On Hell

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This is a homily on Hell, delivered abroad. I would like to begin by reading you something that is very spiritually beneficial. A most beneficial account, which we have read in the refectory of our monastery during the meal;

and because it is so very beautiful, I will read it to you, and from it we will begin to say a few things.

A wondrous story by Theodoret of Antioch, Bishop of Cyrus. The blessed Theodoret of Cyrus, a native of Antioch and bishop of the Holy Church of Cyrrhus, related that one day... A monk came to him wearing an old, worn-out tunic—that is, a threadbare monastic habit. He was unwashed, and his hand was bound with a rag,

a patch of coarse haircloth. The monk asked him to eat with him. When they sat down at the table, the monk ate with his left hand; his right hand was wrapped in the old piece of monastic cloth, as we have said. Theodoret asked him, “Why, brother, do you not eat with your right hand, but with your left?

” He replied, “Forgive me, holy Master, for I have an affliction and cannot use it because of this. Now Theodoret pressed him to tell the truth, but he would not. So Theodoret, acting good-naturedly, reached out his hand, pressed on that patch and tore it aside; and at once such an unbearable stench came out of his hand that everyone held their noses, until the monk took up that holy patch

again and laid it back over his hand. And in this way that unbearable stench ceased. Then the Saint, marveling, begged him to relate the whole truth. So, with a groan, the monk began his account, saying this. 'I, most holy Father,' the monk now says to their bishop, Theodoret: 'I, most holy Father, had a mother who was comely, that is, beautiful, lovely in her face; and while still young she was widowed, having me as a small infant. She gave herself over to extravagance and dissolute living,

so much so that she gathered great wealth from her prostitution.' 'And when I had come of age, and she had spent long years in that shamefulness, it happened that she died. And I, coming to my senses and pondering death and the recompense to come,' 'renounced the world; and because the riches and possessions of my parents were great,' “There was a great deal of wealth,” he said to himself. “May it never be, O Christ our King, that I should make use of riches gained through ungodly means.

” So I took everything and distributed it to the poor, to churches, and to monasteries, for the sake of my mother’s soul. I kept nothing for myself except a few necessities. But what was I to think? And who could assure me? and to assure me that God had accepted the alms I had given, even though the wealth had been wrongly amassed, and whether my mother had received any benefit from this act of mercy. So I set out for Jerusalem and told the Patriarch everything that had happened to me.

And he said, “You did well to distribute everything, out of concern for your mother’s salvation. But it is not given to me to tell you with certainty whether she was saved. Go instead to the ascetics, and there you will find God-bearing men with spiritual discernment, who may be granted through divine revelation to give you assurance concerning this matter. 'So I set out and went to the skete, and when I had told the fathers, I heard from them,

in humility, that today among us such a Saint as you seek is not to be found. But if you will heed our counsel, go into the inner desert, and you will find the one who is granted to assure you; and do not be anxious, go with courage, and the Lord be with you.' So, taking bread and water with me, and with the prayers of the Fathers, I set out and walked for thirty days. Then I found a small cave, a little water, and signs that someone was living there. Overjoyed, I knocked and offered the customary monastic greeting of prayer.

'We sat down, and the servant of God says to me: Welcome, child. Why have you taken such trouble to come to me? Tell me how the world fares, and the people of the Christians, and whether the faith stands firm. And I told him that, through the holy prayers, all is well.' But as for the reason I have come, I beseech you, O saint of God, instruct me. The elder said to me, “And what is the reason, my child, that you have come all this way? ” Then I told him everything that had happened concerning my mother, and I begged him to tell me with certainty

whether or not she had attained salvation. 'The elder answered: This is beyond my power. But let us both entreat God, and whatever the Lord wills, He will reveal to us. And rising up, he drew a circular line on the ground with his palm-branch staff, outside the cave, and set me within it, in the middle, and charged me to stand there

with all my strength for seven days.' That is to say, he went out of his cave and made a circle with his staff. And he tells him: sit here for seven days; you are neither to sit down nor to eat anything, until I too have prayed. Neither to sit, nor to eat, but to beseech God day and night, so that He might reveal to us what we sought. And he himself, the elder said, would do the same within the cave.

So the elder tells him: you are to remain here seven days, and so on, and I will do the same inside my cave. Then, after praying, he entered his own cave. And when the seventh night came, I fell into ecstasy and saw, on my left, a lake filled with mire and an immeasurable stench. The heads of many people were rising and sinking, as though they were being boiled up from the depths of the lake.

Just as a woman cooks shellfish, and they rise and sink with the bubbling of the water, so the souls in that lake appeared. That was how they boiled. And among those who rose and sank as the lake boiled, I saw my mother too, rising and sinking into the depths of that mire of excrement. Once,

as my mother rose in the lake until the filth reached her chest, she saw her child and said, “My sweetest child, have mercy on me! My child, help me! ” Then she sank again and went back down. And the third time I saw her rising, that third time she cried out all the more, with wailing and weeping: 'My child, have compassion, do not leave me in this distress.'

And I, as if forgetting the danger, the way someone might thrust his hand into something boiling, forgetting the danger, I stretched out my right hand and seized her by the hairs of her head; and as she was sinking down, my right hand was drawn into the My right arm sank into that foul-smelling mire up to the elbow. When he rose and seized her by the hair of her head, she sank down again, and the monk’s arm went in up to the elbow,

into what was boiling there—into that mire, into that fire. And so he pulled her up, brought her out, and drew her from the mire of the lake. lake. I pulled her out of the lake, drawing her by her hair; and looking to the right, I saw a font full of pure and fragrant water. And placing her in the font, I washed her and cleansed her of the mire. And I brought her together with the white-robed men who were there on the right, and she greatly glorified and thanked God,

who had delivered her from that terrible Hell. I saw these things toward dawn. In the morning, the servant of God—the ascetic and hermit—came out and asked me what I had seen during that ecstasy. But I drew out my hand and could not endure the immeasurable stench, ” said the Saint.

Do not be troubled about this, for it is a seal of the truth, so that we, and all who hear and see, may believe that the vision was true and not a mere imagining, and that God, being rich in mercy and compassion, is able even after death to show mercy to the departed and deliver them from Hell when prayers, Divine Liturgies, and almsgiving are offered on their behalf. As for this stench of your hand, I assure you that God is able to blot it out completely. Yet, so that the wonder may not seem

doubtful and become a cause of disbelief to many, let it remain as it is. And saying this, the servant of God cut a piece from his old garment, from his cassock, and wrapped my hand; and at once that unbearable stench ceased, and there came a fragrance that remains as long as the cloth of that holy elder is upon me. But if I should remove it, as Your Holiness did, then neither I nor anyone else can endure the immeasurable stench.

Then the venerable saint said to me, “Behold, you have endured such a long journey, and you have no money for your return to your homeland. How, then, will you make your way back? ” And as he was saying this, behold, a south wind began to blow, and a cloud laden with hail rose up from the west. And the holy elder said this: I command you, in the name of the Lord, you the angel who holds this cloud, to carry these brothers safely to his home, through the Cloud,

so that he may tell everyone of the wonders of the Lord, and that He gives gifts to all who return to Him and fulfills their petitions; for His mercy and compassion abide from generation to generation upon those who call upon Him in truth. When the venerable elder had said these things, the Cloud immediately carried me away. so that they came to my house in Antioch; and I glorified God, who works wonders. Wonders.

Here, with this account, so wondrous and edifying, we have certain points to observe.

In general, the heretics hold that the Orthodox Church is mistaken to believe and to teach as dogma that faithful people have attained to holiness, and that they are able to intercede with God on behalf of sinners and to save people from Hell.

Yet, as we see here from the ascetic Tradition, the prayers of holy people truly do bring people out; they bring souls out of hell and lead them into eternal life.

There are also other Orthodox Christians, and especially certain organizations in our homeland, who hold that monks offer no gift of love to society, no support in the struggles of people who labor in the world. In the world, people say to you, “What do monks contribute by going off and shutting themselves away in monasteries?

They care only for themselves. And if all the good people, all the good young men and women, leave and go to a monastery, who will help those who are floundering in the world? ” Yet here, in this account, we see that a single ascetic accomplished... He worked this great wonder: a woman ruined in her way of life, utterly sunk in the mire, buried in it, and by his prayers he drew her out.

But had he not practiced ascesis, had he not shut himself in the cave, had he not afflicted his own self, he would never have been counted worthy of so great a vision. He drew this soul out of the mire of that boiling lake.

How many, how many other souls his prayers must have saved! This is what he recounted, and it truly happened, and they wrote down the account; and now we have it and read it, and we take a single crumb from the countless miracles of these holy people. Anthony the Great, as we know, was in the desert, and so many other great Fathers as well. And yet, by their prayers, they upheld the whole world.

Our Orthodoxy is all-beautiful, so richly adorned, and it is for this very reason that Satan, through the heretics, wars against her; but under attack she is only strengthened and grounded, and roots herself all the more deeply. We see here the holy man saying that the prayers, the liturgies of our Church, the almsgiving, the supplications, bring souls up from below, from Hades.

There are some people who hold the opposite view, but the ascetic tradition stands unassailable. For it is the holiness of human beings that appeases God and wipes away the penalty, and the person returns to the God whom he had offended in his life and for which he had been condemned to the punishment of spiritual death. But the intercessions of the Saints are very powerful,

and so we too must not grow weary, that is, we must not neglect to pray, not only for the departed, who certainly have absolute need of it. For who will help them down there? If they have not found mercy, if they are not in the light of God, they wait even for the smallest help from us with a great and unimaginable longing.

If we were in prison, not knowing when—or even whether—we would ever be released, and then, in a single moment, someone came and paid our debt so that we could pass into the freedom enjoyed by those who are free, how great would be our joy and relief, and how grateful we would be to that benefactor! This is what happens, and in a boundless way, when a person condemned and utterly hopeless in the other world, who believes there is no more room even for repentance,

that on his own part he can do absolutely nothing to be freed from the dreadful thought that he will never come out, ever, unto the ages of ages, but immortally and endlessly will remain in this terrible torment. It is something exceedingly frightful. As frightful as it is, that is how indifferent we are toward it. And I say this about myself, first of all. We have not grasped what it means for the soul to be separated eternally from God.

Simply to be separated, simply for God's place to be set apart from the soul, that would be the lesser evil. But, unhappily, and again unhappily, this separation means a life amid the most terrible torments of Hell.

We have such difficulty when we have a single demonic logismos, an intrusive thought. Some matter torments us; the devil exploits it and intensifies it, magnifies it and shuts us in, torments us, brings us to despair, we lose our health and so much else. And what is a logismos? Something we cannot even lay eyes on. Let us take, if we have personal experience of it, the notion or the sight of a person under demonic possession. We have heard that certain possessed women,

at the time the demon is active, have their tongue grow two handspans long. Does this happen naturally? And yet it happens demonically. And the whole expression of the face, and more generally the expression, or rather then there appears, so to speak, the entire bodily and psychic being of this possessed woman, which is something very frightful and pitiable and lamentable, yet which is something very small in relation to and

compared with the condition of a soul condemned eternally, away from God. That is, if the presence of a demon within a person is so terrifying here on earth, where the mercy and love of God are present, then what can we say, and what can we possibly imagine or comprehend, when, tragically, a soul finds itself among an

infinite multitude of demons, in palpable darkness, in a desolate state, without even a single ray of the light of divine mercy, utterly deprived of any visitation from God, yet visited by demons who, with all their malice, torment that soul—and when the soul firmly believes that it will never escape from this hellish condition?

Here we speak words, but the realities are beyond conceiving. It is impossible for the human mind, for the nous of man, to grasp the punishing weight of that condemnation. And with all of this, we Orthodox Christians believe it, because it is a dogma of the Orthodox Church that Hell exists. Today theologians,

people who studied theology, believe wrongly and against the dogma that the Hell of souls will exist in the conscience and not as an active reality, not hypostatically. And this thing is a demonic contrivance. For what reason? For this reason: Satan wants to dull the pain

of the Hell that truly exists, so as to manage to lessen the fear of Hell, which is a medicine against sins. I think to myself that Hell consists only in the conscience, and so, reasoning here below and clearing my path for sins,

I will try to persuade myself, to fashion for myself a conscience that does not think about what I have done against God. To fashion a diseased condition so that I will not hurt and will not be punished eternally, according to this demonic contrivance, and so here I will live at ease, and when I go there I will have fashioned

this conscience and so I will not suffer. But, unhappily, things are entirely different. Saint John Chrysostom writes much about Hell, the real one, in accordance with the dogma of our Orthodox Church. The question was put to him, 'Where, Father, is the Gehenna of fire? Where is Hell, where is it located, can we see it?' And he answers,

the one golden in tongue and in nous: 'Do not investigate where the Gehenna of fire is, but take care, through a virtuous life and repentance, to escape Gehenna.'

Do not, he says, trouble your mind with proud curiosity to learn where it is, for God is truthful. God does not lie, God does not deceive, God is not mocked; whatever He said is reality. Hell is not a parable. And the practical life of the ascetics confirms

the doctrine of spotless and all-beautiful Orthodoxy, the doctrine of the Orthodox Church. The ascetic tradition confirms this doctrine. And we see that what I read to you is exactly what I am saying now: that the dreadful Hell truly and certainly exists, awaiting those who act impiously, disobey God,

and obey the promptings of wicked demons.

There was a certain disciple who disobeyed his elder and grieved him with his great pride. He always wanted to set his own opinion against every command of the elder.

It happened, of course, that God took this disciple. And his elder, this holy man, From the reckonings he knew, he concluded that this disciple had not been saved. So he went to a great elder, greater than himself, and pleaded with him, saying, "Elder, pray for my disciple, that God may save him, for he was disobedient, self-centered, proud, always contradicting. Let us pray, Father." And they prayed for many days with great fasting,

and the disciple's elder sees in a vision his disciple, sunk in the lake of fire and burning, and he says to him, "My child, is this where you have come?" But the disciple still held on to his luciferian pride and answers his elder, "Father, beneath my feet I have a bishop" — meaning, I am above the bishop, there is one even worse than me.

And the elder answered him, “Has even Hell not humbled you yet? Then remain there, where you deserve to be, with your pride. ” The ascetic tradition contains countless such events and historical accounts, which confirm beyond all doubt the doctrine of our Church: the Hell of sinners does not consist merely in the torment of conscience, but is a real, objective Hell that exists in its own right. And these people who cast doubt on the true doctrine and its

interpretation say that Christ spoke only in parables in His Gospel about Hell, the furnace of fire, the gnashing of teeth, the worm that never sleeps, and so many other things. All these, they say, are merely images and parables, and so forth. and so forth, and that these things do not correspond to reality. As we have said, they make all these claims in order to dull the fear of God, so that a person, without any obstacle or serious concern, may proceed into every kind of sin—or, if not,

at least into the enjoyment of material things. For the devil saw that if a person comes to understand this and establishes it firmly within himself, When the reality of hell—what it means to be eternally separated from God in torment—sinks deep into his soul, something within him changes direction. He begins to steer his conscience rightly, guiding it toward the fear of God. What is the fear of God? It is the light of the soul.

With light we see the terror, but without light the terror of God is not found. And so we will fall into Hell and thus lose eternal life. So it is a demonic method and a trap to believe that Hell consists in the conscience. But they come and drag it very low; that is, people think in a very earthly way. And they take to interpreting the spiritual texts.

They say, how is it possible for the soul, being a spirit, to be tormented in a material Hell? Surely, they say, God will not have cauldrons of pitch and fire and burn people, the souls? Can such a spiritual Hell coexist with something material? The soul, which is spirit, and the fire and the stench

and so much else that points to something material — they do not know that at the second rising, at the Second Coming of Christ, the human body will be made incorrupt; it will live again in incorruption, in spirituality, in immortality, and so will pass into another nature, into a nature that will be pure.

Akin to the spiritual Hell prepared for the devil and his angels. If Hell were merely in the human conscience, then the demons, who are aware that they were once angels, that they grew proud, that they fell from the first glory they had — they know who God is,

they know their evil deeds, and they know beforehand what awaits them. If Hell were in the conscience, the demons could not be tormented in that Hell. For within their conscience they celebrate that they are taking revenge on God. They exult within their conscience when they do evil against God. Then, since they exult, what Hell could there be in their conscience? And to what Hell does He send them at the judgment of the Second Coming? He sends the sinners into

Hell together with the demons. If it were in the conscience, then the demons have no Hell. Then to what Hell, together with the demons, does Christ send them at the Second Coming? Therefore the demons will be punished hypostatically in a spiritual Hell. And into this hypostatic Hell the sinners too will go. Macarius the Great was walking in the desert and met on his way a skull. He struck it with his

little staff and asked the skull, "Who were you in life? What kind of man were you?" And a voice is heard from the skull, saying, "In life I was a priest of the idols." The voice also replied, “You are Macarius, the man of God, whose prayers reach even us who are suffering in Hell. ” And the Saint, wondering at this, asked, “How do the idolaters benefit, and what benefit do they receive from my prayers?

And the other answers again. "Your prayers reach the point of lighting up a little the place where we dwell in this palpable darkness, where we have the sense that each of us is alone in Hell. And this is yet another measure of Hell — for each one to feel that he is alone in Hell and that there is no one else; whereas even this, to believe that there are others, is itself a small measure of consolation." "And your prayers bring a little light, and we see that there are others beside us who are punished too,

and for us this is a consolation." And at once the Saint struck the skull again with his staff and says, "God forbid that such a thing could ever be a consolation — to see the others being punished alongside you in Hell." And with all the indications and proofs of the ascetic tradition, the dogma is most powerfully and unshakably confirmed in full. The doctrine of our Church

concerning eternal Hell stands firm. What remains for us Orthodox Christians, since we believe this unwaveringly, is to understand that if we sin, if we do not repent, if we do not weep, and if we do not change our lives, we will be condemned to Hell. Our hell will be this terrible hell, this eternal hell, this eternal death and the separation of our soul from our most sweet God.

So let us compel ourselves, let us pay attention to our life, so that our preparation may match what is at stake. As human beings, we all make mistakes, without exception, no matter how great or highly placed a person may be. Sinlessness belongs to God alone. Every human being is a sinner. To a greater or lesser degree, we have all sinned; we have grieved, saddened, and wounded the heart of God. Now we must make amends,

sweetening His heart and bringing it joy through metanoia—repentance—and through a change of life. And at every sin of ours and every straying, at once, automatically, let us turn the nous and the word, both the spoken word and the inward word, to say: My God, I have sinned, forgive me, I have failed. And at once, if it is possible, let us let a tear fall, This metanoia, this repentance, and these tears receive forgiveness from God potentially, as a grace already present in seed.

And when we come under the priest’s epitrachelion in Holy Confession, we receive that forgiveness in actuality; that is, we receive God’s forgiveness fully. And if you have known—and surely you have—the joy and repose of the soul at the moment when we confess and receive absolution, then the very thought that, for everything I have said, for every way I have sinned,

and for all the ways I have grieved God, at this very moment I receive absolution and forgiveness—the gate of Paradise is opened to me. At the hour of death, we are delivered from despondency and despair; for how can a person despair, how can he lose all hope...? when his conscience testifies to him and tells him: Yes, I failed, but I repented and received forgiveness through the appointed law of the Church.

Once the sinner has received forgiveness through the law, there should be no hopelessness and no despair at the hour of death. Hopelessness and despair follow and weigh down, crushing, the one who was caught unrepentant and uncorrected at the hour of death. Hopelessness and despair are the fruit of this life. Therefore we not only receive forgiveness and absolution and become blessed,

but we also gain deliverance from despair and hopelessness at the hard hour of the separation of our soul from our body. For the separation of the soul is hard, and we have not tasted this separation. We grasp it with the imagination and in contemplation, but not in lived experience. Those who have died have tasted the separation,

but they were not permitted to express it to us, to tell us how great this pain is, this hard and fearful thing of death. We understand it from the expressions on their faces. We see people at that hour when they surrender their spirit to God. We see it in the features of the face. If you have known it, if you have seen it, for the most part it becomes very hard.

But this does not mean that this person was condemned to hell; that is simply how the thing is. It is so by nature. If the Christian takes these realities, these truths which we see enacted before us, and makes them conscious, and puts them within himself, and thinks on them and lives them, out of them is born the light of the divine fear. And when the light shines, the traveler walks rightly.

And I must pray humbly that not only we, but all our Christians as well, may be counted worthy of this saving preparation for death, because, as we said, after death there is not even repentance. Through the prayers of our

Holy Fathers, O Lord Jesus Christ our God, have mercy on

us and save us. Amen.

Ομιλία περί κολάσεως έγινε στο εξωτερικό

Πολιοφθέλη μου, το οποίο το έχουμε διαβάσει στην τράπεζα της Μονής μας κατά την ώρα του γεύματος και επειδή είναι πάρα πολύ όμορφο θα σας το διαβάσω και κάτι θα ξεκινήσουμε να πούμε.

Ιστορία θαυμάσιος Θεοδωρίτου Αντιοχείας Επισκόπου Κύριου

Ήλθε προς Αυτόν εις μοναχός με τριβώνιο παλαιόν ενβεβημένος, που σημαίνει ράσο πεπαλαιωμένο, άλουστος και την χείραν Αυτού έχων βεβαιμένη με ράκος μπάλωμα, τρίχινον και παρεκάλεσεν Αυτόν η να φάγει με Ταυτού και καθίσαντες εις την τράπεζα έτρωγε με την

αριστεράν αυτοχήρα την δένδεξη αν είχε δεδεμένη με παλαιόρασον ο Σύπομεν και λέγει του ο Θεοδόρητος «Διατί, αδελφέ, δεν τρώγεις με τη δεξιά σου χείρα, αν μη με την αριστεράν» και λέγει εκείνος «Συγχώρησέ με, Άγια Δέσποτα, διότι έχω κάποιον πάθος και δεν δίναμε δι' αυτό». Ο δε Θεοδόρητος εβίασεν αυτόν, είπεν την αλήθεια, αλλά δεν η θέλησαν. Ο Δε Θεοδόρητος, ως χαριεπιζόμενος, απλώσαν στην χείραν αυτού, επίεσε τον πάλωμα εκείνο και το έρεψεν εισμέρος και πάραφτα, τόση δυσοδία εξήλθε ανυπόφορος εκ της χειρός αυτού, ώστε πάντες εκράτησαν την όσφρυσιν της ρηνός αυτών, έως

λαβών εκείνος τον πάλωμα, εκείνον το Άγιον, Απέθεσεν επάνω της χειρός αυτού Και ούτω έπαυσεν η δυσοδία η ανυπόφαρος εκείνη Τότε θαυμάσας ο Άγιος παρεκάλεσεν αυτόν Όπως διηγηθεί αυτό την πάσα αναλήθεια Τότε στενάξεσαι εκείνος, άρχισε την διήγηση λέγον ούτως Εγώ Πάτερ Αγιότατε, λέγει τώρα ο μοναχός Στον Δεσπότη αυτών, τον Θεοδόρητο Εγώ, Πάτερα Αγιότατε, είχον μητέρα εβιδή, δηλαδή όμορφη, ωραία στο πρόσωπο, και νέα ούσα εχήρευσεν, έχωσα εμένα βρέφος μικρών, και εξεδόθη εισπατάλην και ασωτίαν, τόσον όπου εσύναξε πλούτον πολλήν εκ της πορνείας αυτής, Εγώ δε φτάσας εις

ηλικίαν και εκείνη πολυκαιρίσεσσα εις την αισχρότητα συνέβη να ποθάνει. Εγώ, εγώ δε ελθών εις συνέσθησιν κι αναλογιζόμενος των θάνατων και την μέλωσαν ανταπόδουσιν, απερνήθε κατά του κόσμου και επειδή τα πλούτη και πράγματα των γονέων μου ήσαν πολλά, και πληροφορήσει ότι εδέχτη ο Θεός την ελεμοσύνη όπου έδωκα και όπου μάλιστα κακό σε συνάχθη και άραγε να οφειλήθει τίποτε η μήτρη μου από αυτήν την ελεμοσύνη και κινείς σας απήρθων εις Ρωσόλυμα και διηγήθην εις τον Πατριάρχη όλα μου τα συμβάντα και είπεν, καλώς μενεπήθας και μοίρασες όλα

χροντίσας την σωτηρία της μητρός σου Πλην να σε πληροφορήσει την Άσσα ακριβώς, εάν εσώθη δεν δίνεται. Αμή είπαγε εις τους ασκητάς και εκεί ευρίσκεις άνδρας θεοφόρους, διορατικούς, οι οποίοι δίνονται να σε πληροφορήσωση περί τούτο εκθείας αποκαλύψεως. Ωθεν κινήσας εγώ απίλθων εις την σκήτην, και βιηγηθείς της πατράσιν, οίκουσα από αυτούς αποταπίνωσιν, ότι την σήμερον εις ημάς και ούτως Άγιος, όπου ζητείς, δεν ευρίσκεται. Πλην εάν ακούεις την συμβουλή νοιμών, είπαγε εις την ισοτέραν έρημον, και θέλεις έβρι εκείνον, όπου δίνεται να σε πληροφορήσει, και μία κηδιάσης, αλείπαγε με θάρρος και ο Κύριος έστε με τα σου.

Λαβώνουν εγώ άρτους και είδωρ με τα σευχά στον Πατέρον, εκείνη σαν περιπατών ημέρας τριάκοντα και ευρών σπήλιων μικρών και ολίγων είδων και ηχνάρια ανθρώπου, περί χαρείς γενόμενος, έκρουσα κατά την συνήθη της μοναχής ευχήν, Εκαθίσαμεν και λέγημοι ο δούλος του Θεού, καλώς ήρθε στέκνον, δι' τι έκαμες τόσον κόπον ή να έρθεις προς με Υπέμει πως ευρίσκεται ο κόσμος και το γένος των χριστιανών κι αν στερεούται η πίστης Εγώ δεν του είπαν ότι δια των Αγίων Σευχών όλα καλώς ευρίσκονται Πλην δε το έτοιον όπου ήλθον παρακαλώ σε Άγιε του Θεού δίδαξόν με Λέγει μου ο Γέρον και τις η αιτία τέχνον όπου ήλθες έως εδώ Τότε εγώ

το ενδυηγήθη τα όσα έγιναν από την μητέρα μου Και παρεκάλλων να με πληροφορήσει αν έτυχε σωτηρίας ή όχι Ο Δε Γέρον απεκρίθη Αυτό είναι υπέρ την δύναμή μου Πλην ας παρακαλέσουμε τον Θεό και οι δύο μας και ό,τι θελήσει ο Κύριος φανερώνει εις εμάς. Και γιαθείς έκαμε μία γραμμή κυκλοφερή εις την γη με την βαΐνη ράβδων αυτού έξωθεν του σπηλαίου και έστησέ με εις αυτήν εις το μέσον και με υπαρήγγειλε να σταθώ με όλη μου την δύναμη ημέρας επτά. Δηλαδή, βγήκε έξω από το σπήλαιό του και έκανε με το ραβδίτο έναν κύκλο Και το λέει κάθισε εδώ 7 ημέρες, ούτε θα καθίζεις, ούτε θα φάγεις κάτι Έως

ότου κι εγώ προσευχηθώ Ούτε

να καθίσω, ούτε να φάγω, αλλά να δέομαι του Θεού ημέραν και νύχτα Ή να φανερώσει ημίν το ζητούμενο και αυτός έχει, έλεγε, να ποιήσει το όμοιον έσωθεν του σπηλαίου. Και ο γέροντας του λέει, εσύ θα καθείς εδώ επτά ημέρες και λοιπά και εγώ θα κάνω το ίδιο μέσα στο σπηλιό μου. Όθεν ποιή σας ευχήν εισήλθεν εις το εαυτού σπήλαιο μου και όταν ήλθεν οι εβδόμοι νύξ, οι εβδόμοι νύχτα ήλθαν εγώ εις έκσταση και είδων προς το αριστερόν μέρος Λίμνη, πλήρη βορβόρου και δυσοδίας αμέτρου, και κεφαλάς ανθρώπων πολλών αναβαίνοντας και κατεβαίνοντας ως βραζωμένεις της λίμνης εκ του βυθού. Όπως μαγειρεύει κάποια γυναίκα τα οστριάδες

και ανεβαίνουν και κατεβαίνουν με το κόχλαγμα που κάνει το νερό, έτσι φαινόντουσαν οι ψυχές που ήταν μέσα σε αυτή τη λίμνη. Έτσι βράζανε. και

ο μου με εκείνος που ανέβαινα και κατεβαίναμε την βράση μέσα στη λίμνη είδων και την μητέρα μου ανεβαίνουσαν και κατεβαίνουσαν ούτως εις τον βυθόν του βορβόρου των κόπρων και αναβάσα έως τους στήθους έκραξε όταν σε μια ανάβαση που έκανε η μητέρα του μέσα στη λίμνη μέχρι το στήθος που ήρθε βλέπει το παιδί της Και λέει, τέκνον μου γλυκύτετον ελέησόν με, τέκνον μου βοήθημοι Και πάλιν εβυθίστη και πάλιν πήγε κάτω Και αυτής την τρίτη φορά είδα αυτήν αναβαίνωσαν την τρίτη φορά Και περισσότερον έκραξε με τα θρύνων και κλαθμών Τέκνος πλαχνίστητη, μη με αφήσεις εις αυτήν την ανάγκη Εγώ δε καθείς αποήκτων ως λυσμονίσας των κίνδυνων τον απλώσει κανείς το χέρι του μέσα σε κάτι που βράζει και

λυσμονίσας των κίνδυνων απλώσα στην δεξιά μου χείρα ήρπασα αυτήν από τα στρίχα της κεφαλής αυτή βυθιζωμένη κάτω συνεχόθηκε η δεξιά μου

Λίμνης. Την έβγαλα έξω από τη λίμνη, αφού την έβγησα από τα μαλλιά, ήταν θεωρήσας εκ δεξιών, είδων κολυμβήθραν πλήρη, είδατος καθαρού και ευόδους. Και βαλών αυτήν εν τη κολυμβήθρα, έπλυνον αυτήν και καθάρισαν του βορβόρου. και έσμεξα αυτήν ομού μετά των εκδεξιών εκεί σε ευρισκομένων λευκοφόρων ανδρών και δόξαζε και ευχαρίστη μεγάλος των Θεών τον Ιτρόσταντα αυτήν εκ της δεινής κολάσεως. Τ' αυτά είδον εγώ προς την Αυγή το πρωί, εξελθόν ο Δούλος του Θεού, ο Ασκητής, ο Ερημίτης, η ρόντα το τι είδα εις την έξτασή μου εκείνη. Εγώ δε του εδιηγήθη όλα όσα είδον, τα οποία εκείνος επικύρωσε

ότι αληθώς ούτως ήσαν βέβαια, ότι και εκείνος τα αυτά έλεγεν ότι είδεν. Εγώ δε εκβαλών την χείρα μου και μη υποφέρων την άμετρον δυσοδίαν, είπε ο Άγιος. Μη σε μέλει περί τούτου, ότι τούτο εστίν εισφραγής της αληθείας, εναπιστεύσομεν εμείς και όσοι ακούσωσιν και είδασιν ότι αληθή σύντο η οπτασία και όχι φαντασία, και ότι ο Θεός δίνεται και με τα θάνατον, ποιεί σε έλεος και εκτιρμών, Λοιπόν, εις τους ποιούντας δεήσεις, λειτουργίας και λαιμοσύνας υπέρ των κεκοιμημένων, και λαιεί και λυτρώνει αυτούς από την κόλαση. Διαδέ την δυσοδίαν αυτήν της χειρός σου, εγώ πληροφορώ σε, ότι δίνεται ο Θεός να την εξαλείψει παντελώς.

Όμως, η να μη φανεί αμφίβολον το θαυμάσιον, και εις πολλούς γέννηται δίσπιστον, ασμένη ούτω. και ταύτα υπόν ο δούλος του Θεού έκοψε μέρος του ράσου του φορέματος του παλιού του, του ράσου του και τήληξε την χείρα μου και ευθέως έπαυσε η Δησοδία εκείνη η αφόρητος και ήλθε ευωδία η οποία μένει όταν ευρίσκεται επάνω μου το ράκος του Αγίου εκείνου γέροντος. Αν ίσως όμως και το ευγάλη της αυτό, καθώς και η Αγιοσύνη σου έκαμε, τότε δεν δίναμε να υποφέρει ούτε εγώ, ούτε άλλος της δυσοδίας των άμετρων Είτε είπε πρός με ο Όσιος, ιδού όπου τόσην οδηπορίαν υπέμεινας και έξοδα δια την επιστροφή

της πατρίδος δεν έχεις και πως έχεις πείσαι, και ταύτα λέγοντος, Ιδού έπνευσε άρνεμος νότος και νεφέλι χαλάζης ανεσπάστη από την βύση μου. Και ο Άγιος Γέρον είπε ταύτα, προστάσω δι' το όνομα του Κυρίου σε τον άγγελον τον κρατούντα τη νεφέλι, η να αποσώσεις εις τον οίκον αυτού των αδελφών τούτων

ώστον απακούν εις τον οίκον μου εις ενδιώχειαν και δόξασα των Θεών τον ποιούντα θαυμάσια.

Εδώ με την διήγηση αυτή, την τόσο θαυμάσια και οικοδομητική, έχουμε να παρατηρήσουμε ορισμένα θέσεις.

Γενικά οι αιρετικοί φρονούν ότι η Ορθόδοξος Εκκλησία έχει λάθος το να πιστεύει και να δογματίζει ότι άνθρωποι πιστοί έχουν φτάσει σε αγιότητα και ότι δίνανται να πρεσβεύουν εις το Θεό υπέρ των αμαρτωλών και να σώζουν ανθρώπους από την κόλαση.

Όπως βλέπουμε εδώ από την Ασκητική Παράδοση Ότι πράγματι οι προσευχές Αγίων ανθρώπων βγάζουν ανθρώπους, βγάζουν ψυχές από την κόλαση και τις οδηγούν εις την αιώνια ζωή.

Επίσης είναι και άλλοι Ορθόδοξοι Χριστιανοί και ιδιαίτερα οργανώσεις στην πατρίδα που φρονούν ότι οι μοναχοί δεν προσφέρουν στην κοινωνία καμία προσφορά αγάπης και συμπαραστάσεως στα προβλήματα των ανθρώπων που αγωνίζονται στον κόσμο. Έκαμε αυτό το μεγάλο θαυμάσιο, γυναίκα καταστρεμμένη στον βίο, εντελώς στο βόρβορο, καταχωσμένη, με τις προσευχές του να την βγάζει. Μα

εάν δεν ασκήτευε, εάν δεν κλεινόταν μέσα στη σπηλιά, εάν δεν ταλαιπωρούσε τον εαυτό του, δε θα αξιώνεται αυτής της μεγάλης παρουσίας. Έβγαλε αυτή την ψυχή από τον βόρβορον της σκεωμένης λίμνης.

Πόσες και πόσες άλλες ψυχές θα έχουν σώσει οι προσευχές του Αυτό έλεγε και συνέβηκε και το γράψαν το ιστορικό Και το έχουμε τώρα και το διαβάζουμε Και παίρνουμε ένα ψύχολο από τα άπειρα θαύματα αυτών των Αγίων Ανθρώπων Ο Μέγας Αντώνιος όπως ξέρουμε ήταν στην έρημο και τόσοι άλλοι Μαγάλοι Πατέρες. Και όμως με τις ευχές τους εστήριζαν την οικουμένη.

Η Ορθοδοξία μας είναι πανέμορφη, είναι τόσο στολισμένη που γι' αυτό και ο Σατανάς διά των αιρετικών τη μάχεται, αλλά πολεμουμένη στηρίζεται και θεμελιώνεται και ριζώνει περισσότερο. Βλέπουμε εδώ ο Άγιος άνθρωπος να λέει ότι οι προσευχές, οι λειτουργίες της Εκκλησίας μας, οι ελεμοσύνες, οι δεήσεις βγάζουν ψυχές από κάτω, από τον Άδη. Πράγμα που ορισμένοι άνθρωποι έχουν αντίθετη γνώμη, αλλά η ασκητική

παράδοση είναι απρόσβλητη. Διότι η αγιότητα των ανθρώπων είναι εκείνη που εξευμενίζει το Θείο, εξαλήθη το ποινικό και ο άνθρωπος επιστρέφει εις τον Θεό τον οποίον επρόσβαλε στη ζωή του διού και εκαταδικάστη εις την ποινή του ψυχικού θανάτου Αλλα οι πρεσβείες των Αγίων είναι πολύ δυνατές, γι'

αυτό θα πρέπει και εμείς να μην εκακίζουμε, δηλαδή να μην αμελούμε στο να προσευχόμεθα όχι μόνον δια τους κεκοιμημένους, οι οποίοι έχουν βέβαια απόλυτη ανάγκη, διότι ποιος θα τους βοηθήσει εκεί κάτω, Εάν δεν έχουν βρει έλεος, εάν δεν βρίσκονται στο φως του Θεού, περιμένουν και την ελάχιστη βοήθεια από εμάς με μεγάλη και αφάνταστη λαχτάρα.

Εάν είμαι θα σε κάποια φυλακή, χωρίς να ξέρουμε πότε και αν θα βγούμε ποτέ, για μια στιγμή να μας έρθει η εξόφλησης του χρέους και να περάσουμε στην ελευθερία των ανθρώπων της ελευθερίας. Πόσοι θα ήταν οι χαράκοι η ανάπαυσης μας και η ευγνωμοσύνη στον Ευεργέτη αυτών. Έτσι γίνεται και σε απεριόριστη βέβαια κατάσταση όταν ένας άνθρωπος καταδικασμένος και εντελώς απειλπισμένος στον άλλον κόσμο που πιστεύει ότι εντοάδει ούτε στη μετάνοια ότι από μέρος του δεν μπορεί να κάνει απολύτως τίποτε να απαλλαγεί από το φοβερό της έννοιας ότι ποτέ δεν θα βγει εις τους αιώνας των αιώνων,

αθανάτος και ατελευθύντος θα βρίσκεται σε αυτή τη φοβερή βάσανο είναι κάτι πάρα πολύ τρομερό όσο είναι τρομερό τόσο είναι και αδιάφορο από μέρος μας Και αυτό το μιλώ για τον εαυτό μου, πρωτίστως. Δεν έχουμε συνειδητοποιήσει το τι είναι να χωριστεί η ψυχή αιώνια από τον Θεό. Απλώς να χωριστεί, απλώς να ξεχωρίσει οι θέσεις του Θεού από τη ψυχή, θα ήταν το λιγότερο κακό αυτό. Αλλά δυστυχώς και πάνι δυστυχώς ότι ο χωρισμός σημαίνει μία ζωή με

τα πλέον φοβερότερα κολαστήρια.

Έχουμε τόση δυσκολία όταν έχουμε έναν δαιμονικό λογισμό. Μας τυραννάει κάποια υπόθεση, την εκμεταλλεύεται ο διάβολος και την επιτείνει, Την μεγαλώνει και μας κλείδει, μας τυραννεί, μας φέρνει απελπισία, χάρουμε την υγεία μας και τόσα άλλα Και τι είναι ένας λογισμός, κάτι που δεν μπορούμε να το ξεβλέψουμε Ας πάρουμε αν έχουμε προσωπική εμπειρία μιας ιδέας ή μιας θέας ενός δαιμονιζωμένου ανθρώπου Έχουμε ακούσει ότι κάποια δαιμονιζομένες, σε καιρό ενεργείας, η γλώσσα της γίνεται δύο πιθαμές. Γίνεται φυσιολογικά, όχι.

Κι όμως γίνεται δαιμονικά. Και η όλη έκφραση του προσώπου και γενικότερα η εκφράση ή μάλλον τότε παρουσιάζει ας πούμε η όλη υπόσταση η σωματική και η ψυχική αυτής της γυναικός της δαιμονιζομένης που είναι κάτι πολύ φοβερό και αξιοθρύνητο και αξιολείπητο που είναι κάτι πολύ απλό εν σχέση και συγκριτικά με την κατάσταση Μιας κολλασμένης ψυχής αιώνια από τον Θεό Δηλαδή, εάν μια υποστατική κατάστασης δαιμονίου είναι τόσο τρομερή εδώ επάνω στη γη Που υπάρχει το έλεος και η αγάπη του Θεού Τι είπαμε και τι μπορούμε να φανταστούμε και να υπολογίσουμε Όταν δυστυχώς βρεθεί κάποια ψυχή ανάμεσα σε

άπειρο πλήθος δαιμόνων, μέσα σε ψηλαφιτός σκότος, σε μια κατάσταση έρημη μη τακτίδας φωτός Θείου Ελέος, Εντελώς τέρηση θείας επισκέψεως και επίσκεψης δαιμόνων με όλη τους την κακία να τυραννούν αυτή τη ψυχή και να πιστεύει ακράναντα ότι ουδέποτε θα εξέρθει αυτής της κολαστικής καταστάσεως. Εδώ λέμε λόγια, αλλά οι πράξεις είναι ασύλληπτοι. Το μυαλό του ανθρώπου, ο νους του ανθρώπου είναι αδύνατο να συλλάβει το

κολαστικό της καταδίκης. Και με όλα αυτά που εμείς οι Ορθόδοξοι Χριστιανοί το πιστεύουμε γιατί είναι δόγμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας ότι υπάρχει κόλασης. Σήμερα θεολόγοι άνθρωποι που σπούδασαν θεολογία πιστεύουν λαμφασμένα και αντιδογματικά ότι η κόλαση των ψυχών θα υφίσταται στην συνείδηση και όχι ενεργετικά, όχι υποστατικά Και

αυτό το πράγμα είναι επίνεια διαβολική. Για ποιον λόγο? Για τον εξής λόγο, θέλει ο σατανάς να αμβλύνει το δινηρών της υπαρκτής κολάσεως για να κατορθώσει, να λιγοστεύσει των φόβων της κολάσεως που είναι φάρμακο κατά τις αμαρτίες. Εγώ σκεφτώ ότι η κόλαση σύλλεστη συνείδηση θα προσπαθήσω σκεπτόμενος εδώ κάτω Και ξεφράζοντας τον δρόμο μου για αμαρτίες, θα

προσπαθήσω να πείσω τον εαυτό μου να φτιάξω μια συνείδηση που να μην σκέπτομαι το τι έπραξα κατά του Θεού. Να φτιάξω μια αρρωστημένη κατάσταση ώστε να μην πονώ και να μην κολλάζομαι αιώνια κατά την επίνεια αυτή τη δαιμονική Και έτσι εδώ θα ζήσω άνετα και όταν πάω εκεί θα φτιάξω αυτή την συνείδηση και έτσι δεν θα υποφέρω Αλλά δυστυχώς τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά Ο Ιερός Χρυσόστομος γράφει πολλά για την κόλαση,

την πραγματική, σύμφωνα με το δόγμα της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας. Του έγινε η ερώτηση, πού εστιν Πάτερ η γέννα του πυρός, πού είναι η κόλαση, πού βρίσκεται, μπορούμε να τη δούμε. και απέντα, ο Γρυσός τη γλώτα και το νου. Μην ερευνάτε πού εστί η γένα του Περός, αλλά φροντίστε δια εναρέτου ζωής και μετανοίας εκφυγή την γένα.

Μην πάσχετε λέμε το μυαλό σας και με την υπερήφανον περιέργεια να μάθετε πού είναι, διότι ο Θεός είναι αληθής. Ο Θεός ου ψεύδεται, ο Θεός δεν απατά, ο Θεός ου μικτηρίζεται, ό,τι είπε είναι πραγματικό της. Δεν είναι παραβολή η κόλασης και εις επικύρωση του δόγματος της Ορθοδόξου και Αμωλίντου και Πανεμόρφου Ορθοδοξίας. Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι η

πρακτική ζωή των ασκητών. Η ασκητική παράδοσης επικυρώνει το δόγμα και βλέπουμε όπως αυτό που σας διάβασα είναι ακριβώς αυτό το οποίο λέγω τώρα, ότι όντως και όντως υπάρχει η φοβερή κόλαση η οποία αναμένει να υποδεχθεί στους κόλπους της εκείνους που θα σε δήσουν και οι οποίοι θα παρακούσουν του Θεού και θα υπακούσουν εις τας υποδείξης των πονηρών δαιμόνων.

Ήταν ένας υποτακτικός ο οποίος παρήκοε τον γεροντά του, τον στεναχωρούσε με τη μεγάλη του υπερηφάνεια. Πάντα ήθελε να στηρίζει σε κάθε προσταγή του γέροντος την δική του γνώμη

Έλαφε βέβαια να τον πάρει ο Θεός τον υποτακτικό αυτό Και ο γέροντάς του, ο Άγιος αυτός άνθρωπος Με τους λογαριασμούς που είξευρε Έβγαζε το συμπέρασμα ότι αυτός ο υποτακτικός δεν εισόδη Και πήγε σε έναν μεγάλο γέροντα, πιο μεγάλο από αυτό και τον παρεκάλεσε και του λέει «Γέροντα, παρακαλέστε για τον υποταχτικό μου να τον σώσει ο Θεός διότι ήταν παρήκοος, εγωιστής, υπερήφανος, αντίλογος και να κάνουμε Πάτερ προσευχή». Και έκαναν αρκετές ημέρες προσευχή με νηστεία μεγάλη και ο

γέροντας του Υποταχτικού βλέπει σε οπτασία τον Υποταχτικό του, χωσμένον στη λίμνη του Πυρός και εκκαίετο και του λέγει «Παιδί μου, εδώ ήρθες» εκείνος ακόμη διατηρούσε την αιωσφορικήν υπερηφάνεια και απαντά στον γέροντά του, πάτερ κάτω από τα πόδια μου έχω επίσκοπο, θέλει να πει ότι εγώ είμαι πάνω από τον επίσκοπο, υπάρχει και χειρότερος από μένα και το απαντά ο γέροντας και η κόλασης δεν σε ταπείνωσε ακόμη, ε τότε μείνε αυτού που σου αξίζει και άλλη ψιόπτωσία.

Η

ασκητική παράδοση έχει αναρρίφμητα τέτοια γεγονότα και ιστορικά τα οποία επικυρώνουν ατράνταχτα το δόγμα της Εκκλησίας μας ότι η κόλαση των αμαρτωλών δεν συνίσταται στην συνείδηση αλλά στην υποστατική κόλαση Και λέγουν οι άνθρωποι αυτοί που αμφιβάλλουν στο ορθό δόγμα και στην ερμηνεία του δόγματος, διότι επιπηλίζουν ότι είναι παραβουλικά μίλησε ο Χριστός στο Ευαγγελιόν Του για κόλαση και κάμινο το πυρό και βρυγμό των εδώντων και σκόλικα τον Αγίμητο και τόσο άλλα, όλα λέει είναι εικονικά, παραβουλικά κλπ.

Βαθιά στην ψυχή του, το τι είναι κόλαση, τι σημαίνει χωρισμός αιώνιος από τον Θεό, εμβασανισμό, τα πράγματα μέσα του παίρνουνε στροφή, δηλαδή αρχίζει να τιμωνιάρει την συνείδησή του σωστά, την οδηγεί εις τον φόβο του Θεού. Τι είναι ο φόβος του Θεού, είναι το φως της ψυχής, με φως βλέπουμε τον τρόμο, αλλά χωρίς φως ο τρόμος του Θεού δεν βρίσκεται Και επομένως θα πέσουμε στην κόλαση και έτσι θα χάσουμε την αιώνια ζωή Λοιπόν, είναι διαβολική μέθοδος και παγίδα να πιστεύουμε ότι η κόλαση συνίσταται στη συνείδηση Μα έρχονται και το πάνε πολύ χαμηλά,

δηλαδή πολύ γήνα σκέπτονται οι άνθρωποι Και πάρουν να ερμηνεύσουν τα πνευματικό κείμενα Λέγουν ότι πως είναι δυνατόν η ψυχή σαν πνεύμα να βασανίζεται σε μια υλική κόλαση Μα λέγουν, μήπως ο Θεός θα έχει καζάνια με πίσα και φωτιά και θα καίει τους ανθρώπους τις ψυχές Μπορεί να συνυπάρξει μια τέτοια κόλαση πνευματική με κάτι το υλικό Η ψυχή που είναι πνεύμα και η φωτιά και η δυσοδία και τόσα άλλα τα οποία φανερώνουν

κάτι το υλικό, δεν

γνωρίζουν ότι στη Δευτέρα Εξανάσταση, στην Δευτέρα Παρουσία του Χριστού, Το σώμα του ανθρώπου θα αφθαρτιστεί, θα ξαναζήσει εν αφθαρσία, εν πνευματικότητα, εν αφαναλσία και επομένως θα περάσει σε άλλη φύση, στη φύση που θα είναι σχέτη. Ομοία με την πνευματική κόλαση, την ετοιμασμένη το διαβόλο και της εγγέννησης αυτού. Στη

συνείδηση του ανθρώπου έγινε η κόλαση, τότε οι δαίμονες, οι οποίοι έχουν συνείδηση ότι ήταν άγγελοι, ότι υπερεφανεύθησαν, ότι εξέπεσαν από την πρώτη δόξα που είχαν, γνωρίζουν ποιος είναι ο Θεός, Γνωρίζουν τις κακές τους πράξεις και γνωρίζουν εκ των προτέρων τι τους περιμένει. Εάν η κόλαση ήταν στη συνείδηση, οι δαίμονες δεν θα μπορούσαν να βασανιστούν σε αυτή την κόλαση. Διότι αυτοί πανηγυρίζουν στη συνείδησή τους μέσα το ότι εκδικούνται τον Θεό. Αυτοί πανηγυρίζουν μες στη συνείδησή τους όταν κάνουν το κακόν εναντίον

του Θεού. Τότε, εφόσον πανηγυρίζουν, ποια θα είναι η κόλαση στη συνείδησή τους. Και σε ποια κόλαση τους αποστέλει κατά την κρίση της Δευτέρας Παρουσίας. Τέλει τους αμαρτωλούς στην κόλαση με τους δαίμονες. Εάν ήταν στη συνείδηση, οι δαίμονες δεν έχουν κόλαση. Τότε σε ποια κόλαση μετά των δαιμόνων εξαποστέλει ο Χριστός στη Δευτέρα Παρουσία Άρα οι δαίμονας θα κολλαστούν υποστατικά σε πνευματική κόλαση Σε αυτή την υποστατική κόλαση θα πάνε και οι αμαρτωλοί Ο Μέγας Μακάριος βάδιζε

στην έρημο και συνάντησε στον δρόμο του μία νεκροκεφαλή Την χτύπησε με το ραβδάκι του και ρώτησε το κρανίο Ποιος

ήσουν στη ζωή, τι άνθρωπος ήσουνα εσύ Και ακούγεται φωνή από το κρανίο και λέει Εγώ ήμουν στη ζωή ιερεύς των ειδώλων Απαντά επίσης αυτή η φωνή Εσύ είσαι ο μακάριος, ο άνθρωπος του Θεού Που οι προσευχές σου φτάνουν μέχρις ημών των κολαζομένων και απορώντας ο Άγιος σε τι οφειλούνται, θα ρηπεί, οι δολολάτρες και ποια είναι ωφέλεια από τις προσευχές μου, κάμει την ερώτηση. Απαντά πάλι εκείνος. Οι προσευχές σας φτάνουν στο σημείο να φωτίσει λίγο

το μέρος που μένουμε μέσα σε αυτό το ψηλαφιτό σκότος που έχουμε την αίσθηση ότι ο καθένας Είναι μόνος τους στην κόλαση, ένα άλλο μέτρο κολάσεως και τούτο, το να νιώθουν ο καθένας ότι είναι μόνος τους στην κόλαση και δεν υπάρχουν άλλοι, που και τούτο το να πιστεύω ότι υπάρχουν άλλοι, είναι κι αυτό ένα μικρό μέτρο παρηγορίας. Και οι προσευχές σας φέρνουν λίγο φως και βλέπουμε ότι είναι κι άλλοι δίπλα μας κολασμένοι και αυτό για εμάς είναι παρηγορία. Και αμέσως ο Άγιος χτύπησε πάλι το κρανίο με το ραβρίτο και λέει Ο Θεός να φυλάξει, αν μπορεί ποτέ αυτή η περίπτωση να είναι παρηγορία Το να

βλέπει κανείς και τους άλλους στους συγκολαζομένους στην κόλαση Και με όλες τις ενδείξεις και αποδείξεις της ασχητικής παραδόσεως Τρανότατα και αδιάσιστα επικυρώνεται πλήρως το δόγμα

Η κόλασή μας θα είναι αυτή η τρομερή κόλαση, αυτή η αιώνια κόλαση, αυτός ο αιώνιος θάνατος και ο χωρισμός της ψυχής μας από τον γλυκύτερο Θεό μας, ας βιάσουμε τον εαυτό μας, ας προσέξουμε την ζωή μας, ώστε να είναι ανάλογοι προσωτήρια. Σαν άνθρωποι εισφάλωμα, μηδενός εξαρουμένο, όσο μεγάλος και αξιωματούχος καινή Το αναμάρτητο εναπόκειται μόνον αποκλειστικά στον Θεό Κάθε αμαρτωλός, κάθε άνθρωπος είναι και αμαρτωλός Λίγο πολύ οι πάντες αμαρτήσαμε και λυπήσαμε και πικράνουμε και φαρμακώσαμε την καρδιά του Θεού Τώρα πρέπει να την διορθώσουμε, να

την γλυκάνουμε και να την χαροποιήσουμε με την μετάνοια και με την αλλαγή. Και σε κάθε αμάρτημά μας και σε κάθε παραστράτηση αμέσως αυτομάτως να στρέφουμε το νου και τον λόγο και τον προφορικό και τον ενδιάπητο εις το να υπούμε Θεέ μου ήμαρτον, συγχώρευσα, έσπαλα. Και αμέσως αν είναι δυνατόν να στάξουμε δάκρυο, αυτή η μετάνοια και αυτό το δάκρυο παίρνουν δυνάμει την συγνώμη από τον Θεό. Και όταν φτάσουμε κάτω από το πετραχύλι παίρνομαι εν ενεργία

την συγνώμη. Δηλαδή παίρνουμε τέλεια την συγγνώμη από τον Θεό Και εάν έχετε γνωρίσει και θα την έχετε γνωρίσει την χαρά και την ανάπαυση της ψυχής Κατά την ώρα που εξομολογούμεθα και παίρνουμε την άφεση και μόνον η έννοια το ότι τα όσα είπα, τα όσα έσφαλα με τα όσα πίκρανα των Θεών αυτή τη στιγμή παίρνω την άθεση, παίρνω την συγνώμη, μου ανοίγεται η πύλη του Παραδείσου Απαλλάσσουμε κατά

την ώρα του σανάτου την απόγνωση και την απευθυσία γιατί πώς θα απευθυστεί και πώς θα απογνωστεί ο άνθρωπος όταν η συνείδησής του τον μαρτυρεί και του λέει ότι Ναι, έσφαλα αλλά μετανόησα και πήρα συγνώμη δια του νόμου Άπαξ και δια του νόμου πάρει ο αμαρτωλός την συγνώμη, δεν πρέπει να υφίσταται κατά την ώρα του θανάτου απελπισία και απόγνωση. Η απόγνωσης και η απελπισία ακολουθεί και καταθλίδει καταθλιπτικά εκείνον που πιάστηκε αμετανόητος και αδιόρθωτος κατά την ώρα

του θανάτου. Η απελπισία και η απόγνωση είναι ο καρπός αυτής της ζωής. Επομένως, όχι μόνο ότι παίρνουμε την συγνώμη και την άφεση και γινόμεθα μακάρι, αλλά κερδίζουμε την απαλλαγή από την απόγνωση και την απελπισία κατά την σκληρή ώρα του χωρισμού της ψυχής μας από το σώμα τους. Διότι ο χωρισμός της ψυχής είναι σκληρός, εμείς δεν τον έχουμε γευθεί αυτόν τον χωρισμό Τον πιάνουμε με τη φαντασία και με την θεωρία, αλλά στην πράξη όχι Αυτοί που έχουν αποθάνει

τον χωρισμό των γεφτικών αλλά δεν τους επετράπη να μας τον εκφράσουν να μας τον πούνε πόσος είναι αυτός ο πόνος αυτό το σκληρό, το φοβερό του θένα Το καταλαβαίνουμε από τις εκφράσεις του προσώπου Βλέπουμε τους ανθρώπους, κατά την ώρα εκείνοι που παραδίνουν το πνεύμα τους στο Θεό Το βλέπουμε στα χαρακτηριστικά του προσώπου Αν έχετε γνωρίσει, αν έχετε δει, το πλήστον γίνεται πάρα πολύ σκληρό Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο άνθρωπος αυτός κουλάστηκε, αλλά έτσι είναι το

πράγμα Είναι στη φύση του έτσι Εάν ο χριστιανός αυτές τις πραγματικότητες, αυτές τις αλήθειες Τις οποίες τις βλέπουμε εν πράξη, τις συνειδητοποιήσει, τις βάλει μέσα του Και τη σκέφτεται και τη ζει, γεννάται εξ αυτών το φως του θείου φόβου Και όταν το φως φέγγει, ο άδρομος βαδίζει σωστά και πρέπει να ευχηθώ ταπεινά όχι

μόνο εμείς αλλά και όλοι οι χριστιανοί μας να αξιοθούν αυτής της σωτηρίου προετοιμασίας για τον θάνατο γιατί όπως είπαμε με τα θάνατον ούτε στη μετάνοια