Μεγάλη Τετάρτη

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Tonight, those of us who are here together will remember that we have been speaking about the events of Holy Week. Tonight, by the grace of God, let us speak about the events of Great Wednesday. Our Holy Church tells us this about Great Wednesday: «On the Holy and Great Wednesday, the most divine Fathers decreed that we should make remembrance of the sinful woman, the harlot, who anointed the Lord with myrrh, because this took place a short time before the saving Passion.»

The Evangelist tells us that, in Bethany, our Lord was received as a guest in the house of a prominent Pharisee. A sinful woman learned that He was there, came to Him, and washed His feet with myrrh.

Some were scandalized—Judas, of course, among them—and wanted to stop her. Our Lord said, “Leave her alone; she is doing this for My burial.” And she wiped His feet with the hair of her head.

On that very day, at that very hour, this woman spends so much money to buy the myrrh and wash the feet of our Lord. At the same time, one of His disciples is bargaining over the price for which he will sell Him.

How much will he receive? A beautiful troparion sums up this thought and the contrast between these two persons. Our Holy Church says: “When the sinful woman offered the myrrh, the disciple was making an agreement with the lawless.”

He was agreeing on how much he would sell Him for. The sinful woman rejoiced with all her joy as she poured out the precious ointment, for which she had paid about three hundred denarii. But he hastened to sell the One who is beyond all price. These distinctions are always present.

At the very moment when one person repents, returns, and is saved, another turns to the left and perishes. Each acts in freedom. Here, then, the two worlds are represented.

A person, if they want to, joins themselves to Christ; if they don't want to, they join themselves to Barabbas. Remember how it went? “Come on, which one do you want me to release to you — Jesus, the one called Christ, or Barabbas?” “Barabbas” — that's who they want. “Barabbas! Barabbas!”

This is what happened then, it is what happens now, and it will keep on happening. Because human beings, in their freedom, very often do not want Christ. And Judas, for his part, was in a hurry to sell very cheaply the One beyond all price — the Priceless One, the One whose worth can never be calculated.

There are, of course, economists who can put a price on something. They can assess its value and tell us how much it costs. But I do not believe that any human being can put a price on Christ.

So then, speaking by the Holy Spirit, the hymnographer says: «She rejoiced as she poured out the ointment of great price, while he hurried to sell the One who is beyond all price.» She recognized the Master — she knew Him for who He was. For I don't think anyone imagines that she didn't know whose feet those were, whose feet it was that she was washing at that moment and anointing with myrrh at that moment.

She recognized the Master, while Judas willingly separated himself from the Master. She was being set free, delivered from Satan; but Judas became a slave of the enemy, willingly surrendering himself to bondage. Terrible indeed are negligence, indifference, and sloth concerning our salvation.

For Christ told us, “The Kingdom of Heaven suffers violence, and the violent take it by force.” It is not a matter of acting whenever you or I happen to feel like it. You do not know whether you will still be here a fraction of a second from now. Therefore, the time is now—now.

Because when we have a fire and we call the fire department, and they tell you, “I'll come tomorrow” — well, I don't know how that makes you feel. Or when you go to the doctor and they write you a prescription, and you ask, “When should I start? I've got a fever of forty-one.” “Start in a week.” “Start the medicine in a week, doctor? I'm burning up!” “All right then, start it in six days.” “Doctor, what are you saying?” “Fine, start it in five, start it in four.” “But can't I start right now?” “All right, you can start now.” But when it comes to your soul, why don't you say “now”? Why do you put it off for some other time?

We are very inconsistent — if we're willing to look at the serious things — in the way we think sometimes. Negligence, spiritual sloth, is a terrible thing, as it says here; a terrible thing. Repentance is a great thing, a great thing. Grab hold, seize the opportunities, as we'd put it — because you don't know whether a little while from now you'll still be here.

Many people who postponed repentance never lived long enough to grasp it; the opportunity for repentance slipped away from them. We must not postpone. Tomorrow is not ours. Today is ours—and yet even today, my dear friends, does not truly remain.

If a person could grasp what this thing called the present really is, he would never sleep again in his life. The present does not exist as something we can hold. There are the past and the future. Have you ever considered that? Whatever I have just said is already in the past, and whatever I am about to say is still in the future.

There is no present. In a split second I'm off to the grave, and you're off to the grave. There is no present. There's no such thing as today. God willing, I'll make it home tonight, and God willing, I'll still be here in the morning. Who thinks about these things?

Terrible indeed is negligence; great indeed is repentance.

"Grant me forgiveness, O Savior" — that is what the hymnographer says: "give it to me as a gift." And God answers: I do give it to you. I am waiting for you today, and I will be waiting for you tomorrow. You come to church and you say, "Save us, O Son of God," "Through the intercessions of the Theotokos, O Savior, save us" — and you do nothing.

You don't change, you don't correct yourself, you don't stop, you don't confess, you don't put your life in order — you do nothing at all. You mock me from morning till night. “How long shall I bear with you?” That is the answer. Sloth, then, is a dreadful thing: “Grant me great repentance, O Savior, who suffered for us, and save us.” There is something lovely a little earlier as well, along the same lines: “The harlot mingled the precious myrrh with her tears.” And that is true. If you want something, if you are going to receive something — whether it is God's forbearance or God's grace — or if you are asking Him for something, see to it, if you possibly can, that you mix it with tears. Tears are the rain that makes the seed bear fruit. David said something to this effect: “They that sow in tears shall reap in joy.” Sow, and if no rain falls, the ants will eat the seed. Tears are the rain that comes down and makes the seeds of prayer bear fruit.

This woman did not approach Him coldly, saying, “I bought some myrrh at the perfume shop, and I have come to offer it to You. Take note of what I am giving You, and remember it.” No. She truly came as a sinner, as one guilty before God and before the Judge. She mingled the myrrh with her tears, poured it upon His immaculate feet, and covered His feet with kisses.

At once, Christ justified her. He does not need anyone’s permission; He does not need to study the case file or question the witnesses. He already knows everything. He pronounces the judgment, and He will answer to no one. Yet He is just, both in Himself and toward the demons, because the demons demand justice.

I tell you, have you ever heard the devil bringing his accusation against Emmanuel? "Emmanuel, you are treating me unjustly," he says to Him, "you are wronging me. I committed one single sin, and you sent us down into Tartarus, the depths of hell. But these people here," he says, "sin every single day, and you forgive them." Does that seem unfair to you? Ah, but these people here repent. He does not repent — only that is the part he never mentions. In his malice he keeps quiet about his own cunning as well. He only accuses Emmanuel: that He cast them down into Tartarus, while us He forgives. Yes — but we repent.

If we do not repent and remain subject to Satan’s will, Emmanuel will not forgive us either. So here the hymn says, “Grant us forgiveness, O You who suffered for us, and save us.” The Church has woven together many beautiful things. If someone studies them quietly, even if he cannot fully understand or absorb them, he will still feel a certain spiritual satisfaction.

For it is good to sink one’s teeth into the bone, break it open, and draw out the marrow within. But even if one only licks the bone from time to time, one still tastes a certain sweetness. And when God sees a person applying himself, desiring to understand and to go deeper, He helps him, grants him grace, and enables him to experience things in a different way.

I will read the appointed hymn for today, the kontakion. How does it go? “Having sinned more grievously than the harlot, O Good One”—and this shows how each of us ought to present ourselves before the Lord—“I have in no way offered You showers of tears, as she did.”

Even when we are struck again and again, our hardness is such that we do not weep. You know, tears are what make a person precious in the eyes of God, as I said earlier. Even we, though hardhearted, are moved by the tears of a widow, an orphan, a person in need, or someone who is sick.

However hard we may be, sometimes we are moved and change our minds. How much more, then, will God—will Christ—be moved. Here the hymnographer takes the place of the human soul, and the soul speaks to the Lord.

Lord, Lord, O Good One, I have sinned even more than the harlot—I have done more than she did—yet I have offered You no showers of tears. I have not shed even two tears, though a tear, my dear one, is a second Baptism, as Saint Gregory of Nyssa says. It reveals the genuineness of one’s metanoia, one’s repentance, and the shedding of a single tear is equivalent to it.

“The washing,” as Saint Gregory says.

I, then, have in no way hurled insults; rather, in silence I fall down in supplication—within myself, in silence—lovingly embracing Your immaculate feet, that You, as Master, may grant me forgiveness of my transgressions, as I cry out: “Savior, deliver me from the mire of my deeds.” But we must bear in mind that if we do not ask, He never gives it to us. “Ask, and it will be given to you; knock, and it will be opened to you.” He sees that a person is sinful. He sees that the person desires salvation. But He waits for him to ask for it. If the person does not ask, even though He desires that person’s salvation, nothing happens. For He remains still, you see.

The Prodigal Son first stands upon the step expressed by the words, “When he came to himself.” He said, “How many of my father’s hired servants,” and so forth, while “I perish with hunger. I will arise and go to my father.” Yet up to that point, it is simply metanoia, repentance: the recognition that I truly have not acted rightly.

I have wronged others; I have killed; I have transgressed God’s law; I have caused pain; there are people whose eyes are still filled with tears because of me. Up to this point there is repentance. But then, “he arose and went to his father.” If the prodigal had stopped at the earlier point, there would have been no salvation.

He rose and put his repentance into action. That is why the parable of the Prodigal contains two instances of “I will arise” and “he arose,” and this applies very closely to us. For we are far from our Father’s house, far from the Church, far from God.

We work the works of the flesh, the works of the world, the works of the ego, of self-interest, of Satan. So two “he arose”s are needed. But one of the two “he arose” has a little word set in front of it, a word that carries his intention: “and he arose” — that is, it points back to what he had thought over, what he had decided.

He then put into action what he had recognized about the condition of one who lives far away. This is what is needed here as well. “Deliver me from the mire of my deeds; save me.” Yes—come in the way I have told you, and I will save you.

If you do not come as I have told you, but want Me to save you in your own way, I cannot save you. Let us not invent our own ways of salvation. There is one way, and one alone: metanoia, repentance, and confession. There is no other way.

There is one path. Do you want to return to Paradise, from which you were cast out in the person of our forefather Adam? You now find yourself here, in the valley of weeping, sweat, thorns, and thistles. Then follow what the chanters will proclaim over your head at your funeral.

“Through repentance, I too have found the way.” There is no other road.

Not one sin is blotted out, even if every good deed in the world stands to our credit. Not a single sin is blotted out in that way.

Sins are forgiven to those who acknowledge that, being human, they are sinners and that, being human, they fall. John, the beloved disciple, writes exhortingly to the people in one of his epistles—specifically, in his First Epistle: “My little children, I say these things to you so that you may not sin.” Guard yourselves, so that you do not sin.

But if anyone does sin, he is human: perhaps through his eye or his hand, perhaps because someone pushed him, perhaps because he was carried away or failed to be watchful. If anyone sins, let him not despair. “We have an Advocate with the Father, Jesus Christ the righteous.” It is to Him that you must flee.

We have someone who pays for the damage we have done. But you must go to Him and say, “Take up my case as well; take upon Yourself my debt too.” For He alone erased the written record of our sins, nailing it to the Cross.

So when a person does not take his written record of debt to Christ, when he does not bring his case file to Christ, he cannot possibly be set free. He cannot escape it. As the hymnographer says in the Akathist Hymn, the only One who can cancel our debt is our Lord Jesus Christ.

We therefore have an Advocate with the Father—not only, he says, for our own sins, but for the sins of the whole world. The same is true in this case as well. That is why, especially during these days, a person must be attentive.

In one passage from the Gospel that will be read on Wednesday evening, among all the other things you will find there, what happened? The Greeks came and asked to see Jesus—it was on Great and Holy Wednesday that they came to see Him. Philip was hesitant to take them to Him, so he went and found Andrew, who was his senior and more highly respected, and together they went to Jesus. And then He spoke those beautiful words concerning us Greeks: “Now the hour has come for the Son of Man to be glorified.”

Do you know that almost nowhere else on earth is Christ believed in the way He is believed in here in Greece? Do you know that? I'm not telling you to go travelling somewhere far away; go in your mind to the Holy Mountain of Athos and to the monasteries. Go to the All-Holy Sepulchre, go to Sinai, and so on.

You will see fires burning toward heaven every night of the year: the faith true and whole, just as He wills it, with Christ, with the Most Holy Theotokos, with the Saints, with holy relics, with Martyrs, and with miracles. What takes place here exists nowhere else on earth.

Look at what has happened around us. Communism swept everything away. Look in the other direction: Islamism left nothing standing. And look at that Beast, papism: it uprooted everything and fashioned new things of its own. Only here is what we received from the Upper Room still preserved. If one traces the path backward, one will arrive at that very source.

As our Most Holy Theotokos declared, “For behold, from henceforth all generations shall call me blessed.” And this is true. Until the end of the ages, there will be mouths and tongues that sing the praises of the Theotokos. In the same way, it is the Greeks who will once again be called upon to spread the Gospel throughout the world.

Those who remain after the final catastrophe—which is near—will come from here, from among the Greeks. Read the sixty-sixth chapter of Isaiah, and you will find the Greeks who will go forth to carry these things. This is why Orthodoxy is under attack, and why the Orthodox family is under attack.

This is why education is under attack, why the language is under attack, and why your faith is under attack: so that they may uproot these things and leave nothing behind. And yet they will remain. Christ will intervene in time, and they will remain. They will not manage to uproot everything.

After these things I have mentioned, read the entire Gospel for Wednesday quietly and attentively. Near the end, it says in a few concise words: “He who believes in Me believes not in Me, but in Him who sent Me.”

This is for those who reject Christ. “I have Another above Me,” they say. Christ acknowledges His Father. But He continues: “And he who sees Me sees Him who sent Me.” Some people seize upon a single phrase. They say, “See, He speaks of Him who sent Me.” Yes, but here He says, “He who sees Me sees Him who sent Me.”

People cannot understand this. Even some of our own Orthodox faithful stumble at this point.

There's a place — I was speaking somewhere this evening and I stopped again at that hymn — "He was wholly among those below": God was entirely down here, it says, "and yet in no way absent from those above, the uncircumscribed Word" — the Word who cannot be bounded or contained by any place — and he never left what is above, it says: "for what took place was a divine condescension, God stooping down to us, and not a change of place." In other words, God did not leave heaven in order to come to earth; he was in heaven and on earth at once.

Certain people, of course, cannot understand this. Our Church proclaims it when the priest comes out with the Holy Gifts, enters the altar, and covers them. It says that Christ is in heaven, bodily in the tomb, and in Paradise with the thief, while His soul is elsewhere, and so forth.

How, I ask, can He who cannot be contained be everywhere, both above and below? Here it says: He is wholly below, yet He has not ceased to be above. Do you know what happened? God remained seated upon His throne; He did not abandon His throne. But what did He do? He stretched down one hand and said, “Take hold of this, and I will draw you up.”

That one hand of His, which He let down so that people could take hold of it — not so that He would grab hold of people, no, so that people themselves could take hold, those who are willing — that hand is Christ. Holy God, Holy Mighty — He through whom all things were made, Christ; He is the one who came down. Man, my beloved ones — let me give you a picture of it.

He is down in a well, and he is drowning. He is breathing his last, he is going under, it is the final moment. And God the Father leans over him from above, bends down toward him, and lowers a rope — and the name of that rope is Christ. And He says: "Take hold, and I will pull you out." All those who take hold are saved.

Those who do not take hold drown. That is how it is. I would also like to give you another image used by our Church.

We enter our churches without knowing what the things inside them mean, imagining that they have simply been placed there at random. Go and stand before the Holy Doors, facing the sanctuary, and you will see a candle stand on one side and another on the other. Look closely at one of them. You will see that at the top it has three fittings, then a broad step, and beneath that a single column.

Thank you. Those three feet we saw on the candle stands, and those three holders up on top — that, he says, is the Father, the Son, and the Holy Spirit. One of them, the second Person here, came down one day and came to earth — but again standing on three feet. He never ceased to be with the Father and with the Holy Spirit. That is what the other candle stand proclaims there. Even though He was within the Holy Trinity, He became man, He came down to earth, and yet once again it was Father, Son, and Holy Spirit. That is how it is.

That is why He says, “He who believes in Me believes not in Me, but in Him who sent Me.” Does that mean, then, that the One who sent Him is greater? Do not be too quick. “And he who sees Me sees Him who sent Me.” So close the matter there, and pay attention.

And do not cut the Gospel into pieces. Where you are tempted to cut it, cut off only your own head.

“I have come as light into the world, so that no one who believes in Me will remain in darkness.”

Every person who does not believe in Christ is utterly blind, no matter how perceptive he thinks he is, or how perceptive others may consider him.

It would be better for him to have no physical eyes but to see inwardly, than to have outward eyes and no inward sight. For, as you know, we have managed to reach the moon.

We have landed on the moon, my beloved, but we have not yet truly landed on earth. Man knows and monitors what is happening on the moon, yet he does not know what is happening twenty-two centimeters inside his own breast. Do you understand this? That is why I say that we must pay close attention to these things.

I have come as a light into the world.

“I have come as a light into the world, so that whoever believes in Me may not remain in darkness. And if anyone hears My words and does not believe, I do not judge him; for I did not come to judge the world, but that the world might be saved through Me.” That is exactly what I was telling you a little earlier. And so, right at this point, here is an opportunity for a person to pay careful attention to what is actually going on and to how the teaching is actually being given.

And He continues: “He who rejects Me and does not receive My words has that which judges him: the word that I have spoken will judge him on the last day. For I have not spoken on My own authority, but the Father who sent Me has Himself given Me a commandment—what I should say and what I should speak.”

“And I know that His commandment is eternal life. Therefore, whatever I speak, I speak just as the Father has told Me.” In other words, this is what He said earlier: “He who sees Me sees Him who sent Me.” Together, in perfect communion, We accomplish this work.

It isn't something individual, something of mine alone; it belongs to Him as well. The hymn says: "The harlot spread out her hair before You, the Master; Judas stretched out his hands to the lawless ones — she to receive forgiveness, and he to receive pieces of silver." And today as well, even in the midst of these holy days, there are people — since there are indeed many who do care — who hurry to set the matter of their soul in order and to keep some sort of spiritual Pascha.

May they too be able to follow the Passion—not as executioners, not bearing swords against Christ and striking Him again, but as worshippers who come to venerate Him. Yet although such people exist, there are also people who remain indifferent to everything.

They care only about what they can save up, what they can gather, and what they can exploit—this, that, and the other. The same pattern repeats itself. Sadly, that small image presented to us on Holy Wednesday continues to be fulfilled to this very day.

But more specifically, that one...

There are those who received Christ and sought Him.

Immediately afterward there is another beautiful meaning that I would not want us to pass over.

"She who was sunk deep in sin" — and what a comfort this is for every person who sins — "found in You a harbour of salvation"; she found You as a harbour of salvation. "And pouring out myrrh together with her tears, she cried out to You: Behold, He who bears the repentance of sinners" — look, You who carry the repentance of those who sin, and mine too, that is, my repentance — "but, Master, save me from the surging waves of sin, for the sake of Your great mercy." "No one who runs to you goes away from you put to shame, O Virgin Theotokos."

We say that of the Most Holy Theotokos. Consider, then, how much more this is true of Christ. Could Christ possibly leave unrestored anyone who comes to Him in metanoia, in repentance, however many that person’s sins may be? My beloved, those of us who have truly entered that moment of repentance and gone to Him heavily burdened know what Christ is.

For we remember exactly how we came away from the place of Holy Confession after our first confession. Our eyes were opened, our heart was set free, and we saw everything differently.

We were literally flying, walking down the street as though intoxicated. We had never walked like that before. For when someone is burdened with a heavy load and it is suddenly taken away, he cannot find his balance at first. It takes time for him to understand what has happened. That is how a person feels. Yet sadly, many still remain bound by their malice.

Some people refuse even to say good morning to one another for years, waiting for their ego to be satisfied—their ego! “He will come and ask my forgiveness; he will humble himself and apologize.” Is that how you ask forgiveness from your God? Do you not know that the measure you use will be measured back to you?

Do you not know that you must listen if you want Him to listen to you? He will not listen to you unless you listen first. Do you not know that? Forgive, and I will forgive you. Do you not know this? Are you waiting for Him to forgive you before you forgive? He will not forgive you. You must forgive in order to be forgiven. “Forgive us our debts,” we say to Him, “as we also forgive our debtors.” But you have not forgiven. I know you have not. How can I forgive you, you liar? Away from here! Do you understand? And now a woman came forward—what boldness!

«Foul-smelling and befouled with filth, I pour out tears before You, O Savior, declaring my passion — the sinful affliction that holds me. How shall I dare to lift my eyes to You, O Master? For You Yourself have come to save the harlot. I have died and sunk to the depths; raise me up, O You who raised Lazarus from the tomb when he had lain there four days.»

“Receive me in my wretchedness, Lord, and save me.” These are words we need. She too is a sinner — or rather, she too was a sinner, just as we are; we fall every day. We can use those very same words. Have you ever listened to the prayers of the service of Holy Unction? You should hear them: when the service is celebrated, when the oil is blessed, when the priest anoints, we remind him of all these promises of his — and so should we.

What we shall be, I cannot tell you. In any case, to bring this day to a close, I would like to say a few words about the so-called Troparion of Kassiani, traditionally attributed to her.

Many people go especially to hear the Hymn of Kassiani—to hear its melody sung by a Byzantine choir or a Western-style choir. I do not know how deeply each person feels the music. But if you ask someone afterward what the hymn said, he cannot tell you anything. Nor can he tell you about whom it was written. Who wrote it, and why was it written? What does it actually say?

Most people do not know what it means. There are, of course, some who have studied it, delved into it, asked questions, taken an interest, and arrived at a sound understanding. Listen, then, my beloved: this troparion was written on the occasion of the sinful woman commemorated on Holy Wednesday.

It tells how she began, how she turned her mind toward Christ, how she acted, and how we too must act, in accordance with the lesson this sinful woman leaves us. This has nothing to do with romantic love or with some story about Theophilos and Kassiani.

Those are blasphemous notions and have no place here.

Some interpreters say that this troparion was written by a hymnographer named Kassiani. Most, however, attribute it to Sergios the Patriarch. For us, it does not matter at present which of them was the author.

May the author be blessed, and may we have his or her prayers. We shall now consider what the troparion says and what it teaches. It begins: “O Lord, the woman who had fallen into many sins”—this is the theme of Holy Wednesday, the woman who had fallen into many sins—“perceiving Your divinity.” She recognizes that You are not merely man, but also God.

From what she had heard, from what she had seen—Your miracles—“perceiving Your divinity, she assumes the role of a myrrh-bearer and, weeping, brings You myrrh before Your burial.” She brings You myrrh before You are laid in the tomb, in anticipation of Your burial.

From the troparion. In other words, what happened here—do you remember? Christ said to us, “Let her alone. She has done this for My burial.” That is, He knew that when He died, when He was crucified, they would not anoint Him with myrrh. And the myrrh-bearing women who went to anoint Him returned with their vessels still in their hands, because they found Him risen. They had bought the myrrh, but on the Sabbath they were forbidden to travel, so they rose very early on Sunday morning to go. But during the night the Resurrection had taken place, and they returned with the myrrh still in their hands. They did not have the opportunity to anoint Him. This woman, then, anointed Him beforehand. That is what the hymn has in mind here when it says: “Taking upon herself the office of a myrrh-bearer, she mournfully brings You myrrh before Your burial, saying: ‘Woe is me, for night is upon me—the frenzy of lust.’”

“A dark and moonless love of sin.” I have night within me, she says; I have darkness within me. I am possessed by a demon, driven by a frenzy to run toward sin. And you know—surely you know from experience what I am telling you—that when we fail to guard ourselves against Satan and he gets us in his grasp, we are possessed. We can think only of when we will rush out, when we will get there, when this man or that woman will come, and so on.

We are as though possessed. That is the frenzy. Within ourselves we can no longer distinguish anything: whether we are leaving children behind, whether we are leaving Christ behind, whether at that moment we are closing the door of Paradise, whether we are abandoning a spouse, or whatever else it may be. A person loses all sense.

This is demonic activity, enabling the devil to act. You may have heard of fights breaking out in cabarets, at gambling tables, and similar places, where people begin beating one another. You have heard of such things, have you not? Do you know what happens there? The first chair thrown strikes the light, not the opponent. The first chair is aimed at the light.

Once the light is extinguished, the beating begins; then the real commotion starts. That is what Satan does: he extinguishes the light of Christ within us. “Do not quench the Spirit,” Paul says. Take care not to sin, lest the grace you received in Baptism be extinguished within you—the grace by which you discern what is good and what is evil. Otherwise, I do not foresee a good outcome for you.

And you will have realized that some alien being, an unseen presence, enters us and makes us act as though possessed when we are about to go and commit sin. This is precisely what the woman says: I was in such a state of possession; I was darkened; a frenzy was within me, driving me away.

In any case: “Accept the fountains of my tears.” We do not have even a single tear, much less a fountain. “Accept the fountains of my tears, O You who draw the waters of the sea through the clouds.” You who take up the water of the sea in Your clouds, raise it aloft, and pour it down upon us—accept also my own fountains of tears.

“Incline toward the groanings of my heart.” O Lord, incline Your ear toward the groanings of my heart, “You who bowed down the heavens in Your ineffable kenosis.” You who came down from heaven, bent low, and looked upon the earth; You who emptied Yourself, as Paul says in Philippians 2:5, “taking the form of a servant.”

So then: "by Your ineffable kenosis, Your self-emptying, let me kiss Your most pure feet." "Let me kiss Your feet," she says, "Your most pure feet — and let me wipe them clean again with the locks of my hair." Do women have hair to wipe Christ's feet with? Or do they wipe the devil's feet with it? No — they don't have any.

She used her hair in place of a towel. Blessed indeed is that hair, which surely will remain in eternity. I do not wish to speak further about hair, because many women still do not want to understand that they ought to let it grow.

“Those feet”—pay attention to this detail.

«And I will wipe them dry again with the tresses of my hair — those feet whose sound echoed in Eve's ears in Paradise in the cool of the evening, so that she hid herself in fear.» Are these feet the feet of Theophilos, the way some people say?

These are the feet of my God, of Christ. Eve heard them when He once walked in Paradise, and she hid herself. These are the feet we now venerate here. And these are the feet that truly existed.

And this is how every sinful soul must look upon the face of Christ, whether of a man or of a woman. "The sound of His feet," he says, "rang in Eve's ears in Paradise at eventide, and she hid herself for fear. The multitude of my sins and the depths of Thy judgments — who can trace them out, O my Saviour, Saviour of souls?" A distinction, you see? "The multitude of my sins" — don't I know those? Yes, but also "the depths of Thy judgments."

A person’s sins can never exhaust the judgments of God. However many our sins may be, they cannot overflow and overwhelm God’s mercy. God’s mercy is always greater.

That is why he says: see how many sins I have — but see also how great a mercy You are. This is a comfort for every sinful soul. And I say it again: "The multitude of my sins and the abysses, the fathomless depths of Your judgments — who can trace them out, O my soul-saving Savior?"

No one can count them or measure them. “Do not disregard me, Your servant, O You whose mercy is immeasurable.” Whoever takes hold of this truth cannot say, “I am too sinful; I cannot be saved.” No.

The mercy of God is immeasurable. Whatever sin a person may commit cannot compare with it. Sin can never overcome the mercy of God or cover it over, as though God’s mercy could ever be less.

Indeed, it is blasphemy—and I take this opportunity to tell you so—because, sadly, some people lose heart. It is a device of Satan and a deadly sin when a person gives up hope and falls into despair. He may even be driven to suicide, or he may simply cease asking for mercy. That is what Satan wants.

But that is not how things are. Satan is the ruler of evil, while Christ is the source and leader of all that is good. However many sins a person may have, the power of Christ can never be defeated. Satan can never boast and applaud himself, saying, “I am stronger in evil.”

Good is stronger, and it absorbs and overcomes evil. The only condition is that the person must be willing to hand his evil over to the good, so that the good may consume it.

A person’s sins are like a heap of coals: glowing coals, black coals, half-burning coals, and extinguished coals.

That is what human sins are like. And if there are many of them, the heap may be as large as Mount Lycabettus, Mount Trellos, Mount Parnassus, or Mount Taygetus—as large as you please. We could go all the way to Russia, or I do not know where else.

Compared with all this, Christ is like the Pacific Ocean, which extinguishes it all. But He does not extinguish the coals while they remain where they are; the ocean never goes to them.

They must be carried and thrown into the ocean. The ocean never comes to put out fires; the coals must be taken to the ocean. That is why people who will not get up and go to confession—gathering everything they have done, small and great alike, and carrying it all there to cast it in—sit around discussing such questions.

But those who first confess their sins in broad terms, then more specifically, then with finer precision, and finally in full detail, take care to cast them into that ocean, and they are all extinguished. Christ will never demand an explanation from us as to why we committed them.

If a child does something wrong, we will demand an explanation from him to satisfy our own pride: “Why did you do this? Why did you say that? Do you know who I am? If I had not wanted it…” and on and on. There is nothing like that with Christ.

So sit down and write out your sins, beginning from the age of five. That is how it is, and it is very consoling. As human beings, as you know, we will always fall. To fall is human; to persist in the fall is satanic. For a person to fall is human.

But to remain down is satanic. And Satan tells him that there is no metanoia, no repentance; that there is no salvation and no way to put things right.

There is light, because Christ stands ready to set each one of us right. Let us keep these lessons of Holy Wednesday with us this evening, and in our next talk we will continue with the events of Holy Thursday and what follows.

Απόψε το βράδυ όσοι είμεθα μαζί θα ενθυμούνται ότι μιλήσαμε από τα γεγονότα της Μεγάλης Εβδομάδος. Απόψε το βράδυ, με τη χάρη του Θεού, να ομιλήσουμε για τα γεγονότα της Μεγάλης Τετάρτης. Η Αγία μας Εκκλησία μας πληροφορεί για τη Μεγάλη Τετάρτη ως εξής: «Τῇ Ἁγίᾳ καὶ Μεγάλῃ Τετάρτῃ, τῆς ἀλειψάσης τὸν Κύριον μύρῳ πόρνης γυναικὸς μνείαν ποιεῖσθαι οἱ θειότατοι Πατέρες ἐθέσπισαν, ὅτι πρὸ τοῦ σωτηρίου Πάθους μικρὸν τοῦτο γέγονε».

Αναφέρει ο Ευαγγελιστής ότι στη Βηθανία ο Κύριός μας εφιλοξενήθη σε ενός επισήμου Φαρισαίου το σπίτι εκεί. Και μία γυναίκα αμαρτωλός, που επληροφορήθηκε την παρουσία του εκεί, επήγε και του έπλυνε τα πόδια με μύρο.

Και σκανδαλίστησαν ορισμένοι, μεταξύ αυτών βέβαια και ο Ιούδας, και ήθελαν να την αποτρέψουν. Ο Κύριός μας είπε: «Αφήστε την, αυτό το κάνει εις τον ενταφιασμό μου». Και με τις τρίχες της κεφαλής της εκαθάρισε τα πόδια του.

Κατ’ εκείνη την ημέρα, ώρα, εποχή, αυτή ξοδεύει τόσα χρήματα για να δώσει, να αγοράσει το μύρο, να πλύνει τα πόδια του Κυρίου μας. Ταυτόχρονα, ένας εκ των μαθητών τον διαπραγματεύεται να τον πουλήσει.

Πόσα θα πάρει; Έχει κλείσει σε ένα ωραίο τροπάριο αυτό το σκεπτικό και την αντίθεση αυτή των δύο προσώπων. Η Αγία μας Εκκλησία και λέει: «Ότε η αμαρτωλός προσέφερε το μύρο, τότε ο μαθητής συνεφώνει τοις παρανόμοις».

Συμφωνούσε πόσο θα τον πουλήσει. Η μεν αμαρτωλός έχαιρε με όλη τη χαρά, κενούσα το πολύτιμον, και επλήρωσε περίπου 300 δηνάρια για αυτό το μύρο. Ο δε έσπευδε πωλείν τον ατίμητον. Πάντοτε υπάρχουν αυτές οι διακρίσεις.

Καθ’ ην στιγμήν ο ένας μετανοεί, επιστρέφει, σώζεται, ο άλλος φεύγει προς τα αριστερά και απόλλυται. Εν τη ελευθερία του κι ο ένας, εν τη ελευθερία του κι ο άλλος. Εδώ, λοιπόν, αντιπροσωπεύονται οι δύο κόσμοι.

Ο άνθρωπος, αν θέλει, συντάσσεται με τον Χριστό· εάν δεν θέλει, συντάσσεται με τον Βαραββά. Όπως, δεν θυμάστε; «Ποιον θέλετε, ρε, να σας αφήσω, τον Ιησούν, τον λεγόμενο Χριστό, ή τον Βαραββάν;» «Βαραββάν», λέει, θέλουν. «Βαραββάν, Βαραββάν».

Αυτό συνέβαινε, συμβαίνει και θα συμβαίνει. Διότι ο άνθρωπος, με την ελευθερία του, πολλές φορές δεν τον θέλει τον Χριστό. Ο δε Ιούδας έσπευδε να πουλήσει πολύ φθηνά τον ατίμητον, Έναν που δεν μπορεί να κοστολογηθεί.

Υπάρχουν, βέβαια, οικονομολόγοι που μπορούν να τιμολογήσουν ένα πράγμα. Να κοστολογήσουν ένα πράγμα και να πουν ότι τόσο κοστίζει. Αλλά ο Χριστός, δεν νομίζω να υπάρχει άνθρωπος που μπορεί να τον κοστολογήσει.

Ωραία, λοιπόν, με Πνεύμα Άγιον λέγει: «Ἡ μὲν ἔχαιρε κενοῦσα τὸ πολύτιμον, ὁ δὲ ἔσπευδε πωλῆσαι τὸν ἀτίμητον». Αὕτη τὸν Δεσπότην ἐπεγίνωσκεν. Διότι δεν νομίζω να φαντάζεται κανείς ότι δεν γνώριζε τίνος πόδια και τίνος είναι εκείνα τα πόδια που πλένει εκείνη την ώρα και μυρώνει εκείνη την ώρα.

Η μεν, λοιπόν, αυτή τον Δεσπότην επεγίνωσκεν, ούτος δε του Δεσπότου εχωρίζετο θεληματικά κι αυτός. Αυτή ηλευθερούτο, απαλλάσσετο από τον σατανά. Και ο Ιούδας δούλος εγεγόνει του εχθρού, θεληματικά εδουλώνετο. Δεινόν η ραθυμία, η αδιαφορία, η τεμπελιά, αναφορικώς με τη σωτηρία.

Γιατί ο Χριστός μάς είπε: «Η βασιλεία των ουρανών βιάζεται και βιασταί αρπάζουσιν αυτήν». Δεν είναι όποτε θέλεις εσύ και όποτε θέλω εγώ. Δεν ξέρεις αν σε κλάσμα δευτερολέπτου υπάρχεις εδώ. Κατά συνέπεια, τώρα, τώρα.

Γιατί, όταν έχουμε μια πυρκαγιά και τηλεφωνούμε στην πυροσβεστική και σου λέει ότι «θα έρθω αύριο», δεν ξέρω πώς αισθάνεσαι. Ή όταν πας στον γιατρό και σου γράφει μια συνταγή και του λες: «Πότε να αρχίσω; Σαράντα ένα έχω πυρετό». «Σε μια βδομάδα να αρχίσεις». «Σε μια βδομάδα να αρχίσω, γιατρέ, το φάρμακο; Εγώ καίγομαι!» «Ε, άρχισέ το σε έξι μέρες». «Γιατρέ, τι λες;» «Ε, άρχισέ το σε πέντε, άρχισέ το σε τέσσερις». «Μα τώρα δεν μπορώ;» «Ε, μπορείς τώρα». Αλλά για την ψυχή σου γιατί δεν λες «τώρα» και το αναβάλλεις δι’ άλλοτε;

Είναι πολύ ανακόλουθος ο άνθρωπος, αν θέλει να εξετάσει τα σοβαρά, πώς σκέφτεται καμιά φορά. Δεινόν η ραθυμία λοιπόν λέγει εδώ, δεινόν. Μεγάλη μετάνοια, μεγάλη μετάνοια. Άρπαξε, δράττου τις ευκαιρίες, λέμε τώρα, γιατί δεν ξέρεις σε λίγο εάν θα υπάρχεις.

Πολλοί άνθρωποι που ανέβαλαν τη μετάνοια δεν την προλάβαιναν να την πιάσουν· τους έφυγε η μετάνοια. Δεν πρέπει ο άνθρωπος να αναβάλλει. Το αύριο δεν είναι δικό μας, το σήμερα είναι δικό μας, και σήμερα δεν υπάρχει, αγαπητοί μου.

Αν ο άνθρωπος μπορούσε να πιάσει τι είναι αυτό το λεγόμενο παρόν, δεν θα είχε ύπνο ποτέ στη ζωή του. Δεν υπάρχει παρόν. Παρελθόν και μέλλον υπάρχει. Το σκεφτήκατε ποτέ σας; Παρόν δεν υπάρχει. Ό,τι λέγω είναι στο παρελθόν και ό,τι θα πω είναι στο μέλλον.

Παρόν δεν υπάρχει. Σε κλάσμα δευτερολέπτου πάω στα κυπαρίσσια και πάτε στα κυπαρίσσια. Παρόν δεν υπάρχει. Σήμερον δεν υπάρχει. Αν θέλει ο Θεός, θα βγω το βράδυ σπίτι και, αν θέλει ο Θεός, θα ξημερώσω. Ποιος τα σκέφτεται;

Δεινόν η ραθυμία, μεγάλη η μετάνοια.

«Ἄφεσίν μοι δώρησαι, Σωτήρ», ο ποιητής λέγει, «δώρισέ μου». Σου δωρίζω· σε περιμένω και σήμερα, σε περιμένω και αύριο. Έρχεσαι και στην εκκλησία και λες «Σώσον ἡμᾶς, Υἱὲ Θεοῦ», «Ταῖς πρεσβείαις τῆς Θεοτόκου, Σῶτερ, σῶσον ἡμᾶς», και δεν κάνεις τίποτα.

Ούτε αλλάζεις, ούτε διορθώνεις, ούτε σταματάς, ούτε εξομολογείσαι, ούτε τακτοποιείς, τίποτα δεν κάνεις. Με κοροϊδεύεις από το πρωί μέχρι το βράδυ. Μέχρι πότε ἀνέξομαι ὑμῶν; Αυτή είναι η απάντηση. Δεινόν, λοιπόν, η ραθυμία· μεγάλην μετάνοιαν ίνα μοι δώρησαι, Σωτήρ, ο παθών υπέρ ημών, και σώσον ημάς. Έχει ωραία επίσης, πιο πάνω λιγάκι, κάτι παρεμφερές. «Τὸ πολύτιμον μύρον ἡ πόρνη ἔμιξε μετὰ δακρύων». Είναι αλήθεια αυτό. Θέλεις κάτι, λαμβάνεις κάτι, είτε ανοχή από τον Θεό, είτε χάριν από τον Θεό, είτε ζητάς κάτι, φρόντισε, ει δυνατόν, να το μίξεις με δάκρυα. Τα δάκρυα είναι βροχή, η οποία αξιοποιεί τα σπέρματα. Ο Δαβίδ έχει πει σχετικώς: «Οἱ σπείροντες ἐν δάκρυσιν ἐν ἀγαλλιάσει θεριοῦσιν». Σπείρε και να μην βρέξει, θα το φάνε τα μερμήγκια. Τα δάκρυα είναι η βροχή που πέφτει και αξιοποιεί τους σπόρους της προσευχής.

Η γυναίκα αυτή δεν πήγε ξερά: «Αγόρασα ένα μύρο, αγόρασα από το αρωματοπωλείο και έρχομαι να στο προσφέρω, και πρόσεξε τι σου δίνω και να το έχεις υπόψη σου». Όχι, πήγε πράγματι ως αμαρτωλός, ως ένοχος ενώπιον του Θεού, ενώπιον του Κριτού, και έμιξε με τα δάκρυα και εξέχεεν εις τους αχράντους πόδας σου, καταφιλούσα, και του καταφίλησε τους πόδας.

Εκείνη ευθύς εδικαιώθη από τον Χριστό. Δεν χρειάζεται να πάρει άδεια από κανέναν, ούτε να μελετήσει τη δικογραφία, ούτε να εξετάσει τους μάρτυρας. Τα έχει έτοιμα. Βγάζει την απόφαση. Σε κανέναν δεν πρόκειται να δώσει λόγο. Είναι δίκαιος όμως έναντι του εαυτού του και έναντι των σατανάδων, διότι οι σατανάδες ζητούν δικαιοσύνη.

Λέω, έχετε ακούσει τον διάβολο που κατηγορεί τον Εμμανουήλ; «Εμμανουήλ, με αδικείς», του λέει, «με αδικείς. Γιατί εγώ μία αμαρτία έκανα και μας έστειλες στα Τάρταρα. Τούτοι εδώ», λέει, «κάθε μέρα αμαρτάνουν και τους συγχωρείς». Σου κακοφαίνεται; Αλλά τούτοι εδώ όμως μετανοούν. Αυτός δεν μετανοεί· αυτό δεν το λέει όμως. Εν τη κακία του, δεν τη λέει και την πανουργία του. Κατηγορεί μόνο τον Εμμανουήλ, ότι αυτούς τους ταρτάρωσε και εμάς μας συγχωρεί. Ναι, αλλά εμείς μετανοούμε.

Αν δε μετανοήσουμε και μείνουμε με το θέλημα του σατανά, ούτε εμάς θα μας συγχωρήσει ο Εμμανουήλ. Εδώ λοιπόν λέει, ημήν δε συγχώρηση δόρισε, ο παθών υπερημών και σώσον ημάς. Έχει πολλά ωραία η Εκκλησία συνδυάσει, που αν κανείς μελετήσει με την ησυχία του, όσο και να μην αντιλαμβάνεται και να μην μπορεί να αφομοιώσει, όμως θα νιώσει ικανοποίηση.

Διότι είναι καλό να κόβει το δόντι και να σπάει το κόκκαλο και να ρουφάει καλύτερα το μεδούλι μέσα. Αλλά και να το γλύφει καμιά φορά το κόκκαλο και από αυτό αισθάνεται κάποια ηδύτητα. Και όταν ο Θεός δει τον άνθρωπο ότι καταπιάνεται, θέλει να καταλάβει, να εμβαθύνει και λοιπά, τον βοηθάει και του δίδει και αισθάνεται κάπως διαφορετικά.

Θα διαβάσω το συγκεκριμένο αυτό της ημέρας, που είναι το κοντάκιο. Πώς το λέγει; «Ὑπὲρ τὴν πόρνην, Ἀγαθέ, ἀνομήσας» — ο καθένας πώς θα πρέπει να παρουσιαστεί — «δακρύων ὄμβρους οὐδαμῶς σοι προσῆξα, όπως εκείνη».

Εμάς και να μας χτυπήσουν πολλές φορές, απ' την κακία μας δεν κλαίμε. Ξέρετε, τα δάκρυα είναι αυτά που αξιοποιούν, όπως είπα γρηγορότερα, τον άνθρωπο στα μάτια του Θεού. Και εμάς, σκληρούς όντας, μας κάμπτουν τα δάκρυα μιας χήρας, ενός ορφανού, ενός που έχει ανάγκη, ενός ασθενούς.

Και όσο σκληροί να είμαστε, καμπτόμεθα καμιά φορά και αλλάζουμε γνώμη. Πολύ μάλλον, λοιπόν, του Θεού, του Χριστού. Εδώ, λοιπόν, λέγει, αυτός παίρνει τη θέση της ψυχής του ανθρώπου. Και λέγει η ψυχή στον Κύριο.

Κύριε, Κύριε, υπέρ την πόρνην, αγαθέ, ανομήσας —περισσότερα από ό,τι είχε κάνει αυτή, έχω κάνει εγώ—, δακρύων όμβρους ουδαμώς σοι προσήξα, όμως. Δεν έφερα κι εγώ δυο δάκρυα, διότι το δάκρυο, αγαπητή μου, είναι δεύτερο βάπτισμα, όπως λέγει ο Άγιος Γρηγόριος Νύσσης. Δείχνει τη γνησιότητα της μετανοίας και δάκρυον στάξας ισοδυναμεί.

Το λουτρό, έτσι λέγει ο Άγιος Γρηγόριος.

Εγώ λοιπόν ουδαμώς ύβρεις προσήξα, αλλά σιγή δεόμενος προσπίπτω, αλλά προσπίπτω μέσα μου εν σιγή, πόθω ασπαζόμενος τους αχράντους σου πόδας, όπως μοι την άφεσιν, ως Δεσπότης, παράσχης των πλημμελημάτων, κράζοντι· «Σωτήρ, εκ του βορβόρου των έργων μου ρύσαι με». Αλλά να έχουμε υπόψη μας ότι, εάν δεν ζητήσουμε, δεν μας δίνει ποτέ. «Αιτείτε και δοθήσεται, κρούετε και ανοιγήσεται». Βλέπει ότι ο άνθρωπος είναι αμαρτωλός. Βλέπει ότι θέλει. Αλλά περιμένει να το ζητήσει. Εάν ο άνθρωπος δεν το ζητήσει, παρότι θέλει τη σωτηρία του, δεν γίνεται τίποτα. Γιατί στέκεται, βλέπετε.

Στο ένα σκαλοπάτι στέκεται, στο «εις εαυτόν ελθών». Είπε «πόσοι μίσθιοι του πατρός μου» και λοιπά, «εγώ λιμώ απόλλυμαι, αναστάς πορεύσομαι στον πατέρα» και, και, και, και, αλλά μέχρι εκεί είναι μετάνοια απλώς, αναγνώριση ότι πράγματι δεν τα έχω κάνει καλά.

Έχω αδικήσει, έχω φονεύσει, έχω παραβεί το νόμο του Θεού, έχω πικράνει, έχω ανθρώπους που ακόμη είναι δακρυσμένα τα μάτια τους. Μέχρι εδώ είναι η μετάνοια, αλλά και «αναστάς επορεύθη στον πατέρα». Εάν στεκότανε μέχρι εκεί ο άσωτος, σωτηρία δεν θα υπήρχε.

Σηκώθηκε και έθεσε εις εφαρμογή τη μετάνοιά του. Γι' αυτό έχει δύο «αναστάς» μέσα η παραβολή του Ασώτου, που πάει πολύ στα μέτρα μας. Διότι εμείς, μακριά από το πατρικό, μακριά από την Εκκλησία, μακριά από τον Θεό.

Εργαζόμαστε τα έργα της σαρκός, του κόσμου, του εγώ, του συμφέροντος, του σατανά. Χρειάζονται λοιπόν δύο «ἀναστάς», αλλά το ένα «ἀναστάς» έχει μπροστά μια πρόθεση: «καὶ ἀναστάς», δηλαδή αυτό που εσκέφθη, αυτό που απεφάσισε.

Αυτό που ανεγνώρισε ότι συμβαίνει σε αυτόν που ζει μακριά, το έθεσε εις εφαρμογή. Αυτό, λοιπόν, χρειάζεται και εδώ. Εκ του βορβόρου των έργων μου ρύσε με, σώσε με. Ναι, έλα όπως έχω πει και εγώ θα σε σώσω.

Εάν δεν έρθεις όπως εγώ έχω πει, αλλά με το δικό σου τρόπο θέλεις να σε σώσω, δεν μπορώ να σε σώσω. Μη φτιάχνουμε δικούς μας τρόπους σωτηρίας. Ένας είναι, μοναδικός: μετάνοια και εξομολόγηση. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος.

Μία η οδός. Θέλεις να γυρίσεις στον Παράδεισο, από τον οποίον εξώσθης εν τω προσώπω του προπάτορος Αδάμ. Και βρίσκεσαι εδώ, στην κοιλάδα του κλαυθμώνος, του ιδρώτος, των τριβόλων και των ακανθών. Λοιπόν, εφάρμοσε εκείνο που σου λένε οι ψάλτες στην κηδεία σου, πάνω στο κεφάλι σου.

«Εύρον καγώ δια της μετανοίας την οδόν». Δεν υπάρχει άλλος δρόμος.

Κανένα αμάρτημα δεν εξαλείφεται, έστω κι αν έχουμε όλα τα έργα, τα αγαθά του κόσμου, στο ενεργητικό μας. Ούτε ένα αμάρτημα δεν εξαλείφεται.

Τα αμαρτήματα χαρίζονται στους ανθρώπους που αναγνωρίζουν ότι, σαν άνθρωποι, είναι αμαρτωλοί. Σαν άνθρωποι πέφτουν. Ο Ιωάννης, ο αγαπημένος μαθητής, σε μία των επιστολών του και συγκεκριμένα στην πρώτη, λέγει προτρεπτικώς στους ανθρώπους: Τεκνία μου, παιδάκια μου, σας λέγω, ίνα μη αμάρτητε. Φυλαχτείτε να μην αμαρτήσετε.

Αλλά εάν τις αμάρτη, άνθρωπος είναι· μα το μάτι του, μα το χέρι του, μα τον έσπρωξαν, μα παρεσύρθη, μα δεν πρόσεξες. Αν τις αμάρτη, μη απελπιστεί. Παράκλητον έχομεν προς τον Πατέρα, Ιησούν Χριστόν δίκαιον. Εκεί θα καταφύγεις.

Έχουμε κάποιον που τα πληρώνει τα σπασμένα. Αλλά θα πας, όμως, να του πεις: «Ανάλαβε και τη δική μου την υπόθεση, ανάλαβε και το δικό μου το χρέος». Διότι είναι ο μόνος ο οποίος εξήλειψε τα χειρόγραφα των αμαρτιών, τα οποία εκάρφωσε στο σταυρό.

Όταν ο άνθρωπος, λοιπόν, δεν πηγαίνει τα χειρόγραφά του στο Χριστό, δεν πηγαίνει το φάκελό του στο Χριστό, είναι αδύνατο να ξεμπλέξει. Δεν μπορεί να ξεμπλέξει. Ο μόνος χρεωλύτης των δικών μας, όπως λέει στον Ακάθιστον Ύμνον ο υμνωδός, είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός.

Έχουμε, λοιπόν, παράκλητον προς τον Πατέρα. Όχι μόνο, λέγει, για αμαρτίες δικές μας, αλλά για όλου του κόσμου. Το ίδιο, λοιπόν, συμβαίνει και στην περίπτωση αυτή εδώ. Γι' αυτό αυτές τις ημέρες θα πρέπει ο άνθρωπος κατεξοχήν να προσέξει.

Σε ένα μέρος στο Ευαγγέλιο που θα διαβαστεί Τετάρτη βράδυ, εκτός των άλλων που θα βρείτε μέσα εκεί, τι έγινε; Πήγανε έπειτα και ζητήσανε οι Έλληνες να δούνε —τη Μεγάλη Τετάρτη πήγανε— να δούνε τον Ιησούν, και ντρεπότανε ο Φίλιππος να τον πάει και πήγε και βρήκε τον Ανδρέα και πήγανε μαζί, που ήταν μεγαλύτερος και σεβαστότερος, και είπε εκείνο το ωραίο για μας τους Έλληνες: Νυν ελήλυθεν η ώρα ίνα δοξασθή ο Υιός του ανθρώπου.

Ξέρετε ότι σχεδόν ουδαμού της γης πιστεύεται ο Χριστός όπως εδώ στην Ελλάδα; Το ξέρετε; Δεν σας λέω πουθενά αλλού να πάτε· νοερώς στο Άγιον Όρος και στας Μονάς. Να πάτε στον Πανάγιο Τάφο, να πάτε στο Σινά κ.λπ.

Να δείτε που φλέγονται όλες τις βραδιές του έτους πυρά προς τον ουρανό· σωστή, ακέραια, όπως τη θέλει, με Χριστό, με Παναγία, με Αγίους, με Λείψανα, με Μάρτυρες, με Θαύματα. Δεν υπάρχει στην υδρόγειο αυτό που γίνεται εδώ.

Κοιτάξτε δίπλα μας τι γίνεται. Ο κομμουνισμός εθέρισε τα πάντα. Κοιτάξτε, από εκεί ο ισλαμισμός δεν άφησε τίποτα. Κοιτάξτε το θηρίο, ο παπισμός· τα ξερίζωσε από τη ρίζα και έφτιαξε δικά του καινούργια. Μόνον εδώ διατηρείται ακόμη αυτό που παρελάβαμε από το υπερώο. Αν πάει κανείς οπισθοβατικά πίσω, θα βρει εκείνο.

Όπως η Παναγία μας εμακάρισε και είπε: «Ἀπὸ τοῦ νῦν γὰρ μακαριοῦσί με πᾶσαι αἱ γενεαί». Και είναι αλήθεια. Μέχρι της συντελείας των αιώνων θα υπάρχουν στόματα, γλώσσες που θα υμνούν την Θεοτόκον. Έτσι και οι Έλληνες είναι αυτοί οι οποίοι θα ξαναχρησιμοποιηθούν για να μεταδώσουν το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο.

Αυτός που θα απομείνει μετά την τελευταία καταστροφή, που είμαστε εγγύς. Εδώ, από τους Έλληνες. Διαβάστε το 66ο κεφάλαιο του Ησαΐου, να βρείτε τους Έλληνες που θα πάνε να μεταφέρουν αυτά τα πράγματα. Γι' αυτό και βάλλεται η Ορθοδοξία, γι' αυτό και βάλλεται η οικογένεια η ορθόδοξος.

Γι' αυτό και βάλλεται η παιδεία, γι' αυτό και βάλλεται η γλώσσα. Γι' αυτό και βάλλεται η πίστη σας, για να τα ξεριζώσουν, να μην υπάρχουν. Και εντούτοις θα μείνουν. Θα προλάβει ο Χριστός, θα μείνουν. Δεν θα προλάβουν να τα ξεριζώσουν όλα.

Έπειτα, λέγω, από αυτά που λέγει, διαβάστε το με την ησυχία σας όλο το Ευαγγέλιο της Τετάρτης. Έχει επιγραμματικά στο τέλος, που τους λέει το εξής: Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμέ, ἀλλ' εἰς τὸν πέμψαντά με.

Αυτοί που δεν τον θέλουν τον Χριστό. Έχω κι άλλον από πάνω. Το αναγνωρίζει τον Πατέρα του ο Χριστός. Και συνεχίζει και λέει: Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με. Για το ορισμένο λένε. Να λέει τον Πεμψαντάμε Ναι, αλλά εδώ λέει: Ὁ θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με.

Δεν μπορούν να το καταλάβουν οι άνθρωποι. Και σκοντάφτουν και οι δικοί μας οι Ορθόδοξοι στο σημείο αυτό.

Έχει σε ένα μέρος — μιλούσα κάπου απόψε και ξαναστάθηκα στον ύμνο — «Ὅλος ἦν ἐν τοῖς κάτω», ο Θεός όλος ήταν κάτω, λέει, «καὶ τῶν ἄνω οὐδόλως ἀπῆν ὁ ἀπερίγραπτος Λόγος», και από πάνω, λέει, δεν έφυγε· «συγκατάβασις γὰρ θεϊκή, οὐ μετάβασις τοπικὴ γέγονε». Δηλαδή, δεν έφυγε ο Θεός από τον ουρανό να έρθει στη γη, αλλά ήταν και στον ουρανό και στη γη.

Αυτό, βέβαια, δεν μπορούν να το καταλάβουν ορισμένοι. Η Εκκλησία μας το λέγει όταν βγαίνει ο ιερεύς με τα Άγια και εισέρχεται και καλύπτει εκεί. Το λέγει αυτό το πράγμα, ότι και στον ουρανό είναι και στον τάφο σωματικώς και στον παράδεισο με τον ληστή και η ψυχή του κλπ.

Παντού λέω ο απερίγραπτος πώς μπορεί να είναι επάνω και κάτω. Εδώ λέγει: όλος είναι κάτω και επάνω δεν έλειψε. Τι έγινε, ξέρετε; Καθήμενος στον θρόνο του ο Θεός, δεν εγκατέλειψε τον θρόνο του, αλλά τι έκανε; Κρέμασε ένα χέρι του κάτω και λέει: «Πιαστείτε από εδώ να σας βγάλω επάνω».

Το ένα του χέρι που κρέμασε κάτω για να πιαστούν — όχι να πιάσει τους ανθρώπους, όχι, να πιαστούν οι άνθρωποι, οι θέλοντες — είναι ο Χριστός. Άγιος ο Θεός, Άγιος Ισχυρός, δι’ οὗ τα πάντα εγένοντο, ο Χριστός· αυτός κατέβηκε. Ο άνθρωπος, αγαπητοί μου—να σας δώσω μια εικόνα.

Είναι σε ένα πηγάδι και πνίγεται. Στα λοίσθια πλέει, χάνεται, τελευταία στιγμή. Και σκύβει ο Θεός Πατήρ από πάνω, γέρνει προς τα κάτω και ρίχνει ένα σκοινί που το λένε Χριστό. Και λέει: «Πιάσου να σε βγάλω». Όσοι πιάνονται, σώζονται.

Όσοι δεν πιάνονται, πνίγονται. Αυτό είναι. Θα ήθελα να σας δώσω και μια άλλη εικόνα που την έχει η Εκκλησία μας.

Οι θείοι ναοί που μπαίνουμε μέσα και δεν ξέρουμε τι είναι και νομίζουμε ότι είναι τυχαίως βαλμένα. Πηγαίνετε μπροστά στην Ωραία Πύλη και θα δείτε, βλέποντας το ιερό, στο ένα μέρος υπάρχει ένα μανουάλι, στο άλλο υπάρχει δεύτερο μανουάλι. Κοιτάξτε το μανουάλι αυτό. Θα δείτε ότι υπάρχει ένα μανουάλι που έχει επάνω τρία πράγματα, τρεις υποδοχές έχει, έπειτα ένα πλατύσκαλο. Έχει μια κολόνα κάτω.

Ευχαριστώ. Τα τρία πόδια που είδαμε στα μανουάλια, τα τρία αυτά επάνω, λέγει, είναι Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Ένα από αυτά, το δεύτερο εδώ πρόσωπο, εκατέβη μια μέρα και ήρθε στη γη, αλλά με τρία πόδια πάλι. Δεν έπαυσε να είναι με τον Πατέρα και με το Πνεύμα το Άγιο. Αυτό κηρύττει εκεί. Παρότι ήταν μέσα στην Αγία Τριάδα, έγινε άνθρωπος, κατέβη στη γη, αλλά και πάλιν, ήτο Πατήρ, Υιός και Άγιο Πνεύμα. Έτσι είναι.

Γι’ αυτό λέγει: «Ὁ πιστεύων εἰς ἐμέ, οὐ πιστεύει εἰς ἐμέ, ἀλλ’ εἰς τὸν πέμψαντά με». Άρα είναι μεγαλύτερος ο πέμψας; Μην βιάζεσαι. «Καὶ ὁ θεωρῶν ἐμὲ θεωρεῖ τὸν πέμψαντά με». Κλείσ’ το, λοιπόν, και πρόσεχε.

Και μη το κόβεις το Ευαγγέλιο. Εκεί που υπάρχει η κατοχή, να κόψεις μόνο το κεφάλι σου.

«Φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα, ἵνα πᾶς ὁ πιστεύων εἰς ἐμὲ ἐν τῇ σκοτίᾳ μὴ μείνῃ».

Κάθε άνθρωπος που δεν πιστεύει στον Χριστό, όσο και να πιστεύει ότι είναι ανοιχτομάτης, ή όσο να τον πιστεύουν οι άλλοι ότι είναι ανοιχτομάτης, είναι τυφλός στο τετράγωνο.

Καλύτερα να μην είχε μάτια και να έχει από μέσα να βλέπει, παρά που έχει απ' έξω και δεν έχει από μέσα. Διότι, ξέρετε, κατορθώσαμε να φτάσουμε στο φεγγάρι.

Προσεληνώθημεν, αγαπητοί μου, δεν προσγειώθημεν όμως. Ο άνθρωπος που ξέρει και ελέγχει τι γίνεται στη Σελήνη, δεν ξέρει τι γίνεται 22 εκατοστά εδώ μέσα. Το καταλαβαίνετε αυτό; Λοιπόν, γι' αυτό λέγω ότι πρέπει να τα προσέχουμε αυτά.

Ἐγὼ φῶς εἰς τὸν κόσμον ἐλήλυθα.

Εγώ φως εις τον κόσμον ελήλυθα, ίνα πας ο πιστεύων εις εμέ εν τη σκοτία μη μείνει. Και εάν τις μου ακούσει των ρημάτων και μη πιστεύσει, εγώ ου κρίνω αυτόν. Ου γαρ ήλθον ίνα κρίνω τον κόσμο, αλλά ίνα σωθεί ο κόσμος δι’ εμού. Αυτό που σας είπα νωρίτερα. Γι’ αυτό, λοιπόν, ακριβώς στο σημείο αυτό, είναι μια ευκαιρία να προσέξει ο άνθρωπος τι ακριβώς γίνεται και πώς ακριβώς διδάσκεται.

Και συνεχίζει και λέγει, ο αθετών εμέ και μη λαμβάνων τα ρήματά μου, έχει τον κρίνοντα αυτόν· ο λόγος ον ελάλησα, εκείνος κρίνει αυτόν εν τη εσχάτη ημέρα· ότι εγώ εξ εμαυτού ουκ ελάλησα, αλλ’ ο πέμψας με πατήρ αυτός μοι εντολήν έδωκεν τι είπω και τι λαλήσω.

Και οίδα ότι η εντολή αυτού ζωή αιώνιος εστίν. Α ουν λαλώ εγώ, καθώς είρηκέν μοι ο πατήρ, ούτως λαλώ. Δηλαδή αυτό που είπε γρηγορότερα: ο θεωρών εμέ θεωρεί τον πέμψαντά με. Μαζί, από κοινού, κάνουμε το έργο αυτό.

Δεν είναι ατομικό, δικό μου· είναι και δικό του. Λέει: «Ἡ πόρνη ἐξέτεινε τὰς τρίχας σοι τῷ Δεσπότῃ, ἐξέτεινε Ἰούδας τὰς χεῖρας τοῖς παρανόμοις· ἡ μὲν λαβεῖν τὴν ἄφεσιν, ὁ δὲ λαβεῖν ἀργύρια». Και σήμερα υπάρχουν άνθρωποι και μέσα στις άγιες ημέρες αυτές, οι οποίοι, εφόσον πολλοί άνθρωποι ενδιαφέρονται, τρέχουν πώς να καθαρίσουν το θέμα της ψυχής των και να κάνουν κάπως ένα Πάσχα πνευματικό.

Να μπορέσουν να παρακολουθήσουν και αυτοί τα Πάθη, όχι ως θύτες, όχι με σπαθιά εναντίον του Χριστού και να τον χτυπήσουν ξανά, αλλά να τον προσκυνήσουν ως προσκυνηταί. Παρότι, λέγω, υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι, ταυτόχρονα υπάρχουν και άνθρωποι που αδιαφορούν για τα πάντα.

Και κοιτάζουν τι θα αποταμιεύσουν, τι θα μαζέψουν, τι θα εκμεταλλευτούν, τι είναι, τι είναι, τι είναι. Δηλαδή αντιγράφονται τα πράγματα. Αυτή η μικρή εικόνα της Μεγάλης Τετάρτης μέχρι σήμερα, δυστυχώς, βρίσκει την πραγματοποίησή της.

Όμως και συγκεκριμένα εκείνη...

Εκείνοι οι οποίοι εδέχτησαν και τον ζήτησαν, τον Χριστόν.

Στο αμέσως κατόπιν έχει και εκεί ένα ωραίο νόημα που δεν θα ήθελα να μείνει έτσι.

Η βεβυθισμένη τη αμαρτία, παρήγορος για κάθε άνθρωπο που αμαρτάνει, εύρε σε λιμένα της σωτηρίας, σε βρήκε ως λιμένα της σωτηρίας, και μύρον συν δάκρυσι κενούσά σοι εβόα· «Ίδε, ο των αμαρτανόντων την μετάνοιαν φέρων»· κοίταξε, εσύ που φέρεις τη μετάνοια των αμαρτανόντων, και τη δικιά μου, δηλαδή, τη μετάνοια· «αλλά, Δέσποτα, διάσωσόν με εκ του κλύδωνος της αμαρτίας διά το μέγα σου έλεος». «Οὐδεὶς προστρέχων ἐπὶ σοὶ κατῃσχυμμένος ἀπὸ σοῦ ἐκπορεύεται, Παρθένε Θεοτόκε».

Λέμε για την Παναγία. Σκεφτείτε τώρα για τον Χριστό τι γίνεται. Αν είναι δυνατόν άνθρωπος που θα πάει μετανοημένος, δεν ξέρουμε πόσες αμαρτίες, αν είναι δυνατόν να τον αφήσει ατακτοποίητον. Μόνον, αγαπητοί μου, όσοι επήγαμε, βρεθήκαμε σε αυτή τη στιγμή της μετανοίας, που πήγαμε φορτωμένοι, μόνο να μην γνωρίζουμε τι είναι ο Χριστός.

Γιατί θα θυμόμαστε ακριβώς πώς φύγαμε από το εξομολογητήριο μετά την πρώτη εξομολόγηση. Άνοιξαν τα μάτια, ελευθερώθη η καρδία, βλέπαμε διαφορετικά.

Κυριολεκτικά πετούσαμε πραγματικά σαν μεθυσμένοι στον δρόμο. Δεν είχαμε περπατήσει ξανά κατά αυτήν την έννοια. Διότι ένας άνθρωπος που είναι φορτωμένος με βαρύ φορτίο και του το πάρουνε όλο αυτό, δεν μπορεί να ισορροπήσει. Πρέπει να περάσει καιρός να καταλάβει. Έτσι νιώθει ο άνθρωπος. Πολλοί όμως δυστυχώς μένουν ακόμη δεσμευμένοι εν τη κακία τους.

Άνθρωποι ούτε την καλημέρα δεν λένε χρόνια, περιμένουν να ικανοποιηθεί το εγώ τους, το εγώ τους. «Θα έρθει να μου ζητήσει συγγνώμη, ταπεινωμένη τη συγγνώμη». Εσύ έτσι τη ζητάς στον Θεό σου; Ε, δεν ξέρεις ότι είναι ακοή αντί ακοής;

Δεν το ξέρεις ότι πρέπει να ακούσεις για να σ' ακούσει; Και δεν θα σ' ακούσει, αν σύ πρώτος δεν ακούσεις. Αυτό δεν το ξέρεις; Λύσε μου να σε λύσω. Δεν το ξέρεις αυτό; Περιμένεις να σε λύσει για να λύσεις; Δεν σε λύνει. Θα λύσεις για να σε λύσει. «Άφες ημίν τα οφειλήματα ημών», του λέμε, «ως και ημείς αφίεμεν». Μα δεν άφησες. Εγώ ξέρω, δεν άφησες. Πώς θα σ' αφήσω, ψεύτη; Φεύγα από εδώ. Καταλαβαίνετε; Τώρα προσήλθε γυνή δυνατότητα.

«Δυσώδης καὶ βεβορβορωμένη, δάκρυα προχέω σοι, Σωτήρ, τὸ πάθος καταγγέλλουσα· πῶς ἀτενίσω σοι, Δέσποτα; Αὐτὸς γὰρ ἐλήλυθας σῶσαι τὴν πόρνην. Ἐκ βυθοῦ θανοῦσαν ἐξανάστησον, ὁ τὸν Λάζαρον ἐγείρας ἐκ τάφου τετραήμερον.»

«Δέξου με τον τάλαν, Κύριε, και σώσον με». Είναι λόγια που μας χρειάζονται. Είναι αμαρτωλή και αυτή, ήτο μάλλον αμαρτωλή και αυτή, όπως είμεθα και εμείς· καθημερινώς πέφτουμε. Τα ίδια λόγια μπορούμε να χρησιμοποιούμε. Έχετε ακούσει ποτέ σας τις ευχές του Ευχελαίου; Να ιδείτε, όταν τελείται, όταν ευλογείται το μύρον, όταν χρίει, όλες αυτές τις επαγγελίες του τις φέρνουμε υπόψη· έτσι και εμείς.

Θα είμεθα, δεν ξέρω να σας πω. Εν πάση περιπτώσει, για να κλείσω την ημέρα αυτή, θέλω να πω και δυο λόγια για το λεγόμενο και αποδιδόμενο τροπάριο της Κασσιανής.

Ο ύμνος της Κασσιανής, τον οποίο πολλοί πηγαίνουνε μάλιστα να ακούσουνε, το μέλος να το ακούσουνε από μια βυζαντινή χορωδία ή από μια ευρωπαϊκή, δεν ξέρω πόσο καθένας αισθάνεται τη μουσική. Όμως, αν το ρωτήσεις αυτόν στο τέλος τι είπε, δεν ξέρει τίποτα να σου πει. Για ποιον το είπε, ούτε αυτό ξέρει να πει. Ποιος το γράψε και γιατί έχει γραφεί; Τι λέγει μέσα;

Λέγει μέσα το νόημα, δεν ξέρουν οι περισσότεροι να πουν. Είναι βέβαια και ορισμένοι οι οποίοι έχουν μελετήσει, έχουν εγκύψει, έχουν ρωτήσει, έχουν ενδιαφερθεί και έχουν ορθή γνώμη. Ακούστε λοιπόν, αγαπητοί μου, το τροπάριο αυτό είναι εξ αφορμής γραμμένο της Πόρνης της Μεγάλης Τετάρτης.

Από εκεί πώς αυτή εξεκίνησε, πώς το Χριστό τον έβαλε στο νου της, πώς ενήργησε και πώς πρέπει να ενεργήσουμε εμείς, παράλληλα με τη διδασκαλία που αφήνει αυτή η Πόρνη. Δεν πρόκειται περί ερώτων εδώ ή υπόθεσης Θεοφίλου και Κασσιανής.

Αυτές είναι βλάσφημες σκέψεις, δεν έχουν καμιά δουλειά εδώ.

Υπάρχουν ερμηνευτές που λέγουν ότι το τροπάριον αυτό το έγραψε μία Κασσιανή υμνωδός. Αλλά οι περισσότεροι όμως το αποδίδουν στον Σέργιο τον Πατριάρχην. Εμάς τώρα δεν μας ενδιαφέρει ούτε ο ένας ούτε ο άλλος, ποιος είναι ο συγγραφέας.

Ας είναι καλά και ας έχουμε την ευχή του. Εμείς θα πάρουμε τώρα αυτό που γράφει, τι διδάσκει μέσα. Λέγει λοιπόν: «Κύριε, ἡ ἐν πολλαῖς ἁμαρτίαις περιπεσοῦσα γυνή», υπόθεση της Μεγάλης Τετάρτης, η γυναίκα που έπεσε σε πολλές αμαρτίες, «τὴν σὴν αἰσθομένη Θεότητα», αναγνωρίζει ότι εσύ δεν είσαι μόνον άνθρωπος, αλλά είσαι και Θεός.

Από αυτά που άκουσε, από αυτά που είδε, τα θαύματά σου, «ἡ τὴν σὴν αἰσθομένη Θεότητα, μυροφόρου ἀναλαβοῦσα τάξιν, ὀδυρομένη μύρα σοι πρὸ τοῦ ἐνταφιασμοῦ κομίζει». Σου φέρνει μύρα πριν σε ενταφιάσουν, εκ προοιμίου.

Τροπαρίου. Δηλαδή, τι έγινε εδώ, θυμόσαστε; Ο Χριστός μας είπε: «Αφήστε την», λέγει. «Στον ενταφιασμό μου το κάνει αυτό». Δηλαδή, ήξερε ότι, όταν πεθάνει, όταν σταυρωθεί, δεν θα τον μυρώσουν. Και αυτές οι μυροφόρες που πήγαν να τον μυρώσουν γύρισαν με τα δοχεία στο χέρι, διότι τον βρήκαν αναστημένον. Αγόρασαν τα μύρα, αλλά το Σάββατο απαγορεύεται το να περπατήσουνε και σηκωθήκανε Κυριακή πρωί πρωί να πάνε, αλλά τη νύχτα είχε γίνει η Ανάσταση και γυρίσανε με τα μύρα στο χέρι. Δεν πρόλαβαν να τον μυρώσουν. Αυτή, λοιπόν, τον μύρωσε προκαταβολικώς. Αυτό, λοιπόν, έχει υπόψη εδώ πέρα και λέγει: «Μυροφόρου αναλαβούσα τάξη, οδυρομένη, μύρα σοι προ του ενταφιασμού σου κομίζει. Οίμοι, λέγουσα, ότι νύξ μοι υπάρχει, οίστρος ακολασίας».

«Ζοφώδης τε καὶ ἀσέληνος ἔρως τῆς ἁμαρτίας». Νύχτα έχω μέσα μου, σκοτάδι έχω μέσα μου, λέγει. Είμαι δαιμονισμένη, οιστρηλατούμαι να φύγω για την αμαρτία. Και ξέρετε, θα το ξέρετε εκ πείρας αυτό που σας λέγω, όταν δεν προσέξουμε τον σατανά και μας βάλει στο χέρι, δαιμονισμένοι είμεθα. Πότε να πεταχτούμε έξω, πότε να φτάσουμε εκεί, πότε να έρθει αυτός, αυτή κλπ.

Δαιμονισμένοι είμεθα. Αυτός είναι ο οίστρος. Μέσα δεν μπορούμε να ξεχωρίσουμε. Αν αφήνουμε παιδιά πίσω, αν αφήνουμε Χριστό πίσω, αν κλείνουμε την πόρτα του παραδείσου εκείνη την ώρα. Αν, αν, αν, αν αφήνουμε σύζυγον, δεν ξέρω τι, τα χάνει ο άνθρωπος.

Και είναι δαιμονική ενέργεια αυτή, για να μπορέσει αυτός να δράσει. Θα έχετε ακούσει καμιά φορά καβγάδες που γίνονται στα καμπαρέ, που γίνονται στα χαρτοπαίγνια κλπ. Και χτυπούνται. Θα έχετε ακούσει καμιά φορά, ε; Ξέρετε τι γίνεται εκεί; Την πρώτη καρεκλιά θα τη φάει το φως, δεν χτυπάει τον αντίπαλο. Την πρώτη καρεκλιά θα τη φάει το φως.

Και όταν σβήσει το φως, τότε πέφτει το ξύλο, τότε αρχίζει το πραγματικό πανηγύρι. Αυτό κάνει ο σατανάς, σβήνει το φως του Χριστού από μέσα. «Τὸ Πνεῦμα μὴ σβέννυτε», λέει ο Παύλος. Προσέχτε, μην αμαρτάνετε και σας σβήσει τη χάρη που πήρατε εν τω βαπτίσματι, για να βλέπετε ποιο είναι το καλό και ποιο είναι το άσχημο, διότι διαφορετικά δεν σας βλέπω καλά.

Και θα το έχετε καταλάβει ότι ένας ξένος άνθρωπος, ένας ξένος οργανισμός, αόρατος, μπαίνει μέσα μας και μας δαιμονίζει την ώρα που πρόκειται να πάμε για την αμαρτία. Αυτό τούτο λέγει αυτή, ότι έτσι δαιμονισμένη ήμουνα, σκοτεινή ήμουνα, οίστρο είχα μέσα μου και έφευγα.

Εν πάση περιπτώσει, «δέξαι μου τὰς πηγὰς τῶν δακρύων». Εμείς δεν έχουμε κόμπο, όχι πηγή. τας πηγάς των δακρύων, ο νεφέλαις διεξάγων της θαλάσσης το ύδωρ. Εσύ που παίρνεις από τη θάλασσα με τα νέφη σου το νερό και τα ανεβάζεις και μας το ρίχνεις κάτω, δέξου και τις δικές μου τις πηγές των δακρύων.

Κάμφθητί μοι προς τους στεναγμούς της καρδίας. Κύριε, το αυτί σου, κάμψε το αυτί σου προς τους στεναγμούς της καρδίας. Ο κλίνας τους ουρανούς τη αφάτω σου κενώσει, εσύ που έφυγες από τον ουρανό και έσκυψες και κοίταξες τη γη και εκένωσες σεαυτόν, όπως λέει ο Παύλος στους Φιλιππησίους, στο Β΄ 5, μορφήν δούλου λαβών.

Λοιπόν, «τῇ ἀφάτῳ σου κενώσει, καταφιλήσω σου τοὺς ἀχράντους πόδας»· «επίτρεψέ μου να σου φιλήσω», λέει, «τα πόδια σου τα άχραντα· ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν τοῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις». Έχουν οι γυναίκες μαλλιά να καθαρίσουν του Χριστού τα πόδια; Καθαρίζουν του διαβόλου; Δεν έχουν.

Αυτή χρησιμοποίησε αντί για πετσέτα τα μαλλιά της. Χαρά στα μαλλιά αυτά, που ασφαλώς θα υπάρχουν στην αιωνιότητα. Δεν θέλω να μιλήσω για τα μαλλιά, γιατί πολλές δεν θέλουν να το καταλάβουν ακόμα ότι πρέπει να τα αφήσουν.

Ὧν, προσέξτε λεπτομέρεια.

«Ἀποσμήξω τούτους δὲ πάλιν ταῖς τῆς κεφαλῆς μου βοστρύχοις· ὧν ἐν τῷ Παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν, κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη». Αυτά τα πόδια είναι του Θεόφιλου, που λένε οι άλλοι;

Αυτά τα πόδια είναι του Θεού μου, του Χριστού. Που τα άκουσε η Εύα, που περπατούσε μια φορά μες στον παράδεισο, και εκρύβη. Αυτά τα πόδια είναι τώρα που ασπαζόμεθα εδώ. Και αυτά ήσαν στην πραγματικότητα.

Και έτσι πρέπει κάθε αμαρτωλή ψυχή, είτε άρρενος είτε θηλείας, να βλέπει το πρόσωπο του Χριστού. «Ὧν», λέγει, «ἐν τῷ Παραδείσῳ Εὔα τὸ δειλινόν, κρότον τοῖς ὠσὶν ἠχηθεῖσα, τῷ φόβῳ ἐκρύβη. Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;» Διαστολή, ε; «Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη» — δεν τα ξέρω εγώ; Ναι, αλλά και «κριμάτων σου ἀβύσσους».

Ποτέ τα αμαρτήματα του ανθρώπου δεν μπορούν να εξουθενώσουν τα κρίματα του Θεού. Όσες και αν είναι οι αμαρτίες του ανθρώπου, δεν είναι ικανές να υπερχειλίσουν το έλεος του Θεού. Το έλεος είναι πάντοτε από πάνω, του Θεού.

Γι' αυτό λέγει: πόσες αμαρτίες έχω, αλλά και πόσο έλεος είσαι εσύ. Αυτό είναι μια παρηγοριά για κάθε αμαρτωλή ψυχή. Και το επαναλαμβάνω: «Ἁμαρτιῶν μου τὰ πλήθη καὶ κριμάτων σου ἀβύσσους, τίς ἐξιχνιάσει, ψυχοσῶστα Σωτήρ μου;»

Δεν μπορεί κανένας να τις λογαριάσει, δεν μπορεί να τις υπολογίσει. Μη με την σην δούλην παρίδης, ο αμέτρητον έχων το έλεος. Όποιος πιαστεί από εδώ, δεν μπορεί να πει ότι εγώ είμαι πολύ αμαρτωλός. και δε σώζομαι, όχι.

Είναι αμέτρητο το έλεος του Θεού, δεν προσμετρείται οποιαδήποτε αμαρτία, και αν κάνει ο άνθρωπος, δεν είναι δυνατόν να νικήσει το έλεος του Θεού και να καλύψει, και το έλεος του Θεού να είναι λιγότερο.

Είναι βλασφημία δε, και δράττομαι της ευκαιρίας να σας το πω, διότι ορισμένοι δυστυχώς απογοητεύονται. Είναι μια τέχνη του Σατανά και μια αμαρτία θανάσιμη όταν ο άνθρωπος απογοητευτεί, φτάσει σε απόγνωση. Μπορεί να φτάσει αφενός μέχρι αυτοκτονίας ή να μην ζητήσει το έλεος. Αυτό το θέλει ο Σατανάς.

Αλλά δεν είναι έτσι το θέμα. Ο Σατανάς είναι ο αρχηγός του κακού και ο Χριστός είναι ο αρχηγός του καλού. Οσεσδήποτε αμαρτίες κι αν έχει ο άνθρωπος, ποτέ δεν μπορεί να νικηθεί η του Χριστού δύναμη. Δεν μπορεί να πει και να χειροκροτήσει ο Σατανάς ότι εγώ είμαι δυνατότερος σε κακό.

Είναι δυνατότερο το καλό και αφομοιώνει το κακό. Αρκεί να θελήσει ο άνθρωπος να δώσει το κακό στο καλό να το αφομοιώσει.

Οι αμαρτίες του ανθρώπου είναι μια ανθρακιά. Κάρβουνα αναμμένα, κάρβουνα μαύρα, κάρβουνα μισοαναμμένα, κάρβουνα σβησμένα.

Αυτές είναι οι αμαρτίες του ανθρώπου. Αν υπάρχει ποσότης, μπορεί να είναι όσος ο Λυκαβηττός, όσον ο Τρελός, όσον ο Παρνασσός, όσον ο Ταΰγετος, όσο πού θέλει να πάμε. Πάμε στη Ρωσία ή πάμε να φτάσουμε, δεν ξέρω πού.

Ο Χριστός, έναντι όλων αυτών, είναι Ειρηνικός Ωκεανός που όλα αυτά τα σβήνει. Όχι εκεί που βρίσκονται, δεν πάει ποτέ εκεί.

Που τα πάνε και τα ρίξουν μέσα. Ποτέ ο ωκεανός δεν έρχεται να σβήσει φωτιές. Τα κάρβουνα θα πάνε στον ωκεανό. Γι' αυτό και οι άνθρωποι οι οποίοι δεν σηκώνονται να πάνε να εξομολογηθούν, να τα μαζέψουν, ό,τι έχουν, από μικρά και μεγάλα, όλα, και να τα πάνε να τα ρίξουν, συζητούν για πράγματα τέτοια.

Οι άνθρωποι όμως, οι οποίοι στην αρχή χοντρικά, έπειτα μερικά και έπειτα ψιλικά, και τώρα κατά λεπτομέρειες, φροντίζουν να τα ρίχνουν μέσα και σβήνονται όλα. Δεν πρόκειται να μας ζητήσει ποτέ λόγο γιατί το κάμαμε.

Εμείς, αν κάποιο παιδί κάνει κάτι, θα του ζητήσουμε λόγο, να ικανοποιήσουμε τον εγωισμό μας. Γιατί το κάνεις αυτό και το είπες και τ' άλλο και ξέρεις εγώ και αν δεν ήθελα εγώ και, και, και. Τέτοια πράγματα δεν έχει με το Χριστό.

Κάθισε λοιπόν κάτω και γράψε τις αμαρτίες σου. Από πέντε χρονών. Έτσι έχει το θέμα και είναι πολύ παρηγορητικό. Εμείς σαν άνθρωποι, όπως ξέρετε, πάντοτε θα πίπτουμε. Το πίπτειν ανθρώπινον, το εμμένειν σατανικόν. Το να πέσει ένας άνθρωπος είναι ανθρώπινο.

Αλλά το να μένει κάτω όμως είναι σατανικό. Και ο σατανάς του λέγει ότι δεν υπάρχει μετάνοια. Ότι δεν υπάρχει σωτηρία, ότι δεν υπάρχει τακτοποίηση.

Φως υπάρχει, διότι ο Χριστός είναι έτοιμος τον καθένα να τον τακτοποιήσει. Ας μείνουμε και με αυτά τα διδάγματα της Μεγάλης Τετάρτης απόψε το βράδυ και να συνεχίσουμε στην άλλη μας ομιλία τα γεγονότα της Μεγάλης Πέμπτης κλπ.