Pascha: On Obedience

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A Paschal homily on obedience, delivered at the Holy Monastery of Philotheou.

God-loving ones. God has helped us, and it is God who has brought us through Holy and Great Lent, and has let us arrive at the great and all-festive Feast of Pascha. That is how it works. After labour and toil, after trials and temptations, a person is counted worthy.

Unless temptations and tribulations come first, no one can reach the point of inwardly celebrating the ineffable joy of the divine visitation. And after the season of Great Lent—with its fasting, the labor of additional ascetic struggles, and the temptations that the devil especially stirs up during this time—the Resurrection comes, and with it the joy that every Christian longs to celebrate inwardly, in the depths of his heart and in his nous, and also outwardly through various forms and customs.

The longing, of course—the longing of every spiritual person, and especially of every monk who struggles to find the grace of God—

of God and longs to reach and win eternal life, his deepest longing is to be counted worthy of the eternal Pascha that takes place in heaven. Up there, that Pascha never ends. It has no setting, no end. Here we celebrate the Resurrection of Christ every year.

at the Resurrection of our Christ, he experiences joy, a special joy, a joy of a unique and distinctive kind. But in the life to come, in our true homeland, there is a Pascha that neither ends nor ever began, but continues without ever reaching an end.

There, everything is bathed in the dazzling darkness of Divine Grace; and angels and human beings, all saved together, make up the heavenly world. These are the people, the beings who have received mercy from God, and there they celebrate the resurrection of their souls and their salvation: the passage from earth to Heaven, from tribulations to joy, from the darkness of sin to the angelic light, and from the cries and turmoil of this world below to the hymns and songs of the angels.

Here below in the world, musical instruments play, along with various harmful worldly entertainments that give the sinful heart a little passing pleasure. But what the angels perform above surpasses every thought and exceeds the power of any human reed pen to record what angels and human beings sing in that eternal and unending Pascha.

May that eternal Pascha celebrated above continually send its grace to us and draw us like a magnet, detaching us from the things of this world and uniting us with the heavenly feast, so that even from here we may experience that joy. And may this joy protect us from being poisoned by the germs of worldly pleasure or by anything connected with this world.

We monks, who have left the world and have been counted worthy of this great mercy from God our Father, must respond by obeying Him—His commandments and His holy will.

His will and His commandments are the salvation of our souls. In His mercy, He has shown us compassion, bestowed His blessings upon us, and honored us with this boundless love and with His choice to select us from among so many people, even though we had never obeyed Him while we were in the world.

And yet, despite our wretched condition, He chose us. He took us from among millions of people and brought us here.

He brought us into this holy life, to this holy place.

He brought us into the garden of the Queen of Heaven and earth.

After granting us His own protection, He also placed us under the protection of our Most Holy Theotokos. Our great Intercessor is our benefactress; through so many providential acts she brought us here, that we might be saved and placed under the obligation to serve Him wholeheartedly. Yet this service does not mean oppression; it is a service that brings freedom of spirit.

That is, we freely submitted ourselves to God, and as faithful servants we freely serve Him. For this very reason, God has promised us freedom and deliverance from Hell, a life entirely foreign to Hell: life in His Kingdom, the angelic and eternal life in Heaven.

Therefore, our obligation is very great. Let us serve Him with fear and trembling, but also with joy. Let us fear Him as God and as Father, while at the same time loving Him for His holiness, His divine love, His boundless and magnificent gifts, and the awesome sacrifice He made for us: He suffered so greatly, ascended the Cross, and shed His all-holy Blood.

By the signature of His precious Blood, He granted us freedom from the devil and from Hell, and made us His own chosen people. Let us not forget all these countless blessings or cast them aside as worthless, only to find ourselves owing a debt of ten thousand talents. Instead, let us submit with gratitude and surrender ourselves in obedience to Christ, to whom we owe such great love and devoted service, because He has freed us from the dominion of Satan.

Through His death, He destroyed the power of death, defeated the devil, and snatched us from his hands. Just as a shepherd rescues his sheep from the jaws of a wolf, so Christ our Chief Shepherd, with divine skill, beautifully and wisely outwitted the devil and pulled the sheep from his jaws. That sheep is us—His children, His creation. He rescued us and presented us to the heavenly Father and God as the spoils of His sacrifice on the Cross.

This, then, is the immense obligation we bear. When we behold our Christ, especially when we see Him upon the Cross, our nous should begin working, turning a thousand times a minute—not an hour, but a minute—and we should reflect: His love for us crucified Him; His longing to snatch us from the jaws of the devil crucified Him.

We were the condemned ones, guilty before divine justice. Yet He came to earth and clothed Himself in the garment of our guilt. Before the eyes of men, He appeared to be the one at fault before divine justice; and He was crucified, paid our debt, and gave us freedom for the life to come.

When we see Him upon the Cross, we should understand that we are the guilty ones, while He was the Innocent One who was crucified. He never spoke in His own defense, never declared that He was innocent or without blame. Instead, He kept silent before the great crowd shouting, “Crucify Him! Crucify Him!” as though He were guilty, a deceiver, and so forth.

He said nothing, and in this way He defeated the devil.

When Christ counted us worthy to come here and give our vow of obedience in honor of His Crucifixion, we reflected on the debt we owed Him and promised that we would remain faithful in obedience to Him even unto death.

By this we wished to offer Him the smallest token of gratitude for His own great and boundless submission, obedience, and sacrifice for us. On the Day of Judgment, Christ will show His wounds; He will show the injuries He bore.

He suffered upon the Cross for us, revealing how complete His obedience to the heavenly Father was for our sake.

But when, after making our vow of obedience, we ourselves refuse to obey, then every mouth will be stopped and we will have no defense, for all human righteousness before Him is like a filthy rag. What will we say then? He said, “Not as I will, but as You will, heavenly Father. I will ascend Golgotha and be crucified.”

We made a vow of obedience, yet at a moment of temptation, in a storm raised by the devil, we are ready to break every promise of submission and cast it aside. No, this is not the right way to live. Think about it and make up your minds. It is not right, because when we give our word, we must understand its full weight.

“Out of your own mouth I will judge you, you wicked servant,” Christ says in the Holy Gospel. “I will judge you by what you yourself confessed and said. I will not judge you by what I said, but by what you promised: do not make a vow and then fail to fulfill it.”

Do not promise God something and then fail to do it. It would have been better not to promise Him anything. But once you have promised Him submission and obedience by renouncing your own will, do not withhold that submission from Him, or you will become another crucifier, crucifying Him anew and causing Him sorrow.

They acted in ignorance of His divinity, not knowing who it was they were crucifying. But we are not in that position. We know about His Crucifixion. We also know for whom He was crucified. He was crucified for us. And so we cannot deny Him.

He offered Himself out of love for us. We too must show love for Christ, and our love must be revealed through deeds—not through words followed by apostasy, but through faithfulness. Our obedience must begin as an inward disposition toward God, in the heart, and then be expressed in words, as it was in our vow of obedience.

And since we have made this vow of obedience, God has appointed His representatives upon earth, so that our obedience may become visible and practical, demonstrating our true submission to God.

“He who hears you hears Me, and he who rejects you rejects Me; and he who rejects Me rejects Him who sent Me.” Therefore, when we obey the elder, we obey Christ; and whoever obeys Christ obeys God, the heavenly Father.

We have said this before: when we venerate the icon of Christ, love it, and kiss it, what we physically kiss is wood and paint. We do not believe that the icon itself is God or Christ. Rather, through the sacred form painted upon the icon, our veneration and love are directed to Christ.

Whatever honor or dishonor we show to this material icon is referred to God, and God will respond accordingly.

When we came here, we did not come to submit to the elder. We did not come because the elder himself will give us our reward, as though Paradise belonged to him and, according to the measure of our obedience, he could grant us rest there or refuse us entry.

No. The elder is the mediator; he is the representative.

God has given the elder the authority to bind and to loose: whatever he binds is bound, and whatever he looses is loosed. Whatever you do toward the elder is referred to God. The elder may be sinful, subject to the passions, or even bad.

What does that mean? These things concern him personally, just as the material condition of an icon concerns the icon itself. Its wood may be old, small, or large, and its colors may not be well applied. Nevertheless, the form of Christ is painted upon it, and it is because of that sacred form that we offer veneration and reverence.

It is because of the grace of Holy Orders, spiritual guidance, and fatherhood that we offer our obedience.

Therefore, set aside the elder’s weaknesses and behold in his whole person the person of Christ. Say to yourselves: “For Christ’s sake I obey; for Christ’s sake I submit; and from Christ I will receive my reward, because Christ is the One who gives it.”

The elder is appointed as a mediator and intercedes for his disciple under obedience. He prays for him, shares in both his sorrows and his joys, and strives in every way to save him. At times he rebukes him, at times he praises him; at times he shows him tenderness, and at times he embraces him. He trains him with one purpose alone: to make him worthy of His Kingdom.

Just as a father disciplines his child, he does not discipline him because he does not love him. Could anyone possibly love a child more than its father and mother do? It lies in the very nature of a father and mother to love their child.

Here, then, we are dealing with a spiritual relationship, and therefore the love and care are even stronger. That is why you see me rebuking you and raising my voice at you. These stern words, counsels, and rebukes have no other purpose than to help you cast off the old person with his evil desires more quickly, so that in place of the old the new person may be born—the person renewed according to Christ, free from the passions and worthy of the Kingdom of God.

The elder therefore disciplines his disciple under obedience for the disciple’s own good. And the disciple knows that the elder’s whole manner and effort have one purpose: to save me, to help me, and to snatch me from the demon’s teeth.

When this passion or that passion has mastery over me, who will help me? If I could do it by myself, I would have done so while still in the world. If I could attain freedom on my own, I would not have needed to enter monasticism. Because I felt this weakness, I left the world and came to place myself under obedience and take a teacher, so that he might teach me my letters. I came to a master craftsman to learn the art of arts, to one skilled in spiritual knowledge so that I might learn spiritual science and thus become a mature spiritual person—what I must become in order to find myself above, in that great life.

For according to Abba Isaac, God does not wish to place oxen—that is, inexperienced people, people who have not been trained and gained experience in the spiritual life—in His world above. He wishes to place there one who is learned, not according to the world, but according to the Spirit.

He must be learned in the spiritual science that comes through experience in the struggle against the demons. A disciple under obedience, then, wants to humble himself. Yes, he has a good disposition, and yes, he reproaches himself. But that is only one part of the matter.

The humility formed through the elder’s discipline, however, is complete. It afterward becomes unassailable. A person may have a good disposition and a good soul, and may struggle to humble himself, but, humanly speaking, he advances only little by little. With the elder’s help, however, he then runs like an athlete toward gaining the Kingdom of God through humility.

That is why the elder intervenes: to correct, to rebuke, to become stern, and to set things right, with the sole purpose of hastening the acquisition of this great virtue called humility. Humility is the divine virtue which—as Abba Isaac says, and if I may put it in human terms—enabled God to veil His majesty and His divine fire, so that He could come down to earth, speak with humanity, visit humanity, and walk upon the earth without the earth being consumed by the divine Fire.

Humility gave form to this entire work. It is a virtue the demons cannot even imagine possessing or acquiring, for they tremble at the very word “humility.” Therefore, I would say that humility is the prize of the spiritual life.

That prize is the acquisition of perfect humility. This is why the whole of monastic life—all temptations, all sorrows, and every act of submission—is directed toward attaining and acquiring this great virtue.

Therefore, when we submit ourselves and obey the elder, and when he rebukes us, we bow our heads.

Ομιλία Πάσχα περί υπακοής. Έγινε στην Ιερά Μονή Φιλοθέου.

Φιλόθεοι. Μας βοήθησε ο Θεός, και ο Θεός να διέλθουμε την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, και να φτάσουμε και στην Μεγάλη και Πανέορτο Εορτή του Πάσχα. Έτσι είναι. Μετά από κόπο και μόχθο, μετά από δοκιμασίες και πειρασμούς, ο άνθρωπος αξιώνεται.

Αν δεν προηγηθούν οι πειρασμοί και οι θλίψεις, δεν φτάνει κανείς να γιορτάσει μέσα του την ανέκφραστη χαρά της Θείας Επισκέψεως. Και μετά από την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, με τη νηστεία, με τον κόπο των επιπρόσθετων και με τους πειρασμούς που ξεκινά ο διάβολος αυτή την περίοδο ιδιαίτερα, έρχεται και η Ανάσταση, έρχεται και η χαρά αυτή που περιμένει κάθε Χριστιανός να γιορτάσει εσωτερικά στην κατάσταση, καρδιά του, στο νου του, αλλά και εξωτερικά με τους διάφορους τύπους και έθιμα.

Ο πόθος βέβαια, ο πόθος κάθε πνευματικού ανθρώπου και ιδιαίτερα μοναχού που αγωνίζεται να βρει τη χάρη του Θεού,

του Θεού και ποθεί να φτάσει και να κερδίσει την αιώνια ζωή, ο υπέρ πόθος του είναι να αξιωθεί του αιωνίου Πάσχα που γίνεται πάνω στον ουρανό. Εκεί επάνω, εκείνο το Πάσχα δεν τελειώνει ποτέ. Είναι αβασίλευτο, ατέλειωτο. Εδώ γιορτάζουμε κάθε χρόνο την Ανάσταση του Χριστού.

στην Ανάσταση του Χριστού μας, νιώθει με τη χαρά και μια ιδιαίτερη χαρά, μια ιδιόμορφη και ιδιάζουσα έτσι μορφή χαράς, αλλά επάνω στην άλλη ζωή, στην πραγματική πατρίδα μας, γίνεται ένα Πάσχα που δεν τελειώνει ούτε άρχισε, αλλά χωρίς να καταλήξει ποτέ σε κάποιο τέλος.

Εκεί επάνω τα πάντα είναι λουσμένα μέσα στον υπέρφωτο γνόφο της Θείας Χάριτος και άγγελοι και άνθρωποι, σωσμένοι όλοι ομού, αποτελούν τον ουράνιο κόσμο. Είναι οι άνθρωποι, τα όντα που έχουν ελεηθεί από τον Θεό και εορτάζουν εκείνη την Ανάσταση της ψυχής των, της σωτηρίας των, τη διάβαση από τη γη στον ουρανό, από τις θλίψεις στη χαρά, από το σκότος της αμαρτίας εις το φως το αγγελικό, από τις φωνές και από τις ταραχές εδώ του κάτω κόσμου, στους ύμνους και στα άσματα των αγγέλων.

Εδώ κάτω στον κόσμο παίζουν όργανα και διάφορα κοσμικά βλαβερά πράγματα, που τέρπουν προς ολίγον αμαρτωλά την καρδιά, αλλά εκεί επάνω αυτά που παίζουν οι άγγελοι είναι κάτι που υπερβαίνει κάθε σκέψη και κάθε ανθρώπινο κάλαμο οξυγράφο να γράψει εκείνα τα οποία ασματολογούν οι άγγελοι και οι άνθρωποι στο αιώνιο και ατελείωτο εκείνο Πάσχα.

Αυτό το αιώνιο Πάσχα που γίνεται επάνω να μας στέλνει συνεχώς και να μας τραβάει σαν μαγνήτη, ώστε να μας ξεκολλάει από τα πράγματα του κόσμου και να μας ενώνει με την επάνω πανήγυρη, ώστε να νιώθουμε από εδώ τη χαρά εκείνη, ώστε αυτή η χαρά να μας βοηθήσει να μη μας δηλητηριάσουν μικρόβια κοσμικής χαράς ή οτιδήποτε έχει σχέση με αυτόν τον κόσμο.

Εμείς οι μοναχοί που αφήσαμε τον κόσμο, που αξιωθήκαμε αυτού του μεγάλου ελέους από τον Θεό Πατέρα μας, πρέπει να ανταποκριθούμε και εμείς με το να Τον υπακούμε στις εντολές Του, στο θέλημά Του το Άγιο.

Το θέλημά Του και οι εντολές Του είναι η σωτηρία της ψυχής μας. Όπως Αυτός με αυτή την ελεημοσύνη μάς ελέησε και μας ευεργέτησε και μας τίμησε με αυτή την απέραντη αγάπη και εκλογή που έκανε, μέσα από τόσο κόσμο να εκλέξει εμάς, που ποτέ μας δεν Του κάναμε υπακοή στον κόσμο.

Και όμως, παρά την οικτρά μας κατάσταση, Αυτός μας διάλεξε. Μας πήρε μέσα από εκατομμύρια ανθρώπους και μας έφερε εδώ.

Μας έφερε στην Αγία αυτή ζωή, στο Άγιον αυτό μέρος.

Μας έφερε στο περιβόλι της Βασίλισσας του Ουρανού και της Γης.

Μας έδωσε, μετά από τη δική Του, την προστασία της Παναγίας μας. Ευεργέτις μας είναι η μεγάλη Μεσίτρια, που μας έφερε εδώ με τόσα και τόσα, για να μας σώσει και για να μας υποχρεώσει να Τον δουλεύσουμε ολόψυχα, που η δουλεία δεν σημαίνει καταδυναστεία, αλλά δουλεία, ελευθερία πνεύματος.

Δηλαδή, ελεύθερα υποταχθήκαμε στον Θεό, ελεύθερα Τον δουλεύουμε ως οι πιστοί Και γι' αυτό ακριβώς και ο Θεός μάς υποσχέθηκε ελευθερία της κολάσεως, απαλλαγή της κολάσεως, ξένη προς την κόλαση, και η ζωή της Βασιλείας Του, της αγγελικής και αιώνιας ζωής επάνω στον ουρανό.

Γι' αυτό η υποχρέωσή μας είναι πολύ μεγάλη. Ας Τον δουλέψουμε εν φόβω και τρόμω, αλλά και με χαρά. Να Τον φοβόμαστε σαν Θεό, σαν Πατέρα, αλλά συγχρόνως να Τον αγαπούμε για την αγιότητά Του, για τη θεϊκή Του αγάπη, για τις απεριόριστες και μεγάλες Του δωρεές, για τη φοβερή θυσία που έκανε για μας, που έπαθε τόσα και τόσα και ανέβηκε πάνω στον Σταυρό, έχυσε το Πανάγιό Του Αίμα.

Μας χάρισε, με υπογραφή του Τιμίου Αίματός Του, την ελευθερία από τον διάβολο, την κόλαση, και μας έκανε λαόν περιούσιον. Όλες αυτές τις αναρίθμητες ευεργεσίες μην τις ξεχάσουμε, μην τις ρίξουμε στον κάλαθο των αχρήστων και βρεθούμε χρεώστες μυρίων ταλάντων, αλλά με ευγνωμοσύνη να υποταχθούμε, να δώσουμε τον εαυτό μας στην υποταγή του Χριστού, που Του οφείλουμε τόση αγάπη και τόση δουλεία, διότι μας ελευθέρωσε από την εξουσία του σατανά.

Διά του θανάτου Του κατήργησε το κράτος του θανάτου, κατήργησε τον διάβολο, μας άρπαξε από τα χέρια του. Όπως ελευθερώνει ένας ποιμένας από το στόμα του λύκου το πρόβατό του, έτσι και ο Χριστός μας, ο Αρχιποιμήν, με τη θεϊκή Του έτσι δεξιοτεχνία, πάρα πολύ όμορφα και έξυπνα ξεγέλασε τον διάβολο, απέσπασε το πρόβατο από το στόμα του, το πρόβατο, εμάς, τα παιδιά Του, το πλάσμα Του, μας άρπαξε και μας προσέφερε στον Ουράνιο Πατέρα και Θεό, λάφυρο της Σταυρικής Του θυσίας.

Λοιπόν, αυτή την τεράστια υποχρέωση έχουμε. Όταν βλέπουμε τον Χριστό μας, όταν Τον βλέπουμε ιδιαίτερα στον Σταυρό, να δουλεύει το μυαλό μας, να παίρνει χίλιες στροφές την ώρα — τη στιγμή, όχι την ώρα — και να σκεφτόμαστε: Τον σταύρωσε, Τον σταύρωσε η αγάπη Του προς εμάς, Τον σταύρωσε ο πόθος Του να μας αρπάξει από το στόμα του διαβόλου.

Αφού εμείς ήμασταν ο κατάδικος, ο ένοχος της Θείας Δικαιοσύνης, και Αυτός ήρθε επί της γης και φόρεσε τη στολή της ενοχής μας και φάνηκε ενώπιον των ανθρώπων ότι είναι Αυτός ο φταίχτης έναντι της Θείας Δικαιοσύνης, και σταυρώθηκε και μας ξεχρέωσε και μας έδωσε την ελευθερία για την άλλη ζωή.

Τον το βλέπουμε στο σταυρό να νιώθουμε ότι εμείς είμαστε η ένοχη και Αυτός ήταν ο Αθώος που σταυρώθηκε και δεν μίλησε καθόλου ότι ήταν Αθώος και ότι δεν έφταιγε, αλλά έκλεισε το στόμα Του έναντι τόσου όχλου που φώναζαν Σταύρος ο Σταύρος σαν ένοχος και σαν πλάνος κ.λπ.

Δεν μίλησε και έτσι εξουδετέρωσε τον διάβολο.

Όταν μας αξίωσε Αυτός ο Χριστός να έρθουμε εδώ και να δώσουμε τον λόγο της υποταγής μας προς τιμήν της Σταυρώσεώς Του, τιμώντας έτσι τη Σταύρωσή Του, αναλογιζόμενοι το χρέος, δώσαμε τον λόγο της υποταγής μας ότι μέχρι θανάτου θα μείνουμε πιστοί στην υποταγή Του.

Με αυτό, θέλοντας να Του προσφέρουμε ελάχιστον δείγμα ευγνωμοσύνης προς τη μεγάλη Του και απέραντη υποταγή Του και υπακοή Του και θυσία Του για μας. Εν ημέρα Κρίσεως ο Χριστός θα δείξει τις πληγές Του, θα δείξει τα τραύματά Του.

Έπαθε πάνω στον Σταυρό για μας, δηλώνοντας πόση ήταν η υπακοή Του στον Ουράνιο Πατέρα για μας.

Όταν εμείς, όμως, μετά από τον λόγο της υπακοής μας δεν κάνουμε υπακοή, τότε φραγίστεται παν στόμα μη έχουν τι απολογήσεστε ότι ως ράκος αποκαθημένης πάσα ανθρώπινη δικαιοσύνη ενώπιον Αυτού. τότε τι θα πούμε εκείνος Θεός όχι ως θέλωγό αλλά όπως θέλεις Εσύ, Ουράνιε Πατέρα, και ανεβαίνω τον Γολγοθά και σταυρώνομαι».

Εμείς δώσαμε λόγον υποταγής και, σε μια στιγμή πειρασμού, σε μια φουρτούνα του διαβόλου, είμαστε έτοιμοι να λύσουμε κάθε υπόσχεση υποταγής και να του δώσουμε δρόμο. Όχι, δεν είναι σωστός αυτός ο τρόπος της ζωής. Να το σκεφτείτε, να το αποφασίσετε. Δεν είναι, διότι όταν λέμε κάτι, να μετρούμε τον λόγο.

Επ' το λόγο σου κρινώ σε πονιερεδούνε, λέγει ο Χριστός μου στο Ιερό Ευαγγέλιο. «Απ’ αυτά που ομολόγησες και είπες θα σε κρίνω», λέει. Δεν θα σε κρίνω αυτά που είπα εγώ αλλά αυτά που υποσχέθηκες μη έφξαστε ή έφξαστε και μη αποδού.

Μην υποσχεθείς στον Θεό κάτι και μετά δεν το κάνεις. Καλύτερα ήταν να μην Του υποσχεθείς τίποτα. Άπαξ, όμως, και Του υποσχέθηκες υποταγή και υπακοή των θελημάτων, μην Του αρνηθείς την υποταγή σου, διότι θα βρεθείς ένας άλλος σταυρωτής, να Τον σταυρώσεις και να Τον πικράνεις.

Όχι εκείνη η αγνωσία της Θεότητός Του και ποιος ήταν Αυτός που Εσταύρωναν, αλλά εδώ ήμεθα αυτοί που γνωρίζουμε τη Σταύρωσή Του. Γνωρίζουμε επίσης και για ποιον σταυρώθηκε. Σταυρώθηκε για μας. Επομένως, δεν μπορούμε να το αρνηθούμε.

Προσέφερε στην αγάπη μας Και εμείς να δείξουμε αγάπη στον Χριστό, και η αγάπη μας θα φανεί δι’ έργων, όχι λόγια και μετά αποστασία, αλλά πιστοί. Και η υπακοή μας θα γίνει πρώτον στον Θεό με τη διάθεση, με την καρδιά, και μετά θα γίνει και μια έκφραση λόγου, όπως ο λόγος της υποταγής μας.

Και εφόσον δώσαμε λόγον υποταγής, ο Θεός επί της γης έβαλε τους αντιπροσώπους Του. για να γίνει αυτή η εναργής και η πρακτική υπακοή που θα δηλώσει την υποταγή μας, την πραγματική, στον Θεό.

Ο ακούων υμών εμού ακούει, και ο αθετών υμάς εμέ αθετεί· ο δε εμέ αθετών αθετεί τον αποστείλαντά με. Άρα, όταν κάνουμε υπακοή στον Γέροντα, υπακούμε στον Χριστό, και ο υπακούων στον Χριστό υπακούει στον Θεό, στον Ουράνιο Πατέρα.

Το έχουμε πει και άλλη φορά: όπως λατρεύουμε την εικόνα του Χριστού και την αγαπούμε και τη φιλούμε, φιλούμε το ξύλο και τα χρώματα. Δεν πιστεύουμε ότι η εικόνα είναι ο Θεός, είναι ο Χριστός, αλλά διά της ιεράς μορφής που είναι ζωγραφισμένη επάνω στην εικόνα, η λατρεία μας και η αγάπη μας αναφέρεται.

Και ό,τι προσφέρουμε υπέρ ή κατά στην εικόνα αυτή την υλική, αναφέρεται στον Θεό και θα υπάρξει από τον Θεό η ανάλογη ανταπόκριση.

Εδώ που ήρθαμε, δεν ήρθαμε να υποταχθούμε στον γέροντα. Δεν ήρθαμε εδώ γιατί ο γέροντας θα μας δώσει τον μισθό. Ή ότι αυτός είναι, που είναι δικός του ο παράδεισος, και ανάλογα την υπακοή θα του δώσει και την ανάπαυση ή δεν θα τον δεχθεί μέσα.

Όχι, ο γέροντας είναι ο μεσίτης, είναι ο αντιπρόσωπος.

Ο Θεός έδωσε στον γέροντα το δεσμείν και λύειν, και ό,τι δέσει είναι δεμένο και ό,τι λύσει είναι λυμένο. Και ό,τι κάνετε στον γέροντα, στον Θεό αναφέρεται. Ο γέροντας είναι αμαρτωλός, είναι εμπαθής, είναι κακός.

Τι είναι; Είναι για τον εαυτό του, όπως είναι και η εικόνα. Είναι παλιό το ξύλο, μικρό, μεγάλο, δεν είναι καλά τα χρώματα. Πάντως, η μορφή του Χριστού είναι ζωγραφισμένη. Για τη μορφή αυτή κάνουμε τη λατρεία και την προσκύνηση.

Για το χάρισμα της ιερωσύνης, της πνευματικότητας και της πατρότητος κάνουμε εμείς την υπακοή.

Γι' αυτό, παραμερίζοντας τις αδυναμίες του γέροντος, εσείς να βλέπετε στην όλη προσωπικότητα του γέροντος το πρόσωπο του Χριστού. Και να λέτε: για τον Χριστό κάνω την υπακοή, για τον Χριστό υποτάσσομαι και από τον Χριστό θα λάβω τον μισθό μου, γιατί ο Χριστός είναι.

Ο γέροντας τίθεται μεσίτης και μεσιτεύει για τον υποτακτικό του, προσεύχεται γι' αυτόν και στις θλίψεις του και στις χαρές του συμμετέχει και προσπαθεί με κάθε τρόπο να τον σώσει. Πότε τον μαλώνει, πότε τον επαινεί, πότε τον χαϊδεύει, πότε τον αγκαλίζει, τον εκπαιδεύει, και με μοναδικό σκοπό να τον καταστήσει άξιον της Βασιλείας Του.

Όπως ένας πατέρας παιδεύει το παιδί του, δεν το παιδεύει διότι δεν το αγαπά. Αν είναι δυνατόν να αγαπάει ένα παιδί οποιοσδήποτε άλλος περισσότερο από τον πατέρα και από τη μητέρα; Είναι κάτι που είναι στη φύση μέσα του πατέρα και της μητέρας, να αγαπά το παιδί, και το παιδί.

Λοιπόν, εδώ έχουμε πνευματική φύση του πράγματος. Και επομένως είναι δυνατότερη η αγάπη και η μέριμνα. Γι' αυτό βλέπετε και να σας μαλώνω και να σας φωνάζω. Δεν έχει κανένα άλλο σκοπό οι φωνές και οι υποδείξεις και τα μαλώματα, Αλλά να συντοχρόνω, συντοχρόνω να αποβάλλεται τον παλιό άνθρωπο με τις κακές επιθυμίες του και να στη θέση του παλαιού να γεννηθεί ο καινούργιος, ο κενός, ο καταχριστών, ο απαθής, ο άξιος για τη Βασιλεία του Θεού.

Γι' αυτό, προς το συμφέρον παιδεύει ο γέροντας τον υποτακτικό του και ο υποτακτικός, γνωρίζοντας ότι ο γέροντας, του γέροντα ο τρόπος, γενικά η προσπάθεια, έχει σαν σκοπό να με σώσει, να με βοηθήσει, να με αποσπάσει από τα δόντια του δαίμονα.

Με κυρία Αφαβήτα Γάμα Πάθος, ποιος θα με βοηθήσει από μόνος μου, θα το έκανα και στον κόσμο. Αν μπορούσα να γίνω μοναελεύτερος, δεν χρειαζόταν να έρθω στον μοναχισμό. Νιώθοντας την αδυναμία αυτή, ήρθα από τον κόσμο να υποταχθώ και να κάνω δάσκαλο, να μου μάθει τα γράμματα, να πάω κοντά σε τεχνίτη να μάθω την τέχνη των τεχνών, να πάω σε επιστήμονα να μάθω την επιστήμη την πνευματική και έτσι να γίνω ο άρτιος πνευματικός άνθρωπος, που θα γίνω εκείνος που πρέπει για να βρεθώ επάνω, στη μεγάλη εκείνη ζωή.

Διότι, κατά τον αββά Ισαάκ, ο Θεός δεν θέλει να βάλει βόας, δηλαδή ανθρώπους χωρίς πείρα, ανθρώπους που δεν εκπαιδεύθηκαν στην πνευματική ζωή και πείρα, αλλά θέλει επιστήμονα να βάλει στον επάνω κόσμο του, όχι επιστήμονα κατά κόσμον, αλλά επιστήμονα κατά πνεύμα.

Κατά την πνευματική επιστήμη της εμπειρίας γύρω από την πάλη με τους δαίμονες. Λοιπόν, ένας υποτακτικός θέλει να ταπεινωθεί. Ναι, έχει καλή διάθεση, ναι, μέμφεται τον εαυτό του. Είναι ένα μέρος του λόγου αυτό.

Αλλά εκείνη η ταπείνωση που γίνεται με την παιδεία του γέροντα είναι η άρτια. Είναι εκείνη που είναι απρόσβλητη μετά ταύτα, διότι υπάρχει η καλή διάθεση, η καλή ψυχή, που ο άνθρωπος αγωνίζεται να ταπεινωθεί, αλλά, πώς να το πούμε, περπατάει σιγά σιγά. Αλλά με τη βοήθεια του Γέροντα μετά τρέχει σαν αθλητής προς κατάληψη της Βασιλείας του Θεού διά της ταπεινώσεως.

Γι' αυτό και ο γέροντας επεμβαίνει και να ελέγξει και να μαλώσει και να αγριέψει και να φτιάξει, με μοναδικό σκοπό να συντομεύσει την απόκτηση της μεγάλης αυτής αρετής που λέγεται ταπείνωση. Που η ταπείνωση αυτή είναι η αρετή, η θεϊκή αρετή, που βοήθησε, έτσι πώς να το πω ανθρώπινα, τον Θεό και κάλυψε τη μεγαλοσύνη Του και τη θεϊκή Του, το θεϊκό Του πυρ, και μπόρεσε και ήρθε στη γη, κατά τον αββά Ισαάκ, και μίλησε με τον άνθρωπο και επισκέφθηκε τον άνθρωπο και πάτησε πάνω στη γη και η γη δεν έγινε, ας πούμε, παρανάλωμα του θείου Πυρός.

Όλο το έργο το μόρφωσε η ταπείνωση. αρετή την οποία οι δεύτεροι μπορούν να σκεφτούν ότι έχουν ή να αποκτήσουν, διότι και τη λέξη ακόμη «ταπείνωση» αυτοί την τρέμουν. Άρα είναι, μπορώ να πω, είναι το βραβείο της πνευματικής ζωής.

Είναι η απόκτηση της ολόκληρης ταπεινώσεως. Γι' αυτό η όλη μοναχική ζωή, όλοι οι πειρασμοί, όλες οι θλίψεις, όλες οι υποταγές αποβλέπουν στην κατόρθωση και στην απόκτηση αυτής της μεγάλης αρετής.

Γι' αυτό, όταν υποταχθούμε και όταν υπακούμε στον γέροντα και όταν μας μαλώνει, σκύβουμε το κεφάλι.