The Revelation of John 18

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Behold, I say to the angel of Thyatira: as many as do not hold this teaching, who have not known the deep things of Satan, as they call them, I lay upon you no other burden; only hold fast to what you have until I come. My beloved, this past Sunday we already worked through what these deep things of Satan are, and who the people are that get drawn into them. They are every heresy that has a gnostic coloring, whether it takes the form of societies or associations, call it whatever you like, and one of these is Freemasonry, which we had proven at length, from its own documents, to be gnostic in character. And these forms of gnosticism the Lord condemns, just as he likewise condemns Theosophy.

What is more, Theosophy is present within Freemasonry as well. All of these things, as we saw, the Lord characterizes as the deep things of Satan. Those who are led astray are, sadly, baptized Christians, who in the end not only profane, through their apostasy, the Chrismation of the Holy Spirit that they received, but little by little, the further they advance into the initiations, the more hostile they become toward the Church and the more they attack the Church, the very Church that gave them new birth, that made them spiritually alive, and now they forge every kind of slander against her.

It's well known how Freemasonry thinks about the Church. If it were possible, they would not want their eyes to fall on a single Christian. I remember, my dear ones, and I saw this myself, with my own eyes. Once, and I've told you this before, long ago, when I was a teenager, and I remember it, it will stay with me and I'll never forget it, a Masonic book came into my hands. It had belonged to a man we knew, now departed, and when he died his mother was giving away her son's things, the things of the departed man, and she had given my mother a book as well.

She says, take this for your son who reads; she was an illiterate woman, his mother, a good woman. Her son, we did not even know, we had never even suspected, even though he was an acquaintance, indeed a very close acquaintance of ours, that he was a Mason.

I began to read this book, because, mind you, the subject of Freemasonry I had first read about either in the late Trempelas, in his book On Freemasonry, and at the age of sixteen I had some awareness of it. And I remember that, after I had dug through the book thoroughly, at the beginning of one chapter, indeed there on the left, I remember even the position, it had a capital letter O with a rough breathing mark, and it said: if Christians knew what this symbol means, they would burn us alive. I read it with my own eyes, my beloved.

I'm telling you the truth. And I remember, this cursed book, I had been a little shaken by it, so I went to a friend of the departed man and I said to him, look here, because I could never have imagined that the departed man was a Freemason. The moment he saw the book in my hands, my dear ones, he snatched it away and made it disappear. He made it vanish. I no longer have it in my hands. I tell you this to show you how the Freemasons think, and we have seen it in real events as well, how fiercely they turn against the Church, which is in fact a religion. And what kind of religion is it? A demonic one, of course. Every religion outside of Christianity is a demonic religion, a fabrication of the devil.

But above all and par excellence Freemasonry, which is, according to the Lord's characterization, the depths of Satan. You can understand how these people, since it is a religion competing with Christianity, how they must feel toward Christianity and toward Christians.

But to those who were not led astray, in the letter that the Lord records, those who are found around the bishop, or rather, let me not put it that way, I say to you, the rest, the ones who remain, those of the church that dwells in Thyatira, as many as do not hold this teaching, as many as do not have this doctrine, who were not led astray and did not come to know the depths of Satan, as they call them. So now He turns toward the rest. First He had turned toward those who had been led astray by the woman Jezebel, a symbol of apostasy and of demonic possession. Now, to the faithful, 'But to you I say, to the rest,' to you who remain, the few, to you who were not led astray, to you who stood firm, He addresses His word.

It is true that there will always remain a portion that belongs to the Lord. This is the Orthodox Church, despite all her vicissitudes through time, despite all her sufferings amid the open sea of history; yet the Church will always remain Orthodox, faithful to Christ. Of course, she will be made up of the rest, that is, the remaining ones, the steadfast, the true Christians, those who are not drawn away by the various winds of every era and by the cunning tricks of crafty men.

So the remnant will remain, the faithful few, those who do not bend neck or knee to the idol-forms and to the displays of the false godhood of Baal. And look at what Holy Scripture says about this, the Apostle Paul, in Romans chapter 11, verses 4 to 5: “I have kept for Myself,” says God, “seven thousand men who have not bowed the knee to Baal. So too, then, at the present time there has come to be a remnant according to the election of grace.” The Apostle, as he writes his letter to the Romans, remembers that old episode recounted in the books of Kingdoms, with the trials of the prophet Elijah in the Northern Kingdom, when the king of the Northern Kingdom, Ahab, together with Jezebel, that terrible woman, the archetype of idolatry, and yet herself also a victim of her own idolatry,

because in reality, behind her too stood the devil. The people had been led astray into the worship of Baal. And the prophet Elijah, full of grievance, turns to God and says to Him: I, Lord, am the only one left, I alone, only I, only I, no one else worships You; everyone worships Baal. But, prophet Elijah, God had not yet revealed the truth to you.

And now He reveals it. No, He tells him, you are not alone. Do not think that you are alone. This is that same complaint we sometimes voice: but who will be saved? Are there any Christians left? Do Christians even exist? They do.

And God reveals to the Prophet Elijah and says to him: seven thousand men have remained faithful to Me. These have not bowed the knee to Baal. And if there are seven thousand men, add in their households as well and see how many they become.

At least fifty thousand people, perhaps, in the Northern Kingdom, who had stayed faithful to God. They were in hiding; they didn't dare to show their faces, because slaughter was waiting for them, after all, but they had remained faithful to God. This is what the Apostle Paul says, writing to the Romans: So too, at the present time, there has come to be a remnant, chosen by grace. And now the very same thing is happening.

In that sinful Rome, which will stand as the symbol of the new Babylon, and remember this, we will move forward when we move forward, God willing first, and we shall see Babylon used, the Harlot, the Great One, who, as it says, made drunk the peoples of the earth with her fornications and with her intoxicating, harlot wine.

And this is Rome, yet as a symbol; it is a symbol. At that time it was pagan Rome. And into that sinful city an epistle is sent to the Romans, to a city where Nero was then reigning, and the Apostle writes: my beloved Christians of Rome, just as in the days of the Prophet Elijah, so also now there exists the remnant, and it is you, according to the election of grace; it is you.

My brothers, I too must say something to you in turn. Do we have the assurance that we belong to the remnant? Do we have, my beloved, the assurance that, if we do belong to the remnant of the Church, we shall continue to belong to it?

Might there come some hour, some moment when perhaps our interests begin to creak under pressure, when we shall be bent? We know that the few will be those who will have remained faithful when the Lord comes again to the earth. The remnant shall be saved; let us know this: the remnant shall be saved.

The Apostle Paul says this plainly. The fact that only the remnant will be saved must not in the least dismay us, so that we say, only the remnant will be saved, only this will be saved. Rather, it must steel us, first, to belong to the remnant, to acquire the consciousness that we belong to the remnant. To put this to you more practically: when you look at those around us who are baptized, alas, were not the Israelites also all the people of God? Yet within the people of God there was a remnant; there was a remnant. Do you want this in the days of Christ as well?

When Christ was born, there was a remnant; there is always the remnant, the ones who are left over. All of these were the remnant who were rightly waiting for the Messiah. So now, pay attention. It is telling, there in the Gospel according to Luke, what the prophetess Anna does. Of all those who came into the temple to worship, but not everyone, only those who had set their hope rightly on the Messiah, to them Anna would say, the Messiah has come. Only to those who had a right understanding of who the Messiah was, only to them did Anna speak.

The Messiah has come, He will be born, He has come here, He has come, God Himself. Anna the prophetess was a kind of forerunner before the Forerunner, that widow of eighty-six years and so on. So let us realize that this should not discourage us. Let us not watch what those on the outside are doing, let us not say, but don't you see what this one does, what that one does. We may all be Christians on paper, by our identity card, but it is the few who will be saved.

I would say this: the remnant exists perhaps, perhaps even within the clergy itself; it exists everywhere. Were they not led astray in the time of Israel, with its falls and its seductions; was the clergy not led astray too?

To a terrible degree the Levites had been led astray, not all of them, not all. Those who refused to be led astray left the Northern Kingdom and went to the Southern Kingdom, which preserved the worship of the true God.

And so I would say to you, if we have this inner assurance that we belong to the remnant in the present time, then let us hear what else the Lord has to say to us in his letter. 'I will lay upon you no other burden; but that which ye have, hold fast till I come.' I will not impose any other burden on you, but hold fast to what you have, until I come again. A weighty word, my beloved, this word of the Lord, weighty indeed; let us pay attention to it. What is it that we have, and that the Lord commands us to hold fast? It is his Gospel, that is what we have. I will lay no other burden upon you, I will not write you more Gospel; only this, the Gospel; this is what they place in your hands, and I name it a burden for you.

It is the faith of Christ, but the whole faith of Christ, unadulterated as the Apostles and the Fathers of our Church handed it down to us. But have we considered, my beloved, what exactly these treasures are which the Lord has handed down to us; have we considered what priceless wealth this is?

And we the Orthodox have this wealth, which, if we had to record it, would leave us speechless before the sheer weight of its value, if value can even be measured. And if we could ever record everything that constitutes this treasure, we can only make a partial, sectional reference to this treasure so that we may somehow appreciate the reality of it.

And first of all there is Holy Scripture, an immense treasure, Holy Scripture; if only we could one day learn what Holy Scripture is, particularly the New Testament, written specifically in the Greek language; this matters for us Greeks, in a Greek audience at this moment, for us Greeks, in the Greek language. Then there is the Divine Liturgy; oh, the Divine Liturgy, through which we have the Mystery of the Holy Eucharist, that is to say, the Body and Blood of Christ.

These are the flesh of the Master, by which we become one body and one blood with him. Then there are the Seven Ecumenical Councils and the local councils, which through their sacred Canons regulate the moral life and secure the dogmas of our faith; these are the railings, so to speak, which keep us from falling out into error and losing our salvation.

Fourth, there are the wise writings of the Fathers of our Church, and above all of the Greek Fathers of our Church. Then there is monasticism, which with its countless flowers has given us, my beloved, eight tenths of the Saints of the Church.

You will see that the majority of the Saints, by an overwhelming majority, come from the monastic life. This very monasticism that is so attacked; but it is attacked precisely because it has value. And then we have services of unparalleled beauty, so that when foreigners come to attend, or when a service is held in Europe or anywhere else, they are left astonished.

These black brothers in Africa, my beloved, are drawn of their own accord by our Liturgy. And let me share a piece of history with you. Russia became Orthodox Christian in the tenth century, and Rome was very much present then, exerting a fearsomely strong influence, as the Western world. Russia became Orthodox and came under the Patriarchate of Constantinople. Because of what? Because of the grandeur of the Divine Liturgy and the music. They were left astonished; they said, here heaven is coming down to earth, because of this sacred reverence. If only we knew what all these services truly are, services which, if we could see them set out in their proper order,

are nothing other than a twenty-four-hour unceasing liturgy and doxology offered to the Holy Triune God. Seventh, there is our dogmatic iconography. The West has painting, little paintings, pictures; but our dogmatic iconography is something unrepeatable and without parallel.

Then there is the hymnography, the chanted poetry, both what has been published and what still lies unpublished. Who could ever devote hundreds of years to drawing out of the museums and the libraries, not only here in Greece but across the whole world, in the museums of Europe and of America, that whole mass, that unpublished mass of the Fathers, of hymnography? Who could ever do it?

If only one could; it is unspeakable, awe-inspiring, a multitude, an astonishing volume, from what has been preserved through the successive disasters and destructions these sacred treasures have suffered. Then the music; I would say Byzantine music, but in order to take in the whole Orthodox world, I would say sacred music, because perhaps elsewhere Orthodox Christians do not have Byzantine music, and that is why I put it this way.

And what is this sacred music? It is not theatrical music; it is not the operatic flourishes of the West. That may be fine art, but it is not sacred; it is not sacred. A person never rises whole and entire to heaven through such music, because, very simply, it satisfies only a certain artistic feeling of the West.

Here we do not have music that merely delights; we have music that summons forth the fear of God and the glory of God, in a truly Orthodox spirit. We have also the Martyrs, the Saints, the venerable monastic Saints, and finally we have their holy relics, a priceless treasure. All these things which I have laid before you very briefly and only in outline are what we call the Orthodox Christian Church.

And now pose to yourselves the following questions. Listen carefully. Is it possible for this treasure to be called into question? Second, is it possible that this treasure we have described could be regarded as too much and too heavy, and therefore be cut back? Third, is it possible that this treasure could be regarded as outdated and therefore in need of revision, renewal, and adaptation?

And yet, my beloved, unfortunately all three of these questions have been raised in our own time.

As to the first, is it possible for this treasure to be called into question? Indeed it is. And who are those who call this treasure into question? They are the robbers, the atheists, and the enemies, both conscious and unconscious, of the Church.

These are the ones who dispute these treasures. They are all those who do not want to see or hear anything of Christ or of Christians. They are the ones who are ready, the moment the chance is given them, to wage persecution against the Church of Christ.

And this is something that has always happened, is happening, and will keep happening until this world comes to an end. Why? Quite simply, because behind these persecutors of Christianity stands the devil who hates the good, the one who hates the Church and seeks to tear it up by the roots.

Now as to the second question, whether this treasure can be considered too much and too heavy, and therefore something to cut down. Cut something out of the Divine Liturgy, because it is long. Cut something out of the ethics of the Gospel, because it has grown old. Cut something out of the commandments, especially that 'thou shalt not commit adultery,' which is understood in its broad sense, because it includes not only adultery in the narrow sense, but every sin of the flesh: fornication, extramarital relations, to put it in a modern way, or even homosexual relations, and all those inventions of our time. In view of all these things, all of which the commandment 'thou shalt not commit adultery' includes,

they say we have to make a revision. And this revision is being made. It is happening. And if we have to consider this evil, fortunately, at least not officially from our Orthodox Church, may God lay His hand upon it, but from the offshoots of Christianity, that is, mainly the Protestants.

Mainly them first, who begin to revise, to say that this should not be so, that it should be like that, and so on and so forth. So what would we say? It is exactly what I told you, quite simply: they are the ones who wish to cut down her wealth, because they have fallen into the very heavy and deadly sin of acedia, that is, spiritual torpor, and indeed in a continuous way.

What is this sin? It is those whom the heavy sleep of a worldly mindset has overtaken, and Christ and His demands seem terribly heavy to them. And so they want to cut things down. Do you understand, my beloved, that today we Christians suffer, all of us suffer, including I who am speaking to you, from continuous acedia, from continuous spiritual torpor.

When we have no appetite, no interest in living the spiritual life, when we have no inclination to climb the steps but instead we crawl, we walk like a crab, then tell me: does or does not the sin of acedia, this spiritual laziness, this slothfulness, characterize us?

It is what the Apostle Paul says today in his Epistle to the Hebrews. If, he says, every transgression and disobedience, in the second chapter of Hebrews, received a just recompense in the Old Testament, how shall we escape, if we have neglected so great a salvation? How shall we escape the punishment of God, simply because we neglected our salvation? Notice this, only because we neglected it, not because we showed ourselves hostile toward salvation, but because we neglected it. You see that neglect is a grave sin.

And we suffer today, and this acedia then reaches the point of spiritual insensitivity. So then, when people are weighed down, you see them and they want to cut things back. You hear them say, why should the Liturgy be so long, why should it be like this, and I hear the following argument, I have heard it many times: today people are tired, they cannot sit in church.

Tired? They are not tired when they run here and there on the weekend, running to football matches, screaming themselves hoarse, shouting for their team or whatever else, and coming out of the stadiums with their voices gone? There they do not get tired. When they run on excursions for thousands of kilometers, I do not know, they run, they run, they run, there they do not get tired. When they dance at parties and go wild, there they do not get tired. At church they will get tired, they tell us.

This is what acedia of the heavy kind means, in continuous form. And then there are those who say that many things have grown old and need readjustment. Not to cut them out, but to readjust them. And these too, my beloved, who consider the wealth and the treasure of the Church to be outdated, and who supposedly seek renewal and progress and so on, these too have been overtaken by acedia, by the worldly mindset, but they hide it.

And they don't come out and say we should cut things back; instead they try, supposedly, to renew what the Church offers, as though it were something bound to the times and therefore in need of modernization. But let us stay with the last two cases, the last two arguments, in connection with the minas that the Lord entrusted to us, when He said: hold fast to what you have, until I come.

As for the first case, there is nothing to discuss. These people are atheists, full of hatred; we have nothing to answer them, for the answer to them is plain to see. So we will stay with the last two cases, those who ask that we cut back, or supposedly renew, whatever in Christianity has grown old.

My beloved, pay close attention, very close attention. The whole of Christianity is one Tradition. When we say Tradition, we mean everything that has been handed down to us by Christ, the Apostles, and the Holy Fathers. This Tradition, as the Lord Himself says, hold fast to what you have until I come; I gave it to you, hold on to it, and you shall hold it until I return at My Second Coming.

The Church is the treasure, and at the same time the treasury. So everything that exists within the Church, everything handed down by the Church, is tradition. But what is the Church? It is the body of Christ. It is Christ himself. And so, what is tradition? Christ himself. That is what tradition is: Christ himself. But does Christ, let me put it this way, does Christ have, in quotation marks, parts that we are free to throw out as we please, however it suits us? The Apostle tells us in Hebrews 13:8, "Jesus Christ, the same yesterday and today and forever." And in the same way he is one: indivisible, whole, undivided, and unadulterated.

Christ, in other words, embraces the past, His own past, together with the present and the future. What renewal, then, we ask, is it possible to bring upon Christ? Upon Christ. Christ is presented to us in His fullness by Holy Scripture. Every alteration of Holy Scripture is also an alteration of Christ.

Then we ask, where is the fury of this renewal or this cutting away aimed? At the sacred Canons that disturb people so much; at the Divine Liturgy, which also disturbs them so much; or perhaps at the iconography, which, they say, we no longer understand today. Where, in truth, can this fury of renewal find anything to fasten upon?

So listen, my dear ones, listen, and keep this in mind. All those things we mentioned before, all of them, all of them are the expression and the most exact interpretation of the whole of Holy Scripture, of the whole, entire, unchanging Christ. And so you cannot cut anything away. Let me put it in simpler words, so it sinks in: the iconography, you cannot take anything out of it or add anything to it; it expresses Christ the Apostle. The sacred canons, the same. The dogmas, the same. The holy liturgy, all of these express the unchanging Christ, the Apostle, unadulterated, whole and entire, just as Holy Scripture presents Him.

For all the things I have just told you are an expression, an expression and an interpretation of Holy Scripture, of the one and only Christ. But when those who insist on it keep demanding that the Church be renewed, that Christ and the Gospel and the Tradition be renewed, that all these things be renewed, saying that Christianity has grown old, we would have to answer them: Christianity has not grown old, nor have the Christians grown old. The Christians have withered; the faithful have withered.

Now, why they have withered, my beloved, is another story. Our Christians have withered terribly. And when someone withers, he thinks it is the fault of something outside him, while in fact the fault lies in something inside him.

We are the ones at fault. Christianity is not at fault. Christianity does not need regeneration. We need regeneration. So when we say we long for a renewal, that renewal must be turned toward us, and not toward the Tradition of the Church.

And this renewal, you will ask me, how shall we achieve it? When we approach the tradition of our Church whole, undefiled, without cuts, without mutilations, without modernizations. This is what the Church struggles for. The Church has not been narrow-minded through the centuries. The Fathers were not narrow-minded when they struggled to preserve the tradition of the Church whole and undefiled, because they knew very well that from this whole tradition true salvation would come.

Indeed, just as an example, in passing, however many times in our era an attempt at a renewal of certain things has been made, it has ended in nothing but absurdity. And here in Greece some experimental attempts have been made, in Europe far more, and we read about them in the newspapers and tear our hair out.

They say, the Liturgy as it is offered is incomprehensible, difficult; today it does not speak to the hearts of the young. What speaks to the hearts of the young? Pop music. So we shall put pop music in, and they put pop music inside the church.

Guitars, exactly as if we were walking into a revue theater, a cabaret, and we see up there on the stage the singers with their guitars, the electric ones and I don't know what else. Of course, we're standing on shaky ground here, on ideology; but since people will find all of this outside anyway, and in such abundance too, I no longer know what ground we think we're standing on. And yet the criterion is this: you brought people into the church, but where exactly did you bring them? What is the church? The Church is the Body of Christ. It is not a variety theater. Did you incorporate these people into the Body of Christ? To bring the crowd into the Body of Christ, that is what it means to make the crowd part of the Church.

In other words, I save them. But have you really saved that many? Has this music of yours saved that many? And don't even get me started on the preaching. Even on the radio you'll hear these terribly sugary, sentimental things. Never mind the preaching, never mind, all of it supposedly to draw people in. Because the result of all these experiments, my dear friends, is that it ends in absurdity. In the end we make the faith ridiculous, we turn it into a mockery, and we don't even realize it. This is what comes of that mania for modernizing things that simply cannot be modernized. There are certain basic things which, yes, can take on the form of their own age. Beyond that we cannot go. These are very basic matters.

If once the church building was constructed in one way and now we build it with different materials, if once we had candles and now we have installed electricity, these have nothing particularly modernizing about them that would cause offense. But now we are to put pop music inside, and more, and more, and many other things, or as it is in Orthodox churches abroad, unfortunately, that have suffered great corruption, only a few Orthodox hold fast, and very well at that, abroad, when above is the church and below is a dance hall, and in the dark the young men and young women go up into the church, which of course is empty at the hour when the entertainment is going on down in the hall, and there they give themselves over to whatever they give themselves over to.

The pulpits become pulpits of entertainment centers and of parties. And this is in the name of attracting our young people to be Orthodox Christians. Unthinkable. If I save the other person, only if I save him, that counts, that has weight, that tips the scale. Konstantinos Paparrigopoulos, our historian, used to say the following.

While all nations, in order to progress, need to look forward, the Greek nation, in order to progress, must look backward. What did he mean when he said the Greek nation must look backward? Because I would like to narrow things down a bit to our own space, here in our neighborhood, in our own space.

The Greek nation must turn back, to its sources, to its roots, to its history. You see how much of a struggle is being made to destroy our roots, to destroy our history.

You see how much effort is being made in our era, how much effort. And yet, if we are cut off from the very life that is ours, what do we do? We will not prosper. The same thing happens, and do not call me incorrigibly and incurably conservative; this is the reality.

I who am speaking to you am neither a progressive nor a conservative; I am none of these things. I simply see reality, nothing more. When one sees the consequences, one draws the conclusions; it is that simple.

And so the same thing applies to the Church. For her to be renewed, she must turn toward her treasures, toward what has been handed down, toward her sources. That is where the Church must turn, to her Fathers, and from there she will draw what is genuine and right in order to be renewed.

We would say that renewal does not mean the abolition or distortion of everything that came before, nor the development of new theological theories and so on, nor the search for new schemes, which we so often want to introduce into our preaching and our pastoral work, new schemes and new ideas. Renewal, rather, is the seeking out, the theological reflection upon, and the proper use of the material that already exists.

What already exists, what has been deposited with us, this gold; to deepen it, to uncover it, and to offer it always as the same thing. That is what renewal means. If you want an example, an experiment has already been carried out. It was carried out by the Russians of the diaspora, the Orthodox.

They were educated, learned men, and when they left Russia they founded schools, institutes and so forth, and they wrote books. They did nothing other than take the Fathers of our Church and present them anew.

It was considered something astonishing when Vladimir Lossky wrote The Mystical Theology of the Eastern Orthodox Church. This wonderful book has been translated into Greek; I recommend it to those of you who think you can read it, a wonderful book. You will see in its bibliography that for the most part it draws on Saint Isaac the Syrian, on Saint Maximus the Confessor, and above all on Saint Isaac the Syrian, the ascetic. When Vladimir Lossky presented this in France, in Paris, when he published it in French, Europe was left astonished.

What had been laid up as a deposit, we drew out of obscurity, we worked on it, and we offered it. This deposit of the councils, the words of the Fathers, Holy Scripture interpreted by the Fathers of our Church. This shines, it astonishes, provided it is offered pure and clean, without adulteration, undiluted and whole.

I must also tell you that this renewal, as the worldly-minded understand renewal, has terrible consequences, terrible consequences. I mentioned one case to you earlier, but I would like to tell you this as well: once we begin making renewals, whether by cutting things short or by revising and rewriting them, then we begin to lose, to lose the measures and the criteria of truth.

And then we have a rapid fall into secularization. So we get a new theory, the so-called situational ethics, that is, a kind of dialectic that occurs in the realm of nature, a kind of dialectic. You know how it goes: you have your opinion, I have my opinion, we discuss, we arrive at a new opinion, and this new opinion in turn becomes a thesis and moves on to a new antithesis.

We have a synthesis, and so on; you know the dialectical method. We usually begin this dialectical process. It is followed in the supposed renewal and so-called freshening up of the Church and of the Faith.

But I told you that what we have is rapid, headlong, vertical collapses, a loss of all measure and all criteria. Let me give you one example; I have told you many times, and by now it has become a classic. It was some years ago, but the evil only keeps getting worse as time goes on. It's about to arrive, look, right at the door, at the borders, here, at Idomeni, there, over there, it's coming, it's coming, it's here. When we heard that even the Archbishop of Canterbury had taken part in giving a pardon to homosexuality, treating it as something to be excused, we said, and I said this personally, I said, well now, this man may have graduated from universities, he may be a learned man.

And he may have read sociologies and the history of religions, histories, whatever you like, and have studied them. But this man never once opened Holy Scripture to see, quite simply, what Holy Scripture says about this sin. That it is not an illness but a sin. Why then did he not see it as a sin? He did not open Scripture; that is my puzzlement. If you can solve it for me, I believe this is your puzzlement as well. Quite simply.

When dialectic begins in the realm of religion, the loss of the criterion of truth begins. That is all; that is the answer; the criterion of truth is lost. This is the terrible consequence when we begin to supposedly modernize the faith.

Did you understand me, did you understand me. Here, tradition, we would say, does not mean fossilization, of course, but life and the continuation of life. I should not omit to tell you something that is also fashionable; it is a new theory; let me tell you this theory as well. This theory is called the repetition of the truth, the repetition; that is what this theory is called; it is a new one, the repetition of the truth.

Do you know what this is? Listen to it. At this very moment there is a church in Larissa where the Pentecostals appear under the name CHOE, CHOE, Christian Organization of Peace, which is under the Hasiotis brothers; we have spoken about them many times; I believe you are all informed about this matter, and I do not imagine that anyone would be drawn in to go even up to their door. To ask them, what is it that you want to do beyond this?

They will answer you. And together with them, all those offshoots of the heretics will answer you. The Protestants, with all their offshoots, are chiliasts. Do you know what their argument is? They have one argument: we are going back to the sources. Because things have reached such a wretched state, such a fraying, we are going back to the sources. Of necessity, when you go back to the sources, which sources? By reading, for instance, the Acts of the Apostles.

As they did, so shall we resolve it too. This argument of theirs is glaring. But when you go back, you of necessity reject the whole tradition, the very tradition you say has frayed. You also reject the Fathers of our Church. That is why it is well known that the Protestants reject the Fathers of the Church. This is well known.

But when you say you are going back, you have a repetition of the truth; listen to this theory; a repetition of the theory; that is, we advanced, we advanced, we advanced, we went astray, we came to a dead end; so then, with one leap, with one historic leap of two thousand years, is it possible to go back? Is such a leap possible? And then, what does truth mean? Truth, my beloved, is not its antiquity, as has been very rightly stressed.

It is not the test of its antiquity, but the test of its verity, the truth, the witness of the truth, of the truth and not of antiquity. You cannot say, I will go back to ancient times, because there I will find the truth. The truth is within the tradition of the Church.

Tradition is a living organism, a living organism that breathes, moves, walks and grows; that is what tradition is. When you say I will go back, it is as if you were saying, I am eighty years old, my strength has abandoned me, I reject my prior history, I do something, I do not know what, and I become a one-year-old child again.

It happens, but it is unnatural, and the proof that it is unnatural is the result: supposedly we have grown bored, we want new forms, a repetition of the truth. Come, they argue, we have the truth, come and see; and indeed you see that those who go are pleased.

They are so pleased that you say to yourself, look, look, these people; but these people never drew near the Church to find true happiness there, and now that they have gone over there they have found substitutes and they think it is happiness.

The proof is the fragmentation: since Tradition is missing here and there, the fragmentation of the faith into these offshoots of confessions of faith. Fragmentation; this is why we have hundreds of fragmented confessions, where one does not resemble the next.

In one thing only do they resemble each other: look, let us go back, to the witness of antiquity. It is not the witness of antiquity. If you wish, heresy too is a witness of antiquity, and Arianism too is a witness of antiquity. If you wish, the witness of antiquity is not sufficient; rather, what is needed is the witness of the truth. And this witness of the truth is preserved alive within the Saints and the Fathers, who have the personal experience about which they can inform us and speak to us.

They hold fast to the tradi-. The Lord said, hold fast to what you have. They hold fast to the tradi-. This 'what you have' that the Lord speaks of means, then, the faith that has been handed down, the faith which has been handed down by Christ. This 'hold fast' that the Lord said, as you can perceive, is a very strong verb and expresses, I hold firmly in my hands, and not merely, I keep in my memory or in my archives; consequently it is something truly living.

That phrase, 'until I come,' until I come again, this shows that what He handed down to us, just as He handed it down, we are obliged to hold fast to it until the Second Coming of Christ. Consequently, to hold fast to it without alterations, without changes, without curtailments and renewals according to worldly measures.

When I was ordained a priest, my beloved, some years ago now, the Bishop, after the consecration of the Holy Gifts, took the Holy Bread from the diskarion, and after he placed my hands, the right above the left in the form of a Cross, and on top of them a little sponge, let us call it, he placed the Lamb, the Lamb, the Body of Christ. As I stood before him, after he himself had laid upon my palms the Body of Christ, he said to me the following words, which form part of the ordination.

Priest, receive, take, this deposit, and guard it, until the coming of our Lord Jesus Christ, when from you He shall require it. Take this deposit. What is this deposit? The Body of Christ. For this is what He placed upon my hands. But the Body of Christ is the Church. That is to say, take the Church, hold the Church well, until Christ comes again, until His Second Coming, He who will demand from you an account of this deposit which He placed in your hands.

My beloved, it is worthy of note that during the ordination, after the consecration of the Holy Gifts has taken place and the priest has taken the Holy Bread into his hands, just as I described to you, he goes behind the Holy Table, and remains there until we reach the end of the Liturgy, in order for the faithful to receive Holy Communion.

It is a considerable length of time that he must hold the Holy Bread there; he must, he must, that is to say, in case the Holy Bread should fall, it has no other support except his cupped palms. This is a symbol that the priest is obliged to hold fast to the deposit, the Church, until the end of your life; you must keep it intact; take care, do not cast away this deposit, do not trample it underfoot, do not deny it.

There you must hold it fast. This, my beloved, is deeply moving, and for as long as I can keep a clear conscience, I want to preach to you rightly, to tell you the truth and always to tell you the truth, because the Lord entrusted to me this deposit, which is the Church; and this deposit is entrusted to every clergyman, to every clergyman, and we are bound to hand it on into his hands intact.

Undefiled. Do you grasp the weight of our responsibility? It is not a title we hold; it is a responsibility, a fearful responsibility, a fearful, dreadful responsibility, I tell you, a fearful responsibility. But still more worthy of note is what the Lord says, that I will lay upon you no other burden. He says, I will lay no other burden upon you. Of course, His Gospel is a burden; it is a labor; but He Himself assures us in His Gospel, my yoke is easy and my burden is light. When is the yoke of the Lord easy, and when is His burden light? When we truly want to be saved; and the Orthodox preaching and the tradition of the Church, just as the Lord handed it down to us and told us to hold it fast, is the preaching of salvation.

Ίδε, λέγω τω αγγέλω της Θυατείρης, όσοι ουκ έχουσι την διδαχήν ταύτην, οίτινες ουκ έγνωσαν τα βαθέα του Σατανά, ως λέγουσιν, ου βάλλω εφ' υμάς άλλο βάρος· πλην ο έχετε κρατήσατε άχρις ου αν ήξω. Ήδη αναλύσαμε αγαπητοί μου την παρελθούσα Κυριακή, ποια είναι αυτά τα βαθέα του Σατανά, και ποιοι είναι οι παρασυρόμενοι στα βαθέα του Σατανά· είναι πᾶσα γνωστικῆς χροιᾶς αἵρεσις ἢ σωματείων ἢ συλλόγων, ό,τι θέλετε πείτε, ένα εκ των οποίων είναι και ο μασονισμός που είχαμε διά πολλών αποδείξει διά των ιδίων ντοκουμέντων ότι είναι γνωστικῆς διαστάσεως, των οποίων γνωστικισμών ο Κύριος καταδικάζει, όπως ομοίως και η Θεοσοφία.

Εξάλλου η Θεοσοφία υπάρχει και μέσα εις τον μασονισμόν. Όλα αυτά ο Κύριος, είδαμε, τα χαρακτηρίζει ως βαθέα του Σατανά. Εκείνοι που παρασύρονται είναι δυστυχώς βαπτισμένοι χριστιανοί, και οι οποίοι τελικώς όχι μόνο βεβηλώνουν διά της αποστασίας των το χρίσμα του Αγίου Πνεύματος που επήραν, αλλά σιγά σιγά όσο προχωρούν στις μυήσεις τόσο και περισσότερον εχθρικοί καθίστανται κατά της Εκκλησίας και επιτίθενται κατά της Εκκλησίας, η οποία τους ανεγέννησε, η οποία τους ζωοποίησε πνευματικά, και τώρα εναντίον της χαλκεύουν τα πάντα.

Είναι γνωστό πώς σκέπτεται ο μασονισμός εναντίον της Εκκλησίας. Αν ήταν δυνατόν, να μην δουν χριστιανό τα μάτια τους. Θυμάμαι, αγαπητοί μου, το είδα ο ίδιος με τα ίδια μου τα μάτια. Κάποτε, σας το έχω ξαναπεί πολύ παλιά, ήμουν έφηβος και το θυμούμαι, θα μου μείνει αλησμόνητο, έπεσε στα χέρια μου ένα μασονικό βιβλίο, που ήταν κάποιου γνωστού μας μακαρίτου, και η μάνα του, ναι, ως πέθανε αυτός, και η μάνα του μοίραζε τα πράγματα του γιου της, του μακαρίτου, και είχε δώσει και στη μητέρα μου ένα βιβλίο.

Λέει, πάρε αυτό για τον γιο σου που διαβάζει· αγράμματη γυναίκα ήταν η μάνα του, καλή γυναίκα. Ο γιος, ούτε το ξέραμε, ούτε το είχαμε υποπτευτεί ποτέ, γνωστός μας ή πολύ γνωστός μας, ότι αυτός ήταν τέκτων μασόνος.

Εγώ άρχισα να το διαβάζω το βιβλίο αυτό, επειδή δεν σημειώσατε ότι για πρώτη φορά το θέμα του μασονισμού το είχα διαβάσει ή στον μακαρίτη τον Τρεμπέλα, το βιβλίο του Περὶ Μασονισμοῦ, και στη ηλικία 16 ετών είχα κάποια ενημέρωση, και θυμούμαι ότι, αφού το σκάλισα πολύ το βιβλίο κτλ, είχε στην αρχή ενός κεφαλαίου, μάλιστα εκεί το αριστερά, θυμούμαι και την θέση, λέγει, είχε ένα ὂ κεφαλαῖον με μία δασεία, και έλεγε: εάν εγνώριζαν οι χριστιανοί τι σημαίνει αυτό το σύμβολο, θα μας έκαιαν ζωντανούς. Το διάβαζα με τα μάτια μου, αγαπητοί μου.

Σας το λέγω, αλήθεια. Και θυμούμαι, το καταραμένο βιβλίο αυτό, είχα λίγο ταραχθεί, και πήγα σε έναν φίλον του μακαρίτου και του λέγω, κοιτάξτε, γιατί εγώ δεν μπόρεσα ποτέ να φανταστώ ότι ο μακαρίτης ήταν μασόνος. Μόλις το είδε στα χέρια μου το βιβλίο, αγαπητοί μου, το άρπαξε και το εξαφάνισε. Το εξαφάνισε. Δεν το έχω στα χέρια μου. Για να σας δείξω πώς σκέπτονται οι τέκτονες, αλλά το έχουμε δει και στα πράγματα, πόσο στρέφονται εναντίον της Εκκλησίας, η οποία ακριβώς είναι θρησκεία. Και μάλιστα τι θρησκεία; Δαιμονική, βεβαίως. Πάσα θρησκεία έξω του Χριστιανισμού είναι δαιμονική θρησκεία, κατασκεύασμα του διαβόλου.

Αλλά όλως και κατ' εξοχήν ο μασονισμός, ο οποίος είναι, κατά τον χαρακτηρισμόν του Κυρίου, τα βαθέα του Σατανά. Αντιλαμβάνεστε πώς μπορεί αυτοί οι άνθρωποι, εφόσον είναι θρησκεία, ανταγωνιζομένη του Χριστιανισμού, πώς πρέπει να αισθάνονται για τον Χριστιανισμό και για τους χριστιανούς.

Αλλά προς εκείνους οι οποίοι δεν παρεσύρθησαν, στην επιστολή που σημειώνει ο Κύριος, και οι οποίοι βρίσκονται περὶ τὸν ἐπίσκοπον, ή μάλλον δεν το λέγω αυτό, σε εσάς λέγω, τους λοιπούς, στους υπόλοιπους, τους της εκκλησίας που κατοικεί στα Θυάτειρα, όσοι δεν έχουν την διδαχὴν ταύτην, όσοι δεν έχουν αυτή την διδαχή, δεν παρεσύρθησαν και δεν έγνωσαν τα βαθέα του Σατανά, ως λέγουσιν, ώστε τώρα στρέφεται προς τους λοιπούς· πρώτα εστράφη προς εκείνους που είχαν παρασυρθεί από την γυναίκα Ιεζάβελ, σύμβολον της αποστασίας και του δαιμονισμού. Τώρα, προς τους πιστούς, ὑμῖν δὲ λέγω τοῖς λοιποῖς, σε εσάς τους λοιπούς, τους λίγους, σε εσάς που δεν παρασυρθήκατε, σε εσάς που μείνατε, αποτείνομαι.

Είναι αλήθεια ότι πάντοτε θα μένει μια μερίδα του Κυρίου. Είναι η Ορθόδοξος Εκκλησία, παρ' όλας τας περιπετείας τους κάποτε της, παρ' όλας τας κακοπαθείας της μέσα στο πέλαγος της ιστορίας, όμως η Εκκλησία θα μένει πάντοτε η Ορθόδοξος, πιστή εις τον Χριστόν. Βεβαίως, θα την αποτελούν οι λοιποί, δηλαδή οι υπόλοιποι, οι σταθεροί, οι σωστοί χριστιανοί, αυτοί που δεν παρασύρονται από τους ποικίλους ανέμους της κάθε εποχής και τα τεχνάσματα της κυβείας των πονηρών ανθρώπων.

Θα μένει λοιπόν το υπόλοιπο, το λείμμα, αυτοί που δεν κάμπτουν τράχηλον και γόνυ εις ειδωλικάς μορφάς και εκδηλώσεις ψευδοθεότητος του Βάαλ. Και δες τι λέγει πάνω σε αυτό η Αγία Γραφή, ο Απόστολος Παύλος, Ρωμαίους 11,4 έως 5· Κατέλιπον εμαυτώ, λέγει ο Θεός, επτακισχιλίους άνδρας, οίτινες ουκ έκαμψαν γόνυ τω Βάαλ. Ούτως ουν και εν τω νυν καιρώ λείμμα κατ' εκλογήν χάριτος γέγονε. Ο Απόστολος, γράφοντας τους Ρωμαίους την επιστολή του, θυμάται εκείνο το παλιό περιστατικό που αναφέρουν τα Βασιλειών με τις περιπέτειες του προφήτη Ηλία στο Βόρειο Βασίλειο, που ο βασιλεύς του Βορείου Βασιλείου Αχάβ με την Ιεζάβελ, τη φοβερή εκείνη γυναίκα, το πρωτότυπον, αλλά και αυτή θύμα της ειδωλολατρίας της,

γιατί στην πραγματικότητα πίσω και από αυτήν ήταν ο διάβολος, ο λαός είχε παρασυρθεί εις τη λατρεία του Βάαλ. Και ο προφήτης Ηλίας, γεμάτος παράπονο, στρέφεται προς τον Θεό και του λέγει, εγώ, Κύριε, απέμεινα μονότατος, εγώ μόνο, μόνο εγώ, μόνο εγώ, κανένας άλλος, δεν σε λατρεύει, όλοι λατρεύουν τον Βάαλ, προφήτη Ηλία, δεν το είχε αποκαλύψει όμως ο Θεός.

Και τώρα το αποκαλύπτει. Όχι, του λέγει, δεν είσαι μόνος, μην νομίζεις ότι είσαι μόνος. Είναι αυτό το παράπονο που κάποτε λέμε, μα ποιοι θα σωθούν, μα είναι Χριστιανοί, μα υπάρχουν Χριστιανοί; Υπάρχουν.

Και του αποκαλύπτει ο Θεός του προφήτη Ηλίου και του λέγει, 7.000 άνδρες έχουν μείνει πιστοί σε μένα, αυτοί δεν έκαμψαν γόνυ στον Βάαλ, κι αν είναι 7.000 άνδρες βάλετε και τους σπιτικούς των να δείτε πόσοι γίνονται.

Ίσως το λιγότερο 50.000 άνθρωποι εις το Βόρειον Βασίλειον, που έμειναν πιστοί στον Θεόν. Εκρύπτοντο, δεν τολμούσαν να ξεμυτίσουν, διότι τους περίμενε η σφαγή, άλλωστε, αλλά είχαν μείνει πιστοί στον Θεόν. Έτσι λέγει ο Απόστολος Παύλος, γράφοντας τους Ρωμαίους· Ούτως ουν και εν τω νυν καιρώ λείμμα κατ' εκλογήν χάριτος γέγονεν. Και τώρα το ίδιο συμβαίνει.

Σε εκείνη την αμαρτωλή Ρώμη, που θα σταθεί το σύμβολο της καινούργιας Βαβυλωνίας, και να το θυμόσαι, θα προχωρήσουμε όταν θα προχωρήσουμε, πρώτα ο Θεός, και θα δούμε να χρησιμοποιείται η Βαβυλώνα, η Πόρνη, η Μεγάλη, που εμέθυσε, λέγει, εμέθυσε τους λαούς της γης με τις πορνείες της και με το μεθυστικό πορνικό κρασί της.

Και αυτή είναι η Ρώμη, σύμβολο όμως, είναι σύμβολο. Τότε η Ρώμη, η ειδωλολατρική, μέσα σε εκείνη την αμαρτωλή πόλη, στέλνεται προς Ρωμαίους επιστολή, σε μια πόλη που τότε βασίλευε ο Νέρων, και γράφει ο Απόστολος, αγαπητοί μου Χριστιανοί Ρωμαίοι, όπως τότε στην εποχή του προφήτη Ηλιού, έτσι και τώρα υπάρχει το υπόλοιπο, είστε αυτοί, κατ' εκλογήν χάριτος, είστε αυτοί.

Αδελφοί μου, πρέπει να σας πω κάτι και εγώ με τη σειρά μου. Έχουμε την πληροφορία ότι ανήκομεν εις το λείμμα; Έχουμε, αγαπητοί μου, την πληροφορία ότι αν ανήκομεν εις το λείμμα της Εκκλησίας, θα εξακολουθήσουμε να ανήκουμε;

Μήπως κάποια ώρα, κάποια στιγμή που ίσως τα συμφέροντά μας να τρίζουν, θα καμφθούμε; Γνωρίζομεν ότι οι λίγοι θα είναι εκείνοι που θα έχουν μείνει πιστοί όταν θα έρθει ο Κύριος ξανά στη γη. Το λείμμα θα σωθεί, να το ξέρουμε, το λείμμα θα σωθεί.

Το λέγει σαφώς αυτό ο Απόστολος Παύλος. Αυτό, ότι το λείμμα θα σωθεί, δεν πρέπει καθόλου να μας πτοεί και να πούμε, μόνο το λείμμα θα σωθεί, αυτό θα σωθεί, και πρέπει να μας χαλυβδώνει, ένα, να ανήκομεν εις το λείμμα, να αποκτήσουμε την συνείδηση ότι ανήκομεν εις το λείμμα. Για να σας το πω πιο πρακτικά αυτό, όταν βλέπετε τους γύρω μας βαπτισμένους δυστυχώς, μήπως Ισραηλίτες δεν ήταν όλοι ο λαός του Θεού; Μέσα στο λαό του Θεού υπήρχε λείμμα, υπήρχε λείμμα. Το θέλετε και εις τους χρόνους του Χριστού;

Όταν ο Χριστός εγεννήθη, υπήρχε λείμμα, πάντα υπάρχει το λείμμα, το υπόλοιπον. Όλοι αυτοί ήσαν το λείμμα που περίμεναν ορθώς τον Μεσσία. Γι' αυτό και τώρα προσέξτε. Είναι δε χαρακτηριστικό εκεί στο κατά Λουκάν Ευαγγέλιο που λέγει η προφήτις Άννα, όσοι εισεπορεύοντο εις τον ναόν για να προσκυνήσουν, αλλά όχι πάντες, όσοι είχαν την ελπίδα τους σωστά στο Μεσσία. Τους έλεγε η Άννα, ο Μεσσίας ήλθε. Μόνο όσοι είχαν σωστή αντίληψη περί του Μεσσίου, σε αυτούς έλεγε η Άννα.

Ο Μεσσίας ήλθε, θα γεννήσει, ήλθε εδώ, ήλθε, ο Θεός. Ήταν ένας πρόδρομος πριν από τον Πρόδρομο, η Άννα η προφήτις, εκείνη η χήρα μετά 86 τις χρόνια κλπ. Λοιπόν, ας το ξέρουμε ότι αυτό δεν πρέπει να μας πτοεί. Μη βλέπουμε τους απ' έξω τι κάνουν, μη πούμε, μα δεν βλέπεις τι κάνει ο Α, τι κάνει ο Β, είμεθα όλοι οι Χριστιανοί στην ταυτότητα, θα σωθούν οι λίγοι.

Θα το έλεγα αυτό, το λείμμα υπάρχει ίσως, ίσως και εις αυτόν τον κλήρο, παντού υπάρχει. Μήπως δεν είχαν παρασυρθεί στην εποχή του Ισραήλ, με τις πτώσεις και τους παρασυρμούς του, δεν είχε παρασυρθεί και ο κλήρος;

Σε φοβερό βαθμό οι Λευίτες είχαν παρασυρθεί, όχι όλοι, όχι όλοι. Όσοι δεν θέλησαν να παρασυρθούν έφυγαν από το Βόρειο Βασίλειο και πήγαν στο Νότιο Βασίλειο που διατηρούσε τη λατρεία του Αληθινού Θεού.

Έτσι θα σας έλεγα, αν έχουμε αυτήν την εσωτερική πληροφορία ότι αποτελούμε το λείμμα εν τω νυν καιρώ, τότε ας ακούσουμε τι έχει επιπλέον να μας πει ο Κύριος στην επιστολή του. Ου βαλώ εφ' υμάς άλλο βάρος, πλην ο έχετε, κρατήσατε άχρις ου αν ήξω. Δε θα σας επιβάλλω άλλο βάρος, κρατήσατε όμως εκείνο που έχετε, έως ότου ξανά. Βαρυσήμαντος λόγος, αγαπητοί μου, αυτός του Κυρίου, βαρυσήμαντος, ας τον προσέξουμε. Τι είναι εκείνο το οποίο έχουμε και το οποίο εντελλόμεθα από τον Κύριον να το κρατήσουμε; Είναι το Ευαγγέλιόν του, εκείνο που έχουμε, Άλλο βάρος δεν θα σου βάλω, δεν θα σου γράψω παραπάνω Ευαγγέλιο, αυτό μόνο, το Ευαγγέλιο, αυτό είναι που σου βάζουν στα χέρια και σου το ονομάζω βάρος.

Είναι η πίστις του Χριστού, αλλά ολόκληρος η πίστις του Χριστού, ανώθευτος όπως μας την παρέδωσαν οι Απόστολοι και οι Πατέρες της Εκκλησίας μας. Αλλά σκεφτήκαμε, αγαπητοί μου, αυτών των θησαυρών, των οποίων μας παρέδωκε ο Κύριος, τι ακριβώς είναι, σκεφτήκαμε τι πλούτος ανεκτίμητος είναι;

Και εμείς οι Ορθόδοξοι έχουμε αυτόν τον πλούτο που αν έπρεπε να τον καταγράψουμε θα μέναμε άφωνοι μπροστά εις τον όγκον της τιμής του, αν έχει τιμή. Και αν μπορούσαμε ποτέ να καταγράψουμε ό,τι ακριβώς ήταν θησαυρός, έχουμε μόνο μια κατά τομής αναφορά θα κάνουμε εις αυτόν τον θησαυρό για να μπορέσουμε κάπως να εκτιμήσουμε τα πράγματα.

Και πρώτα-πρώτα είναι η Αγία Γραφή, πελώριος θησαυρός, η Αγία Γραφή, αν κάποτε μαθαίναμε τι είναι η Αγία Γραφή, ειδικότερα η Καινή Διαθήκη, ειδικότατα γραμμένη στην ελληνική γλώσσα, αυτό για μας τους Έλληνες, σε ελληνικό ακροατήριο αυτή τη στιγμή, για μας τους Έλληνες, στην ελληνική γλώσσα. Ακόμα, η Θεία Λειτουργία, ω η Θεία Λειτουργία, δια της οποίας έχουμε το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας, δηλαδή το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Αυτές τις δεσποτικές σάρκες, με τις οποίες γινόμεθα σύσσωμοι και σύναιμοι. Είναι οι επτά οικουμενικές σύνοδοι και τοπικές σύνοδοι, που με τους ιερούς των κανόνες, που ρυθμίζουν τον ηθικό βίον και την κατοχύρωση των δογμάτων της πίστεώς μας, που είναι τα κάγκελα εκείνα, που δεν μπορούμε να πέσουμε έξω εις την πλάνη και να χάσουμε τη σωτηρία.

Τέταρτον, είναι τα σοφά συγγράμματα των πατέρων της Εκκλησίας μας και προπαντός των Ελλήνων πατέρων της Εκκλησίας μας. Είναι ο Μοναχισμός, ο οποίος με τα άπειρα άνθη του έδωσε αγαπητοί μου τα οκτώ δέκατα των Αγίων της Εκκλησίας.

Θα δείτε ότι οι περισσότεροι Άγιοι κατά συντριπτική πλειονοψηφία προέρχονται από τον μοναχικό βίον. Αυτός ο οποίος τόσο βάλλεται, αλλά βάλλεται γιατί απλούστατα έχει αξία. Ακόμα έχουμε απαράμιλλες ιεράς ακολουθίες που όταν έρχονται οι ξένοι να παρακολουθήσουν ή δοθεί καμία ακολουθία στην Ευρώπη ή όπου αλλού μένουν έκπληκτοι.

Αυτοί οι μαύροι αγαπητοί μου στην Αφρική προσελκύονται μόνοι από τη λειτουργία μας. Και αν θέλω να σας πω και ένα ιστορικό, η Ρωσία έγινε ορθόδοξος χριστιανική τον δέκατο αιώνα και η Ρώμη είχε την παρουσία της και μάλιστα της επιρροή της και κατά έναν τρόπον φοβερά έντονον, ως ο δυτικός κόσμος. Η Ρωσία έγινε ορθόδοξος και εξαρτήθηκε από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, από τι; Από το μεγαλείο της Θείας Λειτουργίας και την Μουσική. Έμειναν έκπληκτοι, είπαν, εδώ κατεβαίνει ο ουρανός, γιατί υπήρχε αυτή η ιεροπρέπεια. Αν ξέραμε κάποτε τι είναι όλες αυτές οι ακολουθίες, οι οποίες δεν είναι τίποτε άλλο που εάν τις βλέπαμε στη σειρά τους,

δεν είναι παρά μία εικοσιτετράωρος αδιάλειπτος λειτουργία και δοξολογία προς τον Άγιο Τριαδικό Θεό. Είναι ακόμη έβδομον η δογματική εικονογραφία. Η δύση ζωγραφία, ζωγραφίδιο, ζωγραφιές, ενώ αυτή η δογματική αγιογραφία είναι κάτι ανεπανάληπτο και απαράλληλο.

Η ασματική, εκδεδομένη και ανέκδοτος, υμνογραφία. Ποιος θα μπορούσε να ασχοληθεί εκατοντάδες χρόνια για να βγάλει από τα μουσεία και από τις βιβλιοθήκες, όχι μόνο στον ελλαδικό χώρο, αλλά σε όλο τον κόσμο, στα μουσεία της Ευρώπης, της Αμερικής, όλος αυτός ο όγκος, ο ανέκδοτος όγκος πατέρων, υμνογραφίας, ποιος θα μπορούσε.

Αν μπορούσε, ανέκρως, φοβερά, πλήθος, όγκος, καταπληκτικός, απ' ότι σώθηκε, από τις αλλεπάλληλες φορές και καταστροφές που υφίσταντο τα χειμήλια αυτά. Η μουσική, θα έλεγα η Βυζαντινή μουσική, αλλά για να απλωθώ σ' ολόκληρο τον Ορθόδοξο κόσμο, θα έλεγα η Ιεροπρεπής μουσική, γιατί ίσως κάπου αλλού οι Ορθόδοξοι να μην έχουνε μουσική βυζαντινή, γι' αυτό το λέγω αυτό.

Και ποια είναι αυτή η ιεροπρεπής; Δεν είναι η θυμελική μουσική, δεν είναι οι κορώνες της Δύσεως. Μπορεί να είναι ωραία τέχνη, αλλά δεν είναι όμως η ιεροπρεπής, δεν είναι η ιεροπρεπής. Ποτέ ο άνθρωπος δεν ανεβαίνει ολόκληρος στον ουρανό με εκείνη την μουσική, διότι απλούστατα του ικανοποιεί μόνο ένα καλλιτεχνικό αίσθημα της Δύσεως.

Εδώ δεν έχουμε μια μουσική που απλώς τέρπει, αλλά μια μουσική που θα προκαλέσει τον Θεό, τον φόβο και την δόξα του Θεού, κατά ένα αληθινά ορθόδοξο ήθος. Έχουμε ακόμη τους Μάρτυρας, τους Αγίους, τους Οσίους, τέλος έχουμε τα Άγια Λείψανά των, θησαυρός ανεκτίμητος. Όλα αυτά που σας είπα πολύ σύντομα και κατά τομείς συνιστούν αυτό που λέμε Ορθόδοξος Χριστιανική Εκκλησία.

Και τώρα θέσατε τα εξής ερωτήματα. Προσέξτε, είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί αυτός ο θησαυρός; Δεύτερον, είναι δυνατόν αυτός ο θησαυρός που αναφέραμε να θεωρηθεί πολύς και βαρύς και συνεπώς να περικοπεί; Τρίτον, είναι δυνατόν ο θησαυρός αυτός να θεωρηθεί πεπαλαιωμένος και συνεπώς να χρήζει αναθεωρήσεως, ανανεώσεως και αναπροσαρμογής;

Και όμως, αγαπητοί μου, και τα τρία ερωτήματα δυστυχώς έχουν τεθεί στην εποχή μας.

Ως προς το πρώτο, είναι δυνατόν να αμφισβητηθεί ο θησαυρός αυτός; Μάλιστα. Και ποιοι είναι εκείνοι οι οποίοι αμφισβητούν τον θησαυρόν αυτόν; Είναι οι ληστές, οι άθεοι και οι εχθροί, συνειδητοί και ασυνείδητοι, της Εκκλησίας.

Αυτοί αμφισβητούν αυτούς τους θησαυρούς. Είναι όλοι εκείνοι που δεν θέλουν να βλέπουν ή να ακούν ούτε Χριστόν, ούτε Χριστιανούς. Είναι εκείνοι που είναι έτοιμοι, αρκεί να τους δοθεί η ευκαιρία, να ασκήσουν διωγμό εναντίον της Εκκλησίας του Χριστού.

Και είναι κάτι που έγινε πάντοτε, γίνεται και θα γίνεται μέχρι που να τελειώσει ο κόσμος αυτός. Το γιατί, απλούστατα, γιατί πίσω από αυτούς, τους διώκτες του Χριστιανισμού, βρίσκεται ο μισόκαλος διάβολος, αυτός που μισεί την Εκκλησία και ζητά να την ξεθεμελιώσει.

Ποιο είναι εκείνο ως προς το δεύτερο ερώτημα, αν ο θησαυρός δύναται να θεωρηθεί πολύς και βαρύς και συνεπώς να τον κόψουμε; Να κόψουμε από τη Θεία Λειτουργία, γιατί είναι μεγάλη. Να κόψουμε από την ηθική του Ευαγγελίου, γιατί πάλιωσε. Να κόψουμε από τις εντολές, μάλιστα εκείνο το ου μοιχεύσεις, εν τη ευρεία του εννοία εννοείται, γιατί περιλαμβάνονται μέσα όχι η μοιχεία εν τη στενή εννοία, αλλά παν σαρκικόν αμάρτημα, η πορνεία, οι εξωγαμικές σχέσεις, να το πω με ένα σύγχρονο τρόπο, ή ακόμα οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις, και όλα εκείνα τα κατασκευάσματα της εποχής μας. Εν όψει όλων αυτών, στα οποία όλα αυτά τα συμπεριλαμβάνει η εντολή ου μοιχεύσεις,

πρέπει να κάνουμε μια αναθεώρηση. Και γίνεται αυτή η αναθεώρηση. Γίνεται. Αν πρέπει να θεωρούμε αυτό κακό, και μάλιστα, ευτυχώς, όχι από την Ορθόδοξη Εκκλησία μας, τουλάχιστον επισήμως, ο Θεός να βάλει το χέρι του, αλλά από τις παραφυάδες του Χριστιανισμού, δηλαδή προτεστάντες κυρίως.

Κυρίως πρώτα, οι οποίοι αρχίζουν να αναθεωρούν, να λέγουν ότι αυτό δεν πρέπει να είναι έτσι, να πρέπει να είναι έτσι και ούτω καθεξής και λοιπά και λοιπά. Γι' αυτό τι θα λέγαμε; Είναι πραγματικό τι σας είπα, απλούστατα, είναι εκείνοι που επιθυμούν να περικόψουν τον πλούτον της, επειδή έχουν περιπέσει εις το βαρύτατον και θανάσιμον αμάρτημα, ακηδεία, και μάλιστα κατ' εξακολούθηση.

Ποιο είναι αυτό το αμάρτημα; Είναι εκείνοι που τους έχει καταλάβει ο βαρύς ύπνος του κοσμικού φρονήματος, και τους φαίνεται φοβερά βαρύς ο Χριστός και οι απαιτήσεις. Και έτσι θέλουν να περικόψουν. Το καταλαβαίνετε, αγαπητοί μου, ότι σήμερα οι Χριστιανοί μας πάσχουμε, πάσχομε όλοι μας, και εγώ που σας ομιλώ, από την ακηδεία κατ' εξακολούθηση.

Όταν δεν έχουμε την όρεξη, τα ενδιαφέροντα να ζήσουμε πνευματική ζωή, δεν έχουμε τη διάθεση να ανεβούμε σκαλοπάτια, αλλά καρκινοβατούμε, περπατούμε δηλαδή σαν τον κάβουρα. Τότε πέστε μου, μας χαρακτηρίζει ή δεν μας χαρακτηρίζει το αμάρτημα της ακηδίας, αυτής της πνευματικής τεμπελιάς, της ραθυμίας;

Είναι εκείνο που λέγει σήμερα ο Απόστολος Παύλος στην Προς Εβραίους επιστολή του. Εάν, λέγει, πάσα παράβασις και παρακοή, στο δεύτερο κεφάλαιο Προς Εβραίους, έλαβεν ένδικον μισθαποδοσίαν, στην Παλαιά Διαθήκη, εμείς πώς εκφευξόμεθα τηλικαύτης αμελήσαντες σωτηρίας; Εμείς πώς θα ξεφύγουμε από την τιμωρία του Θεού, μόνο γιατί αμελήσαμε τη σωτηρία μας; Προσέξτε, μόνο γιατί αμελήσαμε, όχι γιατί θα δείχναμε εχθρικοί απέναντι στη λύση, αλλά γιατί αμελήσαμε. Βλέπετε ότι η αμέλεια είναι βαρεία αμαρτία.

Και πάσχομε σήμερα, η οποία ακηδία φτάνει μετά στην πνευματική αναισθησία. Έτσι λοιπόν, όταν οι άνθρωποι βαρύνονται πλέον, τους βλέπετε και θέλουν να περικόπτουν. Ακούτε να λέγουν, γιατί να είναι η λειτουργία μεγάλη τόσο, γιατί να είναι τόσο, και ακούω το εξής επιχείρημα, το έχω ακούσει πολλές φορές, σήμερα ο κόσμος είναι κουρασμένος, α, δεν μπορεί να κάτσει στην εκκλησία.

Κουρασμένος; Κουρασμένος δεν είναι όταν τρέχει από εδώ και από εκεί Σαββατοκύριακο, να τρέχει στα ποδόσφαιρα, να ξελαρυγγίζεται, να φωνάζει υπέρ της ομάδος του ή ό,τι άλλο και να βγαίνουν βραχνιασμένοι από μέσα από τα γήπεδα; Εκεί δεν κουράζονται. Όταν τρέχουν σε εκδρομές χιλιάδες χιλιόμετρα, δεν ξέρω, τρέχουν, τρέχουν, τρέχουν, εκεί δεν κουράζονται. Όταν χορεύουν σε πάρτι και αλαφιάζουν, εκεί δεν κουράζονται. Στην εκκλησία θα κουραστούν να μας πάθουν.

Αυτό θα πει ακηδία βαρείας μορφής, κατ' εξακολούθηση. Και είναι εκείνοι οι οποίοι λέγουν ότι επάλιωσαν πολλά πράγματα και χρειάζονται αναπροσαρμογή. Όχι να τα περικόψουμε, αλλά να τα αναπροσαρμόσουμε. Και αυτοί το ίδιο, αγαπητοί μου, που θεωρούν παλαιωμένο τον πλούτον και τον θησαυρόν της Εκκλησίας, και ζητούν δήθεν την ανανέωση και την πρόοδο και τα λοιπά, και αυτοί το ίδιο έχουν καταληφθεί από την ακηδία, από το κοσμικό φρόνημα, αλλά το κρύπτουν.

Και δεν λέγουν να περικόψουμε, αλλά προσπαθούν δήθεν να ανανεώσουν την προσφορά της Εκκλησίας ως δήθεν υποκειμένην εις τους χρόνους και συνεπώς δεομένην εκσυγχρονισμού. Αλλά ας μείνουμε στις δύο τελευταίες περιπτώσεις, τα δύο τελευταία επιχειρήματα, ως προς το ότι στις μνας που μας έβαλε ο Κύριος, είπε, εκείνο που έχεις κράτησέ το, έως ότου έλθω.

Για την πρώτη δεν γίνεται λόγος, οι άνθρωποι αυτοί είναι άθεοι, μισητοί, δεν έχουμε τίποτα να απαντήσουμε, είναι φανερή η απάντηση σ' αυτούς. Θα μείνουμε στις δύο τελευταίες περιπτώσεις που ζητούν να περικόψουμε ή να ανανεώσουμε δήθεν ό,τι παλαιώθηκε ο Χριστιανισμός.

Αγαπητοί, προσέξτε, πολύ προσέξτε, ολόκληρος ο Χριστιανισμός είναι μία παράδοση. Παράδοση όταν λέμε, εννοούμε, παν ό,τι μας παρεδόθη, υπό του Χριστού, των Αποστόλων και των Αγίων Πατέρων. Αυτή η παράδοση, όπως το λέει ο Κύριος, κράτα αυτό που έχεις, έως ότου έλθω, εγώ σου το έδωσα, κράτα το και θα το κρατάς έως ότου ξαναγυρίσω, κατά τη Δευτέρα μου παρουσία.

Η Εκκλησία είναι ο θησαυρός και ταυτοχρόνως το θησαυροφυλάκιο, ό,τι συνεπώς υπάρχει μέσα στην Εκκλησία και παρεδόθη υπό της Εκκλησίας είναι παράδοση. Αλλά τι είναι η Εκκλησία; Είναι αυτό το σώμα του Χριστού. Είναι αυτός ο ίδιος ο Χριστός. Συνεπώς, τι είναι παράδοση; Ο ίδιος ο Χριστός. Αυτό είναι παράδοση, ο ίδιος ο Χριστός. Αλλά ο Χριστός, τα λέω ούτως, ο Χριστός έχει εντός εισαγωγικών μέρη τα οποία δίνονται να αποβάλλονται κατά το δοκούν, όπως μας έρθει; Μας λέγει ο Απόστολος εις Προς Εβραίους, 13,8, Ιησούς Χριστός χθες και σήμερον ο αυτός και εις τους αιώνας· και ομοίως, ένα, άτομον, ακέραιον, αμέριστον, ανόθευτον.

Ο Χριστός καταλαμβάνει με άλλα λόγια το παρελθόν, εκεί του, με το παρόν και το μέλλον. Ποια λοιπόν ανανέωση ερωτούμε, είναι δυνατόν να επέλθει στον Χριστόν; Τον Χριστόν. Τον Χριστόν τον παρουσιάζει ολόκληρον η Αγία Γραφή. Κάθε αλλοίωση της Αγίας Γραφής είναι και αλλοίωση του Χριστού.

Τότε ερωτούμε, πού στρέφεται η μανία αυτής της ανανεώσεως ή της περικοπής; Οι ιεροί κανόνες που ενοχλούν τόσο πολύ, η θεία λειτουργία που και αυτή ενοχλεί τόσο πολύ, ή στην εικονογραφία μου, που δεν την καταλαβαίνουμε σήμερα, που αλήθεια και τι θέλει, μπορεί να βρίσκεται αυτή η μανία της ανανεώσεως.

Λοιπόν, ακούστε, αγαπητοί, ακούστε και να τα θυμάστε. Όλα αυτά που αναφέραμε προηγουμένως, όλα αυτά, όλα αυτά είναι έκφραση και ερμηνεία ακριβεστάτη όλης της Αγίας Γραφής, του όλου ακεραίου και αναλλοιώτου Χριστού. Δεν μπορείς λοιπόν να κόψεις, θα το πω για να εντυπωθεί, με πιο απλά λόγια, η Αγιογραφία, να βγάλεις, να βάλεις, εκφράζει τον Χριστόν Απόστολον, οι ιεροί κανόνες, το ίδιο, τα δόγματα, το ίδιο, η ιερή λειτουργία, όλα αυτά εκφράζουν τον αναλλοίωτον Χριστόν, Απόστολον, ανόθευτον, ακέραιο, όπως τον παρουσιάζει η Αγία Γραφή.

Γιατί όλα αυτά που σας είπα προηγουμένως είναι έκφραση, έκφραση και ερμηνεία της Αγίας Γραφής, του ενός μόνου Χριστού. Αλλά όταν επιμένουν, αυτοί που επιμένουν να ανανεωθεί η Εκκλησία, να ανανεωθεί ο Χριστός και το Ευαγγέλιο και η παράδοση, να ανανεωθούν όλα αυτά λέγοντας ότι έχει γεράσει ο Χριστιανισμός, Θα είχαμε να τους πούμε, δεν γέρασε ο Χριστιανισμός, ούτε οι Χριστιανοί. Οι Χριστιανοί μαράζωσαν, οι πιστοί μαράζωσαν.

Τώρα το γιατί μαράζωσαν αγαπητοί μου είναι άλλη ιστορία. Μαράζωσανε φοβερά οι Χριστιανοί μας. Και όταν μαραζώνει κανείς τότε νομίζει πως φταίει αυτό που είναι έξω από αυτόν, φταίει κάτι που είναι μέσα σας.

Εμείς φταίμε. Δεν φταίει ο Χριστιανισμός. Αυτός δεν χρειάζεται αναγέννηση. Εμείς χρειαζόμαστε αναγέννηση. Όταν συνεπώς θα λέγαμε ότι επιθυμούμε μια ανανέωση, αυτή πρέπει να στραφεί σε μας και όχι στην παράδοση της Εκκλησίας.

Και αυτή η αναγέννηση θα μου πείτε πώς θα την πετύχουμε; Όταν την προσεγγίσουμε την παράδοση της Εκκλησίας μας ακέραιαν, ανόθευτον, χωρίς περιτομές, χωρίς ακρωτηριασμούς, χωρίς εκσυγχρονισμούς. Γι' αυτό αγωνίζεται η Εκκλησία. Δεν είναι στενοκέφαλοι μες τους αιώνες η Εκκλησία. Οι Πατέρες δεν ήταν στενοκέφαλοι όταν αγωνίζονται να διατηρήσουν ακέραιαν και ανόθευτον την παράδοση της Εκκλησίας, γιατί ξέραν πολύ καλά ότι από αυτήν την ακέραιαν παράδοση θα βγει και σωστή σωτηρία.

Μάλιστα έτσι σαν ένα παράδειγμα, εν παρόδω, όσες φορές στην εποχή έγινε μια προσπάθεια μιας ανανεώσεως μερικών πραγμάτων δεν κατέληξε παρά σε μια γελοιότητα. Και εδώ στην Ελλάδα γίναν κάτι απόπειρες πειραμάτων, πειραματικές απόπειρες, στην Ευρώπη πολύ περισσότερο, και διαβάζουμε σε εφημερίδες και τραβάμε τα μαλλιά μας.

Λέμε, η λειτουργία όπως προσφέρεται είναι ακατανόητη, δύσκολη, σήμερα δεν μιλάει στις καρδιές των νέων. Τι μιλάει στις καρδιές των νέων; Η pop μουσική. Θα βάλουμε pop μουσική λοιπόν, βάλανε pop μουσική μέσα στην εκκλησία.

Κιθάρες, όπως ακριβώς πάμε σε ένα θέατρο επιθεωρήσεων, ελαφρύ θέατρο και βλέπουμε εκεί απάνω στην σκηνή τους τραγουδιστάδες εκεί με τις κιθάρες, τις ηλεκτρονικές και δεν ξέρω τι, βέβαια πατάμε σε ιδεολογία, αλλά επειδή όλα θα τα βρίσκουν και έξω και τόσο πλούσια μάλιστα, δεν ξέρω σε τι να πατάμε πια, αν και το κριτήριο είναι το εξής, έφερες κόσμο μες στην εκκλησία, πού τον έφερες, τι είναι η εκκλησία, η εκκλησία τι είναι; Εκκλησία είναι το σώμα του Χριστού. Δεν είναι το θέατρο βαριετέ. Ενσωμάτωσες αυτόν τον κόσμο μέσα στο σώμα του Χριστού. Ενσωματώνω το πλήθος μέσα στο σώμα του Χριστού, θα πει το εκκλησιαστικοποιώ το πλήθος.

Δηλαδή το σώζω. Τόσο σώσες; Η τι μουσική αυτή τόσο σώσες; Άστε για το κήρυγμα. Εγώ και στο ραδιόφωνο ακόμη θα ακούσετε κάτι φοβερά γλυκανάλατα πράγματα. Άστε για το κήρυγμα, άστε, δήθεν όλα αυτά, να προσελκύσουμε κόσμο, γιατί όλα αυτά τα πειράματα, το αποτέλεσμα είναι αγαπητοί μου, να καταλήγει μία γελοιότητα, γελοιοποιούμε στο τέλος την πίστη, τη γελοιοποιούμε και δεν το καταλαβαίνουμε, είναι το αποτέλεσμα αυτής της μανίας του εκσυγχρονισμού πραγμάτων που δεν εκσυγχρονίζονται. Υπάρχουν στοιχειώδη πράγματα τα οποία, ναι, μπορούν να παίρνουν τη μορφή της εποχής τους. Δεν μπορούμε να προχωρήσουμε περισσότερο. Αυτά είναι πολύ στοιχειώδη.

Εάν κάποτε ο ναός εκτίζετο έτσι και τώρα τον κτίζουμε με άλλο υλικό, εάν κάποτε είχαμε κεριά και τώρα βάλαμε το ηλεκτρικό, αυτά δεν έχουν τίποτα το ιδιαίτερο να συγχρονίσουν που να πείραζε. Θα βάλουμε τώρα ποπ μουσική μέσα και άλλα και άλλα και άλλα πολλά πράγματα ή όπως είναι στις Ορθόδοξες δυστυχώς εκκλησίες που έχουν πάθει μεγάλη φθορά, λίγοι μόνο Ορθόδοξοι κρατάνε και πολύ καλά μάλιστα στο εξωτερικό όταν από πάνω είναι εκκλησία και από κάτω είναι αίθουσα χορού και στα σκοτεινά ανεβαίνουν οι νεαροί και οι νεαρές μέσα στην εκκλησία που είναι βέβαια άδεια την ώρα που γίνει τη διασκέδα της κάτω στην αίθουσα και εκεί επιδίδονται ό,τι σε ό,τι επιδίδονται εκε

Άμβωνες, των Κέντρων Διασκεδάσεως και των Πάρτυ. Και αυτό είναι ονόματι να προσελκύσουμε τους νέους μας για να είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί, αδιανόητο. Εάν τον σώζω τον άλλον, είδα τον σώζω, αυτό μετράει, αυτό ποντάρει, αυτό ζυγίζει. Ο Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος, αυτός ο ιστορικός μας, έλεγε το εξής.

Ενώ όλα τα έθνη έχουν ανάγκη δια να προοδεύσουν, να κοιτάζουν εμπρός, το ελληνικό έθνος δια να προοδεύσει πρέπει να κοιτάζει προς τα πίσω. Τι εννοούσε όταν έλεγε το ελληνικό έθνος πρέπει να κοιτάζει προς τα πίσω; Γιατί θα ήθελα να περιορίσω λίγο τα πράγματα στο δικό μας χώρο, εδώ στη γειτονιά μας, στο δικό μας χώρο.

Πρέπει να στρέφεται το ελληνικό έθνος πίσω, προς τις πηγές του, προς τις ρίζες του, προς την ιστορία του. Βλέπετε πόσος αγώνας γίνεται, να καταστρέψουμε τις ρίζες μας, να καταστρέψουμε την ιστορία μας.

Βλέπετε πόση προσπάθεια γίνεται, από την εποχή μας, πόση προσπάθεια γίνεται. Και όμως, άμα αποκοπούμε από την ίδια ζωή μας, τι κάνουμε; Δεν θα προκόψουμε. Το ίδιο συμβαίνει, μη με πείτε αδιόρθωτα και αθεράπευτα συντηρητικών, είναι η πραγματικότητα αυτή.

Δεν είμαι ούτε προοδευτικός και εγώ που σας μιλάω, ούτε συντηρητικός, δεν είμαι τίποτα από όλα αυτά. Βλέπω την πραγματικότητα, τίποτε άλλο. Όταν βλέπει κανείς τις επιπτώσεις, δεν βγάζει τα συμπεράσματα, για τόσο απλούν.

Έτσι λοιπόν το ίδιο πράγμα συμβαίνει και με την Εκκλησία. Για να ανανεωθεί πρέπει να στρέφεται προς τους θησαυρούς της, προς τα παραδεδομένα, προς τις πηγές της. Εκεί πρέπει να στρέφεται η Εκκλησία, στους πατέρες της και από εκεί θα πάρει εκείνο το γνήσιο το σωστό για να ανανεωθεί.

Θα λέγαμε ανανέωση, δεν σημαίνει κατάργηση ή αλλοίωση κάθε προηγουμένου πράγματος και ανάπτυξη νέων θεολογικών θεωριών κλπ. ή αναζήτηση νέων σχημάτων που πολλές φορές θέλουμε να βρούμε και αυτά τα νέα σχήματα στα κηρύγματά μας, στην ποιμαντική μας, νέα σχήματα και νέες ιδέες, Αλλά ανανέωση είναι η αναζήτηση και η θεολόγηση και η αξιοποίηση υπάρχοντος υλικού.

Αυτό που υπάρχει, αυτό που είναι κατατεθειμένο, αυτός ο χρυσός να τον βαθύνω, να τον ανακαλύψω και να τον προσφέρω πάντοτε τον ίδιο. Αυτό θα πει η ανανέωση. Αν το θέλετε ένα πείραμα έχει γίνει. Έγινε από τους Ρώσους της Διασποράς, τους Ορθοδόξους.

Μορφωμένοι, διανοούμενοι αυτοί, όταν έφυγαν από τη Ρωσία, δημιούργησαν σχολές, ινστιτούτα και λοιπά, έγραψαν βιβλία. Δεν έκαναν τίποτα, άλλο παρά πήραν τους πατέρες της Εκκλησίας μας και τους παρουσίασαν.

Θεωρήθηκε κάτι καταπληκτικό, όταν έγραψε ο Βλαδίμηρος Λόσκι τη μυστική θεολογία της Ανατολικής Ορθοδόξου Εκκλησίας. Αυτό το θαυμάσιο βιβλίο, έχει μεταφραστεί ελληνικά, το συνιστώ όσους νομίζετε που μπορεί να το διαβάσετε, θαυμάσιο βιβλίο, θα δείτε τη βιβλιογραφία του, ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος είναι ως επί το πλείστον, ο Άγιος Μάξιμος ομολογητής, προπαντός ο Άγιος Ισαάκ ο Σύρος, ασκητής, όταν το παρουσίασε αυτό ο Βλαδίμηρος Λόσκι στην Γαλλία, στο Παρίσι, όταν το εξέδωκε, γαλλικά, το εξέδωκε, η Ευρώπη έμεινε κατάπληκτη.

Αυτό που ήταν κατατεθειμένο, το βγάλαμε από την αφάνεια, το δουλέψαμε και το προσφέραμε. Αυτό, το κατατεθειμένο των συνόδων, τα λόγια των Πατέρων, η Αγία Γραφή, ερμηνευμένη από τους Πατέρες της Εκκλησίας μας. Αυτό, γυαλίζει, εκπλήττει, αρκεί να προσφερθεί ατόφιο, καθαρό, χωρίς νοθείες, αδιάλυτο και ακέραιο.

Πρέπει να σας πω ακόμη ότι αυτή η ανανέωση, όπως την εννοούμε, οι κοσμικώς φρονούντες, όπως εννοούν την ανανέωση, έχει τρομερές συνέπειες, τρομερές συνέπειες, προηγουμένως σας ανέφερα μία περίπτωση, αλλά θα ήθελα να σας έλεγα και το εξής, όταν αρχίσουμε να κάνουμε ανανεώσεις, είτε περικοπά, είτε ανανεώσεις και αναθεωρήσεις, τότε αρχίζουμε να χάνουμε, να χάνουμε τα μέτρα και τα κριτήρια της αληθείας.

Και τότε έχουμε μία ταχεία πτώσιν εις την εκκοσμίκευσιν, όπως έχουμε μία νέα θεωρία, η λεγόμενη περιπτωτική ηθική, δηλαδή είναι ένα είδος διαλεκτικής που συμβαίνει στον χώρο της Φύσεως, ένα είδος διαλεκτικής, δηλαδή όπως το ξέρετε, εσύ έχεις την άποψή σου, εγώ έχω την άποψή μου, κουβεντιάζουμε, βγάζουμε μια καινούργια άποψη, αυτή η καινούργια πάλι γίνεται θέσις, προχωράει σε μια άρση.

Έχουμε μια σύνθεση και ούτω καθεξής, ξέρετε τη μέθοδο της διαλεκτικής. Ξεκινάμε συνήθως, αυτή τη διαδικασία της διαλεκτικής. Ακολουθείται κατά την ανανέωση και κατά το φρεσκάρισμα δήθεν της Εκκλησίας και της Πίστεως.

Σας είπα όμως ότι έχουμε γρήγορα, ταχυτάτην κατακόρυφων πτώσεων, απώλειες μέτρων και κριτηρίων. Ένα θα σας αναφέρω, σας το έχω πει πολλές φορές, κατήντησε πια κλασικό. Προ ετών, αλλά και το κακό όσο πάει γίνεται χειρότερο, πρόκειται να έρθει, να, επί τη θύρα, στα σύνορα, εδώ, στην Ειδομένη, εκεί, εκεί, φτάνει, φτάνει, φτάνει. Όταν ακούγαμε ότι και ο Αρχιεπίσκοπος του Καντέρμπουρι είχε λάβει μέρος στην αμνίστευση της ομοφυλοφιλίας, είπαμε, εγώ το είπα προσωπικά, είπα, καλά, αυτός ο άνθρωπος, μπορεί να βγάλει πανεπιστήμια, να είναι σοφός.

Και κόντρα κοινωνιολογίες και ιστορία των θρησκειών, ιστορίες ό,τι θέλεις να διάβασε και να σπούδασε. Δεν άνοιξε ποτέ του αυτός ο άνθρωπος την Αγία Γραφή να δει απλά απλά τι λέγει η Αγία Γραφή για αυτό το αμάρτημα. Ότι δεν είναι αρρώστια αλλά είναι αμάρτημα. Γιατί όμως δεν το έβλεπες αμάρτημα. Δεν άνοιξε τη γραφή η απορία μου. Αν μπορείτε να μου τη λύσετε. Πιστεύω να είναι και η δική σας απορία αυτή. Απλούστατα.

Όταν αρχίζει η διαλεκτική στον χώρο της θρησκείας, αρχίζει η απώλεια του κριτηρίου της αληθείας. Αυτό είναι όλο, αυτή είναι η απάντηση, χάνεται το κριτήριο της αληθείας. Αυτή είναι η τρομερή συνέπεια όταν αρχίζουμε να εκσυγχρονίζουμε δήθεν την πίστη.

Με καταλάβατε, με καταλάβατε. Εδώ παράδοση θα λέγαμε δεν σημαίνει απολίθωση βεβαίως, αλλά ζωή και συνέχιση ζωής, δεν θα έπρεπε να παραλείψω, να σας πω κάτι που είναι και αυτό της μόδας, είναι μια καινούρια θεωρία αυτή, να σας την πω και αυτή τη θεωρία, λέγεται η θεωρία αυτή η επανάληψις της αληθείας, η επανάληψις, λέγεται αυτή η θεωρία, είναι μια καινούρια, η επανάληψις της αληθείας.

Ξέρετε τι είναι αυτό, ακούσατέ το, αυτή τη στιγμή υπάρχει εκκλησία στη Λάρισα, εμφανίζονται οι Πεντηκοστιανοί με την επωνυμία ΧΟΕ, ΧΟΕ, Χριστιανική Οργάνωση Ειρήνης, που είναι υπό τους αδελφούς Χασιώτη, πολλές φορές έχουμε μιλήσει, πιστεύω ότι είστε όλοι ενημερωμένοι για το θέμα αυτό και δεν φαντάζομαι κανείς να παρασυρθεί να πάει μέχρι την πόρτα εκείνης, για να τους ρωτήσετε, τι είναι εκείνο που θέλετε εσείς να κάνετε το παραπάνω.

Θα σας απαντήσουν. Και μαζί με αυτούς θα σας απαντήσουν όλες αυτές οι παραφυάδες των αιρετικών. Μα χιλιαστές είναι οι Προτεστάντες με όλες τις παραφυάδες τους. Ξέρετε ποιο είναι το επιχείρημά τους. Ένα είναι το επιχείρημά τους. Γυρίζουμε πίσω στις πηγές. Διότι τα πράγματα φτάσαν σε ένα κατάντημα, σε ένα ξέφτισμα και γυρίζουμε πίσω στις πηγές. Κατ' ανάγκη, όταν γυρίσεις πίσω στις πηγές, ποιες πηγές. Διαβάζοντας φέρ' ειπείν τις πράξεις των Αποστόλων.

Εκείνοι, έτσι θα λύσουμε κι εμείς. Είναι πασίδηλο αυτό το επιχείρημά του. Όταν γυρίσεις όμως πίσω, αρνείσαι κατ' ανάγκη όλη την παράδοση, την οποία μάλιστα λες ότι έχεις ξεφτίσει. Ακόμη αρνείσαι και τους πατέρες της Εκκλησίας μας. Γι' αυτό είναι γνωστό ότι οι Προτεστάντες αρνούνται τους πατέρες της Εκκλησίας. Είναι γνωστό αυτό.

Αλλά όταν λες να γυρίσεις πίσω, έχεις επανάληψη της αληθείας, ακούστε τη θεωρία αυτή, επανάληψη της θεωρίας, δηλαδή προχωρήσαμε, προχωρήσαμε, προχωρήσαμε, αστοχήσαμε, στάσαμε σε ένα αδιέξοδο, λοιπόν, με ένα σάλτο, με ένα ιστορικό σάλτο, δυο χιλιάδες χρόνια είναι δυνατόν, να γυρίσουμε πίσω, είναι δυνατός αυτός ο σάλτος, και ύστερα τι σημαίνει η αλήθεια, αλήθεια αγαπητοί μου δεν είναι η αρχαιότητά της, όπως πολύ σωστά ετονίστη.

Είναι το τεστ της αντικουητάς της, αλλά είναι το τεστ της βεριτάς της, η αλήθεια, η μαρτυρία της αληθείας, της αληθείας και όχι της αρχαιότητας. Δεν μπορείς να πεις θα γυρίσω πίσω στην αρχαία εποχή, γιατί εκεί θα βρω την αλήθεια. Η αλήθεια είναι μέσα στην παράδοση της εκκλησίας.

Η παράδοση είναι ένας ζωντανός οργανισμός, ζωντανός οργανισμός που αναπνέει, κινείται, περπατάει και αναπτύσσεται, αυτό είναι η παράδοση. Όταν λες θα ξαναγυρίσω πίσω είναι σαν να λες, είμαι 80 χρονών, με εγκατέλειψαν οι δυνάμεις μου, αρνούμαι την προηγουμένη μου ιστορία, κάτι κάνω, δεν ξέρω τι και ξαναγίνομαι πάλι ενός χρονού παιδί.

Γίνεται, είναι αφύσικο, και απόδειξη ότι είναι αφύσικο, το αποτέλεσμα ότι δήθεν βαρεθήκαμε, θέλουμε, νέα σχήματα, επανάληψη της αληθείας. Ελάτε επιχειρηματολογεί εδώ, εμείς έχουμε την αλήθεια, ελάτε να δείτε, και βλέπετε μάλιστα μια φορά εκείνοι που πάνε, ευχαριστιούνται.

τόσο ευχαριστιούνται που σου λέει, να, να, άνθρωποι, αυτοί άνθρωποι ποτέ δεν πλησίασαν την Εκκλησία για να βρούνε εκεί πραγματικά την αληθινή ευτυχία, και τώρα που πήγαν εκεί βρήκαν τα υποκατάστατα και νομίζουν ότι είναι ευτυχία.

Απόδειξη, ο κατακερματισμός, αφού λείπει η παράδοση εδώ εκεί, ο κατακερματισμός της πίστεως εις αυτές τις παραφυάδες ομολογιών πίστεως. Ο κατακερματισμός, γι' αυτό έχουμε εκατοντάδες ομολογίες κατακερματισμένες που η μία δεν μοιάζει με την άλλη.

Ένα μόνο μοιάζουν, δείτε να γυρίσουμε πίσω, εις την μαρτυρία της αρχαιότητας. Δεν είναι η μαρτυρία της αρχαιότητας. Αν το θέλετε, και η αίρεση είναι μαρτυρία της αρχαιότητας, και ο Αρειανισμός είναι μαρτυρία της αρχαιότητας. Αν το θέλετε, δεν είναι επαρκής η μαρτυρία της αρχαιότητας, αλλά η μαρτυρία της αληθείας. Αυτή δε η μαρτυρία της αληθείας, διασώζεται μέσα, κατά ζωντανό τρόπο, στους Αγίους και τους Πατέρες, που έχουν την προσωπική εμπειρία για την οποία μπορούν να μας πληροφορήσουν και να μας μιλήσουν.

Κρατούν την παρα. Ο Κύριος είπε κράτει ο έχεις. Κρατούν την παρα. Το ο έχεις, που λέγει ο Κύριος, σημαίνει λοιπόν την παραδοθείσα πίστη, η οποία και έχει παραδοθεί από τον Χριστό. Αυτό το κρατήσατε που είπε ο Κύριος, όπως αντιλαμβάνεστε, είναι ένα ρήμα πολύ ισχυρό και εκφράζει κρατώ καλά στα χέρια μου και όχι απλώς διατηρώ στη μνήμη μου ή στα αρχεία μου και συνεπώς είναι κάτι το αληθινά ζωντανό.

Εκείνο το άχρις ου ανέλθω έως ότου έλθω αυτό καταδεικνύει ότι αυτό που μας παρέδωσε, όπως μας παρέδωσε, οφείλουμε να το κρατήσουμε έως τη Δευτέρα του Χριστού παρουσία. Συνεπώς, να το κρατήσουμε χωρίς μεταβολές, χωρίς αλλαγές, χωρίς περιτομές και ανανεώσεις σε μέτρα κοσμικά.

Όταν χειροτονήθηκα ιερεύς αγαπητοί μου εδώ και κάποια χρόνια, ο Επίσκοπος μετά από τον καθαγιασμό των τιμίων δώρων επήρε τον Άγιον Άρτον από το Δισκάριον και αφού έβαλε στα χέρια μου το δεξί πάνω από το αριστερό σε σχήμα σταυρού, επ' αυτού ένα σφουγγαράκι, να το λέμε, έβαλε τον αμνόν, τον αμνόν, το σώμα του Χριστού. Όπως ήμουν μπροστά του, αφού ο ίδιος μου εναπέθεσε επί των παλαμών μου το σώμα του Χριστού, μου είπε τα εξής λόγια που αποτελούν μέρος της χειροτονίας.

Ιερέα, λάβε, πάρε, την παρακαταθήκη ταύτην, και φύλαξον αυτήν, εις την παρουσίαν, του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, ότε παρ' αυτού μέλλεις, απαιτηθήναι αυτήν. Πάρε την παρακαταθήκη. Ποια είναι αυτή η παρακαταθήκη; Το Σώμα του Χριστού. Γιατί αυτό είπε στα χέρια μου επάνω. Αλλά το Σώμα του Χριστού, είναι η Εκκλησία. Δηλαδή, πάρε την Εκκλησία, κράτα τη καλά την Εκκλησία, έως ότου ξανάρθει ο Χριστός, έως την Δευτέρα του Παρουσία, ο οποίος θα σου ζητήσει λόγο για αυτή την παρακαταθήκη που πήρε στα χέρια σου.

Αγαπητοί μου, είναι αξιοπαρατήρητο ότι κατά τη χειροτονία, αφού θα γίνει ο καθαγιασμός των τιμίων δώρων και θα πάρει ο Ιερεύς στα χέρια του τον Άγιον Άρτον, έτσι όπως σας είπα, πηγαίνει πίσω από την Αγία Τράπεζα, έως ότου φθάσουμε εις το τέλος της λειτουργίας, για να κοινωνήσουν οι πιστοί.

Είναι αρκετή ώρα που πρέπει να κρατάει εκεί, τον Άγιον Άρτον, πρέπει, πρέπει, δηλαδή σας να πέσει ο Άγιος Άρτος, δεν έχει κανέναν στήριγμα παρά μόνο τις φούχτες. Αυτό είναι σύμβολο ότι οφείλει ο Ιερεύς να κρατήσει την παρακαταθήκη, την Εκκλησία, έως το τέλος της ζωής σου, να την κρατήσεις σωστή, πρόσεξε, μην την απορρίψεις την παρακαταθήκη, μην την προδοπατήσεις, μην την αρνηθείς.

Εκεί οφείλεις να την κρατήσεις. Αυτό αγαπητοί μου είναι πολύ συγκλονιστικό και όσο μπορώ να διατηρώ μια συνείδηση θα ήθελα να σας λέγω ένα σωστό κήρυγμα, να σας πω την αλήθεια και πάντα να σας λέγω την αλήθεια επειδή μου ενεπιστεύθη ο Κύριος αυτήν την παρακαταθήκη, λέει την Εκκλησία και αυτή η παρακαταθήκη είναι εμπεπιστευμένη σε κάθε κληρικό, σε κάθε κληρικό και οφείλουμε να την παραδώσουμε στα χέρια του ακεραία.

Ανώθευτη. Αντιλαμβάνεστε την ευθύνη μας; Δεν είναι τίτλος εμείς, είναι ευθύνη, φοβερή ευθύνη, φοβερή, φρικτή ευθύνη, σας το λέγω, φοβερή ευθύνη. Αλλά ακόμη αξιοπρόσεκτον είναι αυτό που λέγει ο Κύριος ότι ου βάλω εφ' υμάς άλλο βάρος, δεν σας βάλω άλλο βάρος, οπωσδήποτε το Ευαγγέλιό του είναι ένα βάρος, είναι ένας κόπος, αλλά μας το βεβαιώνει ο ίδιος το Ευαγγέλιό του, ο ζυγός μου χρηστός και το φορτίον μου ελαφρόν, πότε είναι χρηστός ο ζυγός του Κυρίου και πότε είναι το φορτίο του ελαφρύ, όταν πραγματικά θέλουμε να σωθούμε και το ορθόδοξο κήρυγμα και η παράδοση της Εκκλησίας όπως μας παρέδωσε και ο Κύριος μας είπε να το κρατούμε καλά είναι το κήρυγμα της σωτηρίας.