On Prayer

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This homily on prayer was given at the Holy Monastery of Philotheou.

The kiss of sin is poisonous. When a person takes the poisonous kiss into himself, an unbearable thirst comes over him. This thirst awakens in him the longing to run and find a spring of water to drink, so that he may quench his thirst,

but above all so that he may neutralize the poison of that kiss.

For if he delays, or does not find the spring in time, the poison he took in from the kiss brings about death. Sin, the devil, is the noetic serpent. This poison of sin, together with

its pleasure, poisons the soul of man. When a person sins, he feels a most bitter reproach in his conscience. Conscience, anguish, and pain compel the sinner, the one who has sinned, to run to the

fountain of eternal life. They compel him to run to the Church of God, to the Mysteries of the Church. And there, at that fountain, in confession, he casts out the poison of sin and receives the living water that springs up into eternal life.

There, before the spiritual father, he receives his reconnection with God. In this spiritual bath he is washed clean, he casts off all the ulcers of sin, all its filth, and he comes out a wholly cleansed man, refreshed in his soul, light in his conscience, and so he is delivered

from the spiritual death that sin brings about through the poison of pleasure. The one who has sinned must not delay, but must run to the Church, to the spring of eternal life. For the longer he delays, the more immediate the danger of his poisoning becomes. He must run to God with great longing.

In the Holy Gospel, we see the Samaritan woman. She too had deeply absorbed the poison of sin. But by divine grace, without even realizing it...

she came into contact with the spring of grace and mercy. Christ drew near to her, He gave her to drink of the living water, and so the former sinner became equal-to-the-apostles, became a bearer of God, and in the end became a Martyr of Christ.

If we are to arrive at longing for God, and to reach the heart's seeking for the face of God, it is required of us to run like the thirsting deer, to seek out the eternal divine spring, to seek the Face of God,

with longing and tears as our very seeking. When someone seeks God in this way, God, in His own time, will show him the beauty of His countenance. We especially, the monks, have been taught to invoke the name of Christ,

and this itself is a seeking. It is a yearning to see the face of the Lord our God.

For this reason we must call to mind the name of Christ, if possible without ceasing, with every breath. Christ is the living spring of His grace. The name of Christ is not like our own name, which carries no grace at all. The name of Christ encloses within it all the divine graces.

It is adorned by God.

When we invoke it, we feel help given to us according to the need we have. We cry out to Christ, and Christ is always ready to offer Himself to us. It is just as we believe that God is Spirit, and beyond Spirit.

He is beyond all knowing; we do not see Him with our bodily eyes. If we believe with all our being that He is everywhere present, that He is a nature beyond comprehension, then just as we believe in this truth of God,

so too must we believe that the name of Christ is enriched with all divine might and power.

The demons prove this to us as well, for they cannot bear to hear the name of Christ. And even the Pharisees and the Scribes, when they arrested the Apostles, said to them, "Do not preach in this name."

The Apostle Peter answered them with great courage. We cannot remain silent about what we have seen and heard. We must obey God rather than men.

We must obey the will of God. “Pray without ceasing; in everything give thanks, for this is the will of God in Christ Jesus for you. ” The will of God is that we should pray continually.

Our God-bearing Fathers taught us how to pray with the name of Christ, and they have also taught us the fruits of this noetic prayer. Through this prayer a person is deified by grace, becoming theosis, and he becomes an angel upon the earth.

Just as the angels ceaselessly hymn the name of God, so too the monk or the Christian, when he calls the name of Christ to mind with longing, is counted worthy of angelic grace. At the same time, the person is purified and becomes pure in both soul and body; and during prayer,

as the prayer is at work within him, his heart becomes like another Cherub, chanting and glorifying God in a manner pleasing to Him. The heart of the monk, through prayer, becomes a throne of God. Just as we believe that Christ sits upon His divine throne and reigns

over the whole universe, so too He sits and rests upon the throne of the heart of the person who lovingly invokes the All-Holy Names by grace. The demons know what is taking place, and so they make a great effort, they labor hard, to hinder this enthronement of

Christ in the hearts of people. They scatter our nous here and there. They do not leave it in peace. A thousand and one thoughts occupy us, so that our nous may not be gathered into the heart through prayer.

When the nous is scattered here and there, it remains outside the human heart. And when it wanders among different places and concerns, it cannot receive the grace of God. It is like a brooding hen with her eggs: if she keeps getting up from them, one day the eggs will prove barren. So too the nous of a person, when it is often scattered here and there,

cannot give birth within the heart to its spiritual chicks. The divine meanings are the spiritual brood. The divine meanings that carry within them the theology of God cannot take their place in a heart whose nous is drawn away.

This effort of the demons we are to counter with unceasing attention, striving to gather the nous through the remembrance of Christ in the heart. Of course, we are not to imagine the heart, but to be mindful of the heart there where it is. The bodily, fleshly heart encloses within itself the soul of the person,

the heart of the soul. In a spiritual manner we want to commune with the heart of the soul. And therefore any imagining of the heart must be absent. "God is Spirit, and those who worship Him must worship in spirit and in truth."

The human mind is finite; the mind of God is infinite. Yet God is mind, while the human mind is finite and limited. Through an ineffable capacity, the little human mind can commune with and enter into the infinite mind—that is, into God. Then there takes place a contact,

a spiritual union, filled with an inexpressible spiritual and bestial pleasure.

Of course, this is a very high measure, and we ourselves have not yet reached it. But if we long for our soul to draw near to God through prayer, God will grant even this measure of grace. It is enough that we seek Him with much humility. If our prayer has no humility, it is a bodily existence without a soul. That is to say,

prayer bears no spiritual fruit unless humility accompanies it along the whole of its course.

Let us strive to reach this grace of prayer. God, in His infinite mercy, has helped us, has had mercy on us, has loved us in a special way. He brought us out of the world, He drew us out of sin, He brought us to this pure place, He set us in a holy life,

He enriched us with gifts and capacities. And if all these do not help us, or rather, if we do not make use of them, do not put them to work, do not turn them to good account in order to know God, to see His divine face, Then we will have come here in vain, and we will be accountable to

God for this great mercy of His. We must not fail to make good use of this precious time of divine help. I will be held accountable—and I most of all. Many times, when I consider this—when I reflect on the greatness of God’s love and on my obligation in the face of this gift from God—I feel the sharpest reproach within me.

To this day, I have not responded as I should to this great act of mercy. And many times, in the remembrance of the name of God, I tremble and I say: but am I worthy to remember, to dwell upon the name of Christ? For what is God? God is something the human mind cannot grasp.

Only to think that by His word He founded and created all things in no time at all. I ponder what this God is, and yet I am counted worthy, so freely, so simply, to utter His name. And still God wants humility, not the attitude of

watching how the other man lives, while I say: I pray, I chatter idly, I meddle in matters that are none of my concern. You see, what my brother does is his own business. Not that we should overlook our brother when we are able to help him spiritually,

but we must shut out the judgment that comes from the devil. Playing upon a person’s egoism, the devil pushes him into the habit of watching what others are doing. And by watching the other, he is blinded to his own faults. Not seeing his own faults, he falls from one transgression into another, and so he cannot lay the good beginning. Silence, conscious silence, not the senseless silence that comes because I am too lazy to speak,

or because I count the other for nothing, or because I despise him, or out of egoism refuse to speak to him, that kind of silence is harmful and not beneficial. But the silence that comes because I do not want to accuse, to judge, to chatter idly, so that I may pray, so that joyful mourning, the penthos that brings joy, may take root within me, so that tears may come to me from God, so that I may humble my thoughts,

then that silence is the conscious, spiritual silence. This silence stands above every other virtue. The Fathers say that when we place conscious silence on one side of the scale and all the other virtues on the other, the side of silence will weigh the more.

And we see that silence brings so many good things, and above all that a man does not sin with his tongue and with his thought. But when we begin to speak and to discuss this thing and that, this matter and the next, a man looks at the matter, dwells on the thing, and so we fail to lay the good beginning. The good beginning will bring good in the end; the bad beginning, evil in the end. That is, the house that is not built well will fall.

When we see a person fall spiritually, we must know that he did not lay a good beginning, did not lay foundations, strong and deep; he did not support his house well, and for this reason it fell. No one else is to blame but himself. All the other excuses offered for the fall are the fault of egoism. Therefore let us take very great care to tend to the good beginning. And so each of us will succeed in

building a beautiful spiritual house to match. That is to say, we will build our eternal dwelling upon this good beginning. Let us press ourselves hard toward this good beginning. Its worth is eternal. It is not merely that we will live here with a good beginning, finding the grace of God and feeling deeply happy; not for this spiritual happiness that is here, but for the eternal happiness. Ten thousand Paradises cannot be compared

with the vision of the Divine Countenance. The good beginning is this: that the Divine Countenance be revealed to us. Here lies the worth of the good beginning; and knowing the greatness of the spiritual success that the good beginning brings, I first of all must put forth effort to attain this good beginning. The Beginning.

Ομιλία περί προσευχής έγινε στην Ιερά Μονή Φιλοθέου

Φαρμακερά. Όταν

δεχθεί μέσα του το φαρμακερό φύλλι, του γίνεται μια αφόρητη δίψα. Αυτή η δίψα του δημιουργεί τον πόσο να

τρέξει να βρει πηγή με νερό για να πηγεί ώστε και τη δίψα να κορέσει, Αλλά κυρίως να εξουδετερώσει το φαρμάκι του φιλιού

Διότι καθυστερήσει ή δεν βρει εν γέρος την πηγή Το φαρμάκι που δέχτηκε από το φίλι του δημιουργεί τον θάνατο Η

αμαρτία, ο διάβολος είναι ο νοητός όφης. Αυτό το φύρι της αμαρτίας με την ειδονή δηλητηριάζει την ψυχή του ανθρώπου. Όταν ο άνθρωπος αμαρτήσει, νιώθει δρημήτατον έλεγχο στη συνείδηση. Η συνείδηση, η στενοχόρια, ο πόνο αναγκάζει τον άνθρωπο, τον αμαρτωλό, τον αμαρτίσαντα να

τρέξει στην πηγή της αιωνίου ζωής. τον αναγκάζει να τρέξει στην Εκκλησία του Θεού, να

τρέξει στα μυστήρια της Εκκλησίας και εκεί στην πηγή, στο εξομολογητήρι, εκεί αποβάλει το φαρμάκι της αμαρτίας και δέχεται το είδωρο, το ζών, το αλόμενον η ζωή νεόνιων.

Εκεί στον Πνευματικό Πατέρα δέχεται την επανασύνδεση με τον Θεό Σ' αυτό το πνευματικό λουτρό αποπλύνεται, αποβάλλει όλα τα έλκη της αμαρτίας, όλες τις βρωμιές και εξέχεται ολοκάθαρος άνθρωπος, βροσισμένος στην ψυχή, ανάλαφρος στη συνείδηση και έτσι λιτώνει από τον ψυχικό θάνατο που δημιουργεί η αμαρτία με το φαρμάκι της Ιδωνίας. Ο αμαρτήθας

άνθρωπος δεν πρέπει να καθυστερήσει, να τρέξει στην εκκλησία, στην πηγή της αιωνής ζωής. Διότι όσο περισσότερον καθυστερήσει, του γίνεται άμεσος ο κίνδυνος της δημητηριάς του. Πρέπει να προστρέξει με πόσο πολύ στο Θεό Βλέπουμε στο Ιερό Ευαγγέλιο την Σαμαρίτιδα και αυτή είχε καταπολύ δεχθεί το φαρμάκι της αμαρτίας Ανά, χάρη τη Θεία, χωρίς να το γνωρίσει

Επικοινώνησε με την πηγή της χάριτος και του ελαίου. Ο

Χριστός την πλησίασε, της έδωσε, την πότιζε με το είδο των ζώων και έτσι η πρώην αμαρτωλή έγινε εις Απόστολος,

έγινε φορές του Θεού και τελικά έγινε Μάρτης Χριστού. Για

να φτάσουμε στον πόθο του Θεού και να φτάσουμε στην καρδιακή αναζήτηση του προστόπου του Θεού χρειάζεται από μέρος μας να τρέξουμε σαν τη διψώσα έλαφος Να αναζητήσουμε την αιώνια θεϊκή πηγή, να ζητήσουμε το Προσώπο του Θεού, ο

πόσος και τα δάκρυα να είναι η αναζήτηση. Όταν

κανείς αναζητήσει τον Θεό με αυτόν τον τρόπο, ο Θεός σε κάποιο χρόνο θα του δείξει την ωραιότητα του προσώπου του. Εμείς ιδιαίτερα οι μοναχοί έχουμε διδαχθεί το

να επικαλούμεθα το όνομα του Χριστού και αυτό είναι μια αναζήτηση. Μια επιπόθηση του ειδήν το πρόσωπον Κυρίου του Θεού ημών.

Γι' αυτό θα χρειαστεί να μνημονεύουμε το όνομα του Χριστού ή δυνατόν συνέχεια αναπνευτεί. Ο Χριστός είναι η ζώσα πηγή της χάρη Του. Το όνομα του Χριστού δεν είναι σαν το δικό μας όνομα, το οποίο δεν έχει καμία χάρη. Ο Χριστού το όνομα εμπερικλεί όλες τις θεϊκές χάρητες. Είναι θεοστολισμένο.

Όταν το επικαλούμεθα νιώθουμε βοήθεια ανάλογα με την ανάγκη που έχουμε. Του φωνάζουμε του Χριστού, ο Χριστός είναι πάντα έτοιμος να μας προσφέρει τον εαυτόν του. Όπως ακριβώς πιστεύουμε ότι ο Θεός είναι Πνεύμα και πάνω από Πνεύμα.

Είναι υπεράγνωστος, δεν το βλέπουμε με τα μάτια τα σωματικά. Αν πιστεύουμε απόλυτα ότι είναι πανταχού παρόν, είναι

μια φύσης ακατάληπτη όπως

ακριβώς πιστεύουμε σε αυτή την αλήθεια του Θεού Έτσι πρέπει να πιστεύουμε ότι και το όνομα του Χριστού είναι πλουτισμένο με όλη την θεϊκή ισχύ και δύναμη.

Μας το αποδεικνύουν και οι δαίμονες που δεν μπορούν να ακούσουν το όνομα του Χριστού. Και αυτοί ακόμη οι Φαριστέοι και οι Γραμματείς, όταν συνέλαβαν τους Αποστόλους, τους είπαν «Μη επί το ονόματι τούτο κηρύτερο».

Πολύ σαραλέα τους απήλησε ο Απόστολος πέτρω. Αείδομαι και οικούσαμε, ού δινάμεθα σιώπω, πειθαρχεί δί Θεό μάλλον η ανθρώπη.

Πρέπει να πειθαρχήσουμε στο

θέλημα του Θεού Αδιαλήπτως προσεύχεστε ευθαντοί ευχαριστοί Τούτο γάρ θέλημα Θεού είχοι μας Το θέλημα του Θεού είναι να προσευχόμεθα συνεχώς

Οι θεοφόροι πατέρες μας δίδαξαν το πως να προσευχόμεθα με το όνομα του Χριστού μας έχουν διδάξει επίσης και τους καρπούς αυτής της νοεράς προσευχής. Ο

άνθρωπος με την προσευχή αυτή καταχάριν θεόμεται,

γίνεται άγγελος

επί της γης. Όπως οι άγγελοι υμνολογούν ακατάπαυτα το όνομα του Θεού, Έτσι και ο μοναχός ή ο χριστιανός όταν νημονεύει το όνομα του Χριστού με πόθος αξιώνεται αγγελικής χάρη του. Αχνίζεται ο άνθρωπος την τοχρόν, γίνεται καθαρό ψυχοσωματικά και η καρδιά του κατά την ώρα της προσευχής, της ενέργειας της προσευχής, γίνεται σαν ένα άλλο

χερουβήν και ψάλλει και υμολογεί τον Θεό θεοπιλά. Η καρδιά του μοναχού, διά της προσευχής, γίνεται θρόνος Θεού. Όπως ο Χριστός μας πιστεύουμε ότι κάθεται επάνω εις των θείων του θρόνου και βασιλεύει σε όλο τον σύμπαν, έτσι επίσης κάθεται και επαναπάδεται στον θρόνο της καρδιάς του ανθρώπου που ουλωνεύει με πόθο και χάρη των Πανάγιων Ονομάτων. Οι δαίμονες

το γνωρίζουν αυτό που γίνεται, γι' αυτό κάνουν μεγάλη προσπάθεια, καταβάλλουν πολύ κόπο για να εμποδίσουν αυτή την εντρόνηση του Χριστού στην καρδιά των ανθρώπων. Μας σκορπούν το νου μας εδώ και εκεί. Δεν μας τον αφήνουν ήσυχο. Χίλιες δύο σκέψεις μας αποσχολούν με σκοπό ο νους μας να μην εντοπιστεί στην καρδιά δια της προσευχής.

Σκορπιζόμενος εδώ και εκεί είναι εκτός της καρδιάς του ανθρώπου Και όταν γυρίζει στα διάφορα μέρη της διάφορας υποθέσεις δεν μπορεί να δεχτεί τη χάριν του Θεού Όπως

και η κλώσσα με τα αυγά της, όταν συχνά σηκώνεται τα αυγά κάποια μέρα θα βγουν άχρη Έτσι

και ο νους του ανθρώπου, όταν συχνά σκορπάται εδώ και εκεί, δεν μπορεί να γεννήσει μέσα στην καρδιά τους πνευματικούς νεωσίων. Καθεία νοήματα είναι η πνευματική νεωσία. Καθεία νοήματα που φέρουν την θεολογία του Θεού δεν μπορούν να σταθούν στην καρδιά που ο νους αποσυάζει.

Αυτή την προσπάθεια των δαιμόνων να την εξουδετερώσουμε με την αδιάλειπτη προσοχή στην προσπάθεια της περισυλλογής του νου δια της μελέτης του Χριστού στην καρδιά. Βέβαια, δεν θα τη φανταζόμεθα την καρδιά, αλλά θα νομούμε την καρδιά εκεί που είναι. Η σωματική, η σάρκινη καρδιά εμπερικλεί μέσα της την ψυχή του ανθρώπου, την καρδιά της ψυχής. Εμείς πνευματικό το τρόπο θέλουμε να επικοινωνήσουμε με την καρδιά της ψυχής. και επομένως η

φαντασία της καρδιάς πρέπει να μην υπάρχει. Πλεύμα ο Θεός και τους προσκυλούντας Αυτόν εν πνεύματι και αληθείας δίπρος κοινή.

Άπειρος ο νους του ανθρώπου, περασμένος ο νους, άπειρος ο νους του Θεού. Όμως ο Θεός είναι νους, ο ανθρώπινος είναι πεπερασμένος, περιορισμένος, Με μία άρθρα δυνατότητα,

ο μικρός νους επικοινωνήσει, εισέλθει μέσα στον άπειρο νου, δηλαδή το Θεό Τότε γίνεται μία επαφή, μία πνευματική συνωσία, με μία ανέκφραση πνευματική και με θηριώδη ιδονία

Βέβαια αυτό είναι ένα μέτρο πολύ ψηλό, εμείς δεν έχουμε φτάσει σε αυτό το μέτρο Αλλά εάν επιποθήσουμε τον πλησιασμό της στοιχής μας με τον Θεό διά της προσευχή Ο Θεός θα χαρίσει και αυτό το μέτρο της χάρη Αρκεί να τον αναζητούμε με πολλή ταπείνωση. Εάν η προσευχή μας δεν έχει ταπείνωση, είναι ύπαρξη σωματική χωρίς τυχή. Δηλαδή δεν φέρνει η προσευχή καρπών πνευματικών, εάν

μη την συνοδεύσει σε όλη την πορεία της η ταπείνωση.

Να προσταθήσουμε να φτάσουμε σε αυτή τη χάρη της προσευχής. Ο Θεός με το άπειρον ελαιό Του μας βοήθησε, μας ελέγχεται,

μας αγάπησε ιδιαίτερα. Μας έφερε από τον κόσμο, μας έβγαλε από την αμαρτία, μας έφερε σε αυτόν τον καθαρό τόπο, Μας

έβαλε σε μια ζωή Αγία, μας πλούτησε με δυνατότητες και αν όλα αυτά δεν μας βοηθήσουν ή μάλλον εμείς δεν τα μεταχειριστούμε, δεν τα μετέλθουμε, δεν τα αξιοποιήσουμε

για να γνωρίσουμε το Θεό, για να δούμε το θείο του πρόσωπο, Τότε μακαίως ήλθαμε εδώ και θα βρεθούμε υπόχρεοι στο Θεό για αυτή τη μεγάλη του ελεημασία. Δεν θα πρέπει αυτών των χρόνων, τον πολύτιμο της Θείας Βοηθείας να μην τον εκμεταλλευτούμε. Θα ήρθα υπόλογη και πρώτος εγώ. Πολλές

φορές σε αυτόν τον υπολογισμό, σε αυτή τη σκέψη της τόσες αγάπης του Θεού και της υποχρεώσεως μου απέναντι σε αυτή την προσφορά του Θεού, έχω ντριμίτε τον έλεγχο. Δεν ανταποκρίθηκα μέχρι σήμερα σε αυτή τη μεγάλη ελεημασία Και

πολλές φορές στη μνημόνευση του ονόματος του Θεού τρέμω και λέω μα είμαι άξιος να μνημονέψω, να μελετήσω το όνομα του Χριστού Μα τι είναι ο Θεός, ο Θεός είναι κάτι που δεν μπορεί να το ασυλάβει το ανθρώπινο μυαλό Μόνο να σκεφτώ ότι δια του λόγου του έκτησε, δημιούργησε σε μηδέν χρόνο Σκέφτομαι

τι είναι αυτός ο Θεός και αξιώνομαι εγώ τόσο ελεύθερα, τόσο απλά Να αναφέρω το όνομά του και

όμως ο Θεός έρθει

την ταπίμαση,

όχι πώς πηγαίνει ο άλλος, εγώ προσεύχομαι, εγώ αργολογώ, εγώ αναμειγνύομαι σε υποθέσεις που δεν χρειάζεται, Βλέπετε, το τι κάνει ο αδελφός μου είναι δική του δουλειά. Όχι ότι θα το παραβλέψουμε και αυτό σε μια περίπτωση που μπορούμε να βοηθήσουμε πνευματικά, αλλά για να αποκλείσουμε την κατάκριση του διαβόλου και του διάβολου. Πατώντας επάνω στον εγωισμό του ανθρώπου, τον σπρώχνει στην αίθεια να βλέπει τι κάνει ο άλλος Και βλέποντας τον άλλον,

τυφλώνεται στα δικά του. Δεν βλέποντας τα δικά του, πέφτει από το ένα στο άλλο παράπτωμα. Και έτσι δεν μπορεί να βάλει την καλή αρχή. Η

σιωπή, η εγγνώση σιωπή, όχι η άλογο σιωπή γιατί βαριέμαι να μιλήσω ή γιατί δεν λογαριάζω τον άλλον Ή γιατί εξουθενώνω τον άλλον, ή απογοησμό δεν θέλω να του μιλήσω, αυτή η σιωπή είναι βλαβερή και όχι οφέλη μου. Αλλά η σιωπή που γίνεται, γιατί δεν θέλω να κατηγορήσω, να κατεκρινώ, να αργολογήσω, για να προσεύχομαι, για να δημιουργηθεί μέσα μου το χαροπλιό πέμφος, για να μου έρθουν δάκρυα από το Θεό, για να ταπεινώσω τις σκέψεις μου, τότε αυτή η σιωπή είναι η εγγνώση πνευματική.

Αυτή η σιωπή είναι πάνω από κάθε άλλη αρετή. Λέβουν οι πατένες, όταν βάλουμε από τη μια πλευρά της ζυγαριάς την εγγνώση σιωπή και όλες τις άλλες αρετές από την άλλη, το μέρος της σιωπής θα βαραίνει.

Και βλέπουμε ότι η σιωπή φέρνει τόσα πολλά καλά και κυρίως το ότι δεν αμαρτάνει με τη γλώσσα του και με τη σκέψη του άνθρωπου. Όταν όμως αρχίζουμε και μιλάμε και συζητάμε το ένα, το άλλο, το θέμα εκείνο, βλέπει το θέμα, βλέπει το πράγμα και έτσι δεν βάζουμε την καλή αρχή. Η καλή αρχή θα φέρει το κάλλι στον τέλος, η κακή αρχή κάκι στον τέλος, δηλαδή το σπίτι που δεν θα κτιστεί καλά θα πέσει. Όταν δούμε και πέσει ένας άνθρωπος πνευματικά πρέπει να γνωρίζουμε ότι δεν έβαλε καλή αρχή,

δεν έβαλε θεμέλια, γερά βαθιά, δεν στήριξε καλά το σπίτι του και γι' αυτό έλεγες. Δεν φταίει κανείς άλλος πλήν του εαυτού του. Όλες οι άλλες δικαιολογίες στο πέσιμο είναι σφάλμα του εγωισμού. Γι' αυτό να προσέξουμε πάρα πολύ καλά να επιμεληθούμε την καλή αρχή Και έτσι θα πετύχουμε να κτίσουμε ο καθένας ένα ανάλογο όμορφο πνευματικό σπίτι. Δηλαδή την αιώνια μονή μας θα την κτίσουμε με την καλή αρχή. Ας βιάσουμε τον εαυτό μας για αυτή την καλή αρχή.

Η αξία της είναι αιώνια. Δεν είναι το ότι θα ζήσουμε εδώ με την καλή αγκή βρίσκοντας τη χάρη του Θεού και θα νιώθουμε πολύ ευτυχισμένα, όχι για αυτή την ευτυχία την πνευματική που είναι εδώ, αλλά για την αιώνια ευτυχία. Μύριοι παράδεισοι δεν συγκρίνονται με την θέα του Θείου Προσώπου. Η καλή αρχή είναι να μας αποκαλυφθεί το Θείο πρόσωπο. Εδώ είναι η αξία της καλής αρχής και γνωρίζοντας το μέγεθος της πνευματικής επιτυχίας της καλής αρχής πρέπει και πρώτος

εγώ να βάλουμε προσπάθεια να πετύχουμε αυτή την καλή αρχή.