Divine Zeal and Fanaticism

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

The talk “Divine Zeal and Fanaticism” was given abroad. This talk of ours will likewise be about enthusiasm and fanaticism. These are two opposite, incompatible, diametrically opposed ideas. They are two states of the soul, which we will unfold a little so that we can

see the fruits of the one and of the other.

Etymologically, the God-filled person is the one called by God, the one God has illumined and set in motion. In ancient Greek the verb "to be enthused" meant to be inspired by God, or to be possessed by God. Enthusiasm, then, is the surging up of a person's powers of soul and body toward

deeds that are bold, beautiful, and lofty. It is an intense inner impulse and zeal for the work of God and for one's own perfection. It is a burning and a fire, a pulse and a flame for the struggle, for what is beautiful and high, for the great ideals.

Enthusiasm sets the heart ablaze and feeds success. It inspires, it upholds, it strengthens. It gives wings to hope and brings visions to fulfillment. It was with enthusiasm that great scientists threw themselves into research, so that they might give something worthwhile to mankind. Will and devotion are two powerful forces of

the soul that can make the impossible possible. They are the fuel that launches us into the space of success. The Apostle Paul says that Christians who love Christ must be fervent in spirit. They must be fervent in their eagerness and zeal for every good and pleasing work.

The soul must not be sluggish and slothful, but filled with spiritual powers, with warm devotion and the flame of the Spirit. The law of God condemns lukewarmness even more than it condemns unbelief. Most severe is God's word to the angel, the bishop of Laodicea, in the Apocalypse of John. He says: I know thy works, that thou art neither cold nor hot; I would that thou wert cold or hot.

Because you are lukewarm, and neither hot nor cold, I am about to spit you out of My mouth. From your works it is clear that you are neither cold in the faith nor warm. It would have been better for you to be either cold, for then there would still be room for repentance, or else to be warm. But now, because you are lukewarm and are neither hot nor cold, I will spew you out of my mouth. You are unwanted and cast off. Your lukewarmness condemns you. Your lack of enthusiasm makes you a deserter.

This is what God said to the angel, the bishop of Laodicea. This fearful word of the Apocalypse is the most intense condemnation of the person who has no zeal and no enthusiasm for his own salvation. It is the strictest warning to the cowardly and the fainthearted, to the indifferent and the lukewarm. In the army of God there are no

lukewarm or indifferent people, and there must not be. From the moment a person comes to know God and draws near to Him, he becomes brave and fervent. “Let the meek become a warrior,” says the Prophet Joel. Let the one who was once quiet and peaceable now become a lionhearted fighter. All the people of God—the prophets, Apostles, martyrs, hierarchs, and Saints of the Desert—were

unyielding spiritual strugglers. With the fire of Pentecost they preached the Gospel to the ends of the earth. This enthusiastic element is the seal of their apostleship. It is the war-song of their fiery heart. It is the heroic symphony of their tireless labor. A fiery heart was Moses,

the great liberator of Israel. Israel. The Prophet Elijah too was a zealot: “I have been very zealous for the Lord Almighty,” he said. So too was the holy Prophet David, when he says, “My zeal has consumed me,” and, “Zeal for Your house has eaten me up”—that is, my fiery zeal for Your glory and Your Holy Temple. A zealot too was the Prophet Elijah: Zeal has literally consumed me and eaten me up. And what can one say about heaven-reaching Paul?

What tongue could be set in motion to arrive at a worthy praise of him? So asks the holy Chrysostom, who loved great Paul beyond measure. He surpassed all the people of history. More vehement than any flame: he was more impetuous even than fire itself. "One man, inflamed with zeal, is enough to set a whole community right." So says that teacher of the whole world, Saint John Chrysostom, out of his own burning fervor.

One man, but a man on fire, is able to improve and better the ways and the conduct of an entire city. And did not Saint Gregory of Neocaesarea accomplish this very thing? When he took up his bishopric there were only seventeen Orthodox Christians in the city, and when he died, what an astonishing coincidence, what a great miracle of history, only seventeen idolaters were left.

All the others had come to faith in Christ. This is what zeal for the work of God means. The Gospel speaks with particular emphasis about the fervor of certain Apostles, such as Peter, with his ever-impetuous character, and the brothers James and John, who received from the Lord Himself the name “Boanerges, ” that is, “sons of thunder”—in other words, children of thunder. This is what Christians are, what they ought to be: children of thunder.

Their words are thunder, and their virtue is weak. The measure of our enthusiasm is given to us by the God-Man himself, the Lord, in his word and in his life. He carries out the work of the salvation of mankind with an unceasing and sleepless care. "He came to seek and to save that which was lost. I must work the works of him who sent me while it is day; night comes, when no one can work." As long as he still felt his theandric heart beating,

all the more intensely did he labor at the work of his heavenly Father. Christianity is power and beauty. It is a true revolution, the most peaceful revolution of the ages. It is the fire of divine zeal. “I came to cast fire upon the earth, and what do I desire but that it were already kindled? ” The Lord said: “I came to cast fire upon the earth.

I came to kindle a blaze and set hearts aflame with the love of God and zeal for Him. And what more do I desire? The fire has already been kindled; it has caught, blazed up, and spread throughout the whole world. Set ablaze by divine love, millions of martyrs counted as nothing the swords, the wild beasts, the breaking wheels, the boiling pitch, the rack, the iron claws, and every kind of painful and horrific torture.

So then, enthusiasm is creative, heroic in its holiness and holy in its heroism, strong in its love and loving in its strength. Fanaticism, by contrast, tears down whatever enthusiasm builds. Fanaticism is a blind and unreasoning zeal in matters of religion, or even in political and social affairs. It is an excessive zeal and an intolerance that leads to hatred and violence against those who think differently.

The fanatical and intolerant man will not tolerate any other opinion or way of seeing things. He permits no disagreement. He regards himself as God-inspired and as a visionary. And there are religions in whose history violence and fanaticism have often appeared — Islam among them, and others as well. Islam is well known;

the aggressive character of the spread of Islam is well known.

Muhammad said that the sword is the key to Paradise. Religious freedom is unknown to the Quran. In the name of holy war, as we know, against all other religions, great massacres and countless plunderings were carried out. In the years of the Turkish occupation, as we know, countless Greeks and Christians met a martyr's death, and from them comes that great cloud of the neomartyrs.

A certain historian passed the most concise and fitting judgment on Islam. Muhammad's sword and the Quran, he said, have been the most ruinous enemies of civilization, of freedom, and of faith that the human race has ever encountered to this day. And yet there is also the other side of the argument. Some will say, “Most people know at least something about Islam, but do we not also find so many outbreaks of fanaticism and

intolerance in the history of Christianity and the Church? ” And certainly, so much blood has been shed in the name of Christ and the Christian faith; the facts are indisputable. But what is needed here is an anatomy of the facts, a careful investigation. The historian who truly searches never stays on the surface; he looks for the reasons and the causes, the motives and the intentions behind them. First of all, fanaticism is not native to Christianity.

Here, in our Christian faith, what is taught is love, and love is the overturning and transformation of every value. The new commandment of love is the triumph of the Church of our Christ. It is the unheard-of message of the new faith of Jesus. "By this all will know that you are my disciples, if you have love for one another." Love, even toward one's very enemies,

what else is it but the exact opposite of fanaticism? Love and hatred—that is, intolerance—are utterly opposed and incompatible concepts, with an unbridgeable gulf between them. Once, when the Lord wished to visit Samaria, He sent some of His disciples ahead to prepare for His arrival. But because the Samaritans would not receive him, James and John put to him that merciless and hard question:

"Lord, do you want us to call down fire from heaven to consume them, as Elijah also did?" “Lord, if You are willing and approve, shall we call down fire from heaven to consume them, as the Prophet Elijah once did? ” But the Lord rebuked them and said, “You do not know what manner of spirit you are of. For the Son of Man did not come to destroy men’s lives, but to save them.

When He sent the disciples out to preach the Gospel, He told them, “When they persecute you in this city, flee to another. ” Forbearance and willingness to yield would be their only defense. Paul, the great Apostle to the Gentiles, often expresses his repentance and sorrow, and he is not ashamed to reveal them in his epistles whenever he remembers how, in his former zeal,

he persecuted the Church of Christ. So great was his fanaticism that, still breathing out threats and murder against the disciples of the Lord, he asked to bring back men and women bound to Jerusalem. Ignorance, that evil counselor of man and of civilization, becomes the murderer of truth, exactly as ignorance of a medicine turns it into poison and a cause of death for the sick. And if ignorance, as sheer unlearnedness and half-knowledge,

is kneaded together with pride, then the dangers rise to their peak. Human errors must not be laid at the door of the Church of Christ.

Just as the mistakes of a doctor do not represent the science of medicine, so Christianity is not to blame for the fanaticism of certain Christians at certain moments in history. We have many such things in the history of the Church's course through time. The Inquisition, the Crusades, the massacres of Saint Bartholomew's night, and others like them, are the consequences of heresy. They belong to the Western sphere of the papacy and of Protestantism.

They belong to heretics who have gone astray on the road of the journey of faith. The psychology of the heretic is the psychology of an apostate, the psychology of a janissary. The denial and betrayal of Orthodoxy, and the acceptance of heresy, which he now regards as the one and only truth, is what makes him fanatical and intolerant. His haughtiness knows no bounds. We know this from experience.

Arrogance is the chief mark of his conduct. Who, if you have read history, does not know of the Arians of the fourth century—with their threats, insults, satanic intrigues, brutal attacks, and torture of the Orthodox? They came to such a pitch of cruelty that they hung up virgins and tore at their sides. “Not even during the persecutions that have taken place has it ever been heard that such a horrific martyrdom was inflicted,

” Saint Athanasius the Great testifies. Not even in the great persecutions was such torture ever heard of. And what of the hour when Saint Gregory the Theologian was officiating, during the baptism of the catechumens one Great Saturday evening? Did they not fall upon the Orthodox and even wound the holy hierarch himself? With true forbearance and religious tolerance, the sanctified theologian

Gregory addresses the heretics: “Again you are indignant, again you take up arms, again you insult us. Restrain your threats for a moment, so that I may speak. I will not strike you, but heal you. Again you take up arms; you are indignant and hurl insults. Saint Gregory says to the heretic: “Stop your threats for a moment, so that we Orthodox may speak. We will not insult you, but we will correct you. We will not strike you, but we will heal you.

” Gregory’s voice, the authentic voice of Orthodoxy, sets things in their proper order. Fanaticism has no place in the lives of Christians. Christians speak, they discuss, and they reprove. They do not revile, nor threaten, nor hate, nor take up arms. According to Saint Paul, Paul says: “Love is patient and kind; love does not envy or boast; it is not puffed up or unseemly; it does not seek its own, is not provoked,

and keeps no account of evil. ” Christians are indeed soldiers of Jesus Christ, steadfast and immovable, fervent in spirit. fervent and unbending, yet far removed from every kind of fanaticism. Fanaticism is a terrible sickness of the soul. Extremes are condemned. “Everything excessive is from the demons,” says Abba Poemen. Even excessive ascesis—ascetic discipline—led more than a few into spiritual monstrosities in the desert.

Of the desert. Excessive ascesis—ascetic discipline—led many Fathers of the Church and of the desert into unspeakable errors and delusions; through demonic deception, they even came to ruin their own lives. I would not like to dwell on this here, though I had much to say. Let me continue. A deep understanding of the Gospel message

opens true horizons toward what is authentic... of the human spirit. Freedom in Christ leaves no room for intolerance, nor does it permit confusion or clouding over the basic matters of our humanity and its very nature. Every deviation and overreach is a betrayal of the Christian spirit. So we need care and discernment, guarding against extremes and excesses.

“Good, unless it is done well,” says the Apostle Paul, “is not good. ” If something good is not done properly—at the right time, in the right measure, and for the right purpose—the result will be harm and sin. Let us not confuse genuine religious zeal and a spirit of spiritual struggle with intolerance. Let us not become like Procrustes, mutilating the all-pure body of Christian truth.

Let us not become Pharisees in our passion and Philistines toward those who oppose us. Let us not give the ill-willed and the prejudiced any occasion to accuse the Gospel of freedom, the Gospel of our beloved Christ. Let us not forget that the whole grandeur of Christianity lies in the commandments of our Lord Jesus Christ, who says, 'Be therefore merciful, just as your Father also is merciful,

' and 'love your enemies, bless those who curse you, do good to those who hate you, and pray for those who mistreat you and persecute you.' This is the truth, this is the Gospel, this is Christ. And so he came, the Pure One, the Perfect One, the Sinless One, our Jesus Christ, whose love is unfeigned, consenting to redeem us from the dark and dangerous passion of fanaticism by his holy grace and

his measureless long-suffering. Amen. Amen.

Ομιλία θεϊκός ζήλος και φανατισμός έγινε στο εξωτερικό Την ίδια ομιλία μας θα είναι για

τον ενθουσιασμό και τον φανατισμό Είναι δύο αντίθετες ασυμβίβαστες διαμετρικά έννοιες Είναι

δύο ψυχολογικές καταστάσεις, τις οποίες θα αναπτύξουμε λίγο για να δούμε τα μερ και τα δε αποτελέσματα.

Ετοιμολογικά, έμφερος είναι ο ευκλεσμένος από το Θεό άνθρωπος, ο Θεοφώτιστος και ο Θεοκίνητος. Το ρήμα ενθουσιάζουμε στα αρχαία σήμενε εμπνέομαι ή κατέχομαι από το Θεό. Ενθουσιασμός, επομένως, είναι

έξαρση των ψυχικών και σωματικών δυνάμεων του ανθρώπου σε πράξεις τολμηρές, ωραίες και υψηλές. Είναι έντονη εσωτερική παρόρμηση και ζήλος για το έργο του Θεού και την προσωπική τελειότητα. Είναι ένα πείρωμα και φωτιά, θαλμός και φλόγα για αγώνας το

όμορφο και υψηλό για τα ιδενικά. Ο ενθουσιασμός φλογίζει την καρδιά και τρέφει την επιτυχία. Εμπνέει, στηρίζει, ενισχύει. Δίνει ευτερά στην ελπίδα και πραγμάτωση στους οροματισμούς. Με ενθουσιασμό ρίχτηκαν στην έρευνα μεγάλοι επιστήμονες για να δώσουν κάτι αξιόλογο στην ανθρωπότητα. Θέληση και αφοσίωση είναι δύο ισχυρές της

ψυχής δυνάμεις που μπορούν τα δύνατα να τα κάνουν δυνατά. Είναι τα κάψιμα της εκτόξευσης στο διάστημα της επιτυχίας Ο

Απόστολος Παύλος λέει το πνεύμα της ζέοντες Πρέπει να είναι οι χριστιανοί που αγαπούν τον Χριστό Στην προθυμία και το ζήλο τους για κάθε ευάριστο έργο Να μην είναι δυσκίνητη και ογνηρή, αλλά με πνευματικές δυνάμεις γεμάτες θερμή αφοσίωση και φλόγα του Πνεύματος. Ο νόμος του Θεού καταδικάζει τη χλιαρότητα περισσότερο και από την απιστία. Αυστηροτάτη είναι η παρατήρηση του Θεού προς τον Άγγελο, Επίσκοπο της Λαοδικίας στην Αποκάλυψη

του Ιωάννου. Λέει, είδα, είδα σου τα έργα ότι ούτε ψυχρός ή ούτε ζεστός, όφελον ψυχρός ή ζεστός.

Ούτε χλιαρός ή και ούτε ζεστός, ούτε ψυχρός, μέλωσε μέση εκ του στόματός μου. Από τα έργα σου φαίνεται πως ούτε ψυχρός είσαι στην πίστη, ούτε θερμός. Καλύτερα θα ήταν να ήσουν ή ψυχρός γιατί θα υπήρχε περιθώρια μετάνοιας ή να ήσουν θερμός. Τώρα, επειδή είσαι χλιαρός και δεν είσαι ζεστός ούτε ψυχρός, θα σε εμμέσω από το στόμα μου. Είσαι ανεπιθύμητος και απόβλητος. Η χλιαρότητά σου σε καταδικάζει.

Η έλευση ενθουσιασμού σε κάνει λιποτάχτη. Αυτά είπε ο Θεός στον Άγγελο Επίσκοπο της Λαοδικίας. Φοβερός τούτος ο λόγος της Αποκάλυψης αποτελεί την πιο έντονη καταδίκη του ανθρώπου δίχως ζήλο και ενθουσιασμό για τη σωτηρία του. Είναι η πιο αυστηρή προειδοποίηση στους δειλούς και άναδρους, τους αδιάφορους και χλιαρούς. Στο στρατόπεδο του Θεού δεν υπάρχουν, δεν πρέπει να υπάρχουν χλιαροί και αδιάσφοροι Από

τη στιγμή που ο άνθρωπος γνωρίζει και πλησιάζει το Θεό, γίνεται εγενναίος και φλογερός Ο Πραής έστω μαχητής λέει ο προφήτης Ιώη Τώρα ο άλλοτε θηλήσυχος και θηληρινικός να γίνει λονταρόψυχος πολεμιστής Όλοι του Θεού οι άνθρωποι, προφήτες, Απόστολοι, μάρτυρες, ιεράρχες, Άγιοι της Ερήμου υπήρξαν του πνεύματος ανυποχώρητοι αγωνιστές με τη φωτιά της Βεντικοστής κηρύττουν το Ευαγγέλιο έως εσχάτουν τις γης Το

ενθουσιαστικό στοιχείο είναι η σφραγίδα της Αποστολής τους Είναι το θούριον της φλογεράς, της φλογερής τους καρδιάς Είναι η ηρωική συμφωνία της ακαταπόλητης δράσης τους Φλογερή καρδιά ο Μωυσής, ο μέγας ελευθερωτής του Ισπραΐλ Ζηλωτής και ο Προφήτης Ηλίας Με έχει κυριολεκτικά λιώσει και καταφάγει Τι να πει κανείς για τον Ουρανομίκη Παύλο Ποια βινήσετε γλώσσα εφικέστε την εγκομείον εκείνου Αναρωτιέται

ο Ιερός Χρυσόστομος που αγαπούσε τρομερά τον Μέγα Παύλο Ξεπέρασε όλους τους ανθρώπους της ιστορίας Φλογός πάσης σφοδρότερος Ήτανε και από τη φλόγα πιο ορμητικός Αρκεί φτάνει εις άνθρωπος, ζήλο πεπειρωμένος, ολόκληρο διορθώσαστε βήμον Λέει από την πύρα του της Οικουμένης ο Διδάσκαλος ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος Ένας άνθρωπος, αλλά φλογερός, είναι δυνατό να βελτιώσει, να καλυτερεύσει τα είδη και τη συμπεριφορά ολόκληρης πόλης. Δεν το κατάφερε και ο Άγιος Γρηγόριος, ο Νεοκέσσαρίνος.

Όταν ανέλαβε την επισκοπή του υπήρχε στην πόλη μονάχα 17 χριστιανοί Ορθόδοξοι και πεθαίνοντας, τι καταπληκτική σύμπτωση, τι μέγα θαύμα της ιστορίας, παρέμειναν μονάχα 17 ειδωλολάτρες. Όλοι οι άλλοι έγιναν χριστιανοί στην πίστη. Αυτό σημαίνει ζήλος για το έργο του Θεού. Το Ευαγγέλιο μιλάει με κάποιο ιδιαίτερο τόνο για τον ενθουσιασμό μερικών Αποστόλων, όπως του Πέτρου με τον πάντοτε ορμητικό χαρακτήρα και τους αδελφούς Ιάκωβον και Ιωάννη που

πήραν από τον ίδιο τον Κύριο την προσφανημία «Βοανεργές» ο Αιστήμ η Βροντής, δηλαδή παιδιά της Βροντής. Τέτοιοι είναι, πρέπει να είναι οι χριστιανοί, παιδιά βροντερά. Οι λόγοι τους βροντί και η αρετή τους ασθενεί. Τα μέτρα του ενθουσιασμού μας

τα δίνει ο ίδιος ο Θεάνθρωπος Κύριος με τον λόγο και τη ζωή Του. Επιτελεί το έργο της σωτηρίας των ανθρώπων με μια αδιάκοπη και ανίστακτη φροντίδα. Ήλθε, ζητήσε και σώσε το απολολός. Εμέ διεργάζεστε τα έργα του Πεμψαντός με έως ημέρα εστί. Έρχεται νύξ ότε ουδής βίνεται εργάζεστε. Όσο αισθανόταν να χτυπάει ακόμα η θεαμβρική του καρδιά, τόσο και πιο πολύ έντονα εργαζόταν το έργο του Ουρανίου Πατέρα του. Ο Χριστιανισμός είναι δύναμη και ομορφιά.

Είναι πραγματική επανάσταση, η πιο ειρηνική επανάσταση των αιώνων. Είναι φωτιά θεϊκού ζήλου. Πήρε τον Βαλήν εις τη γη και την θέλω η ίδια νύχτη. Είπε ο Κύριος, ήρθα να βάλω φωτιά, στη γη ήρθα να ανάψω πυρκαγιά και να κάνω φλογερές τις καρδιές από την αγάπη και το ζήλο του Θεού. Και τι άλλο θέλω, άναψε κιόλας η φωτιά, άναψε και φούντωσε και απλώθηκε στην οικουμένη. Με

του Θείου Έρωτα τη φωτιά περιφρόνησαν τα εκατομμύρια οι μάρτυρες και μαχαίρια και θηρία και τροχούς και πίσες και στρεπλώσεις και σιδερένια νύχια και κάθε είδος οδυνηρού και φρικτού μαρτυρίου. Λοιπόν, δημιουργικός ο ενθουσιασμός, ηρωικός με αγιότητα και άγιος με ηρωισμό, ισχυρός με αγάπη και αγάπη με δύναμη. Αντίθετα όμως, ο φανατισμός γκρεμίζει ό,τι κτίζει ο ενθουσιασμός. Ο

φανατισμός είναι τυφλός και αλόγιστος ζήλος σε θέματα θρησκευτικά ή και πολιτικοκοινωνικά. Είναι υπέρμετρος ζήλος και μυσελοδοξία που οδηγεί στο μίσος και τη βία ενάντια στους αντιφρουνούντας. Ο φανατικός και μισαλόδοξος άνθρωπος δεν ανέχεται καμιά άλλη γνώμη και αντίληψη. Δεν επιτρέπει διαφωνία. Θεωρεί τον εαυτόν του σαν θεόπνευστο και οροματιστή. Είναι και θρησκείες που από τη φύση και τη διδασκαλία

τους έχουν αναπόσπαστο το στοιχείο της βίας και του φανατισμού. Ο Ισλαμισμός και άλλες θρησκείες. Ο Ισλαμισμός είναι γνωστός, είναι γνωστός ο επιθετικός χαρακτήρας στην διάδοση του Ισλαμισμού.

έλεγε ο Μωάμεν, είναι το κλειδί του Παραδείσου. Η θρησκευτική ελευθερία είναι άγνωστη στο Κοράνιο. Στο όνομα του Ιερού Πολέμου όπως γνωρίζουμε, ενάντια σε όλες τις θρησκείες έγιναν μεγάλες σφαγές και αμέτρητες λαιλασίες. Στα χρόνια της τορκοκρατίας, μεριάδες όπως γνωρίζουμε Έλληνες, Χριστιανοί βρήκαν μαρτυρικό θάνατο εξού και τον έφος των νεομαρτύρων. Ένας ιστορικός έκανε την πιο λακωνική και επιτυχημένη κρίση του Ισλαμισμού. Το σπαθί του Μωάμετ και το Κοράνιο υπήρξαν οι πιο ολέδροι εχθροί του πολιτισμού,

της ελευθερίας και της πίστης από όσους το ανθρώπινο γένος συνάντησε μέχρι σήμερα. Υπάρχει ωστόσο και ο αντίλογος. Λίγο πολύ κάτι ξέρουν για τον Ισλαμισμό θα πουνε μερικοί, Μα και στην ιστορία του χριστιανισμού και της Εκκλησίας δεν έχουμε τόσες εξάρσεις φανατισμού και μυσαλλοδοξίας. Και βεβαίως, δεχήθηκε τόσο αίμα στο όνομα του Χριστού και της χριστιανικής πίστης, τα γεγονότα είναι αναμφισβήτητα. Χρειάζεται όμως ανατομία των γεγονότων, έρευνα. Ο ιστορικός ερευνητής ουδέποτε μένει στην επιφάνεια, αναζητά λόγους

και αιτίες, κίνητρα και προθέσεις. Καταρχήν ο φανατισμός δεν είναι ενδογενής στον χριστιανισμό όπως συμβαίνει με τον Ισλαμισμό. Εδώ στη χριστιανική μας πίστη διδάσκεται η αγάπη που αποτελεί ανατροπή και μεταποίηση όλων των αξιών. Η κενή εντολή της αγάπης είναι ο θρίαμβος της εκκλησίας του Χριστού μας. Είναι το πρωτόφαντο μήνυμα της νέας θρησκείας του Ιησού. Σου. Εν τούτο γνώσανται πάντες ότι εμεί μαθητέστε, εάν αγάπη έχετε εναλλήλεις.

Η αγάπη και σε αυτούς ακόμα τους εχθρούς, τι άλλο είναι παρά ο αντίπουδας του φανατισμού. Αγάπη και μίσος, μισαλοδοξία δηλαδή, είναι έννοιες ολότελα αντίθετες και ασυμβίβαστες, αγεφήρωτες. Όταν ο κύριος κάποτε θέλησε να επισκεφθεί τη Σαμάρια, έστειλε κάποιους μαθητές προηγουμένως να προετοιμάσουν τις συνθήκες για τον ερχομό του. Επειδή όμως οι Σαμαρείτες δεν τον εδέχτηκαν, ο Ιάκωβος και ο Ιωάννης του έθεσαν το αμίληκτο και σκληρό ερώτημα. Κύριε θέλεις είπομεν πήρ κατεβίν από ουρανού και αναλώσει αυτούς

ως και Ηλίας επίησε Αν θέλεις και το εγκρίνεις Κύριε να ρίξουμε φωτιά από τον ουρανό να τους κάψει όπως έκανε κάποτε και ο προφήτης Ηλίας Ο Κύριος επιπλήττοντάς τους είπε Ουκ είδατε ποιο πνεύματος έστε εμείς, ο Υιός του ανθρώπου, ουκ ήλθε ψυχάς ανθρώπων από λέσσε, αλλά σώσε. Όταν έστειλε τους μαθητές για το κήρυγμα του Ευαγγελίου, τους είπε, όταν διόκουσεν εμάς εν την πόλη ταύτη, φεύγετε στην άλλη. Η ανεξικακία και η υποχωρητικότητα

θα ήταν μοναδική τους άμυνα. Ο Μέγας Απόστολος των Εθνών Παύλος συχνά τη μεταμέλεια, συχνά εκφράζει και δεν ντρέπεται να την παρουσιάζει στις επιστολές του, Τη μεταμέλεια και τη λύπη του, όταν θυμάται πως κάποτε με φανατισμό δίωξε την Εκκλησία του Χριστού. Ήταν τόσος ο φανατισμός του, ώστε έτει εμπνέων απειλής και φόνος στους μαθητές του Κυρίου, ητίσατο όπως άνδρας και γυναίκας, δεδεμένος αγάγι εις Ιεροσελήμ. Η άγνοια, κακός σύμβουλος του ανθρώπου και

του πολιτισμού γίνεται εδωνοφόνος της αλήθειας όπως ακριβώς η άγνοια του φαρμάκου που γίνεται φαρμάκι και αιτία θανάτου για τον άρρωστο. Αν η άγνοια σαν αμάθεια και η μημάτια ζυμωτεί με την υπερηφάνεια τότε οι κίνδυνοι κορυφώνονται. Τα ανθρώπινα λάθη δεν πρέπει να επιρρύπτονται στην Εκκλησία του Χριστού.

Όπως τα λάθη του γιατρού δεν εκπροσωπούν την ιατρική επιστήμη. Δεν ευθύνεται ο χριστιανισμός για τον πανατισμό μερικών χριστιανών σε κάποιες στιγμές της ιστορίας. Έχουμε πολλά στην ιστορία της εκκλησιαστικής σταδιοδρομίας. Οι νέες εξετάσεις, οι σταυροφορίες, οι νύχτες του Αγίου Βαρθολομέου και άλλα είναι της αίρεσης συνέπειας. Ανήκουν στο δυτικό χώρο του παπισμού και του πρότεσταντισμού. Ανήκουν σε

αιρετικούς που κάνουν λάθος στο δρόμο της πορείας της πίστεως. Η ψυχολογία του αιρητικού είναι ψυχολογία εξωμότη, ψυχολογία γεννήτσαρου. Η άρνηση και προδοσία της ορθοδοξίας και η αποδοχή της αίρεσης, που τη θεωρεί πια μοναδική αλήθεια, τον κάνει φανατικό και μυσανόδοξο. Η υπεροψία του δεν έχει όρια. Τα γνωρίζουμε εκ της πράξεως. Η αλαζονία είναι το κύριο χαρακτηριστικό της συμπεριφοράς.

Ποιος αγνοεί τους Αριανούς, αν έχετε διαβάσει ιστορία, ποιος αγνοεί τους Αριανούς του τετάρτου αιώνας με τις απειλές της ύβρης, της σατανικές καιμπορίας, τις κακοποιήσεις, τα μαρτύρια των Ορχοδόξων Έφεσαν σε τέτοιο σημείο κακουργίας ώστε να κρεμάσουν τα αρθένες καταξέοντας τις πλευρές τους. Τέτοιο φρικτό μαρτύριο ουδέ εν της γεννουμένης διωγμής τι ούτων οικούστε πραχθέν, ομολογεί ο Μέγας Ατανάσιος. Ούτε στους μεγάλους διωγμούς δεν ακούστε και τέτοιο μαρτύριο. Αλλά και την ώρα που ηρωργούσε ο Άγιος Γρηγόριος, ο Θεολόγος,

κατά το βάπτισμα των κατηχουμένων σε κάποιο Μέγα Σάββατο το βράδυ Δεν κακοποίησαν τους Ορθοδόξους τραυματίζοντας και τον Άγιο Ιεράρχη Με αληθινή ανεξικακία και ανεξιχρισκεία απευθύνεται ο Αγιασμένος Θεολόγος Γρηγόριος στους αιρετικούς. Πάλι αγανακτείς, πάλιν οπλίζεις, πάλιν υβρίζεις, μικρόν επίσχες την απειλήν ή να θέμψομαι, ού

πλήξομαι αλλά ιετρέψομαι, πάλιν οπλίζεσαι, αγανακτείς και υβρίζεις. Λέει ο Άγιος Γρηγόριος στον Ερετικό Σταμάτησε λίγο την απειλή για να μιλήσουμε εμείς, οι Ορθόδοξοι Δεν θα βρίσουμε, αλλά θα ενέψουμε Δεν θα χτυπήσουμε, αλλά θα γετρέψουμε Η φωνή του Γρηγορείου, γνήσια φωνή της Ορθοδοξίας Βάζει τα πράγματα στη θέση τους Ο φανατισμός δεν έχει θέση στη ζωή των χριστιανών. Οι χριστιανοί μιλούν, συζητούν και ελέγχουν. Δεν βρίζουν, ούτε απειλούν, ούτε μισούν, ούτε οπλίζονται.

Κατά τον Άγιο Παύλο

Φλογερή και αλίγηστη, αλλά μακριά από κάθε φανατισμό. Ο φανατισμός είναι μια φοβερή αρρώστια της ψυχής. Οι ακρότητες καταδικάζονται, τα υπέρμετρα πάντα των δαιμόνων εσύ, λέει ο Αμπάλ Σπιμίν. Τα υπέρμετρα ακόμα και της ασκήσεως οδήγησαν ούκ λίγο στα τέρας της θερή μου

Στο ανθρώπινο πνεύμα. Η εγχριστό ελευθερία δεν αφήνει περιθώρια μης αλλοδοξίας, ούτε επιτρέπει σύγχυση και συσκότηση σε βασικά θέματα ανθρωπισμού και είδους. Κάθε παρέκληση και υπέρβαση αποτελεί προδοσία του χριστιανικού πνεύματος. Χρειάζεται λοιπόν προσοχή και διάκριση από ακρότητες και υπερβολές. Το καλό αν μη καλός γίνεται, λέει ο Απόστολος Παύλος, ουκ έστει καλό. Το καλό αν δεν γίνει καλός στην ώρα του, στο μέτρο

του και στο σκοπό του, το αποτέλεσμα θα είναι βλάβη και αμαρτία. Μη συγχύσουμε το γνήσιο θρησκευτικό ζήλο και το αγωνιστικό φρόνημα με τη μεσαλλοδοξία. Μη μετατρέπουμε την προκρούστες ακροτεριάζοντες το πανάχραντο σώμα της χριστιανικής αλήθειας. Μη γινόμαστε οι Φαρισαίες στο πάθος και οι Φιλιστέοι στον αντίπαλο. Μη δίνουμε αφορμή στους κακόπιστος και προκατηλημένους να κατηγορούν το Ευαγγέλιο της Ελευθερίας, το Ευαγγέλιο του λατρευτού Χριστού μας. Μην ξεχνάμε πως όλο το μεγαλείο

του χριστιανισμού βρίσκεται στα παραγκέρματα του Κυρίου μας, Ιησού Χριστού, ο οποίος λέει «Γίνεστε ούν οι κτήρμονες, καθώς και ο Πατήρ ημών οι κτήρμονες τι». και αγαπάτε τους εχθρούς ημών, ευλογείτε τους καταρωμένους ημάς, καλώς πείτε τις μισούσιν ημάς και προσεύχεστε υπέρ των επηρεαζόντων ημάς και διεκόντων ημάς. Αυτή είναι η αλήθεια, αυτό είναι το Ευαγγέλιο, αυτός είναι ο Χριστός. Λοιπόν, ήρθε ο Αγνός, ο Τέλειος, ο Αναμάρτητος, ο Ιησούς Χριστός μας, ο Έχον Ανυπόκριτον την αγάπη μου, καταθύσει

να μας λυτρώσει από το σκοτεινό και επικίνδυνο πάθος του φωνατισμού με την Αγία του Χάρη και την Αμέκρητη Μακροθυμία του. Αμήν.