The Revelation of John 29

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

And when He opened the second seal, I heard the second living creature saying: Come. And another horse went out, fiery red, and to the one seated upon it, it was given to take peace from the earth, so that men would slay one another; and a great sword was given to him. We find ourselves, my beloved, in the sixth chapter, verses three to four, in the Book of Revelation, and we are at the opening of the second seal.

Let me render in very simple words what I just read to you, although it is quite easy to grasp. When the Second Seal was opened, the Evangelist John says, I heard the second living creature say, come. And there came forth a horse that was fiery, reddish in colour.

And upon him, upon the rider of the horse, permission was given to take peace from the earth, so that men should slaughter one another. And a great sword was given to him. Indeed, when the Second Seal was opened, then, as the Evangelist tells us, a fiery horse came forth.

A reddish, red horse, to whose rider the second living creature, which is the ox, comes and says, come, come forward. This colour of the second horse, which, as I told you, is red, together with the great sword given to its rider, signifies fire and blood, that is, inward and outward war. This phrase in the sacred text is hair-raising: that they should slay one another.

The verb sphatto, to slaughter, is very intense, very resounding; it is not so much the verb to kill as the verb to slaughter, to butcher. Even in our own language we still feel this verb as something that makes the skin crawl, showing that this is not simply a murderous war but a savage one.

And this concerns civil war, or civil wars, even ordinary wars, that is, external wars between two peoples. But it seems that it refers more to civil wars, because this slaughtering of one another is more characteristic of civil war.

And I tell you truly, if there is one thing I have feared in my life, it is this very thing, civil war. There is nothing more terrible. My beloved, can you imagine, here we have at the moment a few hundred listeners.

We feel friendly sentiments toward one another, very friendly sentiments. I sit safely in my chair, I speak to you the Word of God, and you listen. Suppose, may it never happen, that a civil war could ever break out, how would one then look upon another?

Those who lived through a civil war in years past can know these feelings. They can measure them and understand and grasp that civil war is many times more dreadful than an ordinary war.

And yet the evil thing is that the arena in which these situations will take place, whether external war or civil wars, will be the whole earth, but above all and chiefly the Christian peoples. But what is this really about? And why this war, for what reason? It is well known that the Gospel is continually being preached to the world up to this day.

Right up to our own day, to the point that even the Far East has it in its various languages and dialects. But the preaching, my beloved, was not received. And so, together with its spread, persecution also began.

Persecution truly is this second phase that follows the preaching of the Gospel. The Lord said, 'And this Gospel of the kingdom shall be preached in the whole world as a witness to all the nations.' Matthew 24, 14. What does this mean? It means that this Gospel will be preached throughout the whole inhabited world, to all peoples, but as a witness. What does 'as a witness' mean?

As a testimony, that it was preached but was not believed. For when the Lord gives, as a sign of the end of history, that the Gospel will be preached to all peoples, and the Apostle Paul stresses this and tells us that the Gospel has not yet been preached to the whole world, I would say to you, my beloved, two thousand years have of course passed since then, and the Gospel has indeed been preached to the whole world.

If you tell me that it was not preached because only a third, perhaps a quarter, as we have now reached roughly a quarter of the earth's population, perhaps even a little less than a quarter of the earth's population, are not Christians but belong to other religions, I would answer you: since the Gospel has been translated into more than one thousand eight hundred languages and dialects, the Gospel has been heard; it simply has not been believed.

Open one as a sample. I happen to have one here; it is an edition of the Bible Society, in the Chinese language. I have about twenty or twenty-five samples in Chinese. It is well known that the Chinese language has many dialects and many scripts.

One script differs from another, and that is why we say, 'this is Chinese to me,' meaning it is difficult. And you will see that the Gospel has been translated into Chinese, into all its languages and dialects. And if you want, since you will tell me that it was not preached, it could have been preached, and it was preached repeatedly; China did not become Christian.

In Japan, for three centuries, attempts were made to Christianize the country. By Russian missionaries; only barely, barely, barely, around the middle of the last century, did some kind of success come, and a few thousand Japanese today are Orthodox Christians, specifically Orthodox, in fact.

But as a whole, Japan remains pagan. The Gospel has entered Japan. As I told you, this attempt has been going on for three centuries. So the Gospel has been heard. Therefore, the Gospel has been preached, my beloved.

But it has not been believed. It has not been accepted. Which means precisely what the Lord said: 'This Gospel shall be preached to all the nations, throughout the whole inhabited world, as a witness to all the nations.' As a witness, so that the peoples will not one day say to me, 'We did not hear the Gospel,' when I judge them on the basis of the Gospel; they did hear it.

This, then, is a testimony, especially from the Apostle Paul, who tells us that it will be a sign of the end of the world. The signs that Holy Scripture sets before us, by which we can discern the end of the world, the end of history, are many.

The Lord himself gave us the example of the fig tree, when he says: see the fig tree putting forth tender little leaves, you say summer is near. And when you see these things happening, you say the end is near. These are the words of the Lord himself.

The Lord hides from people the day and the hour of the end. We do not know when it will happen. But he has given us the signs of the coming of the end. And he has not only given them to us; he has even rebuked us if we do not study them.

The Lord said to those of his own time, because in history we have two basic 'last things.' The first 'last things' are in relation to the Old Testament, and they are the first coming of Christ. The second 'last things' are in relation to the New Testament, and they are the second coming of Christ.

And he said: hypocrites, you know how to read the face of the sky. You say, in the morning the sky is fiery red, because when it is red we will have good weather. In the evening the western sky is red, and you say we will have bad weather.

The face of the sky, that is to say meteorology, the weather forecasts; that is what 'the face of the sky' means. You know how to predict and to say that tomorrow it will rain or it will not rain, the weather will be fine or it will snow, and so on.

But the face of history, why do you not study it? Why do you not study Holy Scripture, so that you might know when the end will come? The Lord called hypocrites those who would not wish to learn about the end. They busy themselves with other forecasts, with other predictions: with political forecasts, with football forecasts, with weather forecasts in relation to the harvest, but the forecasts concerning the end of history leave them indifferent.

So this is how the Lord spoke. But do you want something more still? The Lord asked whether, when He comes again to the earth, He will find faith. It is a sorrowful question, left unanswered, yet the answer is plain in itself, so what is it? He will not find faith upon the earth. That is why He raises the question: when the Son of Man comes again, will He find faith upon the earth? He will not find it. He will find a few faithful, the remnant, as the Apostle Paul says. And so the Gospel will be preached only as a testimony, whether it is accepted or not, but humanity will be left without excuse.

The Lord continues, saying: you are about to hear of wars; you will hear of wars, since people will not have accepted the Gospel. A parenthesis: we will speak about wars also at the fourth seal.

For this reason I will not say much now; I will say more about wars at the fourth seal. Since, then, people will not have accepted the Gospel, it follows that, even though it is the Gospel of Peace, even Christian states will declare wars among themselves.

My beloved, Bulgaria is an Orthodox people, Orthodox and Christian. And we always have hostilities with them; why, for what reason? We ought not to have hostilities, yet we do. Why? Because we have not received the Gospel rightly. The Lord continues and says: and rumors of wars, you will see wars or hear of wars; see to it, do not be troubled, be careful, do not be alarmed, for all these things must happen, but the end is not yet. The end has not yet come; these things must happen first, for nation will rise against nation and kingdom against kingdom.

But all these things are the beginning of birth-pangs, not the end, but the beginning. Then they will hand you over to tribulation. Whom will they hand over? You. Which 'you'? The faithful, my disciples. Not only the Twelve, but all the faithful throughout the whole of history. They will hand you over to tribulation and they will kill you, and you will be hated by all the nations for my name's sake.

And then many will be scandalised, meaning among Christians, because they will not be able to bear this hatred from those who oppose them, and they will fall. That is what 'they will be scandalised' means. They will abandon their Christian identity, they will cease to be Christians, they will deny their Baptism, and they will hand one another over and hate one another.

One will hand the other over to the authorities, and one will hate the other, for the sake of my name, says the Lord. But the Lord is even more emphatic. Matthew 10:21, 'Brother will hand over brother to death.'

And this 'brother against brother' is not only between two who share the same faith, since that would at least be conceivable, where one is scandalised and the other remains Orthodox. That is conceivable. But it includes brothers in the flesh as well, those born from the same father and the same mother. One brother will hand the other over to death, 'and father, child', the father will hand over his own child, 'and children will rise up against parents and put them to death', children will rebel against their parents and put their parents to death. All these things which the Lord points out are expressed by one spare, simple image, the red horse. The red horse came out with its rider to take peace away from the earth and to impose slaughter, holding the sword.

We must, however, note something. All these things we are saying or will say, please pay attention to this point, are not specific events that we should go searching for, but a general condition.

Let us not say, ah, this is happening in our own days, or it happened then, or we are waiting for it to happen. No. It is always happening. And let us not search out specific events, but simply events, conditions. That is, we must understand the following. Just as the white horse will continually be going forth, the white horse at the opening of the First Seal, which is the continual preaching throughout the whole earth, the Gospel is continually being preached to the world.

In the same way we must understand that the red horse too is continually going forth, and the red horse is the persecution of the Gospel. Because wherever the Gospel goes, there one meets persecution. Consequently, wherever the white horse comes out, behind it comes the red horse as well.

In this way, because people do not in fact accept the Gospel, as I explained to you earlier, and consequently peace is taken away, in this way what do we have? What I was telling you last time, in the introduction. We have the cyclical method of interpreting the Apocalypse.

That is, the first horse will always be going forth, the second horse will always be going forth. Not 'it went forth' once. The Gospel was not confined only to the region and the era of the Apostles. At this very moment we are preaching the Gospel.

And at this very moment we can suffer persecution. So the white horse is always going forth, the red horse is always going forth. And as we shall see further on, the next horse, the black one, will always be going forth, and the pale horse, the green one, the Fourth Plague, will always be going forth. But we shall see this further on.

I keep returning to broaden, through examples, the cyclical method of interpretation. I want you to grasp this very clearly. Let no one fail to understand it, so that when you read Holy Scripture, you neither say that the events this book describes have already happened, nor that they will happen, but rather that they are happening continually, with this one difference: as we approach the last things, we will see a densification of these cases, a densification both in quantity and in quality. Know this well.

Saint Andrew writes, "as the preaching is being spread" — not "having been spread," but "being spread"; that is, while the preaching is continually widening, "the peace of the world was taken away," the peace of the world was destroyed. Listen to the paradox, listen to the paradox: the more the Gospel widens, the more the peace of the world is undone; the peace of the world was lost, "and with nature divided against itself, according to what was said by Christ: 'I came not to bring peace upon the earth, but a sword.'" A paradox — we will look at this, we will understand it. Of course, my dear ones, the Lord did not come to impose a sword.

And when it says here, in this seal, in the vision of the Second Seal, that 'the sword was given to the rider,' it means that the sword, that is, the sword of wars, is taken up by men against Christ.

Which means that God permits this to happen. And the Gospel expression, that God permits slaughter to take place, means that Christ came into the world to bring a sword and not peace, to bring a sword. That is, his presence lifted peace away from the earth. Why? Because men did not receive peace.

I will say more to you on the Fourth Seal, on the question of why, because it again concerns war, and it is something most vital and most significant. How was this sword given, since humanity does not receive the Gospel?

Saint Andrew of Caesarea again interprets and says that this 'being given' shows the all-wise permission of God, for 'I permit' means 'I allow,' a permission that tests the faithful servants through trials, so that on the one hand the faithful undergo testing like gold within the furnace.

As the matter stands, the theme of persecution is interwoven with the spread of the Gospel. The theme of persecution is interwoven with the spiritual life. Do you wish, my beloved, to live the spiritual life?

You will meet persecution from the very start; know that in advance. The Apostle Paul says: all who want to live godly lives will be persecuted. All who want, everyone who wants to live a life of true reverence, will be persecuted, without fail.

A man who is godly and is not persecuted, begin to doubt his godliness. Unless he is isolated somewhere in the wilderness, but there he will be persecuted by the demons. And the warfare with the demons, as is the warfare of the ascetics, is fiercer than if they were to receive attacks from men, because from men we can hide, but from the demons we cannot hide. Wherever we burrow, into whatever hole of the earth we may enter, my beloved, the demons find us.

And so we can understand once again what the Apostle Paul had said, that "through many tribulations we must enter into the Kingdom of Heaven." This "must," this "it is necessary," is not some compulsion laid upon us by God.

That God forges salvation in this way, that we must pass through tribulations, this "must" is forged by the enemies of the Gospel. And even with regard to the Lord, this "must" expresses the truth that it is impossible for the stumbling blocks not to come.

When the Lord says it is impossible for scandals not to come, He says that it is impossible for scandals not to come. But woe to that man through whom the scandals come; alas for that man through whom the scandals come. Tell me, if the scandals were being prepared by God, how would He say woe to the man who brings the scandals? Would this not be a terrible contradiction in God? This 'impossible,' then, refers to the people who will not accept the Gospel.

And these people who do not accept the Gospel, let us take note, will always exist, with a constant intensification toward the last things. The closer we draw to the last things, the more people will reject the Gospel.

Perhaps you sense it and see it within this short course of our life. Even if it is, let me put it mathematically, even if it is one 'dt' of time, that is, a differential, something very small of time. What is human life? Fifty years, seventy years, it is one 'dt' of time, a very small differential of time.

And yet, within this differential of time, we can discern, my beloved, all these things, the signs. A person who is fifty years old, sixty, seventy, has already seen them. He has seen how people lived before, he has seen how they thought then, how they think now, and how they will think tomorrow.

Michael Akominatos sums all of this up. I won't interpret it for you; I'll only read it to you. On the interpretation of the Second Seal: they understood it as the succession after the Apostles, the succession in those days of martyrs and teachers. For as the preaching spread, as the gospel kept growing, the whole inhabited world was thrown into upheaval, and there were persecutions and slaughters of those who love Christ everywhere, and a sword took the place of peace, that very peace which Christ did not come to cast upon the earth.

Therefore the horse of fire is a symbol of the burning of temptations, or of the burning zeal of the victorious martyrs, or of the pouring out of their blood. In any case, the Lord said something, and let us know it: 'and a man's enemies will be those of his own household,' a man's enemies will be those of his own home.

Someone who truly wants to live the spiritual life, if his household understands nothing, his household will quickly become hostile to him. It is tragic, it is terrible, but it is a reality. And we come now to the opening of the Third Seal.

'And when He opened the third seal, I heard the third living creature saying, Come. And I looked, and behold, a black horse, and he who sat on it had a pair of scales in his hand. And I heard as it were a voice in the midst of the four living creatures saying: A quart of wheat for a denarius, and three quarts of barley for a denarius; and do not harm the oil and the wine.'

When the third seal was opened, a black horse came forth, and to the rider of this black horse, the living creature that had the face of a man said, 'Come.' What does this 'Come' mean? It means: the time has arrived, do not hold back, you must proceed to what you are to do.

This rider was holding a yoke in his hand, a scale. The black horse symbolizes mourning and dejection, yet the mourning is greater than the wound that the rider inflicts upon those who dwell on the earth. That is, roughly one liter, about 930 grams, is the choinix; the choinix belongs to Homeric measures, they used it in the time of Homer, and Homer himself mentions it.

One choinix of wheat will cost one denarius. Three choinikes of barley will cost one denarius, given that wheat is of better quality than barley. To get a picture of the value referred to here in terms of prices and quantities, to see the high cost of living and the famine, the hunger, we need only turn back to the times of the Lord, when this text was written, to discover what the daily wage of a laborer was in that era.

In Matthew 20:2, when the Lord composes the parable of the workers in the vineyard, note that the parables of the Lord contain nothing, they are not real stories, no, they are fictional. Yet they contain nothing fanciful; they do not resemble the fables of Aesop where foxes, ravens, and lions speak.

Because in the parables people speak; there is entirely realistic content in his parables, and he draws his data from his own era. He does not insert imaginary things; thus the daily wage he gives there is the daily wage of that time.

So it says, and it is Matthew 20:2, 'And having agreed with the workers for a denarius a day, he sent them into his vineyard.' The daily wage was one denarius per day. Consequently, with one laborer's daily wage one could buy a single liter of wheat or three liters of barley.

Of barley. If today we are to consider that a laborer's daily wage is roughly one thousand drachmas, then one liter, those 900 grams of wheat, would have to be priced at a thousand drachmas, and the barley at around 300 drachmas. The kilo, or rather less than a kilo, the 900 grams.

I remember, a little before the liberation from the Germans, the price of an egg had reached 200 million in Athens. As to the price and the high cost of things, in terms of quantity, the matter is expressed by the balance of the Rider, which is what we know as the ration card.

Even so, the famine that this plague describes to us here will not be so terrible, because the voice heard from among the four living creatures adds, "and do not harm the oil and the wine"; that is, let these two not be struck, since they too are basic to human nourishment.

It is well known that wheat, that is flour and bread, oil, and wine are three representative items of human nourishment. That is why at the Artoklasia, the blessing of the loaves, we have the bread, the loaves if you will, and we also have two small vessels, one containing oil and the other containing wine.

They are representative of human nourishment. That is why we pray to God in the service of the Artoklasia, the blessing of the loaves, that we may never be deprived of these foods, but that the Lord may bless them and that we may always have provisions in our home.

That is why we also say to those who celebrate this feast, this feast and festival, may their storerooms, their pantries, be full, be filled to overflowing. May we never come to the evil of hunger, because truly I tell you, hunger is a terrible counselor; hunger is a terrible thing, hunger is a terrible thing. Only those who have been able to know what hunger means can grasp the weight of my words at this moment. Perhaps this happens through God's providence for the faithful and for their sake. We draw this from what the Lord says: if God had not cut short the days, that is, had not shortened the times of trial, and this for the sake of the faithful, no one would be able to live upon the earth.

The ever-memorable Panagiotis Bratsiotis, professor of theology and academician, now reposed, notes the following in his commentary on the Apocalypse. I quote: the love of God tempers the severity of His judgment.

In any case, this is a milder plague than the Greek Famine, that dreadful winter of 1941 to 1942. Those who lived in Athens in '41 and '42 can judge what hunger meant in that period. He is a witness to what happened, he is a witness.

I will not forget, my beloved, I remember it very well, what bread we found during that time, if we found bread at all. Listen, let me give you a description; it is not so much for the grown-ups as for the young ones, and I would ask that these memories are very important so that we may prepare for the future. I remember, the bakeries gave out bread. What bread? No one ever learned the composition of that bread. They said it was made of wood, they called it wood-bread. It was corn, it was a strange thing.

The point is that it could not be kneaded; they put it inside metal sheets, and because it stuck to the bottom of the sheet, for that reason they would put paper underneath, and then they would cut it and, just as we use a little spatula to lift out baklava, that is how they would lift the bread out of there, I mean along with the paper, which would not come off, and who was going to wait to peel off the paper? We ate it as it was.

And this bread came to about 30 drams per person, by ration card, roughly 100 grams, but only about once every five days or once a week, not every day. And we had to wait outside the bakery in a line to get this bread, this wood-bread.

And we had to have gone very early in the morning to get the bread at one or two in the afternoon, because as if it were yesterday's they put it inside to be baked and it would not bake; for if one happened to be among the last in line, he was in danger of not getting any, because it would run out.

And you can understand that we sat there in line for hours upon hours, once we learned that the bakery was giving out bread once every five days or once a week. And only, I repeat, 30 drams per person. So, what do you say to that?

And I say this especially for the younger ones, please, the ones who play football with bread. They throw it around. When they've brought, or bought, a sandwich there and eaten it, and now they have some left over, they've had their fill. They give it a kick and toss it away. Oh, my children, a kick at the bread, a kick at the bread, this is an affront against God, an affront.

If, however, we are to seek the deeper causes of this plague, of the famine, of the hunger that comes as the third plague, that is, what the third opening comes to show us, as also with the second and the fourth, where we will again see the theme of hunger together with that of war, we must take the matter back to Leviticus.

There God promises His good things to His people, provided the people remain faithful to God and to His commandments. If the people turn away and fall into idolatry, then many calamities await the people of God, and among them is famine.

The plagues, then, are given because their cause is the apostasy of human beings. This is the chief cause: the apostasy of man from God. Listen to how Leviticus puts it: 'If you walk in my statutes and keep my commandments and do them, then I will give the rain' — I will give the rain — 'and the earth shall yield its produce,' and the land will give its fruit, listen, 'and you shall eat the old, and the old of the old.'

The new harvest will be coming in and will find the old still in your storehouses. The old harvest will be so abundant, and the new harvest more abundant still. And so you will have 'the old, and the old of the old' — not just last year's, but the year before, and the year before that.

'And you shall bring out the old to make room for the new' — you will pull the old out of the storehouses in front of the new produce, because you no longer have storehouses to put it in, to store away your good things. If you listen to me, keep my commandments, and do not fall into idolatry.

But if you do not obey me, God says to his people, when you do not listen to me, then: 'They shall dole out your bread by weight, and you shall eat and not be satisfied.' Then you will get your bread on a ration card. 'By weight' means on the scale, a fixed amount, by ration card, and you will eat and never be filled. Leviticus, chapter 26, verses 3 and 4, chapter 10, verse 14 — forgive me — verse 10, verse 14, verse 26. These above all, and these I offer to you.

The prophet Isaiah warns of these same things, my beloved, in Isaiah 3:1, and the prophet Ezekiel in Ezekiel 4:16. And the Lord Himself foretells it, in Matthew 24:8: 'And there will be famines,' spelled one way, which means hunger, 'and pestilences,' spelled another way, which means diseases, 'and earthquakes in various places; but all these are the beginning of birth pains.'

What must all the faithful do, my beloved, when they study all these things and are warned about the plagues that are coming? What must they do? At this moment I myself have drawn these things from the book of the Apocalypse, and I come and tell them to you.

I am the first disciple; the first who is learning is myself, and you who are listening. So all of us together would ask, what must we do so that the plague does not come, and if the plague and the calamities do come, at least for us they may not be too heavy to bear? What must we do? First of all, we must always remain close to the Lord, and never apostatise or sin. Notice, please, that in our day there is apostasy. Once, when I was young, expressions like 'you are falling into idolatry, you are committing idolatry' I used to regard as exaggerations.

Because I would say, we no longer practice idolatry, and of course the passages and pericopes of Holy Scripture about idolatry would no longer make sense for our age. My beloved, they always make sense. More than ever before, we Greeks have begun to fall into idolatry, and the Christian peoples in general.

If we could measure the depth of the idolatry of the Christian peoples, horror would seize us at the degree to which we have denied our Christian identity. I am not even speaking now of heresy. I am not speaking of unbelief in the person of Jesus Christ, which is the new Arianism.

But I am speaking about what I told you, about the idolatry that exists in the world. The mere presence of Freemasonry is the purest idolatry. Twenty-four carat idolatry, just to consider that alone. So, what are we doing today? We are apostatizing from God. And even if we say we are not apostatizing but remain faithful to God, what is our way of life? Faith is the first thing. But what is the way we live? We are all sinners. We all sin flagrantly before God, without hesitation. Every kind of sin.

Take a look at the catalogue, especially of the sins of the flesh, not to mention all the others, of enrichment, of love of money, and so on, so that you may see there how today people sin shamelessly, and therefore have also gone morally bankrupt, both we Greeks and the Christian peoples in general.

And once they have gone bankrupt in this way, then these calamities will come upon them. So that they do not come upon us individually, even though we too will suffer alongside the others, we must give attention both to the matter of faith and to the matter of moral character, so that we do not sink low.

The Lord says and promises to the Bishop of Philadelphia, in the Apocalypse 3:10: 'Because thou hast kept the word of my patient endurance, I also will keep thee from the hour of temptation which is about to come upon the whole inhabited world, to try those who dwell upon the earth.' What is this temptation? It is in every sphere. Since you remained faithful to me, I also will guard you from the temptation that will come upon the whole earth.

Which temptation? Both the temptation of war, and the temptation of pestilence, and the temptation of famine, spelled with an omicron and iota, and so on. Second, we the faithful, if we wish to be faithful, must also be distinguished by perpetual frugality in life, by the avoidance of waste.

Our age, as never before, has presented an image of waste. We must also make use of the ways of preserving material goods. When a quantity of foodstuffs comes into your home, my beloved, and you see that this quantity exceeds the needs of your household, do not say, 'Well, ten watermelons have arrived, I do not know what to do.'

Do not say, 'I had better take twenty kilos of grapes,' when you cannot eat them. Do not say, 'We will eat one kilo, two kilos, three kilos, and the rest meanwhile began to spoil, our refrigerator cannot hold them, let us throw them away.'

No, we must never throw anything into the rubbish. We must always ask, when we have a material thing, whether it is food, whether it is fabric, whether it is an object, anything at all, a piece of twine, a piece of twine from a package, we must always say: what can I use this for? And if I cannot find a way, I will put my mind to work to find one. If there were famine, would I not find a way to preserve twenty kilos of grapes? Why is it that now I have no way to find one? There is a saying: 'Poverty devises arts.' And we would say here, when someone truly wishes to advance in things, then my mind will find every art to make use of the materials that exist, and we must not throw them away.

I remember, I remember, my beloved, what shall I tell you, can you keep meat outside the refrigerator, outside the freezer, outside the can? Listen then to what my mother did. Those were dark days, dark days.

The Germans would eat roasted meat and throw away the bones. The bones from the roasted meat have juice inside them, and my mother would take them and put them in the oven, and a bone that has remnants of meat upon it, when it goes into the oven until the moisture is completely removed, can be kept for months in a sack. So one could take these bones, while the Germans were of course eating the meat, and we the bones, and boil some of them for a long time, drawing out the juice and throwing in something, I do not know, there was bulgur at that time, ground wheat of a kind, and make something that is more nourishing than putting in just water.

You see, if I had to sit down in a small circle, in a gathering, and recount to you the what and the where and the how and the how much, well, what can I say. Shall I tell you about eggshells, where we would break them and take out the part that had not yet shelled over and throw the rest away? What else shall I tell you? Shall I tell you about potatoes with their skins, potato peels of course, which the Germans threw away because they ate the potatoes themselves? After we boiled them, we washed them, we boiled them, we put them through the mill and turned them and produced a puree, with the skins included of course, and we put it in a baking pan without oil, what oil, and if a little could be found we added it, and we made potato pie. Or shall I tell you about the oranges that the Germans ate? Of course, the Germans ate the oranges, and we ate the peels. We boiled them, we boiled them, the bitterness went out, and then we passed those through the mill again, the mill did many jobs, and we made a puree out of those as well, and we added a few raisins, and they boiled and boiled and boiled, and we made a sweet. What do you want me to tell you, I have so many, I have many recipes of hunger to

We lived through them. For this reason, my beloved, let us be careful about waste. Let us be very careful indeed. We must also remember. Forgive me, on this point we have the commandment, you know, from the Lord. You know, when the five thousand were filled, the Lord gave a commandment.

Gather up the fragments that remain, that nothing be lost. Gather up the leftovers from what you have given out, the pieces. So that nothing may be lost, not even a crumb. The remarkable thing is that the five loaves filled the people and they ate, and twelve baskets of pieces of bread were gathered up.

Twelve baskets. The Lord is not stingy about letting His people eat and be filled; the Evangelist tells us there, they were filled. The Lord fills His people. To get up from the table still hungry is a curse, not a blessing.

But what else does He say? He says, you shall gather up the leftovers. Behold, lessons, behold, lessons, I beg you, I beg you, we are not to throw anything away in our homes. If you throw things away, put this in your mind as well: you will go hungry. Only if we do not throw things away will we not go hungry.

Third, we ought always to remember, in the time of prosperity, as now, the time of hunger. Always, both so that we may be frugal and simple in our nourishment, and so that we may prepare ourselves psychologically for a hunger that is most certainly, most certainly coming.

I'll say it once more: it is surely coming, as surely as I see you and you see me, a famine that is on its way. Listen to what the Wisdom of Sirach says, a truly wise book; it's chapter 18, verse 25. Remember, in the time of plenty, in the time of well-being, remember hunger; and in the days of wealth, remember poverty and want. You know, my beloved, I tell you this, and truly it happens to me, because these things have become lived experience for me, and not simply lived experience but experience to the point of obsession, to the point of obsession, because I looked hunger straight in the face. For I too, at one point, fortunately only for a few days, went hungry. The rest of the time, no; not in '41 and '42, by the grace of God, thanks to what I told you about, the bones,

the potato peels, the so-and-so I told you about, and a few other things besides, and we did not go hungry. But for some short period I did go hungry; it was a few days. I would get up in the night, and I knew the cupboard had nothing in it, I would get up and look to see if I could find anything; in my room the cupboard was right there, I would find nothing, I would close the cupboard, because, you know, when someone says, there, he cannot sleep, in a little while again I would get up, I would turn on the light to see if I could find anything. It is a fearful thing. And this has become for me no longer simply a lived experience, as I told you, but something bordering on obsession. So when one eats, and eats, I tell you, this happens to me at every meal of mine, when I eat I say, look how lovely this is; when hunger comes I will have this. I peel the fruit today, of course we peel the fruit, I say to myself, if we had hunger, would I throw away the peels? We throw away a wormy piece cut out of the pear or the

Would we throw away the wormy piece? Holy Scripture warns us to remember hunger. And further, because the wise Sirach says, from the morning until the evening the weather changes, and all things are swift before the Lord, 18:26. From the morning until the evening the weather changes, and so too before God history changes, it is a wheel. Today we eat, tomorrow; today we eat, tomorrow.

And finally, almsgiving. I have seen, says the Psalter, the merciful man from morning until evening showing mercy, and I have never seen him go hungry, neither him nor his children. When we show mercy, my beloved, when we show mercy, we have hope of being shown mercy by God; and although we will suffer alongside the people who will hunger, we will not die.

If we keep these things in mind, then as we search and study and come to understand the book of the Apocalypse, we take a corresponding stance, we prepare ourselves, we wait and we watch; and then we have the hope of remaining in the will of the Lord and of not arriving at that wretched state into which those people will be reduced who will have apostatised from God.

Antichrist, Antichrist, Antichrist, Antichrist.

Καὶ ὅτε ἤνοιξεν τὴν σφραγῖδα τὴν δευτέραν, ἤκουσα τοῦ δευτέρου ζώου λέγοντος· ἔρχου. Καὶ ἐξῆλθεν ἄλλος ἵππος πυρρός, καὶ τῷ καθημένῳ ἐπ' αὐτὸν ἐδόθη αὐτῷ λαβεῖν τὴν εἰρήνην ἐκ τῆς γῆς καὶ ἵνα ἀλλήλους σφάξωσιν, καὶ ἐδόθη αὐτῷ μάχαιρα μεγάλη. Ευρισκόμεθα εις το έκτον κεφάλαιον, στίχοι 3 έως 4, αγαπητοί μου, εις το βιβλίο της Αποκαλύψεως, και ευρισκόμεθα εις το άνοιγμα της Δευτέρας Σφραγίδος.

Να σας αποδώσω με πολύ απλά λόγια αυτό που σας διάβασα τώρα, αν και είναι πολύ εύκολο. Όταν άνοιξε η Δευτέρα Σφραγίδα, λέει ο Ευαγγελιστής Ιωάννης, άκουσα το δεύτερο ζώο να λέγει έλα. Και εξήλθεν, βγήκε ένας ίππος που ήταν πυρός, ερυθρόπος.

Και επάνω εις αυτόν, εις τον αναβάτη του ίππου, εδόθηκε η άδεια να πάρει την ειρήνη από τη γης και οι άνθρωποι να σφάξουν ο ένας τον άλλον. Και εδόθηκε εις αυτόν ένα μεγάλο μαχαίρι. Πράγματι, όταν ανοίχθηκε η δευτέρα σφραγίδα, τότε όπως μας λέγει ο Ευαγγελιστής, εξήλθεν ίππος πυρός.

Ένα ερυθρόπο, κόκκινο άλογο, προς το οποίο ίππο, τον αναβάτην, το δεύτερο ζώο, που είναι ο βούς, έρχεται, λέγει, έρχου, έλα, εμπρός. Αυτό το χρώμα του δεύτερου ίππου, που είναι, όπως σας είπα, το κόκκινο πο, όπως και το μεγάλο μαχαίρι που δόθηκε εις τον αναβάτην του, είναι το πυρ και το αίμα, δηλαδή εσωτερική και εξωτερική πόλεμη. Είναι ανατριχιαστική αυτή η φράση στο ιερό κείμενο, ὅπως ἀλλήλους σφάξωσιν.

Το ρήμα σφάττω είναι πολύ έντονο, πολύ ηχηρό, δεν είναι τόσο το ρήμα φονεύω όσο το ρήμα σφάττω, σφάζω. Και στη γλώσσα μας ακόμη το αισθανόμαστε ανατριχιαστικό αυτό το ρήμα που δείχνει ότι δεν είναι απλώς ένας φονικός πόλεμος αλλά ένας άγριος πόλεμος.

Και πρόκειται περί εμφυλίου πολέμου ή περί εμφυλίων πολέμων, ακόμη κανονικών πολέμων, δηλαδή εξωτερικών πολέμων, μεταξύ δύο λαών. Αλλά φαίνεται ότι περισσότερο πρόκειται περί εμφυλίων πολέμων, διότι αυτό το σφάξο συναλλήλους είναι περισσότερο προσιδιάζον προς τον εμφύλιο πόλεμο.

Και σας λέγω αλήθεια, αν κάτι φοβήθηκα στη ζωή μου είναι αυτό το στοιχείο, ο εμφύλιος πόλεμος. Δεν υπάρχει πιο φοβερό πράγμα. Αγαπητοί μου, μπορείτε να φανταστείτε, εδώ τώρα έχουμε μερικές εκατοντάδες ακροατάς.

Αισθανόμεθα μεταξύ μας φιλικά αισθήματα, πολύ φιλικά αισθήματα. Εγώ κάθομαι εν ασφαλείᾳ στην καρέκλα μου, σας λέγω τον Λόγο του Θεού και εσείς τον ακούτε. Αν υποτεθεί, ὃ μὴ γένοιτο, ότι μπορούσε ποτέ να εκσπάσει κανένας εμφύλιος πόλεμος, πώς πρέπει να βλέπει ο ένας τον άλλον;

Όσοι ζήσαν εμφύλιον πόλεμον σε προηγούμενα χρόνια, μπορούν να ξέρουν αυτά τα αισθήματα. Μπορούν να τα μετρήσουν και να καταλάβουν και να αντιληφθούν ότι είναι πολλαπλασίως φοβερότερος ο εμφύλιος πόλεμος από έναν κανονικό πόλεμο.

Ωστόσο, το κακό είναι ότι ο χώρος μέσα στον οποίο θα συμβαίνουν αυτές οι καταστάσεις, είτε εξωτερική πόλεμη, είτε εμφύλιοι πόλεμοι, θα είναι άπασα η γη, προπαντός και κυρίως όμως, οι χριστιανικοί λαοί, αλλά περί τίνος πρόκειται; Και γιατί αυτή η πόλεμη, για ποιο λόγο; Είναι γνωστό ότι το Ευαγγέλιο διαρκώς μέχρι σήμερα κηρύσσεται εις τον κόσμο.

Μέχρι σήμερα, σε σημείον που και αυτή ακόμα η Άπω Ανατολή να το έχει στις ποικίλες γλώσσες και διαλέκτους της. Δεν έγινε όμως το κήρυγμα, αγαπητοί μου, δεκτόν. Συνεπώς ήρχισε μαζί με την διάδοσή του και ο διωγμός.

Ο διωγμός είναι πράγματι αυτή η δευτέρα φάση μετά το κήρυγμα του Ευαγγελίου. Ο Κύριος είπε· καὶ κηρυχθήσεται τοῦτο τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας ἐν ὅλῃ τῇ οἰκουμένῃ εἰς μαρτύριον πᾶσι τοῖς ἔθνεσιν. Ματθαίος 24,14. Τι θα πει αυτό; Θα κηρυχθεί, λέει, τούτο το Ευαγγέλιο εις ολόκληρη την οικουμένη σε όλους τους λαούς αλλά εις μαρτύριον. Τι θα πει εις μαρτύριον;

Εις μαρτυρίαν, ότι, ότι εκηρύχθη, αλλά δεν επιστεύθη, διότι όταν ο Κύριος λέγει σαν ένα σημάδι του τέλους της ιστορίας, ότι θα κηρυχθούν, θα κηρυχθεί το Ευαγγέλιο σε όλους τους λαούς, και το τονίζει αυτό ο Απόστολος Παύλος και μας λέγει ότι ακόμα δεν κηρύχθηκε το Ευαγγέλιο σε όλο τον κόσμο, θα σας έλεγα αγαπητοί μου, έχουν περάσει βεβαίως 2.000 χρόνια από τότε, το Ευαγγέλιο κηρύχθηκε σε όλο τον κόσμο.

Αν μου πείτε ότι δεν κηρύχθηκε διότι μόνο το ένα τρίτο, ίσως το ένα τέταρτο, όπως τώρα έχουμε φτάσει το ένα τέταρτο περίπου του πληθυσμού της γης, ίσως και κάτι λιγότερο από το ένα τέταρτο του πληθυσμού της γης, δεν είναι χριστιανοί, αλλά είναι άλλων θρησκευμάτων, θα σας απαντούσα Εφόσον το Ευαγγέλιο μετεφράστη σε 1800 τόσες γλώσσες και διαλέκτους, το Ευαγγέλιο έχει ακουστεί, απλώς δεν έχει πιστευτεί.

Ανοίξτε σαν δειγματολόγιον, έτυχε να έχω, είναι έκδοση της Βιβλικής Εταιρείας, στην Κινεζική γλώσσα. Έχω περί τα 20-25 δείγματα, στην Κινεζική γλώσσα. Είναι γνωστό ότι η Κινεζική γλώσσα έχει πολλάς διαλέκτους και πολλάς γραφάς.

Η μία γραφή διαφέρει από την άλλη, γι' αυτό και λέμε, μου είναι κινέζικα, δηλαδή δύσκολα. Και θα δείτε ότι το Ευαγγέλιο μετεφράστη στην κινεζική, σε όλες τις γλώσσες και διαλέκτους. Και αν το θέλετε, γιατί θα μου πείτε ότι δεν κηρύχθηκε, μπορούσε να είχε κηρυχθεί, και κηρύχθηκε κατ' επανάληψη, δεν έγινε η Κίνα χριστιανική.

Στην Ιαπωνία, επί τρεις αιώνες, έγιναν απόπειρες εκχριστιανίσεως της χώρας. Από Ρώσους Ιεραποστόλους, μόλις, μόλις, μόλις, περί τα μέσα του περασμένου αιώνος, έγινε μια, τέλος πάντων, μια επιτυχία και μερικές χιλιάδες Ιαπωνέζοι σήμερα είναι ορθόδοξοι, μάλιστα, ειδικότερα χριστιανοί.

Αλλά στο σύνολό της η Ιαπωνία είναι ειδωλολάτρες. Το Ευαγγέλιο στην Ιαπωνία έχει μπει. Σας είπα, από τρεις αιώνες γίνεται αυτή η απόπειρα. Άρα το Ευαγγέλιο έχει ακουστεί. Συνεπώς, το Ευαγγέλιο έχει κηρυχθεί, αγαπητοί.

Αλλά δεν έχει γίνει πιστευτό. Δεν έχει γίνει αποδεκτό. Που σημαίνει ότι, ό,τι είπε ο Κύριος. Θα κηρυχθεί τούτο το Ευαγγέλιο πάσι τοις έθνεσιν. Εν όλη τη οικουμένη εις μαρτύριον πάσι τοις έθνεσιν, εις μαρτύριον, ότι δεν θα μου πουν κάποτε οι λαοί δεν άκουσαν το Ευαγγέλιο, το ήκουσαν, όταν θα τους κρίνω με βάση το Ευαγγέλιο.

Αυτό λοιπόν είναι μια μαρτυρία, ιδίως του Αποστόλου Παύλου, που μας λέγει ότι θα είναι ένα σημάδι του τέλους του κόσμου. Είναι πολλά τα σημάδια που μας παραθέτει η Αγία Γραφή, που μπορούμε να κρίνουμε το τέλος του κόσμου, το τέλος της ιστορίας.

Ο ίδιος ο Κύριος μας ανέφερε το παράδειγμα της συκιάς, όταν λέγει, δείτε τη συκιά να βγάζει τρυφερά φυλλαράκια, λέτε εγγύς το θέρος. Και όταν δείτε αυτά γενόμενα, λέτε είναι εγγύς το τέλος, είναι οι λόγοι του ιδίου του Κυρίου.

Ο Κύριος αποκρύπτει από τους ανθρώπους την ημέρα και την ώρα του τέλους. Δεν ξέρουμε πότε θα γίνει. Αλλά τα σημάδια για τον ερχομό του τέλους μας τα έχει δώσει. Και όχι μόνο μας τα έχει δώσει, αλλά και μας έχει επιπλήξει εάν δεν τα μελετήσουμε.

Είπε στους συγχρόνους του ο Κύριος, γιατί στην ιστορία έχουμε δύο βασικά έσχατα. Τα πρώτα έσχατα είναι ως προς την Παλαιά Διαθήκη και είναι ο πρώτος ερχομός του Χριστού. Τα δεύτερα έσχατα είναι ως προς την Καινή Διαθήκη και είναι ο δεύτερος ερχομός του Χριστού.

Και είπε, υποκριταί, το πρόσωπο του ουρανού γνωρίζετε να το διαβάζετε. Λέτε, το πρωί ο ουρανός πυρράζει, το πυρ με ύψιλον, είναι κόκκινος, γιατί όταν είναι κόκκινη θα έχουμε καλό καιρό. Το βράδυ είναι κόκκινος η δύσις και λέτε θα έχουμε άσχημο καιρό.

Το πρόσωπο του ουρανού, δηλαδή την μετεωρολογία, τις προγνώσεις τις μετεωρολογικές, αυτό θα πει το πρόσωπο του ουρανού, ξέρετε να προβλέπετε και να λέτε ότι αύριο θα βρέξει ή δεν θα βρέξει, θα είναι καλός ο καιρός ή θα χιονίσει και ούτω καθεξής.

Το πρόσωπο της ιστορίας, γιατί δεν το μελετάτε, γιατί δεν μελετάτε την Αγία Γραφή, να μπορείτε να ξέρετε πότε το τέλος. Ο Κύριος ονόμασε υποκριτές εκείνους οι οποίοι δεν θα ήθελαν να μάθουν το τέλος. Ασχολούνται με άλλες προβλέψεις, με άλλα προγνωστικά, με τα προγνωστικά της πολιτικής, με τα προγνωστικά του ποδοσφαίρου, με τα προγνωστικά του καιρού σε σχέση με τη συγκομιδή, αλλά τα προγνωστικά ως προς το τέλος της ιστορίας, αυτά τους αφήνουν αδιαφόρους.

Έτσι, ο Κύριος έτσι μίλησε. Θέλετε όμως ακόμη και κάτι άλλο; Ο Κύριος είπε ότι όταν θα ξανάρθει στη γη, θα βρει την πίστη; Με μελαγχολικό ερώτημα, αναπάντητο, αλλά είναι φανερή η απάντηση από μόνη της, δηλαδή τι; Δεν θα βρει την πίστη επάνω στη γη, γι' αυτό και θέτει το θέμα, θα βρει ο Υιός του ανθρώπου όταν ξανάρθει την πίστη επάνω στη γη; Δεν θα τη βρει, θα βρει λίγους πιστούς, το λείμμα, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος. Συνεπώς, το Ευαγγέλιο θα κηρυχθεί μόνον εις μαρτύριον, είτε γίνει είτε δεν γίνει δεκτόν, αλλά θα είναι αναπολόγητη η ανθρωπότης.

Ακόμη συνεχίζει ο Κύριος να λέγει, μελλήσετε δε ακούειν πολέμους, πρόκειται να ακούτε πολέμους, εφόσον οι άνθρωποι δεν θα έχουν αποδεχθεί το Ευαγγέλιο. Μια παρένθεση, περί πολέμων θα μιλήσουμε και στην τετάρτη σφραγίδα.

Γι' αυτό τώρα δεν θα πω πολλά, ή στην τετάρτη σφραγίδα θα πω περισσότερα περί πολέμων. Εφόσον λοιπόν οι άνθρωποι δεν θα έχουν αποδεχθεί το Ευαγγέλιο, είναι επόμενο το Ευαγγέλιο της Ειρήνης, είναι επόμενο έστω και τα χριστιανικά κράτη να κηρύσσουν μεταξύ τους πολέμους.

Αγαπητοί μου, η Βουλγαρία είναι ορθόδοξος λαός, ορθόδοξος χριστιανικός. Και έχουμε πάντοτε εχθροπραξίες μαζί τους, γιατί, για ποιον λόγο; Δεν θα έπρεπε να έχουμε εχθροπραξίες, έχουμε, γιατί; Γιατί δεν το δεχτήκαμε σωστά το Ευαγγέλιο. Συνεχίζει ο Κύριος και λέγει, και ακοάς πολέμων, θα δείτε πολέμους ή θα ακούσετε περί πολέμων, οράτε, μη θροείσθε, προσέχετε, μη θορυβείσθε, δει γαρ πάντα γενέσθαι, αλλ' ούπω εστί το τέλος, ακόμα δεν είναι το τέλος, αυτά θα γίνουν πρώτα, εγερθήσεται γαρ έθνος επί έθνος και βασιλεία επί βασιλείαν.

Πάντα δε ταύτα αρχή ωδίνων, όχι το τέλος, αλλά η αρχή, τότε παραδώσουσιν υμάς εις θλίψιν, ποιους θα παραδώσουν, εσάς, ποιους εσάς, τους πιστούς, τους μαθητάς μου, όχι τους δώδεκα μαθητάς, τους πάντα πιστούς εις ολόκληρη την ιστορία, θα παραδώσουν εσάς εις θλίψιν και αποκτενούσιν υμάς, και έσεσθε μισούμενοι υπό πάντων των εθνών δια το όνομά μου.

Και τότε σκανδαλισθήσονται πολλοί, εκ των χριστιανών εννοείται, διότι δεν θα μπορούν να αντέξουν αυτό το μίσος των αντιτιθεμένων και θα πέσουν, αυτό θα πει θα σκανδαλιστούν, θα παρατήσουν τη χριστιανική τους ιδιότητα, θα πάψουν να είναι χριστιανοί, θα απαρνηθούν το βάπτισμά τους και αλλήλους παραδώσουσι και μισήσουσιν αλλήλους.

Ο ένας θα παραδίδει τον άλλον εις τας αρχάς και ο ένας θα μισεί τον άλλον, ένεκα του ονόματός μου, λέγει ο Κύριος. Αλλά και ακόμη κατηγορηματικότερος είναι ο Κύριος, Ματθαίος 10,21, παραδώσει δε αδελφός αδελφόν εις θάνατον.

Και αυτό αδελφός αδελφόν, όχι μόνο ανάμεσα σε δύο ομοπίστους, γιατί αυτό θα ήταν διανοητό, ή που ένας σκανδαλίζεται και ο άλλος μένει ορθόδοξος, αυτό είναι διανοητόν, αλλά και σαρκικά αδέλφια, αυτοί που γεννήθηκαν από τον ίδιο πατέρα και την ίδια μάνα, ο ένας αδελφός θα παραδίδει τον άλλον εις θάνατον, και πατήρ τέκνον, και ο πατέρας θα παραδίδει το παιδί του, και επαναστήσονται τέκνα επί γονείς και θανατώσουσιν αυτούς, και θα επαναστατήσουν τα παιδιά εναντίον των γονέων και θα θανατώσουν τους γονείς των. Όλα αυτά που σημειώνει ο Κύριος εκφράζονται με μια λιτή, απλή εικόνα που είναι ο πυρρός ίππος. Το κόκκινο άλογο βγήκε με τον αναβάτη του να άρει, να σηκώσει την ειρήνη από της γης και να επιβάλλει την σφαγή κρατώντας την μάχαιρα.

Πρέπει, ωστόσο, να σημειώσουμε κάτι, ότι όλα αυτά τα οποία λέμε ή θα πούμε, παρακαλώ αυτό το σημείο να το προσέξετε, δεν πρόκειται περί συγκεκριμένων γεγονότων που πρέπει να αναζητήσουμε, αλλά περί μιας γενικής καταστάσεως.

Μη πούμε α, να αυτό συμβαίνει στις μέρες μας, ή συνέβη τότε, ή περιμένουμε να συμβεί, όχι, πάντα συμβαίνει, και μην αναζητήσουμε συγκεκριμένα γεγονότα, αλλά απλώς γεγονότα, καταστάσεις, δηλαδή πρέπει να καταλάβουμε το εξής, όπως διαρκώς θα εξέρχεται ο λευκός ίππος που είναι, κατά το άνοιγμα της πρώτης σφραγίδος, που είναι το διαρκές κήρυγμα σε όλη τη γη, το Ευαγγέλιο, διαρκώς κηρύσσεται εις τον κόσμον.

Έτσι θα πρέπει να εκλάβουμε ότι και ο πυρρός ίππος διαρκώς εξέρχεται, που είναι ο διωγμός του Ευαγγελίου. Διότι όπου πηγαίνει το Ευαγγέλιο, εκεί συναντά κανείς των διωγμών. Συνεπώς, εκεί που βγαίνει ο λευκός ίππος, εκεί βγαίνει από πίσω του και ο πυρρός ίππος.

Έτσι με τον τρόπον αυτόν, επειδή οι άνθρωποι δεν αποδέχονται βέβαια το Ευαγγέλιο, όπως σας εξήγησα προηγουμένως, και συνεπώς αίρεται η ειρήνη, με τον τρόπον αυτόν τι έχουμε, εκείνο που σας έλεγα την περασμένη φορά, στην εισαγωγή έχουμε την κυκλική, την μέθοδο της κυκλικής ερμηνείας της Αποκαλύψεως.

Δηλαδή, ο πρώτος ίππος πάντα θα βγαίνει, ο δεύτερος ίππος πάντα θα βγαίνει. Όχι βγήκε. Το Ευαγγέλιο δεν περιορίστηκε μόνο στην περιοχή και στην εποχή των Αποστόλων. Και αυτή τη στιγμή το Ευαγγέλιο κηρύσσουμε.

Και αυτή τη στιγμή δυνάμεθα να υποστούμε διωγμό. Έτσι, ο Λευκός Ίππος πάντοτε εξέρχεται, ο Πυρός Ίππος πάντοτε εξέρχεται. Και όπως θα δούμε στη συνέχεια, και ο παρακάτω ίππος, ο Μαύρος, πάντα θα εξέρχεται, και ο Κίτρινος Ίππος, ο Χλωρός, η Τετάρτη Πληγή, πάντα θα εξέρχεται. Θα το δούμε όμως αυτό στη συνέχεια.

Θα επανέρχομαι στο να σας ευρύνω από παραδείγματα την μέθοδο ερμηνείας την κυκλική. Θέλω να το καταλάβετε πολύ καλά αυτό το πράγμα. Να μην υπάρξει κανείς που να μην το καταλάβει, ώστε όταν διαβάζετε την Αγία Γραφή, ούτε να πει έγιναν τα γεγονότα που περιγράφει το βιβλίο αυτό, ούτε να πει ότι θα γίνουν, αλλά γίνονται διαρκώς, με τούτη τη διαφορά, ότι προς τα έσχατα θα έχουμε πύκνωση των περιπτώσεων, πύκνωση, και σε ποσότητα και σε ποιότητα, αυτό να το ξέρετε.

Γράφει ο Άγιος Ανδρέας, πλατυνομένου του κηρύγματος, όχι πλατυνθέντος, πλατυνομένου, ενώ δηλαδή διευρύνεται διαρκώς το κήρυγμα, η του κόσμου ειρήνη ήρθη, καταστράφηκε η ειρήνη του κόσμου, ακούστε οξύμωρον, ακούστε οξύμωρον, όσο πλαταίνει το Ευαγγέλιο τόσο λύνεται η ειρήνη του κόσμου, χάθηκε η ειρήνη του κόσμου, καὶ καθ' ἑαυτῆς μερισθείσης τῆς φύσεως, κατὰ τὸ ῥηθὲν ὑπὸ τοῦ Χριστοῦ· «οὐκ ἦλθον βαλεῖν εἰρήνην ἐπὶ τὴν γῆν, ἀλλὰ μάχαιραν». Οξύμωρο, θα το δούμε αυτό, θα το καταλάβουμε. Φυσικά δεν ήρθε ο Κύριος, αγαπητοί μου, να επιβάλλει μάχαιραν.

Και όταν λέγει εδώ στην σφραγίδα αυτή, στο όραμα της Δευτέρας Σφραγίδος, ότι «εδόθη η μάχαιρα εις τον αναβάτην», σημαίνει ότι την μάχαιραν, δηλαδή των πολέμων, την σηκώνουν οι άνθρωποι κατά του Χριστού.

Που σημαίνει επιτρέπει ο Θεός να γίνει αυτό. Και η Ευαγγελική έκφραση, επιτρέπει ο Θεός να γίνει σφαγή, είναι ότι ο Χριστός ήρθε στον κόσμο να βάλει μαχαίρι και όχι ειρήνη, να βάλει μαχαίρι. Δηλαδή η παρουσία του ήρε την ειρήνη από της γης. Γιατί; Διότι δεν εδέχθησαν οι άνθρωποι την ειρήνη.

Πιο πολλά θα σας πω στην τετάρτη σφραγίδα, στο θέμα γιατί, γιατί έχει πάλι περί πολέμου, και είναι κάτι πάρα πολύ ζωτικό και πάρα πολύ σπουδαίο. Πώς εδόθηκε αυτή η μάχαιρα, μη αποδεχομένης της ανθρωπότητος του Ευαγγελίου;

Ο Άγιος Ανδρέας πάλι ερμηνεύει και λέγει, αυτό το δοθήναι, ότι την πάνσοφον δείκνυσιν τοῦ Θεοῦ συγχώρησιν, δηλαδή συγχωρώ θα πει επιτρέπω, τοὺς πιστοὺς δούλους διὰ πειρασμῶν δοκιμάζουσαν, και από την μία μεριά να υφίστανται δοκιμασίαν οι πιστοί όπως ο χρυσός μέσα εις το καμίνι.

Όπως κατέχει το πράγμα, το θέμα του διωγμού είναι συνυφασμένο με την διάδοση του Ευαγγελίου. Το θέμα του διωγμού είναι συνυφασμένο με την πνευματική ζωή. Θέλετε, αγαπητοί μου, να ζήσετε πνευματική ζωή;

Θα δεχτείτε εκ των προτέρων τους διωγμούς, να το ξέρετε αυτό. Λέγει ο Απόστολος Παύλος, πάντες οι θέλοντες ευσεβώς ζην διωχθήσονται. Πάντες οι θέλοντες, όσοι θέλουν να ζήσουν την ευσέβεια, θα διωχθούν, οπωσδήποτε.

Άνθρωπος που είναι ευσεβής και δεν διώκεται, να αρχίσετε να αμφιβάλλετε για την ευσέβειά του. Εκτός αν είναι απομονωμένος κάπου στην ερημιά, αλλά θα διώκεται εκεί από τους δαίμονες. Και ο πόλεμος με τους δαίμονες, όπως είναι των ασκητών ο πόλεμος, είναι σφοδρότερος παρότι εάν δεχθούν επιθέσεις εκ μέρους των ανθρώπων, γιατί από τους ανθρώπους μπορούμε να κρυφτούμε, αλλά από τους δαίμονες δεν μπορούμε να κρυφτούμε, όπου και να τρυπώσουμε, σε όποια τρύπα και αν μπούμε της γης μέσα, αγαπητοί μου, οι δαίμονες μας βρίσκουν.

έτσι μπορούμε να καταλάβουμε πάλι και εκείνο που είχε πει ο Απόστολος Παύλος ότι διά πολλών θλίψεων δει ημάς εισελθείν εις την Βασιλείαν των Ουρανών. Αυτό το δει, αυτό το πρέπει, δεν είναι καμία αναγκαιότης που πρέπει από τον Θεό.

Ότι ο Θεός έτσι χαλκεύει τη σωτηρία, να περάσουμε από τις θλίψεις, αυτό το δεῖ το χαλκεύουν οι εχθροί του Ευαγγελίου. Ακόμη ως προς τον Κύριον αυτό το δεῖ εκφράζει το ανένδεκτον εστί του μη ελθείν τα σκάνδαλα.

Όταν ο Κύριος λέγει ανένδεκτον εστί του μη ελθείν τα σκάνδαλα, είναι λέγει αδύνατο να μην έρχονται τα σκάνδαλα. Πλην, ουαί του ανθρώπου εκείνου δι' ου τα σκάνδαλα έρχονται, αλίμονο στον άνθρωπο εκείνον δι' ου έρχονται τα σκάνδαλα. Πέστε μου, εάν παρασκευάζονται τα σκάνδαλα από τον Θεό, πώς θα έλεγε αλίμονο στον άνθρωπο που φέρνει τα σκάνδαλα; Δεν θα ήταν μια φοβερή αντίφαση στον Θεό; Αυτό το ανένδεκτον λοιπόν αναφέρεται εις τους ανθρώπους που δεν θα δεχθούν το Ευαγγέλιο.

Και αυτοί οι μη δεχόμενοι το Ευαγγέλιο, ας το πάρουμε είδηση, θα υπάρχουν πάντοτε με πύκνωση διαρκή προς τα έσχατα. Όσο πλησιάζουμε προς τα έσχατα, τόσο οι άνθρωποι περισσότερο θα αρνούνται το Ευαγγέλιο.

Ίσως να το διαισθάνεστε και να το βλέπετε μέσα σε αυτή τη μικρή πορεία της ζωής μας. Έστω και αν είναι ένα ντε, να το πω έτσι μαθηματικά, έστω και αν είναι ένα ντε του χρόνου, δηλαδή ένα διαφορικό, κάτι πολύ μικρό του χρόνου. Τι είναι η ανθρώπινη ζωή; 50 χρόνια, 70 χρόνια, είναι ένα ντε του χρόνου, ένα διαφορικό του χρόνου πολύ μικρό.

Και όμως, μέσα σε αυτό το διαφορικό του χρόνου, μπορούμε να διακρίνουμε, αγαπητοί μου, αυτά όλα τα πράγματα, τα σημάδια. Ένας που είναι 50 χρονών άνθρωπος, 60 χρονών, 70, ήδη τα έχει δει. Έχει δει πώς ζούσαν οι άνθρωποι πρώτα, έχει δει πώς σκέπτονταν τότε, πώς σκέπτονται τώρα και πώς θα σκέπτονται αύριο.

Όλα αυτά τα συνοψίζει, χωρίς να σας το ερμηνεύσω, θα σας το διαβάσω μόνο, ο Μιχαήλ Ακομινάτης. Περὶ ἑρμηνείας τῆς Δευτέρας Σφραγίδος: Την μετά τους Αποστόλους ενόησαν διαδοχήν τότε μαρτύρων και διδασκάλων. Αυξανομένου γαρ του κηρύγματος, ενώ ηύξανε το κήρυγμα, εστασιάσθη η οικουμένη, και διωγμοί και σφαγαί των Φιλοχρίστων πανταχού, και την ειρήνην μάχαιραν διεδέξατο, ην ουχί βαλείν επί της γης ήλθεν ο Χριστός.

Όθεν και ο ίππος πυρός εστι σύμβολον της των πειρασμών πυρώσεως ή του διαπύρου ζήλου των καλλινίκων μαρτύρων ή της των αιμάτων αυτών εκχύσεως. Πάντως ο Κύριος είπε κάτι και ας το ξέρουμε: και εχθροί του ανθρώπου οι οικιακοί αυτού, εχθροί του ανθρώπου οι σπιτικοί του.

Ένας που θέλει πραγματικά να ζήσει πνευματική ζωή, εάν το σπίτι του δεν καταλαβαίνει τίποτε, γρήγορα το σπίτι του θα γίνει εχθρικό. Είναι τραγικό, είναι φοβερό, αλλά είναι μία πραγματικότητα. Και ερχόμεθα στο άνοιγμα της τρίτης σφραγίδος.

Και ότε ήνοιξε την σφραγίδα την τρίτην, ήκουσα του τρίτου ζώου λέγοντος, έρχου. Και είδον, και ιδού ίππος μέλας, και ο καθήμενος επ' αυτόν έχων ζυγόν εν τη χειρί αυτού. Και ήκουσα ως φωνήν εν μέσω των τεσσάρων ζώων λέγουσαν· χοίνιξ σίτου δηναρίου, και τρεις χοίνικες κριθής δηναρίου· και το έλαιον και τον οίνον μη αδικήσης.

Όταν ηνοίχθη η τρίτη σφραγίδα, εξήλθε ένας μαύρος ίππος, προς τον Αναβάτην του οποίου μαύρου ίππου, εκ των ζώων το έχον ως πρόσωπον ανθρώπου, είπε, έλα. Τι θα πει αυτό το έλα; Δηλαδή, καιρός είναι, μη σταματάς, πρέπει να προβείς σε ό,τι είναι να προβείς.

Ο Αναβάτης αυτός κρατούσε ζυγόν στο χέρι του, ζυγαριά. Το μαύρο άλογο συμβολίζει το πένθος και την κατήφεια, πιο πένθος όμως από την πληγή που επιφέρει ο Αναβάτης εις τους κατοικούντας επί της γης. Δηλαδή, μία περίπου λίτρα, κάπου 930 γραμμάρια είναι, η χοίνιξ είναι ομηρικών μέτρων, χρησιμοποιούσαν στην εποχή του Ομήρου και την αναφέρει και ο Όμηρος.

Μία χοίνιξ σίτου, σιτάρι, θα τιμάται ένα δηνάριον. Τρεις χοίνικες κριθαριού θα τιμώνται ένα δηνάριον. Δεδομένου ότι το σιτάρι σε ποιότητα είναι καλύτερο από το κριθάρι. Για να πάρουμε μια εικόνα αυτής της αξίας που αναφέρει εδώ τιμές και ποσότητες, για να δούμε την ακρίβεια και να δούμε τον λιμόν, την πείνα, δεν έχουμε παρά να ανατρέξουμε στους χρόνους του Κυρίου, που τότε γράφτηκε το κείμενο, για να βρούμε ποιο ήταν το εργατικό ημερομίσθιο την εποχή εκείνη.

Στο Ματθαίος 20,2, όταν ο Κύριος φτιάχνει την παραβολή των εργατών του Αμπελώνος, που σημειώσατε ότι οι παραβολές του Κυρίου δεν έχουν τίποτε, δεν είναι πραγματικές ιστορίες, όχι, είναι πλασματικές. Δεν έχουν τίποτε όμως το φανταστικό, δεν μοιάζουν με τους μύθους του Αισώπου που μιλούν οι αλεπούδες, τα κοράκια και τα λεοντάρια.

Διότι μιλούν άνθρωποι, υπάρχει εντελώς ρεαλιστικό περιεχόμενο στις παραβολές του και παίρνει δεδομένα από την εποχή του. Δεν βάζει δηλαδή φανταστικά πράγματα, έτσι το ημερομίσθιο που βάζει εκεί είναι το ημερομίσθιο της εποχής εκείνης.

Λέγει λοιπόν, και συμφωνήσας, είναι Ματθαίος 20,2, και συμφωνήσας μετά των εργατών εκ δηναρίου την ημέραν απέστειλεν αυτούς εις τον αμπελώνα αυτού. Το ημερομίσθιο ήταν ένα δινάριο την ημέρα. Συνεπώς, με ένα εργατικό ημερομίσθιο θα αγοράζεται η μία λίτρα σιταριού ή οι τρεις λίτρες κριθαριού.

Κριθαριού. Εάν θα πρέπει να θεωρήσουμε σήμερα ότι ένα εργατικό ημερομίσθιο είναι περίπου χίλιες δραχμές ένα εργατικό, τότε η μία λίτρα, αυτά τα 900 γραμμάρια σιταριού, θα πρέπει να τιμώνται χίλιες δραχμές και το κριθάρι γύρω στις 300 δραχμές. Το κιλό, λιγότερο από κιλό, τα 900 γραμμάρια.

Ενθυμούμαι λίγο πριν την απελευθέρωση από τους Γερμανούς, η τιμή του αυγού είχε φτάσει στην Αθήνα τα 200 εκατομμύρια. Ως προς την τιμή και την ακρίβεια των πραγμάτων, ως προς την ποσότητα όμως, εκφράζει το πράγμα ο ζυγός του Αναβάτου, που είναι το γνωστό μας δελτίον.

Παρά ταύτα, ο λιμός που μας περιγράφει εδώ αυτή η πληγή, δεν θα είναι τόσο φοβερός, διότι προσθέτει η φωνή που ηκούσθη ανάμεσα από τα τέσσερα ζώα, καὶ τὸ ἔλαιον καὶ τὸν οἶνον μὴ ἀδικήσῃς, δηλαδή μη προσβληθούν αυτά τα δύο που είναι ομοίως βασικά της ανθρωπίνης διατροφής.

Είναι γνωστό ότι ο σίτος, δηλαδή το αλεύρι, ο άρτος, το λάδι και το κρασί είναι τρία αντιπροσωπευτικά πράγματα της διατροφής του ανθρώπου. Γι' αυτό και στην αρτοκλασία έχουμε τον άρτον, τους άρτους αν θέλετε, έχουμε και δύο φιαλίδια που το ένα έχει λάδι και το άλλο έχει κρασί.

Είναι αντιπροσωπευτικά της ανθρωπίνης διατροφής. Γι' αυτό και ευχόμεθα εις τον Θεό με την τελετή της Αρτοκλασίας, να μην στερηθούμε ποτέ αυτές τις τροφές, αλλά ο Κύριος να τις ευλογήσει και να έχουμε πάντοτε στο σπίτι μας τρόφιμα.

Γι' αυτό λέμε και εις εκείνους που επιτελούν την εορτήν ταύτην, εορτήν και πανήγυριν ταύτην, τα ταμεία τους, οι αποθήκες τους να είναι πλήρεις, να είναι γεμάτες. Να μην φτάσουμε δηλαδή στο κακό της πείνας, γιατί αλήθεια σας λέγω, η πείνα είναι φοβερός σύμβουλος, είναι φοβερό πράγμα η πείνα, είναι φοβερό πράγμα η πείνα, μόνο όσοι μπόρεσαν να γνωρίσουν τι θα πει πείνα, μπορεί να καταλάβουν το μέγεθος των λόγων μου αυτή τη στιγμή, ίσως αυτό να γίνεται διά την πρόνοιαν των πιστών και χάριν αυτών, Το βγάζουμε από τούτο που λέει ο Κύριος, εάν ο Θεός δεν εκολόβωνε τις ημέρες, δηλαδή δεν συντόμευε τους χρόνους της δοκιμασίας, και τούτο χάριν των πιστών, δεν θα μπορούσε κανείς να ζήσει πάνω στη γη.

Σημειώνει ο αοίδιμος Παναγιώτης Μπρατσιώτης, καθηγητής θεολογίας και ακαδημαϊκός, μακαρίτης τώρα, εις το υπόμνημά του στην Αποκάλυψη, τα εξής. Αντιγράφω, η αγάπη του Θεού μετριάζει την αυστηρότητα της κρίσεως αυτού.

Οπωσδήποτε πρόκειται περί πληγής επιεικεστέρας, του Ελληνικού Λοιμού, του απαισίου χειμώνος, του 1941-1942. Όσοι έζησαν στην Αθήνα, τον 41-42, μπορούν να κρίνουν, τι σήμαινε πείνα την εποχή εκείνη. Είναι μάρτυς του φαινομένου, είναι μάρτυς.

Δεν θα ξεχάσω αγαπητοί μου, το θυμούμαι πάρα πολύ καλά, εκείνη την περίοδο, τι ψωμί βρίσκαμε, αν βρίσκαμε ψωμί. Ακούστε να σας κάνω μια περιγραφή, δεν είναι τόσο για τους μεγάλους όσο για τους μικρούς και θα παρακαλέσω, αυτές οι αναμνήσεις είναι πολύ σπουδαίες για να ετοιμαζόμεθα διά το μέλλον. Θυμάμαι, οι φούρνοι δίναν ψωμί. Τι ψωμί, κανείς ποτέ δεν έμαθε τη σύνθεση αυτού του ψωμιού. Λέγανε ότι ήταν από ξύλο, ξυλόψωμο το λέγανε. Καλαμπόκι ήταν, ένα παράξενο πράγμα ήταν.

Το θέμα είναι ότι δεν μπορούσε αυτό να πλαστεί, το βάζαν σε λαμαρίνες μέσα και επειδή κολλούσε στον πάτο της λαμαρίνας, γι' αυτό το λόγο βάζανε χαρτί, οπότε το κόβανε και όπως έχουμε το φτυαράκι και βγάζουμε το μπακλαβά, έτσι έβγαζαν το ψωμί από εκεί μέσα, εννοώ και μαζί με το χαρτί, το οποίο δεν έβγαινε, και ποιος θα περίμενε να βγάλει το χαρτί; Το τρώγαμε όπως ήτανε.

Και το ψωμί αυτό ήταν περί τα 30 δράμια το άτομο, με δελτίο, 100 γραμμάρια περίπου, αλλά περίπου μια φορά στις 5 μέρες ή μια φορά την εβδομάδα, όχι κάθε μέρα. Και έπρεπε να περιμένουμε απ' έξω από το φούρνο με ουρά για να πάρουμε αυτό το ψωμί, το ξυλόψωμο.

Και έπρεπε να είχαμε πάει πολύ πρωί για να πάρουμε το ψωμί στη μία-δύο η ώρα, γιατί σαν χθεσινό το βάζανε μέσα για να ψηθεί και δεν ψηνόντανε, διότι αν υποτεθεί ότι ήταν κανείς από τους τελευταίους της ουράς, εκινδύνευε να μην πάρει, διότι ετελείωνε.

Και καταλαβαίνετε ότι καθόμαστε εκεί στην ουρά ώρες των ωρών, όταν μαθαίναμε ότι ο φούρνος δίνει ψωμί μια φορά στο πενθήμερο ή την εβδομάδα. Και μόνο, επαναλαμβάνω, 30 δράμια το άτομο. Λοιπόν, τι λέτε;

Αυτά για τους νεωτέρους παρακαλώ, που παίζουν το ψωμί φουτμπόλ. Το πετάνε, άμα φέρανε πήραν εκεί και τρώνε ένα σάντουιτς και τώρα τους περισσεύει, χόρτασαν. Δίνουν μια κλωτσιά και το πετάνε. Αχ, παιδάκια μου, κλωτσιά στο ψωμί, κλωτσιά στο ψωμί, πρόκλησις κατά του Θεού, πρόκλησις.

Αν πρέπει να αναζητήσουμε ωστόσο τα βαθύτερα αίτια αυτής της πληγής του λοιμού της πείνας που έρχεται η τρίτη πληγή, το τρίτο άνοιγμα δηλαδή να μας δείξει, όπως και της Δευτέρας και της Τετάρτης που θα δούμε και εκεί πάλι το θέμα της πείνας μαζί με του πολέμου, το θέμα πρέπει να το τρέξουμε εις το Λευιτικόν.

Εκεί ο Θεός υπόσχεται τα αγαθά Του εις τον λαό Του, εφόσον ο λαός Του θα μείνει πιστός στον Θεό και στις εντολές Του. Εάν απομακρυνθεί ο λαός και ειδωλολατρήσει, τότε πολλά δεινά περιμένουν τον λαό του Θεού, μεταξύ των οποίων ένα είναι και η πείνα.

Οι πληγές λοιπόν δίδονται διότι έχουν αιτία τους την αποστασία των ανθρώπων. Αυτό είναι η κυρία αιτία, η αποστασία του ανθρώπου από τον Θεό. Ακούστε πως το λέγει αυτό το Λευιτικόν· ἐὰν τοῖς προστάγμασίν μου πορεύησθε καὶ τὰς ἐντολάς μου φυλάσσησθε καὶ ποιήσητε αὐτάς, καὶ δώσω τὸν ὑετόν — θα δώσω τη βροχή — καὶ ἡ γῆ δώσει τὰ γεννήματα αὐτῆς, και η γη θα δώσει τον καρπό της, ακούστε, καὶ φάγεσθε παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν.

Θα έρχεται η καινούργια συγκομιδή και θα βρίσκει τα παλιά στην αποθήκη σας. Θα είναι τόσο η παλιά συγκομιδή πλουσία, όσο και η καινούργια συγκομιδή υπέρ πλουσία. Και θα έχετε λοιπόν παλαιὰ καὶ παλαιὰ παλαιῶν, όχι περσινά αλλά και προπέρσινα και αντιπροπέρσινα.

Καὶ παλαιὰ ἐκ προσώπου νέων ἐξοίσετε — και θα βγάλετε τα παλιά από τις αποθήκες μπροστά στα καινούργια γεννήματα, γιατί δεν έχετε πια αποθήκες να τα βάλετε, για να βάλετε μέσα τα αγαθά σας. Εάν με ακούσετε, τηρείτε τις εντολές μου και δεν ειδωλολατρείτε.

Ἐὰν δὲ μὴ ὑπακούσητέ μου, όταν όμως δεν με ακούσετε, λέει ο Θεός στον λαό του, Αποδώσουσι τους άρτους ημών εν σταθμό και φάγεστε και ουμοι εμπλισθείτε Τότε θα πάρετε το ψωμί σας με το δελτίο. Ἐν σταθμῷ θα πει με τη ζυγαριά, ορισμένο, με το δελτίο, και θα τρώτε και δεν θα χορταίνετε. Λευιτικό, 26 κεφάλαιων, 3,4, 10 κεφάλαιων, 14, συγγνώμη, 10 χωρίου, 14 χωρίου, 26 χωρίου, τα μάλιστα αυτά και σας τα προσφέρω.

Τα ίδια πράγματα ειδοποιεί, αγαπητοί μου, και ο προφήτης Ησαΐας το 3,1 και ο προφήτης Ιεζεκιήλ το 4,16. Και ο Κύριος προλέγει, Ματθαίος 24,8, και έσονται λιμοί, το λι με γιώτα, που θα πει πείνες, και λοιμοί, με ο μικρον γιώτα, που θα πει αρρώστιες, και σεισμοί κατά τόπους, πάντα δε ταύτα αρχή ωδίνων.

Τι πρέπει να κάνουν όλοι, αγαπητοί μου, οι πιστοί όταν μελετούν όλα αυτά και ειδοποιούνται δια τας επερχομένας πληγάς; Τι πρέπει να κάνουν; Εμείς αυτή τη στιγμή εγώ τα έβγαλα από το βιβλίο της Αποκαλύψεως, έρχομαι και σας τα λέγω.

Πρώτος μαθητής είμαι εγώ, ο πρώτος που μαθητεύω δηλαδή εγώ είμαι, και εσείς που ακούτε. Όλοι μαζί λοιπόν θα λέγαμε τι πρέπει να κάνουμε ώστε να μην έρθει ο λοιμός, και αν έρθει ο λοιμός και τα δεινά, τουλάχιστον σε εμάς να μην είναι κάτι πάρα πολύ βαρύ. Τι πρέπει να κάνουμε; Καταρχάς, πρέπει να μένουμε πάντοτε πλησίον του Κυρίου, και ποτέ να μην αποστατούμε ή να μην αμαρτάνουμε. Είδατε παρακαλώ ότι στην εποχή μας υπάρχει αποστασία. Κάποτε, όταν ήμουν μικρός, εκφράσεις όπως «ειδωλολατρείτε και ειδωλολατρείτε» τις θεωρούσα υπερβολικές.

Διότι έλεγα, πλέον δεν ειδωλολατρούμε, και φυσικά χωρία και περικοπές της Αγίας Γραφής περί ειδωλολατρίας δεν θα έκαναν νόημα πλέον για την εποχή μας. Αγαπητοί μου, έχουνε πάντοτε νόημα. Όσο ποτέ άλλοτε εμείς οι Έλληνες έχουμε αρχίσει να ειδωλολατρούμε, και γενικά οι χριστιανικοί λαοί.

Αν μπορούσαμε να μετρήσουμε το βάθος της ειδωλολατρίας των χριστιανικών λαών, θα μας έπιανε φρίκη σε ποιον βαθμό έχουμε αρνηθεί την χριστιανική μας ιδιότητα. Δεν μιλώ πια για αίρεση. Δεν μιλώ για την απιστία στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού, που είναι ο νέος Αρειανισμός.

Αλλά μιλώ για αυτό που σας είπα, για την ειδωλολατρία που υπάρχει στον κόσμο. Και μόνο η παρουσία του μασονισμού είναι καθαροτάτη ειδωλολατρία. 24 καρατίων ειδωλολατρία, και μόνο αυτό να σκεφτεί κανείς. Λοιπόν, τι κάνουμε σήμερα; Αποστατούμε από τον Θεό. Μα κι αν εμείς λέμε ότι δεν αποστατούμε, αλλά μένουμε πιστοί στον Θεό, ο βίος μας ποιος είναι; Η πίστις είναι το πρώτο. Αλλά ο τρόπος που ζούμε ποιος είναι; Όλοι είμαστε αμαρτωλοί. Όλοι αμαρτάνουμε καταφόρως μπροστά στον Θεό, αδιστάκτως. Κάθε αμαρτία.

Ρίξτε μια ματιά στο ρεπερτόριο ιδία των σαρκικών αμαρτημάτων, για να μην πω και όλα τα άλλα, του πλουτισμού, της φιλαργυρίας, και και και, για να ιδείτε εκεί πως σήμερα οι άνθρωποι ασύστολα αμαρτάνουν, άρα και ηθικώς έχουνε χρεοκοπήσει, και εμείς οι Έλληνες και γενικά οι χριστιανικοί λαοί.

και αφού εχρεοκόπησαν, τότε θα έρθουν τα δεινά αυτά. Για να μην έρθουν σε εμάς ατομικά, αν και θα υποφέρουμε και εμείς κοντά στους άλλους, θα πρέπει να προσέξουμε και το θέμα της πίστεως και το θέμα του ήθους, να μην πέσουμε χαμηλά.

Λέει ο Κύριος και υπόσχεται εις τον Επίσκοπο της Φιλαδελφείας 3,10 στο βιβλίο της Αποκαλύψεως: Ὅτι ἐτήρησας τὸν λόγον τῆς ὑπομονῆς μου, κἀγώ σε τηρήσω ἐκ τῆς ὥρας τοῦ πειρασμοῦ τῆς μελλούσης ἔρχεσθαι ἐπὶ τῆς οἰκουμένης ὅλης, Πειράσε τους κατοικούντας επί της γης, ποιος είναι αυτός ο πειρασμός, εις όλους τους τομείς Εφόσον εσύ έμεινες πιστός σε μένα, και εγώ θα σε φυλάξω από τον πειρασμό που θα έρθει σε όλη τη γη.

Ποιο πειρασμό; Και τον πειρασμό του πολέμου, και τον πειρασμό του λοιμού, και τον πειρασμό του λιμού με ομικρογιώτα, και ούτω καθεξής. Δεύτερο, πρέπει ακόμη να διακρίνει εμάς τους πιστούς, αν θέλουμε να είμαστε πιστοί, η αείποτε λιτότης στην ζωή, η αποφυγή της σπατάλης.

Η εποχή μας όσο ποτέ άλλοτε έχει δώσει εικόνα της σπατάλης. Πρέπει ακόμη να αξιοποιήσουμε και τους τρόπους διατηρήσεως των υλικών αγαθών. Όταν έρχεται σπίτι σας, αγαπητοί μου, μία ποσότης τροφίμων, και βλέπετε ότι αυτή η ποσότης περισσεύει ως προς τις ανάγκες του σπιτιού σας, μη πείτε, να, ήρθαν ξέρω εγώ δέκα καρπούζια.

Μη πείτε ότι καλύτερα να πάρω 20 κιλά σταφύλια, δεν μπορείτε να τα φάτε. Μη πείτε θα φάμε ένα κιλό, δύο κιλά, τρία κιλά, τα άλλα εν τω μεταξύ άρχισαν να χαλούν, το ψυγείο μας δεν τα χωράει, να τα πετάξουμε.

Όχι, ποτέ δεν πρέπει να πετάξουμε στα σκουπίδια τίποτα. Πάντα πρέπει να ρωτάμε όταν έχουμε ένα υλικό, είτε τρόφιμο είναι, είτε ύφασμα είναι, είτε αντικείμενο είναι, οτιδήποτε, ένα σπάγγος, ένας σπάγγος από ένα πακέτο, πάντα να λέμε: αυτό σε τι μπορώ να το χρησιμοποιήσω; Και αν δεν βρίσκω τρόπο, θα βάλω το μυαλό μου να το βρει. Αν ήταν πείνα, δε θα έβρισκα τρόπο να συντηρήσω τα 20 κιλά σταφύλια; Γιατί τώρα δηλαδή δεν έχω τρόπο να το βρω; Λέει ένα ρητό, λέγει: Πενία τέχνας κατεργάζεται. Και θα λέγαμε εδώ, όταν κανείς έτσι θέλει να προχωρήσει στα πράγματα, τότε θα βρει το μυαλό μου, όλο τέχνες να αξιοποιήσει τα υλικά τα οποία υπάρχουν και πρέπει να μην τα πετάξουμε.

Θυμούμαι, θυμούμαι, αγαπητοί μου, τι να σας πω, μπορείτε να κρατήσετε κρέας εκτός ψυγείου, εκτός καταψύξεως, εκτός κονσέρβας; Ακούστε λοιπόν τι έκανε η μητέρα μου. Τον είναι μάβρες ημέρες εκείνες, μάβρες ημέρες.

Οι Γερμανοί τρώγανε ψητό κρέας και πετούσαν τα κόκκαλα. Τα κόκκαλα από το ψητό κρέας έχουνε μέσα ζουμί, και τα έπαιρνε η μητέρα μου και τα έβαζε στο φούρνο, και ένα κόκκαλο που έχει επάνω απομεινάρια κρέατος, όταν μπει στο φούρνο μέχρι τελείας αφαιρέσεως της υγρασίας, επί μήνες κρατούν αυτά μέσα σε μια σακούλα. Έτσι θα μπορούσε να πάρει κανείς αυτά τα κόκκαλα που τρώγανε βεβαίως το κρέας οι Γερμανοί, εμείς τα κόκκαλα, και τα βράζει μερικά από αυτά, πολλή ώρα, να βγάζει το ζουμί και να ρίχνει μέσα κάτι, δεν ξέρω, πληγούρι υπήρχε τότε, αλεσμένο στάρι κάπως έτσι, και να κάνει κάτι που είναι πιο δυναμωτικό από το να βάζεις και το νερό.

Βλέπετε, αν έπρεπε να καθίσω σε έναν κλειστό κύκλο, μια συντροφιά, να σας διηγηθώ τι και πού και πώς και πόσα, ε τι να σας πω. Να σας πω από τσόφλια αυγά, που σπάζαμε και βγάζαμε το μέρος που δεν είχε τσοφλιάνει και το υπόλοιπο το πετούσαμε; Τι άλλο να σας πω, να σας πω τις πατάτες με τα φλούδια, πατατόφλουδες εννοείται, που τις πετούσαν οι Γερμανοί γιατί τρώγαν τις πατάτες; Αφού τις βράζαμε, τις πλέναμε, τις βράζαμε, τις βάζαμε στο μύλο και τις γυρίζαμε και βγάζαμε πουρέ, εννοείται με τα φλούδια μαζί, και βάζαμε σε ένα ταψί χωρίς λάδι, τι λάδι, αν βρισκόταν και λίγο βάζ αμε πατατόπιτα. Ή να σας πω για τα πορτοκάλια που τρώγανε οι Γερμανοί; Βεβαίως οι Γερμανοί τρώγανε τα πορτοκάλια, εμείς τα φλούδια. Τα βράζαμε, τα βράζαμε, έφευγε η πικρίλα και εκείνα τα περνούσαμε πάλι από τον μύλο, ο μύλος έκανε πολλές δουλειές, και βγάζαμε πάλι και από εκείνα πουρέ και βάζαμε και λίγες σταφίδες, βράζαν, βράζαν, βράζαν, και κάναμε γλυκό. Τι θέλετε να σας πω, έχω τόσα, έχω πολλές συνταγές της πείνας να

Τα ζήσαμε Γι' αυτό το λόγο, αγαπητοί μου, ας προσέξουμε την σπατάλη. Να προσέξουμε πάρα πολύ. Ακόμη πρέπει να ενθυμούμεθα. Συγγνώμη, επάνω σε αυτό το σημείο έχουμε την εντολή ξέρετε από τον Κύριον. Ξέρετε όταν χόρτασαν οι πεντακισχίλιοι την εντολή έδωσε ο Κύριος.

Συναγάγετε τα περισσεύσαντα κλάσματα, ἵνα μή τι ἀπόληται. Να μαζέψετε τα περισσεύματα από εκείνα που εδώσατε, τα κομμάτια. Για να μην χαθεί τίποτα, ούτε ψίχουλο. Το σπουδαίο είναι ότι τα πέντε ψωμιά εχόρτασαν και έφαγαν οι άνθρωποι και μαζεύτηκαν δώδεκα κοφίνια από κομμάτια ψωμιά.

Δώδεκα κοφίνια. Ο Κύριος δεν τσιγγουνεύεται να φάει ο λαός και να χορτάσει, μας λέει εκεί ο Ευαγγελιστής, εχορτάσθησαν. Ο Κύριος χορταίνει το λαό του. Το να σηκωθείς από το τραπέζι και να πεινάς είναι κατάρα, δεν είναι ευλογία.

Αλλά τι λέει όμως κιόλας; Λέει τα περισσεύματα θα τα μαζέψετε. Ιδού μαθήματα, ιδού μαθήματα, παρακαλώ πολύ, παρακαλώ πολύ, δεν θα πετάμε σπίτι μας τίποτα. Αν πετάτε, βάλτε και αυτό στο μυαλό σας, θα πεινάσετε. Μόνο αν δεν πετάμε δεν θα πεινάσουμε.

Ένα τρίτο, έπρεπε να θυμούμεθα πάντοτε στον καιρό της ευδαιμονίας, όπως τώρα, τον καιρό της πείνας. Πάντοτε, τόσο για να είμεθα λιτοδίαιτοι και απλοί στη διατροφή μας, όσο και για να ετοιμαζόμεθα ψυχολογικά για μια οπωσδήποτε, οπωσδήποτε επερχομένη πείνα.

Θα το πω άλλη μια φορά, οπωσδήποτε, όπως με βλέπετε και σας βλέπω, επερχομένη πείνα. Ακούστε τι λέει η Σοφία Σειράχ, ένα αληθινά σοφό, είναι 18,25. Να θυμάσαι στον καιρό της πλησμονής, στον καιρό της ευδαιμονίας, να θυμάσαι την πείνα και στις ημέρες του πλούτου, να θυμάσαι τη φτώχεια και την ένδεια Ξέρετε αγαπητοί εκεί, εγώ σας το λέγω, αλήθεια σε μένα συμβαίνει αυτό, γιατί έχω αυτά τα πράγματα αποκτήσει βιώματα και όχι απλώς βιώματα, μέχρι ψύχωση βιώματα, μέχρι ψύχωση, γιατί την είδα κατάματα την πείνα, γιατί και εγώ σε κάποιο σημείο, ευτυχώς λίγες μέρες μόνο, πείνασα, τον άλλο καιρό όχι, όχι το 41-42, χάριτι Θεού, με αυτό που σας είπα, τα κόκκαλα,

τις πατατόφλουδες, τα σου πατά μου πες, και κάτι άλλα περισσότερα, και δεν πεινάσαμε. Κάποια όμως μικρή περίοδο πείνασα, λίγες μέρες ήταν αυτό. Σηκωνόμουνα τη νύχτα, και ξέρω το ντουλάπι δεν είχε τίποτα, σηκωνόμουνα και κοιτούσα μήπως έβρισκα τίποτα, στο δωμάτιό μου ήταν το ντουλάπι εκεί, δεν έβρισκα τίποτα, το έκλεινα το ντουλάπι, γιατί άμα κανείς πει, να, δεν μπορεί να κοιμηθεί, σε λίγο πάλι ξανά σηκωνόμουνα, άναβα το φως, μήπως έβρισκα τίποτα. Είναι φοβερό. Και αυτό μου έχει γίνει πια όχι απλώς βίωμα, σας είπα ψύχωση. Έτσι όταν κανείς τρώγει, και τρώγει, σας το λέω, μου συμβαίνει σε κάθε μου γεύμα, όταν τρώγω και λέω κοιτάξτε τι ωραίο που είναι αυτό, όταν έρθει πείνα θα το έχω αυτό. Καθαρίζομαι το φρούτο σήμερα, εβέβαια το καθαρίζουμε το φρούτο, λέω στον εαυτό μου, αν είχαμε πείνα θα πετούσα τα φλούδια; Πετάμε ένα σκούλι κεσμένο, από το αχλάδι ή από το μ

Θα πετούσαμε το σκουλικιασμένο; Μας ειδοποιεί η Αγία Γραφή να θυμόμαστε την πείνα. Και ακόμη, διότι λέγει ο Σοφός Σειράχ, ἀπὸ πρωίθεν ἕως ἑσπέρας μεταβάλλει καιρός, καὶ πάντα ἐστὶν ταχινὰ ἔναντι Κυρίου, 18,26. Από το πρωί μέχρι το βράδυ αλλάζει ο καιρός, έτσι και μπροστά στον Θεό αλλάζει και η ιστορία, είναι τροχός. Σήμερα τρώμε, αύριο, σήμερα τρώμε, αύριο.

Και τέλος, η ελεημοσύνη. Είδα, λέγει, τον ελεήμονα, λέει το ψαλτήρι, από το πρωί μέχρι το βράδυ να ελεεί, και δεν τον είδα ποτέ να πεινάσει, ούτε αυτός ούτε τα παιδιά του. Όταν ελεούμε αγαπητοί μου, όταν ελεούμε έχουμε ελπίδα να ελεηθούμε από το Θεό, και μεν θα υποφέρουμε μαζί με το λαό που θα πεινά, αλλά δεν θα πεθάνουμε.

Αν αυτά τα πράγματα τα έχουμε κατά νου, τότε ερευνώντας και μελετώντας και κατανοώντας το βιβλίο της Αποκαλύψεως, παίρνουμε ανάλογη στάση και καταρτιζόμεθα και αναμένουμε και περιμένουμε, τότε έχουμε την ελπίδα να μείνουμε στο θέλημα του Κυρίου και να μην φτάσουμε εις αυτό το κατάντημα στο οποίο θα μεταβληθούν οι άνθρωποι που θα έχουν αποστατήσει από το Θεό.

Αντίχριστος, Αντίχριστος, Αντίχριστος, Αντίχριστο