The Revelation of John 15

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

I continue, my beloved, with the letter the Lord sends to the bishop of Pergamon. Remember that the Lord had a certain complaint against the bishop of Pergamon concerning the Nicolaitans, of whom Balaam was a type, the one who showed Balak, in that old story of the Israelites, how to make them eat food sacrificed to idols and commit fornication, and so fall under the displeasure and wrath of God.

And so God, the Lord, says to the bishop of Pergamum: Repent, therefore; and if you do not, I am coming to you quickly, and I will war against them with the sword of my mouth. At once, my beloved, the thought comes to us that the Lord asks for a certain fullness in all his commandments and in all his words.

For this oversight of the bishop, which we saw, that he did not see to a cleansing in the Church, his own Church, of the imprint of Nicolaitanism, the Lord asks for repentance and correction.

That is, the Lord does not tolerate absolutely anything to exist in his Church. His Church is held to be a spotless bride. And we see that there stands a threat for the contrary case: if the bishop does not repent, does not correct himself, does not see to guarding his flock from these Nicolaitan influences.

And what is this threat? That the Lord himself will fight against the heretics. He himself will do battle. This is striking. Saint Andrew of Caesarea, interpreting this, says that within the threat lies God's love for mankind. For He says, 'It is not against you that I will fight, but against those others, against those who are incurably sick.' I will not wage war against you, but I will wage war against the heretics.

It strikes us at first glance, the way the Lord moves here. Whereas until now he has said, I will turn against you, in all the letters we have analysed, and I will move your lampstand, and I will punish you, and many other such things, here he says: if you do not repent, I will turn against the heretics. It is striking. He does not say, I will turn against you, though by syntax, by logic, and by sense, since he is asking for the bishop's repentance, if the bishop did not repent, how is it that he will turn against the heretics? He should turn against the bishop; and yet, my beloved, this is what he says.

The blessed Andreas of Caesarea says that the Lord mingles threat with love for mankind, because the bishop of Pergamon was a very good bishop, and he simply did not pay attention, and his flock received, not all of the Christians, but some of the Christians had received a certain influence from the heresy of the Nicolaitans.

Understand it like this: a very good bishop, or a very good parish priest, a man of great zeal, a remarkable man, hunts down everything so that nothing escapes him. And yet some of his parishioners may have received the influence of the Chiliasts, and he ends up with five or ten Chiliasts in his parish.

Something light it was; yet the Lord insists that not even these should exist. The thought terrifies us: what is happening today, where we stand today, and what the Lord would have to say about us today. Even so, why does he say that if you do not repent, I myself will turn against the heretics?

It seems strange to him, quite simply. The fact that he tells him, if you do not repent, shows that the bishop is guilty. Even if this is a small thing in the Church, small in relation to the whole bulk of his work.

Not that it was a small thing for some of his Christians to be drawn away into the heresy. Not small at all. But when, my beloved, a bishop or a priest is negligent, or fails to complete the work of God, then God himself takes up that work. That is what the Lord wants to declare here.

Yes, you bear responsibility, you are obliged to take this up; but do not imagine that I will abandon my Church. I will help my Church. You are the one accountable, but I will help my Church. It is something similar with your children, my beloved. If there are parents who do not care for their children spiritually, Christ will require an accounting from those parents, but the Lord himself takes up the upbringing of the children.

We often see children of negligent parents turn out to be wonderful children. The Lord himself takes up their upbringing. But this does not mean that the parents are released from responsibility. Let no negligent parent say, glory to God, I have good children, I did not labour for them, I have already shown that I had a certain negligence in caring for my children. Let no one say this.

For the Lord says, take care to repent. He does not mean that, because I take up responsibility for your children, since I will it so, you bear no responsibility. The reverse is also true. When a parent has cared greatly for his children and is blameless in their upbringing, if we suppose he truly is, then even if the children took a bad road, it does not mean that those parents, that parent, bears responsibility before Christ.

He who has an ear, let him hear what the Spirit says to the churches. To the one who conquers I will give some of the hidden manna, and I will give him a white stone, and on the stone a new name written, which no one knows except the one who receives it. The one who has spiritual ears, let him hear what the Spirit of God says to the churches, to the one who will conquer, in relation to the content of the letter.

I will give him from the hidden manna; I will give him a white pebble, upon which a new name is written, which no one knows except the one who receives the pebble. Admittedly, the promises the Lord gives here to the one who overcomes are, at first glance, a little strange. Let us look at them.

He is speaking about the hidden manna. As you saw, he uses two images. There are the promises: there is the hidden manna, and there is the inscribed pebble, a small white stone, and on it a name is written. So he gives two images. As for the manna, this image of the manna is chosen because those enemies of the Church of Pergamon, the Nicolaitans, were leading the Christians astray to eat food sacrificed to idols. The manna is something that is eaten; and in the wilderness the Hebrews preferred to eat the idol-sacrifices that Balak set before them, rather than the manna that God rained down on them every morning, and so they sinned. Not all the Hebrews, as I told you last time, but twenty-four thousand. These were the ones who ate food sacrificed to idols, that is, meat offered to the false gods, to Baal-Peor and the rest; this is Baal-Peor, Baal. And so they ate, they did not feed on empty air, they ate abominations.

Now, Christ wants to say: the one in the Church of Pergamon who will not eat from the idol-meats of the Nicolaitans, that is, will not be drawn away, will not fall into fornication, and will not eat idol-meats, to that one I will give to eat from the hidden manna.

What is this hidden manna? It is that which the Lord revealed in the Gospel according to John, when those who had been filled with bread among the five thousand came to him, the Capernaites they were, and asked him to remain with them.

And the Lord told them not to seek the food that perishes, but the food that endures. What is this food? On the one hand, they had seen that he could give them food to eat from only five loaves, and his hearers were astonished. Now he tells them something new: not to seek the food that perishes, but the food, the nourishment, that endures. As if to say, beyond his power to give them food, perhaps he can give them a food such that they no longer hunger, something analogous to a word he spoke to the Samaritan woman, that I will give you that water of which, whoever drinks, will never thirst again.

And to their question, what is this food that remains, the Lord answered: I am the true food, the true manna from heaven. The manna your ancestors ate in the wilderness, and then died, was not the true manna.

I am the true manna. Whoever eats me, the one who is the true manna, will not die forever. So that old manna which the Hebrews ate in the wilderness was a type of Jesus Christ.

Specifically, it was a type of the Mystery of the Holy Eucharist, because in the Mystery of the Holy Eucharist there is the eating of the body of Christ and the drinking of his blood. But to see the prototype, let us go back to the antitype.

That manna the Hebrews used to eat, what was it? Solomon, in his book the Wisdom of Solomon, in the sixteenth chapter, verse twenty-one and following, tells us the following. He is speaking about the manna; there are three or four passages that refer to the manna, the food our forefathers ate in the wilderness. And here he speaks these very weighty words.

That is to say, the substance and the lovely taste of the manna bore witness to your own sweetness, Lord, towards your children; and the capacity of the manna, its capacity to adapt and to respond to the appetite of the one eating it, made it change into whatever each person desired.

What did you want to eat? Steaks? When you ate the manna, for you, in your taste, it was steaks. What did you want? Did you want beans? When you ate the manna, in your taste, it was beans. Does this strike you? Because perhaps, perhaps, someone might say, but these people, eating the same food for forty years, from the moment the thought entered their minds that I am eating the same food, from that moment the manna lost its capacity to change in the taste of each person into what each one desired.

And then we have that terrible phenomenon, when the Hebrews complained to Moses that their soul was disgusted with this empty bread, that their soul was sick of this hollow, that is, tasteless bread, and the heavy and terrible hand of God fell upon the people.

But those who could eat only this and say, and there they craved, what did they crave? They craved the onions and garlic of Egypt, the onions and garlic of Egypt and the leeks, the food of the poor and lowly, worldly food, not that food which God was giving them from heaven. And having only this food, since it was in God's pedagogy that they have only this one food, they could feel very well indeed if they wished.

But they would not lose this unless they wanted to. This was a type, a foreshadowing, of the one true food for man: the body and blood of Christ. There is no other food that is the food of immortality. But the Lord said, “Those who ate the manna died,” because it was only a type; whereas the one who eats the true manna does not die forever, that is, they live, they have eternal life: “Whoever eats my flesh and drinks my blood has eternal life.” But doesn't it strike you, in this case, that when each person ate this manna, this very manna, he tasted the flavor he longed for and felt a sweetness? What sweetness? Not a sweetness in the manna itself, because the first, original form of the manna was like a pancake made with honey.

Just as we make a pancake in the pan and we have the taste both of the oil and of the honey. But beyond this basic taste was what Solomon says. Does it not strike you that all of this could change?

Listen to what Wisdom says, forgive me, the Song of Songs, in the second chapter, verse three, and in the fifth chapter, verse sixteen. As an apple tree among the trees of the wood, so is my beloved among the sons; in his shadow I desired and sat down, and his fruit was sweet to my throat; his mouth is sweetness itself, and he is altogether desire.

The bride says this, in this love song, which is nothing other than the relationship between God, specifically the Second Person of the Holy Trinity, and the Church. This relationship, this erotic bond, this eros, just as we had a topic on this in the Upper Room today, is not what we have dragged down to the gutter; it is not fornication. Christianity too is an eros. Today we have a Christianity without eros, a Christianity that has no eros within it, no flame; it is cold, frozen. We live it by convention, by routine. We were baptised, we say; we go, we go to church as well.

It is not truly an eros that sets our heart on fire. So the Song of Songs says: as an apple tree among the trees of the wood. So is the beloved one, the Lord Jesus Christ, the Church says.

Among the sons, among human beings, since he became the man I love. In his shadow I desired and sat down; I longed to sit in his shadow. And his fruit was sweet to my throat; his fruit was sweet here in my throat.

His mouth, his own throat, is all sweetness, and he is altogether desire. Look, he is altogether desire. You see that here we have a faith full of eros, full of eros, the very thing we do not have. Sadly, we do not have it. We, as I told you, we Christians.

Well then, this is what I wanted to say: that the manna, Lord, Solomon is saying, because both books are his, both the Song of Songs and the Wisdom of Solomon are his, he means this: you are altogether sweetness, and what we eat is your type, and now the Lord himself interprets this type, and what does he say? I am the true manna.

Consider, beloved, consider how wonderful this is. But why was it that each person, as he tasted the divine manna, had a different taste, the very one he desired? Because the one who receives the body and blood of Christ receives whatever gifts his soul desires.

Lord, give me patient endurance; Lord, give me peace; Lord, give me joy; Lord, give me wisdom. These are gifts we receive from the body and blood of Christ, and they are the different tastes. Each one who receives Holy Communion receives the same thing; all the faithful receive the same thing in Communion.

Each one receives what he desires, the gift he desires and asks God to give him. The other image, that of the pebble, is the following. As you will know, in olden times people voted, they voted with pebbles.

Indeed, the verb psephizo, to vote, is taken from psephida, the pebble. A psephida means that little pebble lying there on the seashore. And as the sea pushes it outward and it goes back in again.

It goes, it comes, it makes a sound like 'psi, psi' there on the shore. That's why it was named after the sound. Go and see how the pebbles do when the wave moves them, when it rolls them back and forth there on the sand. Go and see this thing, how it happens with the pebbles. The word was formed from the sound, and it was called psifida, a pebble.

And because, then, upon the pebble, which has a smooth surface, they would write the name of the one they wanted to vote for, the one they wanted to elect, the verb itself was derived from psifida, the pebble; that is where psifizo, 'to vote,' comes from.

Here the Lord says: I will give to the one who conquers, with respect to the content of the letter, the one who is not swept away by the Nicolaitans, and I told you last time about their method and their activity. To him I will give a white pebble, a white vote, that is, this white little stone. Why white? Because I will give him a vote of acquittal. Note that the vote was used not only in the elections of a leader of a people, but also in the courts of law.

I remind you also of the case of the condemnation or the acquittal, as it turned out, of Aristides in Athens. You remember how someone went up to Aristides, without knowing that it was Aristides, and said: write for me, please, upon this stone, upon this potsherd, upon this stone, write for me the name Aristides.

So this stone, this pebble, sometimes carried a verdict of condemnation, and other times a verdict of acquittal. So when it says here "a white stone," it means a stone of acquittal. What does that mean? This person will not come into judgment. Just as the Gospel of John says so beautifully, that the one who has believed in the Son of God and lives according to His commandments, he does not come into judgment, and that he has passed over from death, from what death? From this death we speak of, the one we call biological death. He has passed over from death into life, and he does not come into judgment. This is the acquitting vote: he is not judged, he does not come into judgment. It is well known that all will come to judgment, but the saints will not be judged, because quite simply they have already passed over from biological death,

and into eternal life without judgment. And upon this pebble, this pebble of acquittal, that he will not be condemned, there is the new name. What is this new name? Unknown. Only the one who receives the pebble knows the new name. As Saint Andreas of Caesarea and Arethas of Caesarea say: 'a new name, unknown in the present life.'

This name, the Saints will inherit. For how could it ever be possible for incorruptible things to be made known through corruptible knowledge? A new name, an incorruptible name, and only the Saints will receive this name. But how could it ever be possible for incorruptible things to be declared, to be made manifest, within a corruptible world? For this very reason, this name is ineffable, beyond all telling.

Only the one who receives the pebble knows it. With these two promises, my beloved, that the Lord will give to the one who conquers from the hidden manna, which is Christ himself, and with the image of the white pebble bearing the new name, the letter to the bishop of Pergamon comes to an end.

And with the help of God we now enter into the fourth letter, which is addressed to the bishop of the city of Thyatira: 'And to the angel of the church in Thyatira, write.' And to the bishop of the church of Thyatira write, the Lord says to John.

So the fourth, then, in order, is this letter, which is addressed to the bishop of the city of Thyatira, a city which is located to the southeast of the city of Pergamon. It was a Lydian city and it was founded by Seleucus the First. It was the most obscure city among the seven cities to which the Lord sends a letter.

A city inhabited by two crafts and by merchants. Today we would call it an industrial city, a commercial city, but it did not have the splendor of an Ephesus or a Smyrna or a Pergamon, with their libraries, with their great temples, with those spiritual and cultural centers. The city of Thyatira was not such a place; it was an obscure city, a small city. And yet, my beloved, it is to this obscure and smaller city that the Lord sends the longest letter.

The largest letter of the seven letters is the one addressed to the city of Thyatira.

I will not read it to you because it is rather long, but we will go straight into the analysis. Thus says the Son of God, who has his eyes as a flame of fire, and his feet like burnished bronze. This is what the Son of God says to the bishop, namely the bishop of Thyatira: the one who has his eyes like a flame of fire, the one whose feet are like burnished bronze, that is, the alloy of silver and copper that gave off a distinctive luster.

The preamble of the letter, as you can see, contains two elements. The one is taken from that introductory vision, the way the Lord appeared before the astonished eyes of his disciple John on Patmos, where he remains in that same posture and dictates to John.

He discerns and sees the deep things of Satan, but He comes to crush them with His feet of burnished bronze, to crush the deep things of Satan. The second element is the way Jesus presents Himself as the Son of God. Thus says the Son of God. The Son of God is a title, a Messianic one, and it corresponds fully to the content of the Second Psalm, where the Messiah holds authority over the nations and crushes His adversaries, crushes them with a rod of iron, just as a potter, or anyone, shatters clay vessels with an iron rod. With the same ease that someone shatters clay vessels, smashing pots to pieces with an iron club, with that very same ease the Lord will crush the deep things of Satan.

It is as though He says to the bishop: there you have the depths of Satan, but do not be afraid; I see them, you do not see them. How could you see them? They are sealed off, they are hidden. I stress this: the depths of Satan are hidden, you do not see them, there is a veil. The depths of Satan are locked away, they are locked in the building they call the Masonic lodge. They are locked away, how could you possibly see them? Do you see them? Do you see anything? You do not, but I see them. And yet, do not be afraid; I will come and crush them. On this point, my dear ones, it is worth noting that the interpretation of the Second Psalm, in its entirety, as a Messianic psalm, is made by the Lord Himself, and this is because it concerns His own self,

‥ After this introduction, my beloved, or rather this preamble, this introductory preamble of the letter, we enter into the main subject.

I know your works, and your love, and your faith, and your service, and your patient endurance, and your last works are more than the first. How beautiful, how very comforting and full of praise: I know your works, that knowing which belongs to God, and your love and your faith and your service and your patient endurance, and your latter works are greater, more noble, more significant than your first works.

In the letter to the Bishop of Ephesus, if you remember, He wrote: "You have abandoned your first love."

And in the present letter to the bishop of Thyatira he writes: and your last works are more than the first, the opposite. The works of that other bishop, his latter works, had grown faint.

By contrast, the last works of the bishop of Thyatira were heightened compared to his first. We have, in other words, two poles lying diametrically around a single point of measure, a baseline.

This point of measure, like the axis of algebraic numbers where zero is the baseline, to help you picture it, is our condition, in disposition and in activity, when we first set out on our spiritual life.

At times we drop below that initial baseline, we go beneath it, and we hear that disheartening word the Lord spoke to the bishop of Ephesus: you have left your first love. And at other times we rise above that initial baseline, we go up, and we hear the words of praise spoken to the bishop of Thyatira: and your last works are greater than the first.

We must, therefore, since we have these two positions, which are nothing other than the positions of the faithful within the Church. There is a variety of positions of the faithful within the Church, whether as individual persons or as whole groups.

We must, therefore, my beloved, whether as persons or as groups, make an honest self-examination and ask ourselves: am I making progress and gaining ground in holiness, or am I slackening and going down? It is striking that no one can possibly remain stationary at that initial baseline; there is never any standing still, especially in the spiritual life, even if in everything else we might speak of a kind of standstill.

There is never any standing still. Human life is dynamic, whether a person wants it or not. And we can never say, "This is always like this." Take a fever, for example, a simple thing. A fever. Is it ever possible for it to stay at one fixed level? For the thermometer always to be stuck at 37, or at 36 and a half? Neither higher nor lower? No. Since the organism is alive, since the man is alive, the thermometer will go down.

And so, my beloved, there is no activity of ours that stays nailed to one initial baseline. How strange, then, since this is not how things are, that someone says, here I will stop, whatever I am I will remain; the reality is...

Either he will rise or he will fall, and, if you want to know, he will fall, if he says that he wants to stop here. That is why the best way, and remember this, the best way to preserve your spiritual state is upward motion. You want to preserve your spirituality? See to it that you keep rising. If you say, it is fine here, it is fine here, where I have arrived is fine for me now, from the moment you say this you will begin the descent, you will begin to go down. This observation, as I told you, applies to our whole life, not only to our spiritual life but to our entire life, even to our education and to our finances. You want to keep rising, forgive me, you want to maintain yourself, see to it that you keep rising.

For this reason, a constant watchfulness over ourselves is needed, and along with it a constant self-examination. I must also tell you that the one who passes beyond a certain level in holiness, that is, who begins to rise, will at some point realize that he finds himself in a critical condition.

Please pay attention to this point. You decide to repent, my brother, you decide to live a spiritual life, you set out. You begin to go to church, you begin to confess, you begin to gather yourself in, to come to know Jesus Christ. Because, I do not know why, we speak of the Mysteries in a merely formal way, as if they were a duty, when the Mysteries are not a duty but channels that lead us into life, channels that lead us into life, into God.

And so, when you begin to rise within yourself, at some point you will pass through a crisis. A crisis where you feel you can no longer climb any higher, that you have grown weary. It is a crisis we all encounter; everyone who sets out for the spiritual life passes through it.

They appear, they appear, people say, and then at some point they take fright, they take fright, no, they take fright. Indeed, parents very often take fright over their children. The parent says, where will my child end up, where will my child end up, and taking fright they put a stop to it, they tell the child, look, that's enough, this far and no further. Well now, we should know that when we reach the point of fright or weariness, it means we have arrived at a level of crisis, just as happens when we eat rather too much food and the stomach finds itself in difficulty handling what it has taken in, and we say the stomach is going through a crisis. Now, the way that crisis breaks: either I will end up vomiting, or it will reach the point of cardiac collapse, where the stomach will stop and no longer function, and we say it has burst. Or the stomach will digest, and then it has overcome the crisis.

So now, take note, something not unlike this happens with a supersonic aircraft. The example, very long ago, I have given you before. When an aircraft, my beloved, sets off, it builds up speed. The more its speed increases, the more the behavior of the air becomes increasingly solid.

Consequently, at a certain moment, when the aircraft's speed becomes very great indeed, how great, it draws near to the speed of sound, at that point the air has now taken on the dimensions of a solid; it is as though the aircraft were flying against a mountain, because the air has now taken on the dimensions of a solid. If now the aircraft manages to pass through this critical level, which is called the sound barrier, the moment it crosses this critical level, afterward the aircraft glides along beautifully, it flies very beautifully indeed; not only is it no longer in danger of being shattered, that aircraft is then called supersonic, it has gone past the sound barrier, but it means it flies with ease, as though the air were no longer in front of it. Well, this same thing happens, my beloved, in the spiritual life as well.

The only real danger is at that critical point. If you have no cowardice in you. It's a question of cowardice, I want you to understand that, it's a question of cowardice. The book of Revelation says, "But as for the cowardly... their portion shall be in the lake that burns with fire and brimstone, which is the second death." If you don't lose your nerve, if you don't grow weary, if you get past this thing, then the spiritual life that follows is very beautiful, truly beautiful, so beautiful that you feel it has become part of your very cells, bound up with your whole being, that it's a natural state. And so, when you see a deeply spiritual person, an ascetic,

who tells you in astonishment why you say you cannot reach where he is, but how can that be, since the thing is very easy? Of course, the Lord too passed through the critical level, but now, since he has gone beyond it, that is why his spiritual life is exceedingly smooth. That is the one thing. The second: when they pass beyond this level, my beloved, then the matter of self-restraint, both in food and in the sexual realm, everywhere it is so, all of these things are so everywhere; when you pass beyond, when everything is very smooth, it is very smooth, you would say it is as though these things did not exist, that is what you say, these things do not exist.

And then you live, you live this deep peace of God. What do I think peace is, what do you think? When the passions have been stilled, and when one stands above the level of crisis, then he obtains the good of peace, peace of the intrusive thoughts (logismoi), peace of the passions; he has peace.

I was reading in Saint Isaac the Syrian that someone, he recounts it there, Saint Isaac the Syrian, took thirty years to conquer certain logismoi, certain intrusive thoughts. Thirty years. For twenty years he had no sign at all that he had managed to achieve anything. That, let us say, is the kind of person I am too.

Twenty years. He had no opening at all. After twenty years, or somewhere around twenty-five years, he began to perceive something. And then somewhat slowly, by thirty years he at last had peace of intrusive thoughts (logismoi). He passed beyond the level of crisis. You will say to me, all those years, all those years. But this is precisely why life was given to us. Not in order to have children or not have them, not in order to acquire a house or not acquire one, not in order to acquire money or not acquire it.

It was given to us precisely as a kind of credit, so that we could get past this critical threshold. Incredible! My dear ones, this is Orthodox spirituality. I cannot say anything other than this. I too am struggling alongside you, and you alongside me. We haven't yet reached where we're meant to reach, but this is Orthodox spirituality.

Hold on to this, because those who tell you it is all very easy, perhaps what they offer is foreign, alien, strange to Orthodox spirituality. And finally, secondly, the one who is at this level never considers what he has to be holiness. Another may admire it, but he himself never considers it holiness.

He regards it, because it has already been attained, as something low. And so he turns his eyes toward higher peaks in the attainment of holiness. But I have a few things against you. All these things are good; I saw that your latter works were better than the first, says the Lord to the bishop of Thyatira. But I have a few things against you. What are these few things that He has against him, against the bishop of Thyatira?

You see, all is well, but there is imperfection, and I told you that this consoles us, because we too see our imperfections. "Because you tolerate the woman Jezebel, who calls herself a prophetess, and teaches and leads my servants astray into committing fornication and eating food sacrificed to idols."

"Because you have left the woman," or, extending it, "your woman"; but "your" is not attested by very many manuscripts, except the Alexandrinus and a few others, that read "your woman." Without the "your," it reads: that you have tolerated this woman, the woman Jezebel, who says of herself that she is a prophetess, but she teaches and leads astray my own servants, and leads them into fornication and into eating food sacrificed to idols.

A new wound, then, as you see, beloved, in the Church of Thyatira, a wound which of course the Lord rebukes. What is it about? Clearly, it concerns a woman, that is, a woman with a historical dimension, a historical person; she was a real woman, truly, she was a woman who was a member of the Church. Pay attention: she was a member, she was a member of the Church.

That is, she came to church, she received Holy Communion; for were not all of them called Christians? Yet she claimed to be a prophetess, that she prophesied, but she was not, she was nothing but a false prophet. And further on in the text we shall read, the Lord characterises her as a false prophet.

And whom the Lord characterizes and calls Jezebel. But in order for us to understand what this woman was and why the Lord calls her Jezebel, we need only take a look once again at the old history, as we did earlier in a previous subject of ours, with Balaam and Balak, who stood as types of the Nicolaitans. And here, this woman who speaks of fornication and things sacrificed to idols, even if the matter is not literal but figurative, it could also be literal, but it rather appears that it is not so much literal as figurative.

That is, this fornication and these idol-foods are not real, not in that sense, but spoken figuratively. In the Prophets, in the Old Testament very often, the words fornication and adultery, for further on it speaks of adultery, and the children born of her, he says, I will kill, says the Lord, do not refer rather to physical relations of fornication, but figuratively, that is, apostasy from the true God.

But in such a way that it is not perceived; that is, she was leading them astray. This was the grave thing, for this woman was a member, she was a member, and it had not been perceived that she was a terrible woman. For this case appears, if we accept, if we accept the case literally, "to commit fornication and to eat food sacrificed to idols," then she would have to be of the gnostic delusion, or even more specifically of the Nicolaitan, but about the Nicolaitans the Lord already spoke in the previous letter, whom he struck down.

Here, however, we have a particular case, and rather the case is to be taken figuratively, that is, it is not about food sacrificed to idols and fornication taken literally, but figuratively. And so the Lord comes to strike, to uncover and to strike this woman. But who was the Jezebel by whose name he calls this woman? Jezebel, a symbolic name.

You will all know that Jezebel was a princess of Phoenician descent, whom Ahab, the king of the Northern Kingdom of Israel, married. She was a formidable woman, a fearsome woman. To begin with, being authoritarian by nature, she had imposed herself on her husband and really governed from behind the scenes.

Second, she introduced her own idolatry, the Phoenician deities, and she persecuted with fury the worship of the true God of Israel. She also persecuted the prophet Elijah. This is the time of the prophet Elijah. She was, as I told you, a terrifying woman.

She introduced the worship of Baal, and of course she led the people into fornication and into eating food sacrificed to idols. But beyond that, she killed the prophets of God and hunted down the prophet Elijah, seeking to put him to death. She had already killed many prophets from among those who are called the sons of the prophets.

She had a daughter, and she arranged her marriage; she managed to marry her off. These are those demon-possessed people, those terrifying people. She managed to marry her daughter to a young prince of the Southern Kingdom of Israel.

And up until then, the Southern Kingdom had at least preserved the faith of the true God. But once Jezebel's daughter was brought into the Southern Kingdom, married a prince and afterward a king, in Jerusalem, this daughter, this terrifying daughter, a type and likeness of her mother Jezebel, managed to introduce idolatry there as well.

The result was that the kings who followed, apart from two or three exceptions, the kings who followed actually came to compete with the kings of the Northern Kingdom in idolatry and in sin. The result was that God punished both the Northern and the Southern Kingdom with captivity; the Northern Kingdom was taken captive by the Assyrians, and the Southern Kingdom, a little later, was taken captive by the Babylonians.

You see what this woman did, together with her daughter, that an entire people came to be destroyed through the presence of these two women, mother and daughter. Now, the Lord says, you have this woman, this Jezebel, who is leading my people astray, which means that she, in a certain way, was enough on her own to destroy the people of God, the Church of Thyatira.

And the Lord's displeasure, beloved, is that the bishop of Thyatira was not stripping her, and I will read it to you word for word as Anthimos of Jerusalem interprets the Apocalypse at this point, in the eighteenth century, he was not stripping her of the Christian name, but kept addressing her as a Christian woman, and under that name she was deceiving the servants of God and bending them down into her own error, to commit fornication and to eat food sacrificed to idols.

That is, what was the bishop's mistake? The bishop did this: he did not strip this woman of the Christian name; he did not say to his flock that this woman is not a Christian. He went on calling her a Christian, and since he was calling her a Christian, she was able to lead the Christians astray inside the Church itself.

So from this too we see that the food sacrificed to idols and the fornication are meant in a figurative sense, because otherwise it would have been out in the open: there would have been a whole quarry of it right in front of them, the people would have seen it just like everyone else, that is, them eating the meat of sacrificial animals from the temples of the idols. That is impossible. So it is meant figuratively.

So, this is partly the case: this woman, my beloved, it seems she remained there, and she stands as the forerunner, this woman, the forerunner of Montanism. A little later, in this same city, someone will arise named Montanus, who was a Christian, and who believed and taught that he was the incarnation of the Holy Spirit.

That Jesus is the incarnation of God the Word, and Montanus is the incarnation of the Holy Spirit. Pay attention, the incarnation of the Holy Spirit. Notice, he had two women who were prophetesses and would utter many revelations and prophecies, claiming they were inspired by the Holy Spirit. Inspired. The Lord reveals that he was a false prophet, just as she is a false prophetess.

She is a forerunner, a forerunner. So this woman was a prophetess, a Christian, and at least in her descendants, her spiritual descendants, in Montanus, we see the following trait: excessive self-restraint, excessive self-restraint. That is, Montanus preached that marriage is filthy and that one ought not to marry, and this Montanism, my beloved, spread throughout the entire Mediterranean.

It had a certain appeal, because it had something very strict about it, which of course, I am sorry to tell you, the Church condemned, she condemned it. So Montanism, Montanism, is now the first beginning, the first fruit of this prophetess, of this woman, who exists there within the life of the Church of the Theotokos, the Ascension, the Ascension, the Ascension,

We shall speak further, God willing, this coming Sunday.

Συνεχίζω μ' αγαπητοί μου την επιστολή που ο Κύριος στέλνει στον επίσκοπο της Περγάμου. Ενθυμηθείτε ότι είχε ο Κύριος κάποιο παράπονο εναντίον του επισκόπου της Περγάμου, με εκείνον τον, με τους Νικολαΐτας, τους οποίους, των οποίων τύπος ήτο ο Βαλαάμ που υπέδειξε εις τον Βαλάκ, παλιά ιστορία των Ισραηλιτών, δια να φάγουν ειδωλόθυτα και να πορνεύσουν και έτσι να πέσουν εις την δυσμένεια και οργήν του Θεού.

Λέγει λοιπόν, ο Θεός, ο Κύριος, λέγει εις τον Επίσκοπο της Περγάμου· μετανόησον οὖν· εἰ δὲ μή, ἔρχομαί σοι ταχὺ καὶ πολεμήσω μετ' αὐτῶν ἐν τῇ ῥομφαίᾳ τοῦ στόματός μου. Ευθύς διέρχεται, αγαπητοί, η σκέψη, ότι ο Κύριος ζητεί μία πληρότητα σε όλες τις εντολές του και σε όλους τους λόγους του.

Γι' αυτήν την παράλειψη του Επισκόπου που είδαμε, που δεν εφρόντισε να δημιουργήσει μία εκκαθάριση στην Εκκλησία, την Εκκλησία τη δική του, αποτυπίασμα του Νικολαϊτισμού, ζητά τη μετάνοια και τη διόρθωση.

Δηλαδή ο Κύριος δεν ανέχεται απολύτως τίποτα να υπάρχει στην Εκκλησία του. Θεωρείται η Εκκλησία του νύμφη άμωμος. Και βλέπουμε να υπάρχει μια απειλή εναντία περιπτώσει, εάν δηλαδή ο Επίσκοπος δεν μετανοήσει, δεν διορθωθεί, δεν φροντίσει να περιφρουρήσει το ποίμνιόν του από αυτές τις επιδράσεις τις νικολαϊτικές.

Ποια είναι αυτή ότι ο Κύριος θα πολεμήσει ο ίδιος εναντίον των αιρετικών Θα πολεμήσει ο ίδιος Αυτό κάνει εντύπωση Ερμηνεύοντας ο Άγιος Ανδρέας Κεσσαρίες λέγει Εν τη απειλή η φιλανθρωπία Ου γαρ με τα σου φυσίν Αλλά με τε κίνον πολεμήσω Τον νοσούντων ανίατα Δεν θα πολεμήσω εναντίον σου Αλλά θα πολεμήσω εναντίον των αιρετικών

Μας κάνει εντύπωση εκ πρώτης όψεως, ακριβώς κινείται εδώ ο Κύριος. Ενώ μέχρι τώρα λέγει, θα στραφώ εναντίον σου, σ' όσες επιστολές σου έχω αναλύσει, και θα μετακινήσω τη λυχνία σου, και θα σε τιμωρήσω, και άλλα πολλά, εδώ λέγει, εάν δεν μετανοείς εσύ, εγώ θα στραφώ εναντίον των αιρετικών. Κάνει εντύπωση. Δεν λέγει, θα στραφώ εναντίον σου, κανονικά και ως προς την σύνταξη, και ως προς την λογική, και ως προς την έννοιαν, θα έπρεπε, αφού ζητάει την μετάνοια του επισκόπου, εάν δεν μετανοούσε, πώς θα στραφεί εναντίον των αιρετικών; Πρέπει να στραφεί εναντίον του επισκόπου, και όμως, αγαπητοί.

Ο μακάριος Ανδρέας Καισαρείας λέγει ότι αναμειγνύει την απειλή με τη φιλανθρωπία, επειδή ήταν πολύ καλός επίσκοπος ο της Περγάμου, και απλώς δεν πρόσεξε και δέχθη το ποίμνιό του, όχι όλοι οι χριστιανοί, κάποιοι Χριστιανοί είχαν δεχθεί κάποιαν επίδραση από την αίρεση του Νικολαϊτισμού.

Δηλαδή να το καταλάβετε όπως ένας πολύ καλός επίσκοπος ή ένας πολύ καλός εφημέριος, πολύ ζηλωτής, σπουδαίος άνθρωπος, κυνηγάει να μην του ξεφύγει τίποτα. Αλλά ενδέχθηκαν μερικοί, ενορίτες του, την επίδραση του χιλιασμού, και έχει στην ενορία του 5-10 χιλιαστάς.

Κάτι ελαφρύ, ήτο, όμως ο Κύριος επιμένει ότι δεν πρέπει να υπάρχουν ούτε αυτοί. Μας τρομάζει η σκέψις, τι γίνεται σήμερα, πού βρισκόμεθα σήμερα και τι θα είχε να πει για μας ο Κύριος σήμερα. Ωστόσο, γιατί λέγει ότι αν δεν μετανοήσεις εγώ θα στραφώ εναντίον των αιρετικών;

Του μοιάζει περίεργο, απλούστατα. Το ότι του λέγει, εάν δεν μετανοήσεις, δείχνει ότι είναι ένοχος ο Επίσκοπος. Έστω και αυτό είναι μικρό πράγμα στην Εκκλησία, μικρό σε σχέση με τον όλον όγκο της εργασίας του.

Όχι ότι ήταν μικρό πράγμα μερικοί εκ των χριστιανών του να παρασυρθούν στην αίρεση, καθόλου μικρό μάλιστα. Αλλά όταν, αγαπητοί μου, ένας επίσκοπος ή ένας πρεσβύτερος αμελεί ή δεν φτάνει να τελειώσει το έργο του Θεού, τότε το έργο αυτό το αναλαμβάνει ο Θεός, αυτό θέλει εδώ να δηλώσει.

Ναι, έχεις ευθύνη, οφείλεις να αναλάβεις, αλλά μην νομίσεις ότι εγώ θα αφήσω την Εκκλησία μου, εγώ θα βοηθήσω την Εκκλησία μου, εσύ είσαι ο υπεύθυνος, αλλά εγώ θα βοηθήσω την Εκκλησία μου. Είναι κάτι ανάλογο και με τα παιδιά σας, αγαπητοί. Εάν υπάρχουν γονείς οι οποίοι δεν φροντίζουν από πνευματικής πλευράς για τα παιδιά τους, θα ζητήσει ευθύνη ο Χριστός από αυτούς τους γονείς, αλλά αναλαμβάνει ο ίδιος ο Κύριος την διαπαιδαγώγηση των παιδιών.

Βλέπουμε πολλάκις παιδιά αμελών γονέων να γίνονται θαυμάσια παιδιά. Αναλαμβάνει ο ίδιος ο Κύριος την διαπαιδαγώγηση των παιδιών. Δεν σημαίνει όμως με αυτό ότι οι γονείς απαλλάσσονται της ευθύνης. Μην πει κάποιος γονεύς αμελής ότι εγώ δόξα τω Θεώ έχω καλά παιδιά, δεν κουράστηκα, έχω δείξει ήδη, είχα μια αμέλεια στη φροντίδα των παιδιών μου. Μην το πει κανείς αυτό.

Γιατί ο Κύριος λέγει πρόσεξε να μετανοήσεις. Δεν σημαίνει με αυτό ότι εγώ, επειδή αναλαμβάνω την ευθύνη των παιδιών σου, γιατί εγώ το θέλω έτσι, ότι εσύ δεν έχεις ευθύνη. Όπως και το αντίστροφο, όταν ένας γονιός έχει φροντίσει πάρα πολύ για τα παιδιά του και είναι ανέγκλητος στην διαπαιδαγώγηση, αν υποτεθεί ότι είναι, τότε έστω και αν τα παιδιά πήραν κακό δρόμο, δεν σημαίνει ότι έχουν οι γονείς αυτοί, ο γονιός αυτός, ευθύνη απέναντι εις τον Χριστόν.

Ὁ ἔχων οὖς ἀκουσάτω τί τὸ Πνεῦμα λέγει ταῖς ἐκκλησίαις· τῷ νικῶντι δώσω αὐτῷ τοῦ μάννα τοῦ κεκρυμμένου, καὶ δώσω αὐτῷ ψῆφον λευκήν, καὶ ἐπὶ τὴν ψῆφον ὄνομα καινὸν γεγραμμένον, ὃ οὐδεὶς οἶδεν εἰ μὴ ὁ λαμβάνων. Αυτός που έχει αυτιά πνευματικά ας ακούσει τι λέγει το Πνεύμα του Θεού στις Εκκλησίες, σε αυτόν που θα νικήσει, σε σχέση με το περιεχόμενο της επιστολής.

Θα δώσω εις αυτόν από το μάννα το κρυμμένο, θα του δώσω μια λευκή ψηφίδα, πάνω στην οποία είναι γραμμένο ένα καινούριο όνομα, που κανείς δεν το ξέρει παρά μόνο εκείνος που παίρνει την ψηφίδα. Ομολογουμένως, εδώ οι επαγγελίες, οι υποσχέσεις που δίδει ο Κύριος εις εκείνον που θα νικήσει, είναι λίγο περίεργες εκ πρώτης όψεως, για να τις δούμε.

Αναφέρεται στο κεκριμένο μάνα Λέγει δύο εικόνες όπως είδατε Έχει τις επαγγελίες Είναι το κεκριμένο μάνα Και η γεγραμμένη ψηφής Ψηφίδα Βότσαλο Και έχει απάνω ένα όνομα γραμμένο Και είναι λευκή αυτή η ψηφίδα Έχει λοιπόν δύο εικόνες Ως προς το μάνα, διαλέγεται αυτή η εικόνα του μάνα διότι εκείνοι οι εχθροί της εκκλησίας της Περγάμου, δηλαδή οι Νικολαίτες, παρέσφεραν τους χριστιανούς να φάγουν η δολόφητα. και το μάνα είναι κάτι που τρώγεται και επειδή στην έρημο οι Εβραίοι προτίμησαν να φάνε η δολόφητα από εκείνα που προσέφερε ο Βαλάκ και όχι το μάνα που τους έριχνε ο Θεός κάθε πρωί και αμάρτησαν όχι όλοι οι Εβραίοι σας είχα πει την περασμένη φορά 24.000 Ήσαν εκείνοι οι οποίοι έφταγαν ειδωλότητα, δηλαδή κρέατα θυσιασμένα στους ψεύτικους θεούς, στον Βελφεγόρ κλπ. Στον Βαάλ, αυτός είναι ο Βελφεγόρο Βάλη. Και συντεπώς έφταγαν, μη αεροφάγησαν, έφταγαν βρελίγματα.

Τώρα, θέλει να πει ο Χριστός, εκείνος που δεν θα φάει στην Εκκλησία της Περγάμου από τα ειδωλόθυτα των Νικολαϊτών, δηλαδή δεν θα παρασυρθεί, και δεν θα πέσει στην πορνεία, και δεν θα φάει ειδωλόθυτα, σ' αυτόν θα του δώσω να φάει από το κεκρυμμένον μάννα.

Ποιο είναι αυτό το κεκρυμμένο μάννα; Είναι εκείνο το οποίον ο Κύριος απεκάλυψε εις το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, όταν κάποτε ήλθαν εκείνοι που χόρτασαν ψωμί από τους πεντακισχιλίους, Καπερναΐτες ήσαν, και του ζήτησαν να μένει μαζί τους.

Και ο Κύριος τους είπε να μην ζητούν την βρώσιν την απολλυμένην, αλλά την μένουσαν. Ποια είναι αυτή; Διότι από τη μία μεριά είδαν ότι μπορούσε να τους δώσει τροφή να φάγουν από πέντε μόνο ψωμιά και εξεπλάγησαν οι ακροατές του, τώρα τους λέγει κάτι καινούριο, να μην ζητούν την βρώση που χάνεται, αλλά τη βρώση, το φαγητό που μένει, μήπως δηλαδή πέρα από την ιδιότητα του να τους δίνει φαγητό, μπορεί να τους δώσει και ένα φαγητό που να μην πεινούν, κάτι ανάλογο με ένα λόγο που είπε στη Σαμαρείτιδα, τη γυναίκα, ότι εγώ θα σου δώσω το νερό εκείνο που όποιος πιει δεν ξαναδιψά.

Και στην ερώτησή τους, ποια είναι αυτή η βρώση που μένει, ο Κύριος απήντησε: Εγώ είμαι η αληθινή βρώση, το αληθινό μάννα του ουρανού, δεν είναι αληθινό το μάννα που φάγανε οι πρόγονοί σας στην έρημο και πέθαναν.

Εγώ είμαι το αληθινό μάννα, όποιος φάγει εμένα, εμένα που είμαι το αληθινό μάννα, αυτός δεν θα πεθάνει εις τον αιώνα. Οπότε το παλαιό εκείνο μάννα που έφαγαν οι Εβραίοι στην έρημο, ήτο τύπος του Ιησού Χριστού.

Συγκεκριμένα, ήτο τύπος του μυστηρίου της Θείας Ευχαριστίας, διότι εις το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας υπάρχει η βρώσις του σώματος του Χριστού και η πόσις του αίματος. Αλλά για να ιδούμε όμως το πρωτότυπον, ας ανατρέξουμε εις το αντίτυπον.

Εκείνο το μάννα που έτρωγαν οι Εβραίοι τι ήταν; Ο Σολομών στο βιβλίο του Σοφία Σολομώντος, στο 16ο κεφάλαιο, στίχος 21 και εξής, μας λέγει τα εξής. Αναφέρεται στο μάννα, έχει τρία-τέσσερα χωρία που αναφέρονται ή στο μάννα, αυτό που έτρωγαν οι πρόγονοι εν τη ερήμω. Και εδώ λέγει αυτά τα πολύ σπουδαία λόγια.

Δηλαδή, η ουσία και η ωραία γεύση του παρουσίαζε του μάνα και μαρτυρούσε την ιδική σου, Κύριε, γλυκύτητα προς τα τέκνα σου, η δε ικανότης του, του μάνα η ικανότης, να προσαρμόζεται και να ανταποκρίνεται προς την όρεξη εκείνου που το έτρωγε, τον έκανε να μεταβάλλεται εις ό,τι ο καθένας επιθυμούσε.

Τι ήθελες να φας; Μπριζόλες; Όταν έτρωγες το μάνα, για σένα, στη γεύση σου, ήταν μπριζόλες. Τι ήθελες; Ήθελες φασόλια; Όταν έτρωγες το μάνα, στη γεύση σου, ήταν φασόλια. Σας κάνει εντύπωση αυτό; Διότι ίσως, ίσως ίσως, θα έλεγε κανείς, μα οι άνθρωποι αυτοί τρώγοντας 40 χρόνια το ίδιο φαγητό, από τη στιγμή όμως που θα έμπαινε Μια ιδέα ότι το ίδιο φάει τρώγω από τη στιγμή εκείνη το μάνα έχανε την ιδιότητά του να μεταβάλλεται στη γεύση του καθενός εκείνο που ο καθένας επιθυμούσε.

Και τότε έχουμε εκείνο το φοβερό φαινόμενο, όταν οι Εβραίοι διαμαρτυρήθησαν εις τον Μωυσέα, ότι προσώχθισε η ψυχή αυτών ἐν τῷ ἄρτῳ τούτῳ τῷ διακένῳ, ότι μπούχτισε η ψυχή τους με αυτό το κούφιο, δηλαδή το άνοστο ψωμί, και έπεσε φοβερό και βαρύ το χέρι του Θεού επάνω εις τον λαό.

Όσοι όμως μπορούσαν να τρώγουν μόνον αυτό και να λέγουν, ἐκεῖ δὲ καὶ ἐπιθύμησαν, τι επιθύμησαν; Επιθύμησαν τα κρόμμυα και τα σκόροδα της Αιγύπτου, τα κρεμμύδια και τα σκόρδα της Αιγύπτου και τα πράσα, τα λέπορη και φτωχοί, την κοσμική τροφή, όχι εκείνη την τροφή που τους έδινε ο Θεός από τον ουρανό, και η οποία έχοντας αυτήν την μόνη τροφή και ήταν στην παιδαγωγία του Θεού να έχουν την μόνη τροφή, μόνον αυτή, μπορούσαν να αισθάνονται πάρα πολύ καλά εάν ήθελαν.

Δεν τό 'χαναν όμως αυτό εάν δεν ήθελαν. Τύπος της μοναδικής τροφής στον άνθρωπο, το σώμα και το αίμα του Χριστού. Δεν υπάρχει άλλη τροφή που να είναι τροφή αθανασίας. Αλλά ο Κύριος είπε, οἱ φαγόντες τὸ μάννα ἀπέθανον, γιατί ήταν τύπος· το αληθινό μάννα ο τρώγων δεν αποθνήσκει στον αιώνα, δηλαδή ζουν, έχουν την αιωνία ζωή· ὁ τρώγων μου τὴν σάρκα καὶ πίνων μου τὸ αἷμα ἔχει ζωὴν αἰώνιον. Αλλά δεν σας κάνει εντύπωση η περίπτωση ότι τρώγοντας το μάνα αυτό, το μάνα αυτό, αισθάνεται ο καθένας τη γεύση που επιθυμούσε και ότι αισθάνεται μια γλυκύτητα; Ποια γλυκύτητα; Όχι την γλυκύτητα εις το μάνα, διότι η πρώτη αρχική μορφή του μάνα ήταν σαν μια τηγανίτα με μέλι.

Πως κάνουμε μία τηγανίτα στο τηγάνι και έχουμε τη γεύση και του λαδιού και του μελιού. Αλλά πέραν από αυτή την βασική γεύση ήταν αυτό που λέγει ο Σολομών. Δεν σας κάνει εντύπωση ότι αυτό όλο μπορούσε να αλλάζει;

Ακούστε τι λέγει η Σοφία, συγγνώμη, το Άσμα Ασμάτων, στο δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 3, και στο πέμπτο κεφάλαιο, στίχος 16. ὡς μῆλον ἐν τοῖς ξύλοις τοῦ δρυμοῦ, οὕτως ἀδελφιδός μου ἀνὰ μέσον τῶν υἱῶν· ἐν τῇ σκιᾷ αὐτοῦ ἐπεθύμησα καὶ ἐκάθισα, καὶ καρπὸς αὐτοῦ γλυκὺς ἐν λάρυγγί μου· φάρυγξ αὐτοῦ γλυκασμοὶ καὶ ὅλος ἐπιθυμία.

Λέγει η νύμφη, εις αυτό το ερωτικόν ειδύλλιο, το οποίο δεν είναι τι άλλο παρά οι σχέσεις Θεού συγκεκριμένα, του Δευτέρου Προσώπου της Αγίας Τριάδος και Εκκλησίας. Η σχέση, αυτή η ερωτική σχέση, έρως, όπως είχαμε ένα θέμα στο Ανώτερο Φιλέον σήμερα, δεν είναι αυτό που κατεβάσαμε στο πεζοδρόμιο, δεν είναι η πορνεία. Και ο Χριστιανισμός είναι ένας έρως. Σήμερα έχουμε ανέραστον Χριστιανισμό, ένα Χριστιανισμό που δεν έχει μέσα του έρωτα, δεν έχει φλόγα, είναι κρύος, παγωμένος. Τον ζούμε κατά συνθήκη, κατά σύνδεση. Βαπτιστήκαμε, λέμε, πάμε, πάμε και στην Εκκλησία.

Δεν είναι πραγματικά ένας έρως που να φλογίζει την καρδιά μας. Έτσι λέγει στο Άσμα Ασμάτων, ως μήλον εις τα δένδρα του δάσους. Έτσι είναι ο αδελφιδός, ο αγαπημένος, ο Ιησούς Χριστός, λέγει η Εκκλησία.

Αναμέσον των υιών, ανάμεσα στους ανθρώπους, αφού έγινε ο αγαπημένος μου άνθρωπος. Εν τη σκιά αυτού επιθύμησα και εκάθισα, επιθύμησα να καθίσω στη σκιά του. Και καρπός αυτού γλυκύς εν λάρυγγί μου, ο καρπός του ήταν γλυκύς εδώ στον λάρυγγά μου.

Φάρυγξ αυτού, ο δικός του ο λαιμός, είναι όλος γλυκασμοί και ολόκληρος είναι επιθυμία. Κοιτάξτε, ολόκληρος είναι επιθυμία. Βλέπετε ότι έχουμε εδώ μία πίστη γεμάτη έρωτα, γεμάτη έρωτα, αυτό που δεν έχουμε. Δυστυχώς που δεν έχουμε. Εμείς, όπως σας είπα, οι χριστιανοί.

Ε, λοιπόν, αυτό ήθελα να πω, ότι ήταν το μάνα, Κύριε, λέγει ο Σολομών, γιατί και τα δύο βιβλία δικά του είναι, και το Άσμα Ασμάτων και η Σοφία Σολομώντος δικά του είναι, θέλει να πει αυτό, είσαι όλος εσύ γλυκύτητα, αυτό που τρώμε είναι ο τύπος σου, και ο Κύριος τώρα ερμηνεύει μόνος του τον τύπο αυτόν, και τι λέγει, εγώ είμαι το αληθινό μάνα.

Για σκεφτείτε, αγαπητοί, για σκεφτείτε τι υπέροχο είναι αυτό. Αλλά γιατί όμως ο καθένας αισθάνετο, γευόμενος το θείο μάνα, είχε μια διαφορετική γεύση, εκείνη που επιθυμούσε; Γιατί εκείνος που παίρνει το σώμα και το αίμα του Χριστού, παίρνει ό,τι χαρίσματα επιθυμεί η ψυχή του.

Κύριε, δώσε μου υπομονή, Κύριε, δώσε μου ειρήνη, Κύριε, δώσε μου χαρά, Κύριε, δώσε μου σοφία. Είναι χαρίσματα που τα παίρνουμε από το σώμα και το αίμα του Χριστού, που είναι οι διαφορετικές γεύσεις. Ο καθένας που κοινωνεί, το ίδιο κοινωνεί, όλοι οι πιστοί το ίδιο κοινωνούν.

Ο καθένας παίρνει εκείνο που επιθυμεί, το χάρισμα που επιθυμεί και παρακαλεί τον Θεό να του το δώσει. Η άλλη εικόνα, της ψηφίδος, είναι η εξής. Όπως θα ξέρετε, τον παλιό καιρό ψήφιζαν, ψήφιζαν με βότσαλα.

Εξάλλου, το ρήμα ψηφίζω είναι παρμένο, παράγεται από την ψηφίδα. Που ψηφίδα θα πει εκείνο το βότσαλο που είναι εκεί στην παραλία. Και όπως η θάλασσα το σπρώχνει προς τα έξω και αυτό ξαναπάει προς τα μέσα.

Πηγαίνω, έρχεται, κάνει ένα ψι, ψι εκεί στην παραλία. Γι' αυτό ονομάστηκε από τον ήχον· πηγαίνετε να δείτε πώς κάνουν τα βότσαλα όταν το κύμα τα μετακινεί, τα παλινδρομεί εκεί στην αμμουδιά, να δείτε αυτό το πράγμα, όπως γίνεται στα βότσαλα, ηχητικά επλάσθη η λέξη και ονομάστηκε ψηφίδα.

Και επειδή λοιπόν επάνω εις το βότσαλο, που έχει λεία επιφάνεια, γράφανε το όνομα εκείνου που θέλαν να ψηφίσουν, να τον εκλέξουν, ονομάστηκε, βγήκε και το ρήμα από την ψηφίδα, ψηφίζω.

Εδώ λέγει ο Κύριος, θα δώσω σε εκείνον που θα νικήσει, ως προς το περιεχόμενο της επιστολής, δεν θα παρασυρθεί από τους Νικολαΐτας, και σας είπα την περασμένη φορά τη μέθοδό τους και τη δράση τους. Σε αυτόν θα του δώσω λευκή ψηφίδα, λευκή ψήφο, δηλαδή αυτό το άσπρο βότσαλο, γιατί άσπρο, δηλαδή θα του δώσω αθωωτική ψήφο. Σημειώσατε ότι η ψήφος χρησιμοποιείται όχι μόνο στις εκλογές ενός αρχηγού, ενός λαού, αλλά χρησιμοποιείται και εις τα δικαστήρια.

Σας θυμίζω και την περίπτωση της καταδίκης ή αφέσεως, αναλόγως, του Αριστείδου, στην Αθήνα. Θυμόσαστε που πήγε κάποιος και είπε στον Αριστείδη, χωρίς να τον ξέρει τον Αριστείδη· γράψε μου σε παρακαλώ πάνω σε αυτή την πέτρα, σε αυτό το κεραμίδι, σε αυτή την πέτρα, γράψε μου το όνομα Αριστείδης.

Οπότε η ψηφίδα αυτή είχε άλλοτε καταδικαστικόν χαρακτήρα, άλλοτε δε αθωωτικόν. Όταν λοιπόν λέγει εδώ λευκή ψηφίδα, εννοεί αθωωτική ψηφίδα. Τι σημαίνει αυτό; Δεν θα έλθει εις κρίσιν ο άνθρωπος αυτός. Όπως λέγει το κατά Ιωάννην Ευαγγέλιον θαυμάσια, ότι εκείνος που επίστευσε στον Υιόν του Θεού και ζει σύμφωνα με τις εντολές του, αυτός εις κρίσιν ουκ έρχεται και ότι μεταβέβηκεν εκ του θανάτου, ποίου θανάτου, αυτού του θανάτου που λέμε, που τον λέμε βιολογικόν θάνατον, μεταβέβηκεν εκ του θανάτου εις την ζωήν και εις κρίσιν ουκ έρχεται, αυτή είναι η αθωωτική ψήφος, δεν κρίνεται, δεν έρχεται εις κρίσιν, είναι γνωστόν ότι θα έρθουν όλοι εις κρίσιν, αλλά οι Άγιοι δεν θα κριθούν, γιατί απλούστατα μεταβέβηκαν εκ του βιολογικού θανάτου,

και στην αιώνια ζωήν άνευ κρίσεως. Και επάνω εις αυτήν την ψηφίδα, την αθωωτικήν, ότι δεν θα καταδικαστεί, υπάρχει το καινούριο όνομα. Τι είναι αυτό το καινούριο όνομα; Άγνωστο. Μόνο εκείνος που παίρνει την ψηφίδα γνωρίζει το καινούριο όνομα. Λέγει και ο Άγιος Ανδρέας Καισαρείας και ο Αρέθας Καισαρείας, όνομα δε καινόν, την παρούση ζωή αγνοούμενον.

Τούτο το όνομα, οι Άγιοι κληρονομήσουσι, πως γαρ οἷόν τε φθαρτή γνώσει, τα άφθαρτα παραδηλούσθαι; Καινούριο όνομα, άφθαρτο, μόνο οι Άγιοι θα το πάρουν το όνομα αυτό, αλλά πως είναι δυνατόν ποτέ, να δηλωθούν, να γίνουν φανερά, τα άφθαρτα πράγματα, μέσα σε έναν κόσμο φθαρτό, γι' αυτό το λόγο, είναι το όνομα αυτό, απόρρητον.

Το γνωρίζει μόνο εκείνος ο οποίος παίρνει την ψηφίδα. Με αυτές τις δύο, αγαπητοί μου, επαγγελίες, ότι ο Κύριος θα δώσει εις τον νικώντα από το κεκρυμμένο μάνα που είναι ο ίδιος ο Χριστός, και με την εικόνα της λευκής ψηφίδος με το καινούργιο όνομα, τελειώνει και η επιστολή προς τον επίσκοπο της Περγάμου.

Και με τη βοήθεια του Θεού εισερχόμεθα εις την τετάρτην επιστολήν, η οποία αποτείνεται προς τον επίσκοπον της πόλεως των Θυατείρων· και τω αγγέλω της εν Θυατείροις εκκλησίας γράψον. Και εις τον επίσκοπον της εκκλησίας των Θυατείρων γράψε, λέγει στον Ιωάννη ο Κύριος.

Τετάρτη, λοιπόν, κατά σειρά, η επιστολή αυτή, η οποία αποτείνεται προς τον επίσκοπον της πόλεως των Θυατείρων, η οποία ευρίσκεται πόλις νοτιοανατολικά της πόλεως της Περγάμου, ήτο λυδική πόλις και εκτίσθη από τον Σέλευκον τον Πρώτον, ήτο η ασημοτέρα πόλις από τις επτά πόλεις που ο Κύριος στέλνει επιστολή.

Μια πόλη η οποία κατοικείται από δύο τέχνας και από εμπόρους. Θα λέγαμε σήμερα μια βιομηχανική πόλη, μια εμπορική πόλη, αλλά δεν ήταν όμως με τη λάμψη μιας Εφέσου ή μιας Σμύρνης ή μιας Περγάμου, με τις βιβλιοθήκες τους, με τους μεγάλους ναούς των, με τα κέντρα αυτά τα πνευματικά και πολιτιστικά· δεν ήταν η πόλη των Θυατείρων ή το άσημος πόλις και μικρά πόλις. Εν τούτοις, αγαπητοί μου, εις αυτήν την άσημον και μικροτέραν πόλιν, ο Κύριος στέλνει την μακροτέραν επιστολήν.

Η μεγαλυτέρα επιστολή από τις επτά επιστολές είναι η επιστολή η οποία αποτείνεται προς την πόλιν των Θυατείρων.

Δεν θα σας τη διαβάσω γιατί είναι αρκετά μεγάλη, αλλά κατευθείαν θα εννοεί στην ανάλυση. Τάδε λέγει ο Υιός του Θεού, ο έχων τους οφθαλμούς αυτού ως φλόγα πυρός, και οι πόδες αυτού όμοιοι χαλκολιβάνω. Τα εξής λέγει ο Υιός του Θεού προς τον Επίσκοπον, εννοείται, τον Θυατείρων, αυτός που έχει τα μάτια του σαν φλόγα πυρός, αυτός που τα πόδια του είναι όμοια με χαλκολίβανον, δηλαδή το μείγμα αργύρου και χαλκού και έδιναν μία ξεχωριστή λάμψη.

Το προοίμιον της επιστολής, όπως αντιλαμβάνεστε, περιέχει δύο στοιχεία. Το ένα είναι παρμένο από αυτήν την εισαγωγικήν οπτασίαν, όπως ενεφανίστηκε ο Κύριος μπροστά στα μάτια του εκπλήκτου μαθητού του Ιωάννου εις την Πάτμον, όπου και παραμένει στην στάση αυτήν και του υπαγορεύει του Ιωάννου ο Κύριος.

Εξακριβώνει και βλέπει τα βαθέα του Σατανά, αλλά έρχεται να συντρίψει με τα χαλκολίβανα πόδια, να συντρίψει τα βαθέα του Σατανά. Το δεύτερον στοιχείο είναι η αυτοσύστασις του Ιησού ως Υιού του Θεού. Τάδε λέγει ο Υιός του Θεού. Είναι τίτλος ο Υιός του Θεού, Μεσσιακός, και ανταποκρίνεται πλήρως προς το περιεχόμενον του Δευτέρου Ψαλμού, όπου ο Μεσσίας έχει την εξουσίαν επί των Εθνών και συντρίβει τους υπεναντίους, τους συντρίβει εν ράβδω σιδηρά, όπως ακριβώς συντρίβει ο κεραμεύς ή κάποιος, κάποιος, με σιδηράν ράβδον, κεραμικά σκεύη, με την ίδια ευκολία που συντρίβει κάποιος κεραμικά σκεύη, τσουκάλια στα μιά, με έναν σιδερένιο ρόπαλο, με την ίδια ευκολία θα συντρίψει τα βαθέα του Σατανά ο Κύριος.

Ως να λέγει εις τον επίσκοπον, εκεί έχεις τα βαθέα του Σατανά, αλλά μην φοβάσαι, εγώ τα βλέπω, εσύ δεν τα βλέπεις, πως να τα δεις, είναι κλεισμένα, είναι κρυφά, υπογραμμίζω, είναι κρυφά τα βαθέα του Σατανά, δεν τα βλέπεις, υπάρχει πέπλο, είναι κλειδωμένα τα βαθέα του Σατανά, είναι κλειδωμένα στο οίκημα που λέγονται, που λέγεται μασονική στοά, είναι κλειδωμένα, πού να τα βλέπεις, τα βλέπετε; Βλέπετε τίποτα; Δεν βλέπετε, αλλά εγώ τα βλέπω, αλλά και όχι, μη φοβάσαι, θα έρθω να τα συντρίψω. Πάνω σε αυτό αξίζει να σημειωθεί, αγαπητοί μου, ότι η ερμηνεία του Δευτέρου Ψαλμού, εν τω συνόλω της, ως Μεσσιακού, γίνεται από αυτόν τον ίδιον τον Κύριον, και τούτο γιατί αφορά τον εαυτόν του,

‥ Ύστερα, αγαπητοί μου, από αυτήν την εισαγωγήν ή το προοίμιον, το εισαγωγικόν προοίμιον της επιστολής, εισερχόμεθα στο κύριον θέμα.

Οἶδά σου τὰ ἔργα καὶ τὴν ἀγάπην καὶ τὴν πίστιν καὶ τὴν διακονίαν καὶ τὴν ὑπομονήν σου, καὶ τὰ ἔργα σου τὰ ἔσχατα πλείονα τῶν πρώτων. Τι ωραία, πολύ παρήγορα και πολύ επαινετικά, γνωρίζω τα έργα σου, εκείνο το γνωρίζω του Θεού, και την αγάπη σου και την πίστη σου και την διακονία σου και την υπομονή σου, και τα έργα σου τα κατοπινά είναι πιο μεγάλα, πιο τρανά, πιο σπουδαία από τα πρώτα σου έργα.

Στην επιστολή προς τον Επίσκοπο της Εθέσου, ανερθιμίστε, έγραφε «Την αγάπη σου την πρώτη αφήκα».

Και στην παρούσα επιστολή προς τον Επίσκοπο των Θυατείρων γράφει: Και τα έργα σου τα έσχατα πλείονα τῶν πρώτων, το αντίθετο. Εκείνου τα έργα τα τελευταία ήταν υποτονισμένα.

Αντιθέτως, τα έργα τα τελευταία του Επισκόπου των Θυατείρων ήταν υπερτονισμένα, σε σχέση με τα πρώτα του. Έχουμε, με άλλα λόγια, δύο πόλους κειμένους διαμετρικά περί ένα σταθμικό σημείο, μία στάθμη.

Αυτό το σταθμικό σημείο, όπως είναι ο άξονας των αλγεβρικών αριθμών με το μηδέν που είναι η στάθμη, για να σας βοηθήσω, είναι η κατάστασή μας ως διάθεση και ως ενέργεια, όταν πρώτο ξεκινάμε για την πνευματική μας ζωή.

Άλλοτε, κατερχόμεθα της αρχικής στάθμης, πάμε κάτω από το ιδέ, και ακούμε αυτό το αποκαρδιωτικό, που είπε ο Κύριος στον Επίσκοπο της Εφέσου: Την αγάπη σου την πρώτην αφήκα. Και άλλοτε, ανερχόμεθα από αυτήν την αρχικήν στάθμη, ανεβαίνομαι και ακούω με το επαινετικόν που είπε εις τον Επίσκοπο των Θυατείρων: και τα έργα σου τα έσχατα πλείονα τῶν πρώτων.

Πρέπει συνεπώς, αφού έχουμε αυτές τις δύο θέσεις και που δεν είναι τι άλλο παρά οι θέσεις των πιστών μέσα στην Εκκλησία. Είναι η ποικιλία των θέσεων, των πιστών μέσα στην Εκκλησία, ή σαν πρόσωπα ή σαν σύνολα.

Πρέπει, συνεπώς, αγαπητοί μου, ή σαν πρόσωπα ή σαν σύνολα, να κάνουμε μία αυτοκριτική και να ερωτήσουμε: Προοδεύω και κατακτώ έδαφος αγιότητος ή υποτονούμαι, κατεβαίνω; Είναι χαρακτηριστικό ότι είναι αδύνατον κανείς να μείνει στάσιμος εις την μίαν αρχικήν, δεν υπάρχει ποτέ στασιμότητα, πολύ παραπάνω στην πνευματική ζωή, εάν και σε κάθε τι άλλο θα μπορούσαμε να μιλάμε για μια στασιμότητα.

Δεν υπάρχει ποτέ στασιμότητα. Η ζωή του ανθρώπου είναι δυναμική, ή το θέλει ή δεν το θέλει. Και δεν μπορεί ποτέ να πούμε ότι αυτό είναι πάντα έτσι. Ένας πυρετός πάρτε, ένα απλο πράγμα. Ένας πυρετός. Είναι δυνατόν ποτέ να έχει μια ορισμένη στάθμη; Πάντοτε να κολλήσει το θερμόμετρο και στο 37 ή στο 36 και μισό. Ούτε πάνω, ούτε κάτω, δεν έχω το γείο. Αφού είναι ο οργανισμός ζωντανός, ο άνθρωπος. Θα κατεβεί το θερμόμετρο.

Έτσι, αγαπητοί, δεν υπάρχει καμία ενέργειά μας που να υπάρχει, να είναι καρφωμένη σε μία αρχική στάθμη. Ξένα πως, αφού δεν είναι τα πράγματα έτσι, εκείνος που λέγει, εδώ θα σταματήσω, όποιος θέλει να είμαι, η πραγματικότητα...

Ή θα ανεβεί ή θα κατεβεί, αν το θέλετε, θα κατεβεί, αν πει ότι θέλει εδώ να σταματήσει. Γι' αυτό ο καλύτερος τρόπος, και να το ενθυμίστε, ο καλύτερος τρόπος πνευματικής διατηρήσεως είναι η άνωση. Θέλεις να διατηρείς την πνευματικότητά σου, φρόντιζε να ανεβαίνεις. Εάν πεις, καλά είναι εδώ, καλά είναι εδώ, εδώ που έφτασα καλά είμαστε τώρα, από τη στιγμή που θα το πεις, θα αρχίσεις τον κατήφορο, θα αρχίσεις να κατεβαίνεις. Αυτή η παρατήρηση, όπως σας είπα, είναι επί της καθόλου ζωής μας, όχι μόνο στην πνευματική μας ζωή, σε ολόκληρη τη ζωή μας, και στη μόρφωσή μας, και στα οικονομικά μας. Θες να ανεβαίνεις, συγγνώμη, θες να διατηρηθείς, φρόντισε να ανεβαίνεις.

Γι' αυτό το λόγο, χρειάζεται μία διαρκής επαγρύπνησις επί του εαυτού μας, και ακόμη μία διαρκής αυτοκριτική. Πρέπει ακόμη να σας πω ότι εκείνος ο οποίος ξεπερνάει μια στάθμη στην Αγιότητα, δηλαδή αρχίζει να ανεβαίνει, τότε κάποια στιγμή θα αντιληφθεί ότι βρίσκεται σε μια κρίσιμη κατάσταση.

Σας παρακαλώ, προσέξτε αυτό το σημείο. Αποφασίζεις να μετανοήσεις, αδελφέ μου, αποφασίζεις να ζεις μια πνευματική ζωή, ξεκινάς. Αρχίζεις να πηγαίνεις στην Εκκλησία, αρχίζεις να εξομολογείσαι, αρχίζεις να συγκεντρώνεις τον εαυτό σου, να γνωρίσεις τον Ιησού Χριστό. Γιατί, δεν ξέρω, μιλάμε για τα μυστήρια κατά έναν τυπικό τρόπο, σαν να είναι ένα καθήκον, ενώ δεν είναι τα μυστήρια ένα καθήκον, αλλά είναι διαύλοι που μας οδηγούν στη ζωή, είναι κανάλια που μας οδηγούν στη ζωή, στον Θεό.

Έτσι, όταν αρχίζεις μέσα σου να ανεβαίνεις, κάποια στιγμή θα περάσεις μια κρίση. Μια κρίση ότι δεν μπορείς πια να ανεβείς περισσότερο, ότι κουράστηκες. Είναι μια κρίση που τη συναντάμε, όλοι την περνούν, σε εκείνους που ξεκινούν για μια πνευματική ζωή.

Φάνουν, φάνουν, λένε, μετά, τρομάζουν κάποτε, τρομάζουν, όχι, τρομάζουν. Μάλιστα οι γονείς πολλές φορές τρομάζουν για τα παιδιά τους. Να λέει το παιδί μου, που θα φτάσει, που θα φτάσει το παιδί μου, και τρομάζοντας σταματούν, λένε στο παιδί, κοίταξε, φτάνει, έως εδώ, όχι παραπάνω. Ε λοιπόν, να το ξέρουμε ότι όταν φτάσουμε να τρομάξουμε ή να κουραστούμε, σημαίνει φτάσαμε σε ένα επίπεδο κρίσεως, όπως συμβαίνει, αν φάμε κάπως πολύ φαγητό και το στομάχι βρεθεί σε μια δυσκολία να φέρει βόλτα εκείνα τα οποία δέξανε μέσα και λέμε το στομάχι περνάει μια κρίση. Τώρα, η κρίση που θα βγει, ή θα φτάσω να κάνω εμετό, ή θα φτάσει η συγκοπή της καρδίας, εκεί θα σταματήσει το στομάχι και δεν θα λειτουργεί, λέμε έσκασε. Ή θα χωνέψει το στομάχι και τότε ξεπέρασε την κρίση.

Λοιπόν, προσέξτε, συμβαίνει όχι ακριβώς και με ένα αεροπλάνο υπερηχητικών. Το παράδειγμα, πολύ παλιά σας το έχω ξαναπεί. Όταν ένα αεροπλάνο, αγαπητοί μου, ξεκινάει, αναπτύσσει ταχύτητα. Όσο αυξάνει η ταχύτητά του, τόσο η συμπεριφορά του αέρος γίνεται περισσότερο και περισσότερο στερεή.

Συνεπώς, κάποια στιγμή, όταν η ταχύτητα του αεροπλάνου γίνει πάρα πολύ μεγάλη, πόσο μεγάλη, φτάνει κοντά στην ταχύτητα του ήχου, εκεί ο αέρας πια έχει πάρει διαστάσεις στερεού, είναι σαν το αεροπλάνο να πετά εναντίον ενός βουνού, διότι ο αέρας πήρε πλέον διαστάσεις στερεού. Εάν τώρα το αεροπλάνο καταφέρει να περάσει αυτήν την κρίσιμη στάθμη, η οποία λέγεται φράγμα του ήχου, μόλις ξεπεράσει αυτήν την κρίσιμη στάθμη, μετά τσουλάει ωραία το αεροπλάνο, πετάει πολύ ωραία, όχι μόνο δεν κινδυνεύει να συντριβεί, λέγεται μετά το αεροπλάνο αυτό υπερηχητικόν, πήγε πιο πέρα από το φράγμα του ήχου, αλλά σημαίνει ότι πετάει άνετα, είναι σαν να μην υπάρχει πια ο αέρας μπροστά του. Ε, αυτό το πράγμα συμβαίνει, αγαπητοί μου, και η πνευματική ζωή.

Μόνη στάση στο κρίσιμο σημείο. Εάν δεν έχεις δειλία. Είναι θέμα δειλίας, να το ξέρετε, είναι θέμα δειλίας. «Τοῖς δὲ δειλοῖς», λέει το βιβλίο της Αποκαλύψεως, «τοῖς δὲ δειλοῖς... τὸ μέρος αὐτῶν ἐν τῇ λίμνῃ τῇ καιομένῃ πυρὶ καὶ θείῳ, ὅ ἐστιν ὁ θάνατος ὁ δεύτερος». Εάν δεν δειλιάσεις, δεν κουραστείς, ξεπεράσεις αυτό το πράγμα, τότε η παρακάτω πνευματική ζωή είναι πάρα πολύ ωραία, είναι πάρα πολύ ωραία, δηλαδή τόσο ωραία που αισθάνεσαι ότι είναι σαν κάτι συνδυασμένο με τα κύτταρά σου, ότι είναι συνδυασμένο με την ύπαρξή σου, ότι είναι μια φυσική κατάσταση. Έτσι άμα δείτε έναν πολύ πνευματικό άνθρωπο, έναν ασκητή,

που σας λέγει εκπλησσόμενος γιατί εσείς λέτε ότι δεν μπορείτε να φτάσετε εκεί που είναι αυτός, μα πως, αφού είναι πολύ εύκολο το πράγμα; Βεβαίως πέρασε και κύριος την κρίσιμη στάθμη, τώρα όμως πια αφού την ξεπέρασε, γι' αυτό είναι η ζωή πνευματική, είναι πάρα πολύ ομαλή. Το ένα αυτό. Το δεύτερο, όταν ξεπεράσουν αυτή τη στάθμη, αγαπητοί μου, και το θέμα της εγκρατείας και στο φαγητό και στο γενετήσιο, παντού είναι, όλα αυτά είναι παντού, όταν ξεπεράσεις, όταν είναι όλα πολύ ομαλά, είναι πολύ ομαλά, λες και ότι δεν υπάρχουν αυτά, έτσι λες, δεν υπάρχουν αυτά.

Και τότε ζεις, ζεις αυτή τη βαθιά ειρήνη του Θεού. Τι νομίζω ότι είναι η ειρήνη, τι νομίζετε; Όταν έχουν κατασιγάσει τα πάθη και όταν κανείς υπέρκειται του επιπέδου κρίσεως, τότε αποκτάει το αγαθό της ειρήνης, της ειρήνης των λογισμών, της ειρήνης των παθών, έχει ειρήνη.

Διάβαζα στον Άγιο Σάκο Σύρος ότι ένας, εκεί το δίγητο, ο Άγιος Σάκος Σύρος, 30 χρόνια έκανε να δικήσει κάποιους λογισμούς. 30 χρόνια. 20 χρόνια δεν είχε καμία είδηση ότι μπορούσε κάτι να έχει πετύχει. Ας πούμε, είναι τα που και εγώ.

20 χρόνια. Καμία ανοίγηση δεν είχε. Μετά τα 20 ή κάπου στα 25 χρόνια κάτι άρχισε να αντιλαμβάνεται. Και μετά κάπως βραδέως και στα 30 χρόνια πλέον είχε ειρήνη λογισμών. Ξεπέρασε της στάθμης κρίσης. Θα μου πείτε τόσα χρόνια, τόσα χρόνια. Γι' αυτό μας δόθηκε εξάλλου η ζωή. Ούτε για να κάνουμε παιδιά ή να μην κάνουμε, ούτε για να αποκτήσουμε σπίτι ή να μην αποκτήσουμε, ούτε για να αποκτήσουμε χρήματα ή να μην αποκτήσουμε.

Μας δόθηκε ακριβώς σαν πίστοση για να μπορέσουμε να ξεπεράσουμε αυτό το κρίσιμο επίπεδο. Ποδερό! Αγαπητοί μου, αυτή είναι η ορθόδοξος πνευματικότητα. Δεν μπορώ να πω κάτι διαφορετικό. Και εγώ αγωνίζομαι με εσάς και εσείς με εμένα. Δεν φτάσαμε που να φτάσουμε, αλλά αυτή είναι η ορθόδοξος πνευματικότητα.

Κρατήσατέ το, γιατί όσοι σας μιλάνε για κάτι πάρα πολύ εύκολο, μήπως είναι ξένο, αλλότριο, όθνειον, ως προς την ορθόδοξο πνευματικότητα. Και τέλος, δεύτερον, ακόμη ότι εκείνος ο οποίος είναι σε αυτό το επίπεδο, δεν θεωρεί ποτέ αγιότητα αυτό που έχει, μπορεί άλλη να θαυμάζει, δεν το θεωρεί ποτέ αγιότητα αυτό.

Το θεωρεί, αφού είναι κατακτημένο, το θεωρεί ότι είναι χαμηλό. Και συνεπώς, στρέφει τα μάτια προς ψιλότερες κορφές κατακτήσεως της Αγίοτητος. Αλλά έχω κατά σου ολίγα, καλά όλα αυτά, είδα τα έσχατά σου καλύτερα από τα πρώτα, λέει ο Κύριος, εις τον επίσκοπον των Θυατείρων Ἀλλὰ ἔχω κατὰ σοῦ ὀλίγα, τι είναι αυτά τα ολίγα τα οποία έχει εναντίον, εναντίον του Επισκόπου των Θυατείρων;

Βλέπετε όλα καλά, αλλά υπάρχει η ατέλεια, και σας είπα ότι αυτό μας παρηγορεί, γιατί και εμείς βλέπουμε τις ατέλειες. ὅτι ἀφεῖς τὴν γυναῖκα Ἰεζάβελ, ἣ λέγει ἑαυτὴν προφῆτιν, καὶ διδάσκει καὶ πλανᾷ τοὺς ἐμοὺς δούλους πορνεῦσαι καὶ φαγεῖν εἰδωλόθυτα.

Ότι έχεις αφήσει την γυναίκα, κατά την έκταση την γυναίκα σου, αλλά δεν μαρτυρείται από πάρα πολλούς κώδικες, πλην του Αλεξανδρινού κώδικος και ακόμη μερικών κωδίκων, η γυναίκα σου. Είναι όμως χωρίς το σου, ότι αυτή την γυναίκα, άφησε την γυναίκα Ιεζάβελ, η οποία λέγει για τον εαυτόν της ότι είναι προφήτης, αλλά διδάσκει και πλανά τους δικούς μου δούλους και τους πλανά να πορνεύσουν και να φάγουν ειδωλόθυτα.

Νέα, λοιπόν, πληγή, όπως βλέπετε, αγαπητοί, εις την Εκκλησία των Θυατείρων, την οποία πληγή, βεβαίως, ελέγχει ο Κύριος. Περὶ τίνος πρόκειται; Σαφώς, πρόκειται περί μιας γυναικός, δηλαδή, περί μιας γυναικός με ιστορική διάσταση, ιστορικό πρόσωπο, ήταν μια γυναίκα, πραγματικά, ήταν μια γυναίκα, η οποία ήτο μέλος της Εκκλησίας, προσέξτε, ήτο μέλος, ήτο μέλος της Εκκλησίας.

Δηλαδή, να, εκκλησιαζόταν, κοινωνούσε, γιατί δεν έλεγαν όλοι οι χριστιανοί; Η οποία όμως ισχυρίζεται ότι είναι προφήτης, ότι προφήτευε, αλλά δεν είναι, παρά ψευδοπροφήτης. Και πιο παρακάτω ο Κύριος στο κείμενο που θα διαβάσουμε, την χαρακτηρίζει ότι είναι ψευδοπροφήτης.

Και την οποία ο Κύριος χαρακτηρίζει και αποκαλεί Ιεζάβελ. Για να αντιληφθούμε όμως τι ήταν αυτή η γυναίκα και γιατί την αποκαλεί ο Κύριος Ιεζάβελ, δεν έχουμε παρά να ρίξουμε μια ματιά στην παλιά πάλι ιστορία, όπως κάναμε προηγουμένως σε περασμένο μας θέμα, με τον Βαλαάμ και τον Βαλάκ, που στάθηκαν τύποι των Νικολαϊτών. Και εδώ αυτή η γυναίκα που μιλεί περί πορνείας και ειδωλοθύτων, έστω και αν δεν είναι κυριολεκτικό το θέμα αλλά μεταφορικό, δύναται να είναι και κυριολεκτικό, αλλά φαίνεται μάλλον ότι δεν είναι τόσο κυριολεκτικό μάλλον όσο μεταφορικό.

Δηλαδή αυτή η πορνεία και τα ειδωλόθυτα δεν είναι πραγματικά, έτσι, αλλά κατά μεταφοράν. Στους Προφήτας, ότι στην Παλαιά Διαθήκη πάρα πολύ συχνά, η λέξη πορνεία και μοιχεία, γιατί ομιλεί παρακάτω περί μοιχείας, και τα τέκνα που γεννιόνται, λέει, από αυτήν, εγώ θα τα φονεύσω, λέει ο Κύριος, δεν πρόκειται μάλλον περί φυσικής σχέσης πορνείας, αλλά μεταφορικής, δηλαδή αποστασία από τον Αληθινό Θεό.

Αλλά κατά τρόπο που να μην είναι αντιληπτόν, δηλαδή περιπλανούσε. Αυτό ήταν το σπουδαίο, διότι αυτή η γυναίκα ήταν μέλος, ήταν μέλος και δεν είχε γίνει αντιληπτή ότι αυτή είναι φοβερή γυναίκα. Γιατί αυτή η περίπτωση, φαίνεται, αν δεχθούμε, αν δεχθούμε κατά κυριολεξία την περίπτωση, πορνεῦσαι καὶ φαγεῖν εἰδωλόθυτα, τότε θα πρέπει να ήταν γνωστικής πλάνης, αν θέλετε ακόμη ειδικότερα νικολαϊτικής, αλλά για τους Νικολαΐτες μίλησε στην προηγουμένη επιστολή ο Κύριος, τους οποίους εκτύπησε.

Εδώ όμως έχει μια ιδιάζουσα περίπτωση και μάλλον κατά μεταφοράν είναι η περίπτωση, δηλαδή δεν πρόκειται περί ειδωλοθύτων και πορνείας κατά κυριολεξίαν παραλαμβανομένων, αλλά κατά μεταφοράν. Και έτσι έρχεται να πλήξει, να αποκαλύψει και να πλήξει ο Κύριος αυτήν την γυναίκα. Ποια ήταν όμως η Ιεζάβελ που αποκαλεί αυτήν την γυναίκα; Η Ιεζάβελ, συμβολικό όνομα.

Όλοι θα γνωρίζετε ότι η Ιεζάβελ ήταν μια πριγκίπισσα φοινικικής καταγωγής, την οποία επανδρεύτηκε ο βασιλεύς του Βορείου Βασιλείου του Ισραήλ, ο Αχαάβ. Ήτανε δαιμονία γυναίκα, ήτανε φοβερή γυναίκα. Καταρχάς ως αυταρχική φύση είχε επιβληθεί στον σύζυγόν της και κυβερνούσε μάλλον αυτή από την παρασκηνή.

Δεύτερον, ότι εισήγαγε την ειδωλολατρεία της, φοινικικές θεότητες, και κατεδίωξε μανικώς την λατρεία του Αληθινού Θεού του Ισραήλ. Επίσης δε κατεδίωξε τον προφήτη Ηλία. Είναι στην εποχή του προφήτη Ηλία. Ήταν, σας είπα, μια φοβερή γυναίκα.

Εισήγαγε τη λατρεία του Βάαλ και φυσικά συνετέλεσε ώστε ο λαός να πορνεύσει και να φάει ειδωλόθυτα. Αλλά ακόμα εφόνευσε τους προφήτες του Θεού και κατεδίωξε τον προφήτη Ηλία, θέλοντας να τον φονεύσει. Είχε φονεύσει πολλούς προφήτες από αυτούς που λέγονται οι υιοί των προφητών.

Είχε μια κόρη, αυτή, την οποία πάντρεψε, κατάφερε να την παντρέψει, είναι εκείνοι οι δαιμονισμένοι άνθρωποι, οι φοβεροί άνθρωποι, κατάφερε να την παντρέψει με έναν πριγκυπόπουλο του Νοτίου Βασιλείου του Ισραήλ.

Και μέχρι τότε, το Νότιο Βασίλειο διατηρούσε, τουλάχιστον, την πίστη του Αληθινού Θεού. Και με το να εισαχθεί η κόρη της Ιεζάβελ εις το Νότιο Βασίλειο, να παντρευτεί πριγκυπόπουλο και μετά ταύτα βασιλέα, εις τα Ιεροσόλυμα, κατάφερε η κόρη αυτή, η φοβερή αυτή κόρη, τύπος και ομοίωμα της μάνας της Ιεζάβελ, να εισαγάγει και εκεί την ειδωλολατρεία.

Με αποτέλεσμα, οι μετέπειτα βασιλείς, πλην δύο-τριών εξαιρέσεων, οι μετέπειτα βασιλείς να υπάρξουν, συναγωνιζόμενοι στην ειδωλολατρεία και στην αμαρτία, τους βασιλείς του Βορείου Βασιλείου. Το αποτέλεσμα, να τιμωρήσει ο Θεός και το Βόρειο και το Νότιο Βασίλειο με αιχμαλωσία, το μεν Βόρειο Βασίλειο να αιχμαλωτιστεί από τους Ασσυρίους, το δε Νότιο Βασίλειον λίγο αργότερα να αιχμαλωτιστεί από τους Βαβυλωνίους.

Είδατε τι έκανε αυτή η γυναίκα με την κόρη της, να φτάσει ένας ολόκληρος λαός να καταστραφεί από την παρουσία αυτών των δύο γυναικών, μάνας και κόρης. Τώρα, ο Κύριος λέει, έχεις αυτήν τη γυναίκα, την Ιεζάβελ, η οποία πλανά τον λαό μου, που σημαίνει ότι αυτή, κατά κάποιο τρόπο, ήρκετο να καταστρέψει τον λαό του Θεού, την Εκκλησία των Θυατείρων.

Και η δυσαρέσκεια του Κυρίου, αγαπητοί, είναι ότι ο Επίσκοπος των Θυατείρων δεν απαλλοτρίωνε, θα σας διαβάσω επί λέξει, όπως ερμηνεύει ο Άνθιμος Ιεροσολύμων, στο σημείο αυτό την Αποκάλυψη, είναι του 18ου αιώνος, δεν απαλλοτρίωνε αυτήν του χριστιανικού ονόματος, αλλά την προσηγόρευε χριστιανήν και τω τοιούτω ονόματι, απατώσα τους δούλους του Θεού και υποκλίνουσα αυτούς εις την εκείνης πλάνην, πορνεῦσαι καὶ εἰδωλόθυτα φαγεῖν.

Δηλαδή, ο Επίσκοπος που ήταν το λάθος του; Ο Επίσκοπος έκανε το εξής, δεν απαλλοτρίωσε του χριστιανικού ονόματος την γυναίκα αυτήν, να πει στο ποίμνιό του ότι αυτή η γυναίκα δεν είναι χριστιανή, αλλά συνέχισε να τη λέγει χριστιανή και εφόσον την έλεγε ότι είναι χριστιανή, αυτή μπορούσε να πλανά τους χριστιανούς μέσα στην εκκλησία.

Άρα, και από εδώ βλέπουμε ότι τα ειδωλόθυτα και η πορνεία ήταν κατά μεταφορική έννοια, διότι θα ήταν φανερό να είναι ειδωλόθυτα, θα ήταν ολόκληρο νταμάρι μπροστά, θα το έβλεπε επίσης όπως και ο λαός, δηλαδή να τρώνε τα σφάγια από τις εκκλησίες των ειδώλων, αδύνατο, μεταφορικώς.

Λοιπόν, μερικῶς πρόκειται, αυτή η γυναίκα αγαπητοί μου, φαίνεται ότι παρέμεινε εκεί και στέκεται ο πρόδρομος, αυτή η γυναίκα, ο πρόδρομος του μοντανισμού. Λίγο αργότερα, στην ίδια αυτή πόλη, θα σηκωθεί κάποιος που θα λέγεται Μοντανός, και ο οποίος ήταν χριστιανός, και ο οποίος επίστευε και δίδασκε ότι είναι η ενσάρκωση του Αγίου Πνεύματος.

Ότι ο Ιησούς είναι η ενσάρκωσις του Θεού Λόγου και ο Μοντανός είναι η ενσάρκωσις του Αγίου Πνεύματος. Προσέξτε, η ενσάρκωσις του Αγίου Πνεύματος. Προσέξτε, είχε δύο γυναίκες που ήταν προφήτιδες και έλεγαν πολλές αποκαλύψεις, προφητείες, ότι εμπνέονται από το Πνεύμα το Άγιο. Εμπνέονται. Ο Κύριος αποκαλύπτει ότι ήταν ψευδοπροφήτης, όπως αυτή είναι ψευδοπροφήτις.

Αυτή είναι πρόδρομος, πρόδρομος. Ήτο λοιπόν αυτή η γυναίκα, μία προφήτις, χριστιανή, και τουλάχιστον στους απογόνους της, πνευματικούς της απογόνους, στον Μοντανό, βλέπουμε το εξής χαρακτηριστικό, υπεράγαν εγκράτεια, υπεράγαν εγκράτεια, δηλαδή, εκήρυσσε ο Μοντανός ότι ο γάμος είναι βρώμικος, δεν πρέπει να παντρεύει, και αυτός ο μοντανισμός απλώθηκε αγαπητοί μου σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Ήτανε, είχε μίαν έλξιν, επειδή είχε κάτι πολύ αυστηρό, το οποίο βεβαίως πληκτώ να σας πω, ότι η Εκκλησία κατεδίκασε, κατεδίκασε, λοιπόν, ο μοντανισμός, ο μοντανισμός, είναι τώρα το πρώτο ξεκίνημα, ο πρώτος καρπός αυτής της προφήτιδος, αυτής της γυναικός, η οποία υπάρχει εκεί μέσα, Εις την ζωή της Εκκλησίας της Γυναικός, η οποία υπάρχει εκεί μέσα, εις την ζωή της Εκκλησίας της Θεοτόκου, Ανάληψη, Ανάληψη, Ανάληψη,

Για να μιλήσουμε πρώτα ο Θεός την ερχομένη Κυριακή.