population they have, how many men, how many women, how many are able to bear arms in a time of need, and they carry out censuses of this kind. So a census of this kind took place in the days of Augustus as well.

This census, the Evangelist says, filling out the picture, first took place while Quirinius was governor of Syria. It is as if we were to say, in the time of Tsaldaris, let us say, or in the time of Karamanlis, or in the time of Sofoulis, and so on. He also presents the political ruler of the time, so as to give roughly the date when this census took place.

And on the basis of this event we also have roughly the exact date of the birth of our Lord.

"And everyone went to be registered, each to his own city," to the place he came from. The same thing happens with us when we go to vote, for example. We go back to our home town; I used to travel down to Aigio, since that is where I come from.

Others went to Levadia, others go to Ioannina, wherever it is they trace their descent from. So each person went to be registered in his own place: "each," it says, "to his own city."

"And Joseph also went up from Galilee, out of the city of Nazareth, into Judea, to the city of David, which is called Bethlehem, because he was of the house and lineage of David." Now this is another detail. Many people do not know that David is from Bethlehem.

David — and I take this opportunity to mention it to you — is a son of Jesse the Bethlehemite. If you have an Old Testament, and perhaps you do read it, you will have come across the passage in First Kingdoms — that is, First Samuel — in chapter sixteen, where God once sent the Prophet Samuel to anoint a king in place of Saul, who had not turned out well.

He was to anoint one of the sons of Jesse the Bethlehemite. And indeed Samuel put oil into his horn. A horn, and horns are hollow at the back end. Into it he put sanctified oil, what today we would call holy chrism.

For kings were anointed, and they continued to be anointed even after the time of Christ. That is why they are called the Lord’s anointed. And that is why Paul, when he once spoke harshly to one of them, afterward asked forgiveness.

Just as the high priests are anointed, so the kings were anointed too. So Samuel was sent to anoint a king. Jesse had eight sons. David was his last son, the youngest. And when Samuel came, all the sons passed before him in turn, but for none of the seven did the Holy Spirit indicate that he should be anointed king.

He was at a loss, and he asked old Jesse whether he had another son, because God could not have sent him for something bad or pointless. The one God sends must be a good one. And old Jesse said, rather hesitantly, that he had one more son, the youngest, but that he was a shepherd boy and no use as a king. That is how he saw it.

The other sons, let us say, had turned out well; they were educated, they knew things. They did not know foreign languages back then, but they would have had their manicures, and they would have known backgammon, say, and chess, whatever we call these things today; they were worth making kings. "But this is what you have come all this way for," he says. At first he did not answer, and then he said, there is one more, a little scrap of a boy out there, but he is a shepherd, he is no use as a king. And yet God had already taught them a lesson before that.

And He says, take care, because I do not see the way you human beings see; you look at outward appearance, He says, but I look at the heart. We are not sitting down at the table, Samuel tells him, until he comes too, so that we can see what happens, because I have come here on a mission, I did not come on my own, God is the one sending me.

Here I would like to say one more thing, and I would like to speak to all those people who set a limit on how many children they will have. David is the youngest child, the eighth, the eighth boy, and I do not know how many girls there were, because here it is the boys who are listed in the genealogy, since the man begets and the woman gives birth.

And he is the eighth. Think about it: if that mother had said, well, I have had one, I have had two, I have had three, I have had four, I have had five, I have had six, I have had seven, that is enough now, then David, the eighth child, would have been thrown in the rubbish bin. What would they have thrown away? David, the last one, not the first.

And you understand, I do not know whether you have ever read anything about the person of David, and whether you have seen God's dealings with him, leaving aside the sins of the two of them, which is a separate matter altogether, since no one shall live and not sin, there is no such person.

And I do not know why God allowed him to sin, so that it would remain permanently as a classic example for the world, that there is no sin that is not forgiven, and no fall which, if a person humbles himself and says, I was at fault, I have sinned against the Lord, as David said, will not be forgiven.

Think what a terrible crime is being committed. Whom are you throwing into the trash? Whose path are you blocking, preventing him from ever coming into the world? Perhaps a scientist, a benefactor, an inventor—or a Saint. Whose way are you blocking? Who are you to block it? Just think: if people in those days had thought as today’s mothers and parents do, we would not have David today. He was the eighth and youngest son. I do not know what number he was among all the children—perhaps the tenth or the fifteenth; I do not know—nor do I know how many girls came before or between the sons, since, as I told you, they were not included in the count.

And I remember this. On Mount Sinai, among the many chapels there are in the holy church of Saint Catherine the All-Wise, on the left-hand side, where the Holy Bush is, there is the chapel of the Holy Bush.

As you go in, on the left is the holy altar table, at the place where the root of the Holy Bush is. And there, on the right-hand side of the wall, there is a wall painting, an image showing Jesse: a man lying on the ground, and out of his belly a tree is growing.

It shows Joseph, the Most Holy Theotokos, Christ, the Apostles, all from the root of Jesse. For both Joseph and the All-Holy One are of royal descent; they are from the line of Jesse, back there from the line of David; that is where they all come from.

And the canon of the Akathist Hymn says exactly this about the person of the Theotokos, that she comes from the root of Jesse. So this is who he was, and because Joseph was a descendant of this Jesse the Bethlehemite, he now had to go to Bethlehem, to his homeland, to his father's place, as we would say, back to the family house, and be registered there.

That was the reason Joseph found himself in Bethlehem with the Most Holy Theotokos, and that is why Christ was born there. God did not send him there, as some people say, so that the Scripture would be fulfilled; he went. The prophecy does not come first with the event following after; with God, the event comes first and the prophecy follows.

Where would she be when the birth came, at nine months? She would be in Bethlehem. So write, Micah: He will be born in Bethlehem. If God had seen that she would be in Nazareth, then: write that He will be born in Nazareth. If He had seen that she would be in Jerusalem: write that He will be born in Jerusalem.

He did not write it so that the birth would happen there; He wrote it because it was going to happen. Do you understand? People say, it was prophesied. No. The events come first, and the prophecy comes second. God saw, and then He wrote; He did not write without seeing. He saw, and He wrote.

So the event comes first and the prophecy follows. If the whole matter of prophecy is not set in that order, a person will always stumble over it. He will even end up concluding that Judas must be a saint.

So here the text says that Joseph also went up from Galilee, out of the city of Nazareth, into Judea. Do you know how far the one is from the other? Those of you who have been there will be able to retrace it in your minds. From Nazareth to Jerusalem is about 140 kilometers.

And from Jerusalem to Bethlehem is another 14 kilometers, so 150 to 155 kilometers in all. And they did not catch a bus to get there, nor did they take a plane. It was either on foot or on some donkey. These people made that journey, which means they had to walk four or five days to get from there to the place where they had to be registered.

Along the road from Jerusalem to Nazareth there are still caravanserais today, inns, where our Most Holy Theotokos and Joseph were given shelter, both as they came from Nazareth into Judea on their way to Bethlehem, and later when they fled to Egypt.

In a series of slides I brought back from there, I photographed two of them, and they are lying in ruins. So he came, the text says, to be registered with Mary, his betrothed wife, who was with child. Matthew calls her his wife.

You should know that Luke knows Greek very well. He writes with great clarity and has not left an awkward turn of phrase anywhere. The Gospel of Matthew, on the other hand, is full of Hebrew idioms. And many people are scandalized by that, because they hear there: do not be afraid to take Mary your wife.

It says his wife, and then you tell me otherwise. And you can see how a person's mind immediately runs to marriage, to sexual relations, to things like that. But we have nothing of the kind here. Luke, at the point when she is already nine months along, and Matthew, when he is recounting the very earliest days, both keep the same word: even at nine months Luke still calls her betrothed, still calls her his espoused one.

Because it is true that what our Church sings was fulfilled in our Most Holy Theotokos: Hail, O Bride unwedded. That was said of her. Do not listen to the Papists, who have weddings and feasts of the Theotokos.

Did you know that they celebrate the wedding of the Theotokos? On the twenty-third of January. On my recent trip abroad I also went to Canada. And in Toronto, forgive me, in Montreal, they have a very large church of Saint Joseph the Betrothed.

Inside they even have icons of the wedding of the Theotokos. Do you understand? This is blasphemy, and a great one. In any case, since God bears with it, who are we to hold a different opinion? So, it says, to be registered with Mary, his betrothed wife, who was with child. She was pregnant, this betrothed of his, not his wife, this betrothed of his was pregnant.

"And it came to pass, while they were there, that the days were fulfilled for her to give birth" — during those days they were there sorting out that matter, the nine months were obviously up. March 25th, December 25th. "And she gave birth to her firstborn son." This is where a lot of people stumble, when they hear the word firstborn.

And someone says, "There you are — it says firstborn. So there must also be a second-born." That is not why the word "firstborn" was put there. "Firstborn" was put there to rule out any birth before him. When we say "firstborn" — suppose I am the firstborn, I am the first one who was born — at the same time I can also be the only-begotten, the only child. Do you follow? I am firstborn because that was the first time my mother gave birth; but I am also the only-begotten, because there is no one after me. I am called firstborn because she had not given birth to anyone before; I am the first one my mother bore. The first one she brought forth, the first one she gave birth to, was me. So I am the firstborn — and at the very same time I am also the only-begotten, the only one.

There is no one after me. So the fact that the text says the firstborn does not mean there has to be a second-born as well, because our Christ is spoken of in Hebrews in the same way: when God brought His firstborn Son into the world, it says in Hebrews.

Then who is God's second-born, if things are as people want them to be, that since it says firstborn there must therefore be a second-born? There is none. Our Christ is the only-begotten of His Mother and the only-begotten of the Father: only-begotten of the Mother, only-begotten of the Father, firstborn of the Mother, firstborn of the Father.

So do not get tangled up, and do not stumble. Of course, these days you hear a great deal and read very little. That is exactly why you have not settled these questions. And you heard the discussions that go on here too, with a certain gentleman who comes here.

He has Protestant ideas, and in the end you can see it in how he thinks and how he acts. This question is not simply a question of tradition, or of whether we may call someone father. And still he refuses to accept it. All the more so when he reaches this point, and he tells you plainly, look, this is what you are telling me here.

And yet, all this is because they do not accept the Ever-Virginity of the Theotokos. They do not accept the Theotokos as Theotokos. They accept her as Christotokos, the bearer of Christ. Let them say they believe in Christ as God. They do not believe in Christ as God.

Because if they believed He is God, then the one who bore Him is Theotokos, the God-bearer. And if she is not Theotokos, how is Christ God? Do you sense where they are pulling Him down? So, when you hear about other children that Scripture speaks of, brothers of the Lord and so on, and sisters, these are not children of the Most Holy Theotokos, nor of Joseph, though some people casually say, these are Joseph's children by another wife.

No. Joseph was a virgin, Joseph was chaste, Joseph was a holy man. He was the guardian of those children, and they are the children of Clopas, his brother.

And to those who talk this way, who go looking for a second-born and a third-born and a last-born after the firstborn, I would like to say this. What is Adam? He is the first-formed. Someone will say, yes, he is. Then who is the second-formed?

Because if you say firstborn, you want a second-born. Fine. Here we have the first-formed. Who is the second-formed? Is there a second-formed? There is none. Eve came from Adam. She was not made the way Adam was. So there you have a first-formed with no second-formed.

And it is the same here: firstborn without any second-born, because at the same time He is the Only-begotten of God, and the only-begotten of the Virgin. Joseph is never presented as father, never. And nowhere is it put that way: take the child and His mother, take the mother and the child and flee.

He does not say, “Take your wife and your child.” He says, “Take the Child and His mother”; “Take the mother and the Child, and flee,” or, “Go into the land of Israel.” From this it is clear that Joseph was a noble protector.

Someone who stood beside the Most Holy Theotokos in that difficult hour. He helped her get out there, since it was not possible for her to flee to Egypt on her own, a young girl of fourteen with a child in her arms, and so on and so forth.

He was there to play a certain role, and that role went only so far; beyond that, everything else is in God's hands. So on this point they are entirely wrong, and never let yourselves be scandalised by it. Scripture says something else as well, Paul writes it.

After a first and a second admonition, have done with him. Why does it not say, after one, after two? And if they insist on the ordering, why does it say after a first and a second? After a first and a second admonition, have done with him. These are idioms of Scripture, and you cannot demand a sequence from them.

Because if you demand a sequence, you will end up a heretic. So here it says: and she brought forth her firstborn Son, and wrapped Him in swaddling clothes, and laid Him in a manger, because there was no room for them in the inn.

And so he continues, returning to what was said before: “And she wrapped Him in swaddling cloths and laid Him in the manger, because there was no room for them at the inn.” There was no room available at the inn, he says. The word “lodging place” means an inn.

A great many people were going to be registered. There was heavy traffic. In those days there was a whole movement of population. These people clearly did not have much money, enough to hunt around at any price and find somewhere in an inn.

And they ended up outside. Surely the elder asked somewhere, because the phrase there was no room for them, that is, none was found, means that they did ask; and surely he pointed to the girl. It is not possible that he did not point to her, and it is not possible that the women in particular did not see.

Now, the young girls may not have known about pregnancy and such things, but the married women, at least, certainly did. And what could they have thought of a fourteen-year-old girl standing there with her belly swollen beneath her winter clothing, wrapped up to her chin?

And yet not one of them got out of her bed, gave up her room, not even a shed, nothing. And asking and being turned away, little by little they made their way out of the town and found themselves at the edge of it, there where, as those of you who have been know, they came to that cave which stands to this day, and there He was born that night, without their expecting it, of course.

No preparation whatsoever had been made for this birth. No one knew it was about to happen—not even the parents themselves. Neither the man regarded as the father nor the mother knew. They arrived there, but how they managed, how they settled in, whether they lit a fire, whether it was cold, what condition our Most Holy Theotokos was in, and so forth—none of this is mentioned here.

Here it tells us harshly and plainly what the matter was: that such was the hardness of people's hearts that no one gave way, because somewhere there must have been some corner, so that they would not have to go out there. So that they could at least stand under something, out of the night damp, out of that cold, that chill.

And today too, in a large proportion of cases, perhaps the same proportion of hard people as back then. There are no people who give a place for Christ to be born. And today many people will not give a place for Christ to be born.

They will take everything that flows from Christ, the gifts, the holidays, all the good things, but not Him. And this year we will have, as we have had in other years, Christmas without Christ. We will have all the good things of Christ, but we will not have Christ.

Christ forces no one and compels no one.

Wherever there is an artistic soul, a soul with a humble spirit, it will come to know Christ. But wherever there is egotism and sin, it will not come to know Christ. Next, the passage tells us that shepherds were the first to be informed of the birth of Jesus.

The others did not. They treated Christ very harshly when He came to earth. John, writing his Gospel, says: "He came to His own, and His own did not receive Him." He came to what was His own, to the world that He Himself had made.

And they did not receive Him. And elsewhere Christ told us: another will come, and him they will receive. Me they will not receive. And indeed, Satan is the one we receive. Now someone may ask, how was there no compassion, no tender mercy, for that old man, for that young girl?

Because it is exactly the kind of sight that stirs your pity: a person's heart gives way, and something ought to have been done. It was Satan who had those people in his grip, and he would not let them do what they ought to have done.

Those two he did not have in his grip. He did not know what it was, what that young woman carried in her womb. The devil did not know. But he did know that she would not do his will, that she was not his. And he knew that the elder would not do his will either.

And so now he takes his revenge on them. Satan is a sadist. And now he takes his revenge and looks for whatever he can do. That is why he hardens their hearts, and so Christ finds Himself shut outside in this whole affair. Do you understand?

Because many people say to you, well, what is going on here, was Christ so bad, were the people so bad? No. The devil is waging war against them.

Then the text says: there were shepherds in that same country, living out in the fields and keeping watch over their flock by night.

What could be more natural than that these shepherds should care about grazing their sheep by night and guarding them so that no wild beast would harm them. And at the very hour when these men were doing this work, an angel of the Lord stood before them, and the glory of the Lord shone around them.

And they were greatly afraid. Again, that was natural; whether a person sees an evil spirit or a good one, he is terrified.

And the angel said to them, do not be afraid. How could we not be afraid? "For behold, I bring you good tidings of great joy" — we have joyful news to tell you, and that is exactly why you should not be afraid — "which shall be to all the people"; this joyful news is for the whole world. And what is it? "For unto you is born this day a Savior, who is Christ the Lord, in the city of David." Unto you: for you.

So I bring you the good news of a joyful event: that for you, for mankind, a Savior has been born today, who is Christ the Lord. Christ is the One who has been born; the Lord, that is to say God, has been born and has become man.

In the city of David, in Bethlehem. And it happened for you, not for us angels. Will a human being ever appreciate this, what God has done for him? God was not crucified for a single angel. Human beings have angels as their servants: a guardian for the soul, a guardian for the Church.

"Ministering spirits sent forth to serve those who shall inherit salvation." And even so we refuse to understand how much we are worth. Only man receives the Body and Blood of Christ. Not one of the angels.

And here the angel comes to bring this news. If you want to find Him, I will give you a sign, a mark, so that you can find Him. Bethlehem today is a town of twenty or thirty thousand people; back then it had five thousand. Surely other children were born that night there in Bethlehem as well. But which one is He among them all? So that they would not go and venerate some other child, he told them: you will find this child wrapped in swaddling clothes, lying in a manger. You will not find Him in a house; He will not have the care that the other children have.

This is a strange thing — for a human being to be found in a manger. At any rate, that is how you will find him.

“And this shall be a sign to you: you will find a babe wrapped in swaddling clothes, lying in a manger. And suddenly there was with the angel a multitude of the heavenly host, praising God and saying: Glory to God in the highest, and on earth peace, good will among men.”

This is how the Apostle and Evangelist Luke presents the account: that it took place first in Bethlehem, among these first simple people, among the shepherds. When the angels had announced these things and had even sung to them that it is God's good pleasure for there to be peace between man and God,

the angels went away from them into heaven; they departed and left them alone.

The men, the shepherds, said to one another, they talked it over: let us go now to Bethlehem and see this thing that has come to pass, which the Lord has made known to us. You see, the things God presents are things you do not need to examine, wondering whether it was something evil, whether it was a ghost, whether it was a fairy.

It was given to me to understand that it came from God. How will I understand it? If it is from God, God will show you so that you understand. And these men, who had been keeping watch so that nothing would happen to their sheep, now abandoned them.

They stop caring about the wolves, the jackals, the thieves. And they go down to Bethlehem to see whether this great event they have been told of is really true. That is another lesson for us: there are moments when we will leave our work behind.

For the Church, for Christ, for something higher and more spiritual, we must be willing to leave things aside, even if it costs us something. We may go to work later or open the shop later. Whatever it takes, we must leave everything just as it is, as those shepherds did. They went down to Bethlehem, were counted worthy, and became the first to see God.

The first human eyes that saw God become man were the eyes of these simple men, the shepherds. Rabbis, teachers of the law, interpreters, and others, men of learning and so on, were in a deep sleep. Not one of them knew that tonight God had been born into the world.

And it was simple men who learned it: unlettered, rough country people, ignorant, as we would have called them.

Many people stumble over this; they get the idea that Christ shows favouritism, that He is a respecter of persons. No, Christ is no respecter of persons. What Christ is looking for is pure hearts, and that is what He found out there, in the field, and so that is where He went. And that is why the account goes on to show us the way Christ revealed this to other people as well.

Christ is not found in people's intellects, in the nous; He is found in the heart, which everyone has. That is why He is not concerned with learning, or with knowledge, or with anything of the kind. So let us not say, I have no education, that is why I am not a believer; nor, I have a great deal of education and it gets in my way. Neither one.

My beloved, Christ is not discovered; He reveals Himself to whomever He wills. Cleanse your heart of your sins, and Christ will come and show you His presence. If you do not cleanse your heart, Christ does not come, and you learn nothing.

You may learn what goes on among the stars, but you will not learn what goes on inside your own soul. There is a little book in circulation, which I think many of you have read, called Stratis: Christ Conquers. Read the dialogue in it between Stratis and a doctor. The doctor went and demanded an explanation from him: why had he healed a king's daughter whom no one had been able to heal, and this simple villager had healed her?

He says, “I did not heal her. Christ healed her.” “What do you mean, ‘Christ’?” the doctor says. “And what do you mean by a miracle? Where did you study? What are these things you are talking about?” Read that dialogue and see how he cornered the doctor.

Many people cannot understand this. If Christianity were a matter of education, then every educated person would be a Christian. Yet a large proportion of them are not merely unbelievers, but enemies of Christ, in the fullest sense of the word.

So it is not a question of having an education or lacking one. It is a question of cleansing your heart, of humbling yourself, and then you will learn a great many things about Christ.

So it was revealed to these shepherds, just as it was revealed to those others over in Persia. And they left behind their diplomas, their work, their universities, those men, the wise men, and they set out and walked for two years, enduring hardship, in order to come and find Christ, to worship Him as God, as sacrificial victim, and as mortal man.

So they came all the way down there, as the account tells us here.

And when the others saw them, the shepherds told them everything, just as it had happened. "Angels told us, and that is why we came here. How else would we have known, at the crack of dawn like this?" In any case, our Panagia, it says, kept all these things within her soul — everything she saw and heard — pondering them in her heart.

And the shepherds returned, glorifying and praising God for all the things that they had heard and seen, as it was told to them. These are the events that we do not hear about on those days. And that is exactly why I thought it good tonight to put this first, so that we may learn this as well.

So that when we go there tomorrow, we will know what actually took place. We will have another talk the day after tomorrow as well. And, God willing, we will fill in whatever else remains, so that we may be able to have a correct understanding of Christmas.

That is all for tonight. God be your helper.

Σκέφτηκα απόψε το βράδυ, λόγω ότι πλησιάζουμε στις ημέρες των εορτών, να κάναμε μια μικρή διακοπή αναφορικώς με το θέμα που ομιλούσαμε και να λέγαμε δύο λόγια γύρω από την υπόθεση των Χριστουγέννων, διότι είναι μια, όχι μια, αλλά μεγάλη υπόθεση όπως τα λέγαμε.

Δεν ξέρω τώρα αν συμφωνείτε κι εσείς.

Είναι η μεγαλύτερη εορτή όπως θα λέγαμε. Και είναι η αφετηρία όλων των άλλων εορτών. Διότι εάν θα εορτάσουμε Φώτα, αν δεν εγεννάτο, ποιον θα βαφτίζαμε; Αν θα εορτάσουμε σταύρωση, ταφή, Ανάσταση, Ανάληψη, αν δεν θα εγεννάτο, ποιον θα σταυρώναμε, ποιον θα εθάπταμε, ποιος θα ανίστατο, ποιος θα ανελαμβάνετο;

Βλέπετε, αυτές οι εορτές είναι η μία αλληλένδετη με την άλλη, η μία είναι προϋπόθεση στις άλλες. Η αφετηρία βέβαια είναι η γέννα, εγεννήθη· τώρα βέβαια ακριβώς, αν θέλουμε να κυριολεκτήσουμε, είναι ο Ευαγγελισμός.

Διότι εάν δεν συλλαμβάνεται, πώς θα γεννάτο; Εκεί είναι η αφετηρία. Η αφετηρία δεν είναι στη Βηθλεέμ. Η αφετηρία είναι στη Ναζαρέτ. Γι' αυτό θεωρείται η Ναζαρέτ η πιο ευλογημένη πόλις. Και από αυτά τα Ιεροσόλυμα ακόμη.

Διότι το πρώτον εκεί επάτησε τα πόδια του ο Θεός. Εκεί πρώτο επεσκέφθη τον άνθρωπο ο Θεός. Και αν αρχίσουμε να κοστολογήσουμε, θα πρέπει να βρούμε τη Ναζαρέτ ως των πιο ευλογημένων τόπων, διότι όταν απεφάσισε να κατέβει, στη Ναζαρέτ επήγε, εκεί κατέβη, εκεί ήταν η Υπεραγία Θεοτόκος.

Έπειτα έρχονται με τη σειρά τους τα άλλα. Δεν μπορούμε βέβαια να αφήσουμε έξω και το Γολγοθά, που έχει το αίμα του, ή εκεί που είναι ο τάφος του, ή εκεί που είναι η Ανάληψις, που είναι τα αχνάρια του κάτω· όλα έχουν την αξία τους και τη θέση τους.

Εμείς ομιλούμε τώρα βέβαια σαν άνθρωποι. Εν πάση περιπτώσει, ο Θείος Χρυσόστομος, ομιλώντας για τα θέματα αυτά, λέγει ότι είναι η Μητρόπολις του Χριστιανισμού, η Μητρόπολις των Εορτών. Τη φέρει την ημέρα των Χριστουγέννων ως τη μεγαλύτερη ημέρα της Χριστιανοσύνης, διότι αρχίζει πλέον η υπόθεση του Ιησού.

Δεν ξέρω αν ξέρετε, Χριστούγεννα δεν είχαμε για πολλά χρόνια· μάλιστα επί ημερών Χρυσοστόμου το πρώτον στην Αντιόχεια εορτάσαν τα Χριστούγεννα, διότι υπήρχε μία δεισιδαιμονία για τα γενέθλια να εορτάζονται, εξαιτίας της αποτομής της τιμίας κεφαλής του Προδρόμου στα γενέθλια του Ηρώδου.

Εξαιτίας αυτού του θλιβερού γεγονότος δεν εορτάζονταν ούτε τα γενέθλια του Κυρίου μας. Και αυτός ο οποίος εκαινοτόμησε και ο οποίος εθέσπισε την εορτήν το πρώτον είναι ο Θείος Χρυσόστομος. Εν πάση περιπτώσει, εμείς σήμερα έχουμε ξεχωριστή εορτή.

Αλλά εκείνο που είναι το γεγονός είναι ότι όταν εμείς πηγαίνουμε στην Εκκλησία τα Χριστούγεννα Τον βρίσκουμε γεννημένο τον Χριστό μας, δεν ξέρω αν το έχετε προσέξει. Μας διαβάζει η Εκκλησία το Ευαγγέλιο από το Ματθαίο και λέγει· του δε Ιησού γεννηθέντος εν Βηθλεέμ της Ιουδαίας, ιδού μάγοι εξ ανατολών κ.λπ.

Δηλαδή έχει γεννηθεί και πηγαίνουμε ως άλλοι ποιμένες τώρα εμείς νύχτα, πρωί πρωί, για να τον προσκυνήσουμε στη φάτνη, στο σπήλαιο. Αυτή η υπόθεση όμως ότι εγεννήθη στη Βηθλεέμ δεν αναφέρεται, δεν την ακούει ο κόσμος και συγκεκριμένως ο κόσμος που δεν διαβάζει ή δεν εκκλησιάζεται συχνά, δεν ξέρει τίποτα περί αυτού.

Ό,τι θυμάται από το σχολείο, που μάθαμε από το σχολείο, ότι επήγε εκεί επάνω να απογραφεί ο Ιωσήφ και συνεπληρώθησαν οι ημέρες του τεκείν και γέννησε εκεί η Παναγία μας. Λεπτομέρειες άλλες δεν υπάρχουν, διότι την υπόθεση της γεννήσεως την αναφέρει ο Ευαγγελιστής Λουκάς η οποία διαβάζεται την παραμονή, δεν διαβάζεται ανήμερα· ανήμερα τον βρίσκουμε γεννημένον και όσοι δεν εκκλησιάζονται την παραμονή είτε για λόγους εργασίας ή αγνοίας ή αδιαφορίας ή δεν πηγαίνουν στις λεγόμενες ώρες, τις βασιλικές ώρες τις λεγόμενες, την παραμονή, δεν ξέρουν οι άνθρωποι τα γεγονότα, πώς και γιατί εγεννήθηκε στη Βηθλεέμ.

Θα ήθελα λοιπόν απόψε αυτή την πτυχή να τη διαφωτίσουμε όσο είναι δυνατόν. Τη δανείζουμε από τον Απόστολο και Ευαγγελιστή Λουκά, ο οποίος την αναφέρει στο δεύτερο κεφάλαιό του. Στο πρώτο κεφάλαιο ο Απόστολος καταπιάνεται με τους δύο ευαγγελισμούς· με τον Ευαγγελισμό του Ιωάννου ως προδρόμου και με τον Ευαγγελισμό του Χριστού μας,

με τη γέννηση του Ιωάννου και την περιτομή του Ιωάννου. Και στο δεύτερο κεφάλαιο τώρα έρχεται και ομιλεί, συγγράφει μάλλον, τη γέννηση του Χριστού μας στη Βηθλεέμ. Ακούστε όσοι δεν ενθυμείστε πώς τα αναφέρει εδώ τα περιστατικά.

Εγένετο, λέγει, εν ταις ημέραις εκείναις εξήλθε δόγμα παρά Καίσαρος Αυγούστου απογράφεσθαι πάσαν την οικουμένην. Ο Καίσαρ, ο Αύγουστος, ο Βασιλεύς τότε, έβγαλε μια διαταγή να απογραφεί ολόκληρος η οικουμένη.

Δηλαδή όπου αυτοί κρατούσαν, ήσαν κυρίαρχοι, ήσαντε κατακτητές, να απογραφούν. Εμείς τέτοιες έχουμε γνωρίσει, η τελευταία μας ήταν το 1971. Θυμούμε εγώ κάποια άλλη επιμεταξά, κάποια άλλη ίσως αργότερα

Κατά καιρούς οι κυβερνήτες σφυγμομετρούν, κοιτάζουν τι κόσμο έχουν, πόσους άντρες, πόσες γυναίκες, πόσοι δύνανται να φέρουν όπλα σε μια ανάγκη και κάνουν τέτοιες απογραφές. Μια τέτοια λοιπόν απογραφή έγινε και επί ημερών Αυγούστου.

Αυτή η απογραφή, λέγει, συμπληρώνοντας ο Ευαγγελιστής, πρώτη εγένετο ηγεμονεύοντος της Συρίας Κυρηνίου. Είναι σαν να λέμε επί Τσαλδάρη, να πούμε, επί Καραμανλή, επί Σοφούλη, ξέρω εγώ. Παρουσιάζει και τον πολιτικόν άρχοντα που ήτανε τότε, ώστε να δώσει περίπου την ημερομηνία πότε έγινε αυτή η απογραφή.

και με βάση αυτό το περιστατικό έχουμε περίπου και την ακριβή ημερομηνία της γεννήσεως του Κυρίου μας.

Και επορεύοντο πάντες απογράφεσθαι, έκαστος εις την ιδίαν πόλιν, από εκεί που κατήγετο. Αυτό συμβαίνει και σε εμάς όταν πρόκειται να ψηφίσουμε παραδείγματι. Πάμε στην πατρίδα μας, εγώ εκατέβαινα μέχρι το Αίγιο, από εκεί που προέρχομαι.

Άλλοι πηγαίνανε στη Λεβάδια, άλλοι πηγαίνουν στα Ιωάννινα, να ξέρω εγώ από πού έλκουν την καταγωγή. Ε, επήγαινε λοιπόν ο καθένας να απογραφεί στο μέρος του, έκαστος λέγει, εις την ιδίαν πόλιν.

Ανέβη δε και Ιωσήφ από της Γαλιλαίας εκ πόλεως Ναζαρέτ, εις την Ιουδαίαν εις πόλιν Δαβίδ, ήτις καλείται Βηθλεέμ, διά το είναι αυτόν εξ οίκου και πατριάς Δαβίδ. Αυτό είναι ένα άλλο τώρα περιστατικό. Πολλοί δεν γνωρίζουν ότι ο Δαβίδ είναι από τη Βηθλεέμ.

Ο Δαβίδ, δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω, είναι παιδί του Ιεσέ, του Βηθλεεμίτου. Εάν έχετε Παλαιά Διαθήκη, ίσως και διαβάζετε, θα πρέπει να έχετε βρει στην Άλφα Βασιλειών, στο 16ο κεφάλαιο, που κάποτε ο Θεός έστειλε τον προφήτη Σαμουήλ να χρίσει βασιλέα αντί για τον Σαούλ, ο οποίος απεδείχθη όχι καλώς.

Ένα παιδί από τα παιδιά του Ιεσσέ, του Βηθλεεμίτου. Και πράγματι ο Σαμουήλ έβαλε έλαιον στο κέρας του. Ένα κέρατο, τα κέρατα είναι τρύπια στο πίσω μέρος. Εκεί έβαλε ηγιασμένον έλαιον, όπως θα λέγαμε σήμερα μύρον.

Διότι οι βασιλείς εχρίοντο, και μέχρι και μετά Χριστόν εχρίοντο οι βασιλείς. Γι’ αυτό λέγονται χριστοί του Κυρίου. Γι’ αυτό και ο Παύλος, όταν μίλησε κάποτε σκληρά σε έναν, ζήτησε συγγνώμη εκ των υστέρων.

Όπως και οι αρχιερείς χρίονται, έτσι και οι βασιλείς εχρίοντο. Εστάλη λοιπόν να χρίσει ένα βασιλέα. Ο Ιεσσέ είχε οχτώ παιδιά. Ο Δαβίδ ήταν το τελευταίο του παιδί, το μικρότερο. Και όταν πήγε ο Σαμουήλ, παρήλασαν όλα τα παιδιά από μπροστά του, αλλά σε κανένα από τα εφτά παιδιά δεν υπεδείχθη από το Πνεύμα το Άγιον να χρίσει βασιλέα.

Τα έχασε και τον ερώτησε τον γέροντα Ιεσσέ εάν έχει άλλο παιδί, διότι δεν μπορεί να έχει σταλεί από τον Θεόν κακός, μάταιος. Θα έχει σταλεί καλός. Και είπε κάπως κομπιασμένα ο γέρων Ιεσσέ ότι έχει ένα παιδί ακόμη, το μικρότερο, αλλά αυτός είναι τσοπάνος, δεν κάνει για βασιλιάς. Έτσι το πήγαινε αυτός.

Τα άλλα παιδιά, να πούμε, πήχαναν, να ήσαν μορφωμένα, να ξέρανε, δεν ξέρανε και γλώσσες τότε, θα είχαν και μανικιούρια, θα ξέρανε και τάβλι, φέρ' ειπείν, και σκάκι, πώς τα λέγαν σήμερα, άξιζε να γίνουν βασιλιάδες. Αλλά γι' αυτό όμως κόπιασες, λέει. Δεν απήντησε στην αρχή, έπειτα είπε, είναι ένα ακόμη, ένα τσούφλιο εκεί, αλλά αυτό είναι τσοπάνος, δεν κάνει για βασιλιάς. Παρότι γρηγορότερα τους είχε κάνει μάθημα ο Θεός.

Και λέει, προσέξετε, διότι εγώ δεν βλέπω πως βλέπετε εσείς οι άνθρωποι, εσείς βλέπετε λέει το φαινόμενο, εγώ λέει βλέπω την καρδία. Δεν καθόμαστε, του λέει, στο τραπέζι, εάν δεν έρθει και αυτός, να δούμε τι θα γίνει, γιατί εδώ ήρθα με αποστολή, δεν ήρθα μόνος μου, με στέλνει ο Θεός.

Εδώ θα ήθελα ακόμη κάτι να πω, αλλά θα ήθελα να μιλήσω σε όλους αυτούς οι οποίοι βάζουν όρια στα παιδιά τους, πόσα θα κάμουνε. Ο Δαβίδ είναι το μικρότερο παιδί, το όγδοο, όγδοο αγόρι, και δεν ξέρω πόσα κορίτσια θα είχε, εδώ γενεαλογεί τα αγόρια, διότι ο ανήρ γεννά και η γυναίκα τίκτει.

Και είναι το όγδο, στεφτείτε αν αυτή η μάνα έλεγε, ε κάμα με ένα, ε κάμα με δυο, κάμα με τρία, κάμα με τέσσερα, κάμα με πέντε, κάμα με έξι, κάμα με φτά, ε φτάνει πλέον Και πετάγανε τον Δαβίδ, το 8ο παιδί, στον τενεκέ. Τι θα είχαν πετάξει στον τενεκέ, ε; Τον Δαβίδ, το τελευταίο, δεν είναι το πρώτο.

Και καταλαβαίνετε, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει ποτέ, γύρω από το πρόσωπο του Δαβίδ και αν έχετε δει τον Θεό, ανεξαρτήτως αμαρτίες τους δύο, έτερον εκάτερον, ουδείς ζήσεται και ουχ αμαρτήσει, δεν υπάρχει άνθρωπος.

Και δεν ξέρω εγώ για ποιο λόγο ο Θεός επέτρεψε να αμαρτήσει, να μείνει μόνιμο, κλασικό παράδειγμα στον κόσμο, ότι δεν υπάρχει αμαρτία που δεν συγχωρείται και δεν υπάρχει πτώσις που, εάν ο άνθρωπος ταπεινωθεί και πει έφταιξα, ημάρτηκα, τω Κυρίω, όπως είπε, που δεν θα συγχωρηθεί.

Σκεφτείτε τι έγκλημα γίνεται. Ποιον πετάει στον τενεκέ; Τίνος κλείνει τον δρόμο να μην παρουσιαστεί; Μα ενός επιστήμονος, μα ενός ευεργέτου, μα ενός εφευρέτου, μα ενός Αγίου. Τίνος κλείνεις; Ποιος είσαι εσύ που κλείνεις; Σκεφτείτε, αν σκέπτονταν έτσι, όπως σκέπτονται οι σημερινές μητέρες, οι σημερινοί γονείς, δεν θα είχαμε Δαβίδ σήμερα, που είναι το 8ο, το μικρότερο παιδί από τα αρσενικά, που δεν ξέρω στη σειρά, τι σειρά θα είχε, μπορεί να ήταν το δέκατο, το πέμπτο, δεν ξέρω ποιο ήτανε, και δεν ξέρω πόσα κορίτσια θα είναι στη μέση, τα οποία, σας είπα, δεν τα αναλογούνται.

Ενθυμούμαι δε το εξής, στο όρος Σινά, μέσα στα πολλά παρεκκλήσια που υπάρχουν στον Ιερό Ναό της Αγίας Αικατερίνης της Πανσόφου. Στο αριστερό μέρος, εκεί που είναι η Αγία Βάτος, υπάρχει παρεκκλήσιο της Αγίας Βάτου.

Πως μπαίνεις μέσα, αριστερά είναι η Αγία Τράπεζα, εκεί που είναι η ρίζα της Αγίας Βάτου. Εδώ στο δεξί μέρος του τοίχου υπάρχει τοιχογραφία, υπάρχει εικόνα που παρουσιάζει τον Ιεσέ. Έναν άνθρωπο πεσμένο κάτω, που μέσα από την κοιλιά του φυτρώνει ένα δέντρο.

Του Ιωσήφ, της Παναγίας, του Χριστού, των Αποστόλων, εκ της ρίζης Ιεσσαί. Διότι και ο Ιωσήφ και η Παναγία μας είναι από βασιλικό γένος, είναι από το γένος του Ιεσέ, πίσω εκεί από το Δαβιτικό γένος, από εκεί προέρχονται όλοι.

Και το λέγει άλλωστε και ο κανών του ακαθίστου ύμνου γύρω από το πρόσωπο της Θεοτόκου, το ότι προέρχεται εκ ρίζης Ιεσσαί. Αυτός λοιπόν ήτο, και διότι ήτο παιδί αυτού του Ιεσέ, του Βηθλεεμίτου, θα έπρεπε τώρα ο Ιωσήφ σαν απόγονος να πάει στη Βηθλεέμ, στην πατρίδα, στον πατέρα του, όπως θα λέγαμε, στο σπίτι πίσω, εκεί να απογραφεί.

Αυτός ήταν ο λόγος που ευρέθηκε ο Ιωσήφ με την Παναγία μας στη Βηθλεέμ και γεννήθη εκεί ο Χριστός μας. Δεν τον έστειλε, που λένε ορισμένοι, για να πραγματοποιηθεί η Γραφή, επήγε. Δεν προηγείται η προφητεία και έπεται το γεγονός· για τον Θεό, προηγείται το γεγονός και έπεται η προφητεία.

Πού θα είναι όταν θα γεννηθεί, στα εννέα μηνών; Θα είναι στη Βηθλεέμ. Γράψε λοιπόν, Μιχαία, στη Βηθλεέμ θα γεννηθεί. Εάν έβλεπε ότι είναι στη Ναζαρέτ, γράψε ότι στη Ναζαρέτ θα γεννηθεί. Αν έβλεπε ότι είναι στα Ιεροσόλυμα, γράψε ότι στα Ιεροσόλυμα θα γεννηθεί.

Δεν έγραψε για να γεννηθεί εκεί, διότι θα εγίνετο, το έγραψε. Καταλάβατε; Λέει, ήταν προφητευμένο. Δεν είναι. Τα γεγονότα είναι εκείνα τα πρώτα και η προφητεία έρχεται δεύτερη. Έβλεπε ο Θεός και έγραφε, δεν έγραφε χωρίς να βλέπει, έβλεπε και έγραφε.

Κατά συνέπεια προηγείται το γεγονός και έπεται η προφητεία. Εάν δεν τοποθετηθούν έτσι τα θέματα των προφητειών, ο άνθρωπος πάντα σκοντάφτει. Και θα βγάλει και τον Ιούδα ότι πρέπει να είναι Άγιος.

Λοιπόν, εδώ λοιπόν αναφέρει ότι επήγελε και ο Ιωσήφ από Γαλιλαίας εκπόλεως Ναζαρέτ ή στην Ιουδαία Ξέρετε πόσο μακριά είναι το ένα από το άλλο; Όσοι έχετε πάει θα μπορείτε πνευματικώς να ανατρέξετε. Είναι περίπου 140 χιλιόμετρα Ναζαρέτ-Ιεροσόλυμα.

Και 14 χιλιόμετρα Ιεροσόλυμα-Βηθλεέμ, 150 με 155 χιλιόμετρα. Και δεν πήραν το λεωφορείο να έρθουνε, ούτε το αεροπλάνο πήρανε. Ή ποδαρόδρομο ή με κανένα γάιδαρο. Ήρθανε οι άνθρωποι αυτοί, δηλαδή έπρεπε να περπατήσανε τέσσερες με πέντε ημέρες για να έρθουνε από εκεί στο μέρος που έπρεπε να απογραφούν.

Από Ιεροσόλυμα προς Ναζαρέτ υπάρχουν και σήμερα χάνια, πανδοχεία, στα οποία εφιλοξενήθησαν τόσον η Παναγία μας με τον Ιωσήφ, τόσων ερχόμενοι από τη Ναζαρέτ στην Ιουδαία για να πάνε στη Βηθλεέμ, όσων και όταν έφευγαν για την Αίγυπτο.

Σε μια σειρά slides που έχω πάρει από εκεί, έχω δύο εξ αυτών φωτογραφήσει, τα οποία κείτονται εις ερείπια. Ήρθε λοιπόν λέγει, απογράψασθαι συν Μαριάμ τη μεμνηστευμένη αυτώ γυναικί, ούση εγκύω. Ο Ματθαίος λέει τη γυναίκα αυτού.

Ξέρετε, ο Λουκάς ξέρει πολύ καλά τα ελληνικά. Και γράφει πολύ καθαρά και δεν έχει πουθενά αφήσει γκριματσά. Το Ευαγγέλιο του Ματθαίου βρίθει από εβραϊσμούς. Και πολλοί άνθρωποι σκανδαλίζονται. Διότι ακούνε εκεί να μη φοβηθής παραλαβείν Μαριάμ την γυναίκα σου.

Του λέει να, γυναίκα του και μου λες εμένα. Και καταλαβαίνετε ότι ο άνθρωπος αμέσως πηγαίνει ο νους του για γάμους, για συνουσίες, για τέτοια πράγματα. Αλλά δεν έχουμε τέτοια. Εδώ ο Λουκάς παρότι είναι πλέον εννέα μηνών και όταν γράφει ο Ματθαίος και εξιστορεί ομιλεί για τις πρώτες ημέρες ακόμη, όταν λέει εννέα μηνών, τη λέει μεμνηστευμένη ακόμη, μνηστή τη λέει ακόμη.

Γιατί είναι αλήθεια ότι εφαρμόστη στην Παναγία μας, εκείνο που λέει η Εκκλησία μας. Χαίρε νύμφι ανήφευτος Αυτό ήταν στην Παναγία μας. Μη ακούτε τους παπικούς οι οποίοι έχουν γάμους και εορτές της Παναγίας μας.

Ξέρετε ότι εορτάζουν τους γάμους της Παναγίας μας; Στις 23 Ανουαρίου Έξω που είχα βγει τώρα, είχα πάει και στον Καναδά. Και στο Τορόντο, συγγνώμη, και στο Μόντρεαλ έχουν ένα πολύ μεγάλο ναό του Αγίου Ιωσήφ του Μνήστορος.

Μέσα εκεί έχουνε και εικόνες των γάμων της Παναγίας μας. Καταλάβατε, ε, βλασφημία αυτή, μεγάλη. Εν πάση περιπτώσει, εφόσον ο Θεός ανέχεται, ποιοι είμαστε εμείς που θα έχουμε γνώμη άλλη; Λοιπόν, απογράψασθαι λέει συν Μαριάμ τη μεμνηστευμένη αυτώ γυναικί, ούση εγκύω, η οποία ήτο έγκυος, η μνηστή του αυτή, όχι γυναίκα του, η μνηστή του αυτή, ήτο έγκυος.

Εγένετο δε εν τω είναι αυτούς εκεί, επλήσθησαν αι ημέραι του τεκείν αυτήν, στις μέρες που ήσαν εκεί να τακτοποιήσουνε αυτό το θέμα, συνεπληρώθησαν προφανώς οι εννέα μήνες. 25 Μαρτίου, 25 Δεκεμβρίου. Και έτεκεν τον υιόν αυτής τον πρωτότοκον. Εδώ σκοντάφτουνε πολλοί όταν ακούνε τη λέξη πρωτότοκον.

Και λέει ορίστε, λέει πρωτότοκον. Άρα υπάρχει και δευτερότοκος. Δεν εμπήκε για αυτόν τον λόγο η λέξη πρωτότοκος. Το πρωτότοκος εμπήκε για να αποκλείσει προηγούμενον τόκον. Όταν λέμε πρωτότοκος, είμαι εγώ ο πρωτότοκος, είμαι ο πρώτος που γεννήθηκα, αλλά ταυτόχρονα είμαι και ο μονογενής, καταλάβατε; Είμαι πρωτότοκος γιατί την πρώτη φορά γέννησε η μάνα μου, αλλά είμαι και μονογενής, δεν έχω άλλον πίσω μου. Λέγομαι πρωτότοκος διότι δεν είχε γεννήσει άλλον, είμαι εγώ ο πρώτος που γέννησε η μάνα μου, το πρώτον που έτεκε, που γέννησε ήμουν εγώ, είμαι πρωτότοκος, ταυτόχρονα όμως είμαι και μονογενής.

Δεν υπάρχει άλλος πίσω μου. Δεν σημαίνει λοιπόν, διότι λέγει τον πρωτότοκον, πρέπει να υπάρχει και δευτερότοκος, διότι ο Χριστός μας φέρεται προς Εβραίους, ως έστειλε ο Θεός, εισήγαγε ο Θεός τον υιόν αυτού τον πρωτότοκον, λέει στους Εβραίους.

Ποιος είναι ο δευτερότοκος του Θεού, αν είναι έτσι, όπως το θέλουν οι άνθρωποι, ότι εφόσον λέει πρωτότοκο, άρα θα πρέπει να υπάρχει και δευτερότοκος; Δεν υπάρχει. Και τη μητρί είναι μονογενής ο Χριστός μας, και τω πατρί είναι μονογενής, μονογενής τη μητρί, μονογενής τω πατρί, πρωτότοκος τη μητρί, πρωτότοκος τω πατρί.

Μην μπλέξετε λοιπόν και μην σκοντάψετε. Τώρα βέβαια ακούτε πολλά και διαβάζετε λίγα. Γι' αυτό ακριβώς δεν τα έχετε λύσει τα θέματα αυτά. Και ακούσατε κι εδώ που γίνονται συζητήσεις με έναν κύριο που έρχεται εδώ.

Με προτεσταντικές ιδέες, στο τέλος πως σκέφτεται και πως ενεργεί. Το θέμα αυτό δεν φύγει απλώς το θέμα της παραδόσεως και το αν μπορούμε να καλούμε πατέρα. Και πάλι δεν θέλει να τα παραδεχθεί. Πολλώ μάλλον, αν φτάσει στο σημείο αυτό, σου μιλάει καθαρά ότι εδώ μου λες εμένα.

Και εν τούτοις, διότι αυτοί δεν παραδέχονται το Αειπάρθενον της Θεοτόκου. Δεν παραδέχονται την Θεοτόκον ως Θεοτόκον. Την παραδέχονται ως Χριστοτόκον. Ας λένε ότι πιστεύουν στον Χριστό ως Θεό. Δεν το πιστεύουν τον Χριστό ως Θεό.

Διότι αν τον πιστεύανε ότι είναι Θεός. Άρα εκείνη που τον έτεκε είναι Θεοτόκος. Εφόσον αυτή δεν είναι Θεοτόκος, πώς ο Χριστός είναι Θεός; Νιώθετε πού θα τον κρημνίζουνε; Λοιπόν, όταν ακούτε για άλλα παιδιά που ομιλεί η Γραφή, αδέρφια του Κυρίου και λοιπά, και αδελφάς, αυτά δεν είναι παιδιά ούτε της Παναγίας μας, ούτε του Ιωσήφ, που ορισμένοι εύκολα λένε, αυτά είναι παιδιά του Ιωσήφ από άλλη γυναίκα.

Όχι, ο Ιωσήφ ήτο παρθένος, ο Ιωσήφ ήτο σώφρων, ο Ιωσήφ ήτο όσιος άνθρωπος. Τα παιδιά αυτά τα κηδεμόνευε ο Ιωσήφ και είναι παιδιά του Κλωπά, του αδελφού του.

Αυτοί δε οι οποίοι λένε και ζητούνε μετά το πρωτότοκον και δευτερότοκον και τριτότοκον και υστερότοκον, θα ήθελα να τους πω το εξής. Ο Αδάμ τι είναι; Είναι πρωτόπλαστος. Θα πει κανείς είναι. Ποιος είναι ο δευτερόπλαστος;

Γιατί εφόσον λες πρωτότοκον, θέλω δευτερότοκον. Σύμφωνη Εδώ έχουμε πρωτόπλαστον. Ποιος είναι ο δευτερόπλαστος; Υπάρχει δευτερόπλαστος; Δεν υπάρχει. Η Εύα έγινε από τον Αδάμ. Σαν τον Αδάμ δεν έγινε. Να λοιπόν πρωτόπλαστος που δεν έχει δευτερόπλαστον.

Έτσι και εδώ λοιπόν πρωτότοκος χωρίς να έχει δευτερότοκο, γιατί είναι ταυτόχρονα και ο μονογενής του Θεού. Και μονογενής της Παρθένου. Ουδέποτε παρουσιάστηκε ως πατήρ ο Ιωσήφ, ουδέποτε. Και δεν γίνεται πουθενά λόγος· παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα αυτού, παράλαβε τη μητέρα και το παιδίον και φεύγει.

Δεν λέει πάρε τη γυναίκα σου και το παιδί σου· παράλαβε το παιδίον και τη μητέρα αυτού, παράλαβε τη μητέρα και το παιδίον και φεύγε. Ή πορεύου εις γην Ισραήλ. Από αυτό αποδεικνύεται ότι ήτο ένας υψηλός προστάτης.

Ένας ο οποίος παριστάθη στη δύσκολη αυτή στιγμή της Παναγίας μας. Τη βοήθησε να πάει εκεί έξω, που δεν ήταν δυνατόν μόνη της να φύγει στην Αίγυπτο μια κοπελίτσα 14 ετών με παιδί στην αγκαλιά και λοιπά και λοιπά.

Ήτανε για να παίξει κάποιον ρόλο, αυτός ο ρόλος ήτανε μέχρι ενός σημείου, από εκεί και πέρα όλα τα άλλα είναι στου Θεού τα χέρια. Εδώ λοιπόν δεν έχουν καθόλου δίκιο, και μην σκανδαλιστείτε ποτέ σας. Λέγει και ένα άλλο η Γραφή, το γράφει ο Παύλος.

Μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού. Γιατί δεν λες μετά μία, μετά δύο; Και εφόσον λένε τα δευτέρα, γιατί λες μετά πρώτην και δευτέραν; Μετά μίαν και δευτέραν νουθεσίαν παραιτού. Είναι ιδιωματισμοί αυτοί της Γραφής, που δεν μπορούν να ζητεί σειρά.

Διότι αν ζητεί σειρά, θα γίνεις αιρετικός. Εδώ λοιπόν αναφέρει· και έτεκε τον υιόν αυτής τον πρωτότοκον, και εσπαργάνωσεν αυτόν και ανέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη, διότι ουκ ην αυτοίς τόπος εν τω καταλύματι.

Ώστε συνεχίζοντας λέγει, για να επανασυνδέσω με το άλλο· και εσπαργάνωσεν αυτόν και ανέκλινεν αυτόν εν τη φάτνη, διότι ουκ ην αυτοίς τόπος εν τω καταλύματι. Δεν ευρέθη, λέγει, τόπος εν τω καταλύματι. Κατάλυμα είναι το ξενοδοχείο.

Πολύς κόσμος επήγαινε να απογραφεί. Κίνηση μεγάλη. Έγινε μεταφορά πληθυσμού τις μέρες εκείνες. Οι άνθρωποι προφανώς δεν είχαν χρήματα πολλά, για να αναζητήσουν όσο και όσο να βρούνε κάπου σε ένα ξενοδοχείο.

Και ευρέθηκαν έξω. Ασφαλώς ο γέροντας θα ζήτησε κάπου, γιατί αυτό, το ότι ουκ ην αυτοίς, δεν ευρέθη δηλαδή, πάει να πει ότι εζήτησαν, και ασφαλώς θα υπέδειξε και την κόρη. Δεν είναι δυνατόν να μην την υπέδειξε, και δεν είναι δυνατόν να μην είδαν οι κυρίες κατεξοχήν.

Καλά, οι κοπέλες δεν ξέρανε από εγκυμοσύνη και από αυτά τα πράγματα, αλλά οι κυρίες τουλάχιστον ξέρανε από εγκυμοσύνη. Και τι είχε να πει μια κοπελίτσα τώρα 14 ετών με μια κοιλιά, περίοδος χειμώνος, μέχρι το σαγόνι της.

Εν τούτοις όμως δεν κατέβη καμία από το κρεβάτι της, το δωμάτιο ούτε υπόστεγο ούτε τίποτα. και ρωτώντας και αποπεμπόμενοι βγήκανε σιγά σιγά από την πόλη και βρέθηκαν στην άκρη της πόλεως, εκεί που ξέρετε όσοι έχετε πάει και πήγανε στο σπήλαιο εκείνο, το οποίο υπάρχει μέχρι της σήμερον, όπου εκεί εγεννήθη το βράδυ, χωρίς βέβαια ασφαλώς να το περιμένουν.

Δεν έγινε καμία προετοιμασία για αυτή τη γέννηση. Δεν την εγνώρισε κανένας, ούτε αυτοί οι ίδιοι οι γονείς. Ο μεν φερόμενος ως πατέρας, οι άλλοι, η μητέρα, δεν εγνώριζαν. Έφτασαν εκεί, πώς τώρα, πώς εστάθησαν, αν άναψαν λέει η φωτιά, αν έκανε κρύο, σε ποια κατάσταση ήτο η Παναγία μας και λοιπά, δεν αναφέρει εδώ.

Εδώ σκληρά, αντικειμενικά, μας αναφέρει περί τίνος πρόκειται, ότι τόση η σκληροκαρδία των ανθρώπων, όπου κανείς δεν ενέδωσε, γιατί κάπου θα υπήρχε μια άκρη, να μην πάνε έξω εκεί. Να σταθούν τουλάχιστον κάτω, αμήν τους θα υδροσιά, υπάρχει τη νυχτό, το κρύο αυτό το πράγμα, το ψυχρό.

Και σήμερα σε ένα μεγάλο ποσοστό, και ίσως το ποσοστό εκείνο των σκληρών ανθρώπων τότε. Δεν υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι δίδουν τόπο να γεννηθεί ο Χριστός. Και σήμερα πολλοί άνθρωποι δεν θα δώσουν τόπο να γεννηθεί ο Χριστός.

Θα πάρουν όλα αυτά τα οποία απορρέουν από τον Χριστόν, τα δώρα, τις αργίες, τα αγαθά όλα, αυτόν όμως όχι. Και θα έχουμε φέτος, όπως είχαμε κι άλλα χρόνια, Χριστούγεννα χωρίς Χριστόν. Θα έχουμε όλα τα αγαθά του Χριστού, αλλά δεν θα έχουμε Χριστόν.

Ο Χριστός δεν εκβιάζει κανέναν και δεν υποχρεώνει κανέναν.

Όπου υπάρχει ψυχή καλλιτεχνική, ψυχή με ταπεινό φρόνημα, θα γνωρίσει περί του Χριστού. Όπου όμως υπάρχει εγωισμός και αμαρτία, δεν θα γνωρίσει περί του Χριστού. Εδώ στη συνέχεια αναφέρει ότι ποιμένες επληροφορήθησαν το πρώτον την γέννηση του Ιησού.

Οι άλλοι όχι. Συμπεριφέρθησαν πολύ σκληρά στο Χριστό όταν ήρθε στη γη. Ο Ιωάννης, γράφοντας το Ευαγγέλιό του, λέγει: «Εις τα ίδια ήλθε, και οι ίδιοι αυτόν ου παρέλαβον». Στα δικά του, αυτός θα φτιάξει.

Και δεν τον εδέχτησαν. Και αλλού ο Χριστός μας έχει πει: Άλλος θα έρθει, αυτόν θα τον δεχτούνε. Εμένα δεν θα με δεχθούνε. Και πράγματι τον σατανά τον δεχόμεθα. Τώρα θα πει κανείς, πώς δεν ευρέθηκαν σπλάχνα οικτιρμών για αυτό το γεροντάκι, για αυτή την κοπελίτσα;

Γιατί είναι ένας συνδυασμός που προκαλεί τον οίκτον και ο άνθρωπος λυγίζει και έπρεπε κάτι να γίνει. Είναι ο σατανάς ο οποίος τους είχε στο χέρι και δεν τους άφηνε να κάνουν αυτό που έπρεπε να κάνουν.

Αυτούς τους δύο δεν τους είχε στο χέρι. Δεν ήξερε τι είναι, τι είχε μέσα στην κοιλιά της αυτή η κόρη. Δεν ήξερε ο διάβολος. Ήξερε όμως ότι δεν του κάνει το θέλημά του, δεν είναι δική του. Και ήξερε και ότι ο γέροντας δεν του κάνει το θέλημά του.

Και κατά συνέπεια τώρα τους εκδικείται. Είναι σαδιστής ο Σατανάς. Και τώρα τους εκδικείται και κοιτάζει ό,τι μπορεί να κάνει. Γι' αυτό σκληραίνει την καρδία τους και έτσι βρίσκεται ο Χριστός έξω της περιπτώσεως αυτής. Καταλαβαίνετε;

Γιατί πολλοί σου λένε, βρε τι γίνεται, τόσο κακός ήταν ο Χριστός, τόσο κακοί ήσαν οι άνθρωποι; Όχι, τους κάνει πόλεμο ο διάβολος.

Στη συνέχεια έχει, ποιμένες ήσαν εν τη χώρα τη αυτή αγραυλούντες και φυλάσσοντες φυλακάς της νυκτός επί την ποίμνην αυτών.

Τι το φυσικότερο πράγμα, οι ποιμένες αυτοί να ενδιαφέρονται να νυχτοβόσκουν τα πρόβατά τους και να τα φυλάττουν να μην πάθουν και ζημιά από κανένα αγρίμι. Καθ' ην ώραν οι άνθρωποι αυτοί κάνανε αυτή την υπηρεσία, άγγελος Κυρίου επέστη αυτοίς και δόξα Κυρίου περιέλαμψεν αυτούς.

Και εφοβήθησαν φόβον μέγαν. Φυσικό ήτο πάλι, είτε πονηρό δει κανείς πνεύμα, είτε αγαθό, τρομάζει.

Και είπεν αυτοίς ο άγγελος, μη φοβείσθε. Πώς να μην φοβηθούμε; Ιδού γαρ ευαγγελίζομαι υμίν χαράν μεγάλην, έχουμε να σας πω ένα χαρμόσυνο γεγονός, γι' αυτό ακριβώς, μη φοβείσθε, ήτις έσται παντί τω λαώ, αυτό το χαρμόσυνο είναι για όλο τον κόσμο, ποιο είναι; Ότι ετέχθη υμίν, υμίν με ύψιλον, για σας, σήμερον σωτήρ ος εστίν Χριστός Κύριος εν πόλει Δαβίδ.

Σας ευαγγελίζομαι λοιπόν ένα χαρμόσυνο γεγονός, ότι για σας τους ανθρώπους σήμερα εγεννήθη σωτήρ, ο οποίος είναι Χριστός Κύριος. Ο Χριστός είναι αυτός που εγεννήθη, Κύριος, ο Θεός δηλαδή, εγεννήθηκε και έγινε άνθρωπος.

Στην πόλη του Δαβίδου, στη Βηθλεέμ. Και έγινε για σας, όχι για μας τους αγγέλους. Αυτό ο άνθρωπος θα το εκτιμήσει, αυτό το οποίο έκανε ο Θεός γι' αυτόν; Για κανέναν άγγελο δεν εσταυρώθη ο Θεός. Ο άνθρωπος έχει αγγέλους υπηρέτας, φύλακα της ψυχής του, φύλακα της Εκκλησίας.

Πνεύματα αποστελλόμενα εις διακονίαν διά τους μέλλοντας κληρονομείν σωτηρίαν. Και εντούτοις δεν θέλουμε να καταλάβουμε πόσο αξίζουμε. Μόνο άνθρωπος κοινωνεί σώμα και αίμα Χριστού. Κανένας των αγγέλων.

Και εδώ έρχεται ο άγγελος να φέρει αυτή την πληροφορία. Αν θέλετε να τον βρείτε, θα σας δώσω ένα σημείο, ένα σημάδι, για να μπορέσετε να τον βρείτε. Η Βηθλεέμ σήμερα είναι μια πόλη με 20-30.000 κατοίκους, τότες είχε 5. Ασφαλώς θα γεννηθήκαν και άλλα παιδιά το βράδυ εκείνο εκεί, στη Βηθλεέμ. Ποιο όμως είναι απ' όλα; Μην πάνε και προσκυνήσουν κανένα άλλο, τους είπε ότι αυτό το παιδί θα το βρείτε εσπαργανωμένο, κείμενο σε φάτνη, δεν θα το βρείτε σε σπίτι, δεν θα έχει τις περιποιήσεις που θα έχουν τα άλλα παιδιά.

Αυτό, παράξενο πράγμα να βρεθεί άνθρωπος σε φάτνη. Εν πάση περιπτώσει, έτσι θα έχεις.

Τούτο ὑμῖν τὸ σημεῖον· εὑρήσετε βρέφος ἐσπαργανωμένον, κείμενον ἐν φάτνῃ. Καὶ ἐξαίφνης ἐγένετο σὺν τῷ ἀγγέλῳ πλῆθος στρατιᾶς οὐρανίου, αἰνούντων τὸν Θεὸν καὶ λεγόντων· Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ καὶ ἐπὶ γῆς εἰρήνη, ἐν ἀνθρώποις εὐδοκία.

Έτσι παρουσιάζει την πληροφορία ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, ότι έλαβε χώραν το πρώτον εις τη Βηθλεέμ, στους πρώτους αυτούς απλούς ανθρώπους, στους ποιμένας. Όταν ανήγγειλαν αυτά και τους έψαλαν κιόλας ότι ευδοκεί στο Θεό να γίνει ειρήνη μεταξύ ανθρώπου και Θεού,

απήλθον απ' αυτών εις τον ουρανόν οι άγγελοι, έφυγαν και τους άφησαν μόνους.

Οι άνθρωποι, οι ποιμένες, είπον προς αλλήλους, το συζητήσανε, διέλθωμεν δη έως Βηθλεέμ και ίδωμεν το ρήμα τούτο το γεγονός «ο Κύριος εγνώρισεν ημίν». Βλέπετε τα θέματα τα οποία παρουσιάζει ο Θεός είναι θέματα τα οποία δεν χρειάζονται να τα εξετάσεις, μήπως ήταν πονηρό, μήπως ήταν φάντασμα, μήπως ήταν νεράιδα.

Το έδωσαν να το καταλάβω ότι ήταν από το Θεό. Πώς θα το καταλάβω; Άμα είναι από το Θεό θα σου δείξει ο Θεός να το καταλάβεις. Και αυτοί οι οποίοι φυλάγανε να μην πάθουν τίποτα τα πρόβατά τους, τα εγκατέλειψαν τώρα.

Αδιαφορούν για τους λύκους, για τα τσακάλια, για τους κλέφτες. Και κατεβαίνουν στη Βηθλεέμ να δούνε αν και κατά πόσον είναι αλήθεια αυτό το μεγάλο γεγονός που πληροφορούνται. Αυτό είναι ένα άλλο μάθημα για μας, ότι είναι στιγμές που θα τις αφήσουμε τις δουλειές.

Για την Εκκλησία, για το Χριστό, για κάτι παραπάνω πνευματικό. Θα αφήσουμε τα πράγματα, έστω και αν ζημιωθούμε κάτι. Θα πάμε αργότερα στη δουλειά, θα ανοίξουμε αργότερα το μαγαζί. Δεν ξέρω τι θα κάνουμε, θα τα αφήσουμε όπως τα άφησαν κι αυτοί σύξυλα, και κατεβήκανε κάτω και πήγανε και αξιωθήκανε και είδανε το πρώτον, αυτοί είδαν τον Θεό.

Τα πρώτα μάτια τα ανθρώπινα που είδαν τον Θεό γενόμενον άνθρωπον ήσαν τα μάτια αυτών των απλών ανθρώπων, των ποιμένων. Ραββίνοι, νομοδιδάσκαλοι, ερμηνευταί, άλλοι, άνθρωποι του πνεύματος κλπ. Βαθύν ύπνον. Ουδείς γνωρίζει ότι απόψε γεννήθηκε ο Θεός στον κόσμο.

Και το μάθαν άνθρωποι απλοί, αγράμματοι, αγροίκοι, αδαείς όπως τα λέγαμε.

Πολλοί σκανδαλίζονται από αυτό, έχουν τη γνώμη ότι ο Χριστός είναι προσωπολήπτης. Όχι, δεν είναι προσωπολήπτης ο Χριστός. Ο Χριστός αναζητεί καρδίας καθαράς και έτσι βρήκε εκεί έξω, στο χωράφι, και πήγε εκεί. Γι' αυτό και στη συνέχεια δείχνει με τι τρόπο ο Χριστός το έδειξε και σε άλλους ανθρώπους.

Δεν είναι στους νόας των ανθρώπων ο Χριστός, είναι στην καρδία των ανθρώπων που έχουν όλοι. Γι' αυτό δεν ενδιαφέρεται για τα γράμματα, ούτε για τη γνώση, ούτε για τίποτα. Και μη λέμε δεν ξέρω γράμματα, γι' αυτό δεν είμαι πιστός ή ξέρω πολλά γράμματα και με εμποδίζουν, ούτε.

Ο Χριστός αγαπητοί μου δεν ανακαλύπτεται, αποκαλύπτεται σε όποιους αυτός θέλει. Καθάρισε την καρδιά σου από τις αμαρτίες, θα έρθει ο Χριστός και θα σου δείξει την παρουσία του. Δεν την καθαρίζεις την καρδιά σου, δεν έρχεται ο Χριστός και δεν μαθαίνεις τίποτα.

Μπορεί να μάθεις τι γίνεται στα άστρα, δεν μαθαίνεις τι γίνεται μες στην ψυχή σου. Κυκλοφορεί ένα βιβλιαράκι που το έχετε διαβάσει πολύ νομίζω, που λέγεται ο στρατής, Χριστός Νικά. Διαβάστε εκεί μέσα ένα διάλογο του στρατή με έναν γιατρό, που πήγε ο γιατρός και του ζήτησε το λόγο γιατί εθεράπευσε μια βασιλοπούλα που δεν μπορούσαν να θεραπεύσουν κανείς και την εθεράπευσε αυτός ο χωριάτης.

Λέει, «Δεν την θεράπευσα εγώ», λέει, «ο Χριστός τη θεράπευσε». «Τι πάει να πει», λέει, «Χριστός; Και τι πάει να πει θαύμα; Πού σπούδασες εσύ; Τι είναι αυτά τα πράγματα;» Να διαβάσετε τον διάλογον αυτόν, να δείτε πώς τον έφερε κατά πάνω τον γιατρό.

Αυτό δεν μπορεί να το καταλάβουνε πολλοί. Αν ήταν θέμα γραμμάτων ο χριστιανισμός, όλοι οι μορφωμένοι θα ήταν χριστιανοί. Και τούτων όμως ένα μεγάλο ποσοστό είναι όχι απλώς άπιστοι, αλλά αντίχριστοι, με όλη τη σημασία της λέξεως.

Δεν είναι λοιπόν θέμα ούτε ξέρω γράμματα, ούτε δεν ξέρω γράμματα. Είναι θέμα να καθαρίσεις την καρδιά σου, να ταπεινωθείς και ότι τότε θα μάθεις πολλά πράγματα για τον Χριστό.

Απεκαλύφθη λοιπόν σε αυτούς, όπως απεκαλύφθηκε στους άλλους εκεί στην Περσία, και άφησαν τα διπλώματά τους, τις δουλειές, τα πανεπιστήμιά τους, οι άνθρωποι, οι μάγοι, και ξεκίνησαν και περπάταγαν δύο χρόνια, βασανιστήκαν για να έρθουν να βρουν τον Χριστό, να τον προσκυνήσουν ως Θεό, ως θύμα και ως θνητό.

Ήρθαν λοιπόν μέχρι κάτω εκεί, όπως αναφέρει εδώ,

και όταν τους είδαν οι άλλοι, διηγήθησαν ότι έτσι και έτσι. Άγγελοι μας το είπαν και ήρθαμε εδώ, πού να το ξέρουμε εμείς πρωί-πρωί. Στην πάση περιπτώσει, η Παναγία μας, λέει, αυτά τα έβαζε μέσα στην ψυχή της. Αυτά που έβλεπε και άκουγε, συμβάλλουσα εν τη καρδία αυτής.

Και υπέστρεψαν οι ποιμένες, δοξάζοντες και αινούντες τον Θεόν, επί πάσιν οις ήκουσαν και είδον καθώς ελαλήθη προς αυτούς. Αυτά είναι τα περιστατικά, τα οποία δεν τα ακούμε τις ημέρες εκείνες. Και αυτό ακριβώς εθεώρησα απόψε καλό, να προτάξω αυτό, να το μάθουμε και αυτό.

Και πηγαίνοντας αύριο εκεί πέρα, να ξέρουμε το τι έχει γίνει. Θα κάνουμε και ένα μεθαύριο πάλι μάθημα. Και Θεού θέλοντος θα συμπληρώσουμε ό,τι άλλο, για να μπορέσουμε να έχουμε μια ορθή γνώμη γύρω από τα Χριστούγεννα.

Αυτά και για απόψε. Ο Θεός βοηθός.