On Discernment

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This evening, by the grace of God, I want to say a few things about a matter that I would like to believe concerns all of us, and about which perhaps we do not have the right sense of direction — how we ought to conduct ourselves in it.

The matter is this. Many times we find ourselves standing before people who sin, before people who do not believe, before people who blaspheme.

How should we conduct ourselves? What should we do? Should we speak to them or not speak to them? Should we slam our hand down, should we lay hands on them? There are people who know nothing at all about Christianity, and we come face to face with them.

But there are also people who have a connection with the Church. They come to church now and then, they struggle, and yet many times they are caught in sin. How are we to handle such a person? Many times we make an effort to do good, and we end up doing harm.

It is not for just anyone to correct another person — this we must keep in mind. If you want to help someone toward sanctification, you must first be sanctified yourself. If you want to give light to another, you must first be illumined yourself.

Be sanctified, and then sanctify others, says Saint Gregory the Theologian. Be illumined, and then illumine others. Because if there's something you don't have yourself, how are you going to give it to someone else? And when you're the one falling down in some area, how are you going to help another person take the speck — that little splinter, like a toothpick — out of their eye, at the very moment when there's a great beam sitting in your own? How can you possibly take out the speck from theirs?

And yet all of us play the teacher. All of us take a position and answer back, and they get the better of us. And many times our answers are not steady at all, they have no strength at all, they contain no truth at all — and the others walk away satisfied in their own eyes, thinking, 'You see, you told me jokes; what you said to me amounts to nothing.' And instead of doing good, we do harm.

At other times, we lose our temper, become harsh, slam things down, shut the door, insult the other person, and do any number of things. And all this with the conviction that we are rendering a service, that we are doing good, and that we are obliged to answer.

These things happen to us because we are uncatechised in matters of the faith. And at the same time we have not done our reading — we do not know what the Master says, what prescription He gives. How am I to conduct myself toward the one who is a believer and sins?

And how should I conduct myself toward someone who is not a believer and at the same time is sinning? The answer has been given, and the proper guidance for both of these situations we encounter every day is found in the Gospel.

Every single day. Someone is blaspheming in the apartment next door. You go out to your car and someone beside you is spewing filth — in front of your sister, in front of your wife, in front of your child.

And a thousand and one other situations that you know better than I do. And you're forced — you're forced to take a stand. What else can you do? He set you as light in the world; He set you as salt in the food, to salt it, to give it flavour. But it takes a particular way — how you conduct yourself in one place, and how you conduct yourself in another.

Those of you who have a New Testament, open it sometime, if you would, to the Epistle to the Galatians.

Turn to chapter 6, verse 1. There Paul gives us this recipe: «Brethren, if a man is overtaken in any trespass» — that is, if someone falls into sin — «you, meaning you who are spiritual, restore such a one.» Not rebuke him — restore him. The word Paul uses is the word for mending: they used to mend the nets, patch up the nets, put them back in working order. This man here — the devil has got his hands on him.

So then, that net is torn. Now it is for you to see to it that it is mended, and mending it takes skill.

It takes skill to bring him back to himself, without trampling on his ego. Because many people, even though they can see that what you are telling them, what you are reminding them of, is right and that they are in the wrong, when you do not serve it up the way it should be served, you bring about the opposite result.

With their pride they throw it off; they will not accept it. And right there, if you are not careful, you can be dragged down yourself. A person has to be strong to take hold of another.

If something is sinking and another person goes to catch hold of it and keep it from going under, it will drag him down as well. Unless you have something firm to hold on to, unless you are the stronger one, that is what happens here too. So he says: Take care, you who present yourselves as religious, as spiritual people, as well instructed, as people who know many things—take care. If someone in your midst who is spiritual should fall into some transgression...

He is doing something crooked. Every day we ourselves are caught with the Gospel in our hand and sinning at the same time. So take care, you who are spiritual: 'Restore such an one in the spirit of meekness.' Not 'with meekness' — pay attention to the words he has chosen.

'In the spirit of meekness' — with a spirit of meekness. Meekness is a particular grace that is given by Christ to the believer. It is not sold, it is not bought, it is not acquired; it is given as a gift. It is a grace of the Holy Spirit, and for this meekness to be given, a person has to be very humble, he has to believe about himself that he is in a wretched state — because unfortunately what we practise is what we used to read in the old Greek reader.

Man carries two sacks, one in front and one behind.

Their own sack they have thrown behind them, and they never look at their own faults. They see themselves as a saint, the wife a saint, the children saints, the husband a saint, and so on. And they see the failings of everyone else. No, he says at this point.

And we get angry, we turn fierce. Careful: in a spirit of meekness, considering yourself. Watching yourself, considering yourself, lest you also be tempted, lest you fall too. But is there really a chance that I might fall when I set out to do good? Yes, there is, and from two directions.

And it will be better not to attempt the good at all if you are the one who is going to fall. If you are not strong, do not open your mouth. Act as if you did not hear, step aside. If you are not strong, because you have to expect Satan to trip you from two sides.

One of them is this: they say to you, 'Go on, get out of here. Who are you to speak to us?' Do you have the strength to take that? Or will you get worked up and raise your voice to force your point, because after all you're right: what they're doing is wrong, it's out of line, what they said isn't correct.

But do you have the strength not to be dragged along yourself? Do you have the strength to go and help the other person who is falling, who is committing fornication, who is doing this and that — and not be swept away yourself and end up doing the same thing? Do you have that strength? Are you sound enough for it? Be careful. Think this through very carefully before you attempt it — before you go to correct someone whose besetting sin, above all, is the sins of the flesh.

It takes great strength; you will be watchful. Considering yourself. Considering means keeping something in your sights, taking aim. With the pistol in your hand and your finger on the trigger. Watching, in case Satan brings you down, in case his hand gets hold of you.

The second case is this. When you hear someone say to you, “Thank you so very much, thank you. I will always be grateful to you,” and so on, then a little breeze enters your heart and whispers, “What a great thing you have done! You saved a person from death. You will receive a great reward from God.”

Put it in from that side too.

People are flattered inside themselves when they hear a word of thanks for something they did not do at all. The Lord did it for that person. For every good gift and every perfect gift is from above, coming down from the Father of lights.

Our Church has taken this up as well and says it toward the end; you will recall it in the Liturgy. So there are two cases in which a person, when he makes an effort to help someone, can fall without even realising it.

The first is that he gets carried away and says: may my tongue be cut out if I ever speak to you again, I do not want to see you. He gets carried away because he meets resistance from the other person, because the other one will not accept the truth. And he walks away, because he does not have the strength, and because he does not know that he is not dealing with the person but with the devil who is working behind that person. He does not know this, so the devil gets hold of him and has him. Yet if he had had patient endurance, if he had had meekness and love, he could have won that man over tomorrow. Because when you go to help someone who does not think rightly, who does not see rightly, who does not act rightly, who is sinning and so on, it is like digging a well.

And since at first sight your people told you that you would find water at five metres, but you have gone down thirty and still not found it. What do you do, what are you thinking now? It might be only two metres further down, after all the money we have spent. Let us dig another two.

And then you don't find it in those next two metres either. So, let's go another two. And with the thought of all the work you've already put in, you go another two, and another two, and another two, until you may get all the way down to a hundred metres and only strike water at a hundred and ten. In one place, in my own region, over there in Aigio, there is a well two hundred and thirteen metres deep. Where did they find the courage? Where did they find the patience? And just imagine if they had gone down two hundred and twelve metres and stopped there! Or two hundred and twelve and a half, and then said, that's enough, let's give it up.

And you may be just half a meter away from water. That's how it is: when you're digging a well, you never know where you'll strike the water. So don't turn harsh. Even if your neighbor throws mud in your face, I'll still tell you this — say to him: "Please forgive me for taking the liberty, or rather the nerve, to say these words to you. I feel obliged to. I'm not asking you to take my word for it; think it over and weigh it for yourself. But I have a duty before my Lord to say to you: be careful, this thing may be wrong." That's how it should be said. But our own egotism won't let us, and so we break it off right there.

And that person — how we could have won them over tomorrow! "May my tongue be cut out!" And then you'll say to me: "If you ever set foot in that house again—!" "Don't even show your face around here!" I know well enough the sort of thing people say after that. Because pride bursts out. Well now, tell me, my friend: do you have the right to be listened to?

Someone will say, of course I have that right, since what I am saying is correct, since it is the truth. Was Christ not saying what was correct? Was Christ saying something crooked? Did they listen to Christ? Was He not putting it well, did He not know how to express it, did He not know what each person was hiding in the folds of his heart, and speak to him exactly in his weakness and in his sin?

And what did they say to Him? You have a devil in you. They called our Christ a Satan. So if they said of the Lord that He has a devil in Him, then what will they say about me, about us, when we go to do good, when we go to say one right word? What do we expect, that they will listen to us? Ninety-nine times they will not listen, and once they will.

That is why we say, be careful: in a spirit of meekness. Beautifully, gently. Do not give room to the evil one, do not turn fierce, do not try to play the wolf, do not slam your hand down on the table. Meekness can bring far greater results than anger, kindness far more than harshness.

Which catches more flies, vinegar or honey? Honey catches them; vinegar catches none. And yet this training is absolutely necessary for a person, and it is needed both for himself and for the other, because we have to help one another. Something I cannot see, you can see.

And something you cannot see clearly, I can see, and so we help one another. Be careful, brother. Be careful, my dear. Be careful, sir. Thank you very much. But never say that you were the one who did it, and if that person turned around, that you turned him, and do you know how many souls I have turned to Christ.

You have not turned a single soul to Christ. Christ turned those people through you. You were nothing more than an instrument. The instrument spoke a word, and very often it doesn't even know what it said. I am speaking to you right now out of my own personal experience.

I do not know how many people, during the thirty years that I have carried out this small ministry, have turned back to Christ. When they later met me, they told me of incidents that I did not even remember. More than ten have been brought back from suicide. They were on their way to take their own lives, and I met them along the way and spoke with them. I said things to them even though I knew neither their circumstances nor the people themselves. Yet the Lord put a word into my mouth at that very moment, so that I could untie the Gordian knot with which Satan had bound each one and was leading them toward suicide.

As for me, I was completely in the dark; I know nothing about it. He was the one who did the work — the Lord did it. "That word you spoke to me opened my mind." That is what a prominent, distinguished man of Athenian society told me — a man who was on his way to kill himself at the Acropolis one Sunday afternoon.

Another lady told me something of the same kind. 'That word you said to me on the stairs, as we were going up.' I do not even remember meeting her, and I do not remember what word I said. Yet the Lord used me as an instrument and gave me the opportunity to speak to her soul, to that soul, so that she could see how things really stood and could rescue her immortal soul from the devil.

Doesn't Satan do this very same thing too, only on the opposite side? Many times he speaks words through us, when we are not on our guard, and the other person is utterly destroyed. Do you know how many medals will be found hanging around our necks — crimes we have committed without even being aware of it?

Take a grandmother. Instead of comforting and strengthening the young women who are under attack — the ones whose whom the other women and so on will not let have children will not let them have children — instead of saying to them, 'You are walking on God's road; God may even take away what you already have, God may give you nothing at all, He will punish you, be careful, we have come out from under God's hand, we had as many children as God told us to have,' and so on — instead of comforting a woman who is carrying a child inside her and is thinking of going tomorrow to throw it away, you hear her, and in all her simple-mindedness she says this:

'We were the foolish ones, we had children; these women know how to live.' And so the other woman goes off the next day and throws the child away. Grandmother, you will find that thing hanging around your neck. Around your neck you will find it hanging, because you had an obligation to be careful with your tongue. And many people have not been careful. Was Bathsheba careful about how she conducted herself? She was not careful, and she became the cause of murder and of premeditated adultery.

She will carry that hanging on her into eternity, unless she repented — and Christ our Lord went down below and found him there. Do you know how many things there are like this? Countless, countless.

Countless things. When, on that Day, He opens our record before us—our words, the deeds of our body, our conduct, and so many other things through which we caused souls to be destroyed—we will shudder. Therefore, when we go to Holy Confession, let us go with great humility and not dwell only on the five little lies lying on the surface: “My mother-in-law upset me, my daughter-in-law upset me, and so did my neighbor.” My God, I beseech You: take into account whatever I have done unknowingly, whether with my mouth...

With my mouth, with the way I behave, with the way I carry myself, and so on — things I do not even know about, and yet they exist — I have ruined people. I beg you, if I could remember them I would confess them; hold them in account for me, because on that day many things will come to light that will make eternity hard for us.

So it is no easy thing for a person to play this role. We have that pride in us that says our daughter must listen to us, our brothers and sisters must listen to us, the old and the young must listen to us. No — say your opinion with humility. 'Am I allowed to have an opinion too, from what I have read, from what I have seen?'

'This and this is what I find in the Gospel, this is what our Holy Fathers say, this is what our Church says. I am not demanding that you listen to me. Examine it, and if it is so and you want to, then do it.' Since the Lord Himself bears with you, who am I to get harsh and angry and slam my hand down and shut the door and all the rest of it?

Who am I? That is what it says here, and that is what I am being taught. And let us not imagine that because we are religious we cannot fall into Satan's hands. Oh no! Or that others can fall but we do not fall, we never fall. No! The devil has every one of us in his hand. We may not all fall in the same way.

You fall through the eyes, I fall through the tongue. You fall through the belly, I fall through the flesh. Very well — Satan has handed something out to all of us. And when a person sees his own funeral, with his own coffin standing there, he will not go and pull out someone else's coffin instead of looking at his own.

And if we really wanted to do the work on ourselves, we would have no room left to be looking at other people's faults. Not the clergy's, not the laity's, not the government's, none of it. We would have so much work to do with our own conscience and with our own many faults, so much work to set our own conscience in order first and only then go and help others, that we would never find the time for those other things.

We do not even examine ourselves. Outwardly we are turned outward. Inwardly we do not examine anything. What am I doing myself? Because many times — allow me again to speak about myself — when I come to say something that might amount to a rebuke of the congregation, a red-hot iron passes through me and says to me: this thing you are about to say, do you do it yourself? And I do not do it.

But I cannot leave it unsaid. Regardless of whether I myself am still falling, I have to say it, because someone else may struggle and succeed in it. So let him not be deprived of it, just because I am still falling in that very thing.

So if we were willing, as I say, to examine ourselves at the very moment when we are playing the teacher, the professor as we say, to everyone else, we would have corrected a great many things, and corrected them with much humility and with great meekness.

Because when you are speaking with a person who is falling into sin, or whom sin has taken hold of, it is like speaking with a person who has typhus.

Ask a doctor about this. When the doctor goes to visit a patient — and this is the paid doctor, the one who comes because it's the job — it can happen that they find themselves facing a sick person who has turned into a wild animal: someone who curses them to their face, who insults their wife, their sister, their very being. And you watch that doctor, with a gentle, mild expression, simply go on taking the pulse, giving instructions, and so on, as though nothing at all had happened.

Why? Because he is there to heal him, and it is the illness that has driven the man to this. «Once he gets well, he will kiss my hands.» And that is exactly what happens. As soon as this madness of the sickness that has taken hold of him passes, he will kiss the doctor's hands. If he ever finds out what he said to that doctor, he will be too ashamed to look him in the face.

That is the issue. That is what you must watch. That you are dealing with a sick person who may bite you, who may curse you, who may do anything at all. And he always has something to excuse him: he is ill, or he is terribly ill with a demon that has taken hold of him.

So help that person, as much as you can, to be set free — and he will be set free if he himself comes to see it. Do not go at it by force from the outside; you will do damage. When a person falls into sin, any sin at all, know that Satan has caught hold of him.

Take a mother who has gone out to the garden with her little child in her arms. She sets the child down at one side while she goes to pick a couple of tomatoes, to cut some fruit, to gather something from the garden to bring home.

And when she comes back, she looks at the baby — and there, a big snake has coiled itself around the child. The snake had smelled the milk on the baby, and it had come and wrapped itself around the child, round and round. What is the mother going to do? This is the person who falls into sin.

Satan has wrapped himself around him, he has him in his grip. Whether through the flesh, or through self-interest, or through the tongue, or through the ego, he has him in his grip. What will you do now? What would you do if you were that mother and saw your child like that? What would you do?

Are you going to go get an axe and kill the snake? You'll kill the child too. Do you want to call your husband to come with the shotgun and put a bullet in it? You kill the child.

It takes great skill, great patient endurance. A way has to be found for the snake to leave and the child to be freed. There is no other, forceful way. And yet we do not see it like that. We see a face, a tongue that lashed out at me — no, it was Satan who used his tongue to provoke you, and you should have been careful not to fall, not to lose your temper.

Meekness is essential when you are about to speak to someone. Make it something put on, the way shop assistants do it, smiling at you to get you into their hands so you will buy. And then, once you have taken the package, you see it — where did all that seriousness suddenly come from? Where was it hiding?

And where did the false smile come from, the quick one, and the rest of it? As if it were all just a matter of the pen and the account book — as though, had you known, you would have taken it and put it aside. Today the sale is made, and now you will smile a little more.

We are under obligation, my beloved, if we do not want to fall and end up in a vicious circle — that we are something and others are not, or that others do not know and we know, and we are the teachers, and so on.

These things are mistakes. We have a duty to arm ourselves with meekness together with humility. My God, enlighten me whether to speak or not to speak — because our elders used to tell us that to keep silent is better than to talk.

Many times we repent because we spoke. And Christ says to us: I kept silent; I did not want to answer Pilate. Here was God, and He kept silent before that crooked man. So who am I, and who are you? Who are we, that Satan lays his hand on us, and then we lose our soul without even realizing it?

Because these are sins that come from the right-hand side. No one to this day — allow me to say it with authority — no one has ever gone to his spiritual father and confessed as a sin what happened to him while he was going to help somebody else.

No one sees this. The flare of temper, the anger and all the rest of it — you do not see them as sin. You see them as natural, because after all, sir, we were trying to do good. But the Gospel does not agree. So it is possible that, going to do good to someone in a religious way — I am not speaking about others, I mean in a religious way — you brought about the opposite result.

Either you fell on the one side, or you fell through pride on the other side, because the other person told you, with all his gladness, thank you very much, thank you. And whenever he sees you: I am grateful to you, and so on. At that moment you should be disappearing. Not I. God arranged it for you. If it had not been me, He would have sent someone else.

He saw that you were good — He saw that you were a good soul. He saw that you were committing that sin in ignorance. You are in ignorance, and God arranged matters. I happened to be standing there, you with me. If it had not been me, He would have wanted someone else.

But it would have taken some angel, or even some devil, to speak to you and save you. Because the Lord conscripts even Satan himself — He presses him into service to help a person, whenever there is good will in that person, a will set toward the good.

And keep this in mind: many of the people you expected to gouge out your eye turned out to be the ones who did you good. Where does that come from — the other man is above us. We were humbled, and we received mercy from people who were our enemies.

So these are few words, few in quantity, but with a great deal of content that concerns us. Watch, he says, lest you also be tempted, right there where you are going to correct someone else. Bear one another's burdens.

Second. The weight has brought him down; sin is crushing him; see to it that you help him, that you lift him up — and so fulfil the law of Christ. It is a commandment: just as Christ took up our cross, so you are to take up the cross of those whom sin has crushed, and help him.

These things have no end; I am simply moving on. Allow me to turn to another word, and this one too belongs to the Apostle Paul, and therefore to Christ, because as John Chrysostom said, it was Christ who moved his very soul. Christ moved the soul of Paul, and so whatever Paul said, it is as though Christ Himself said it through him.

In his epistle to Timothy — the Second Epistle, to be exact — in the second chapter, verses 24 to 26, he gives us a kind of prescription: how a person, the believer, let us say, should think and how he should conduct himself toward people who do not yet have any relationship with Christ.

Such a person has been put into Satan's bag. Listen to what he says.

"And a servant of the Lord must not quarrel." You are a servant of the Lord — you are forbidden to pick a fight. Don't shout, don't thunder at people, don't raise your hand against anyone. These things are not permitted to a servant of the Lord. Then how do you want him, Paul? Gentle, calm, toward everyone — pay attention, toward everyone — "he must be gentle toward everyone, able to teach, patient when he is wronged, correcting those who oppose him with meekness."

Able to teach. Sadly, what we lack is admonition. Through our ignorance and egotism, we have distorted the words, “Admonish those who are disorderly,” into, “Punish those who are disorderly.” Scripture does not say, “Punish those who are disorderly”; it says, “Admonish those who are disorderly.”

Those whose life is disorderly — admonish them. What does it mean, to admonish? The Greek word is nouthetó: to set a mind in someone, to place understanding in him. Put some sense into him. And how will you put sense into him? By striking him like a thunderbolt — but beautifully, quietly, with truth. With truth. Do you want to shut his mouth?

Tell him the truth.

Let me take you to Pentecost. When Peter came out and preached, and preached to those very Jews, what happened? They were pierced to the heart, and they said, "Men and brethren, what are we to do to be saved?" "Repent," he says, "and believe in Jesus Christ. And let each one of you be baptized in the name of Jesus Christ for the forgiveness of sins," and so on. What happened to them? They were pierced to the heart.

That is the Gospel. And where does this 'they were pricked' come from? From the verb that means to pierce, and the word that means within — a piercing that goes inside. Pierce, pierce, pierce, pierce right through. If I give you one thrust of the spear, you will bleed. I give you a second, you bleed more. A third, more still. What will happen in the end? You will fall down. You will surrender.

This is exactly what happens to a person when he is pierced with truths — not with lies of our own and superficial talk, but with truths. When you prove to the other man plainly and squarely that what he is doing is not right, that pierces him to the heart.

And when he hears a whole series of truths, if his egotism at that moment will not let him say, 'yes, it is so — pray to God to help me too, to wait for me until I repent and go to Holy Confession, or to help me change my life' — then this is something a person must know and must digest.

And he must have all the obedience and all the patient endurance and all the meekness needed to win the other person over. Because there is always the possibility, as I told you earlier about the other side of it, that he will tell you, 'I do not accept this thing at all.'

But here, when one, two, three, five, ten truths are spoken and he is twisted in himself and will not give an inch, you are not going to accomplish anything. Not even if God came down from above could He help him. But if he is well-disposed, then with these truths and with the manner in which you speak them — think, for instance, how Saint Spyridon overcame that soldier at the palace in Constantinople.

The soldier standing at the gate slapped Saint Spyridon, because he could not accept that this man was a bishop; he was wearing shabby, greasy clothes and the like. And even though the Saint was an invited guest of the emperor and had come all the way from Cyprus, the soldier was driving him away.

'My child, I am an invited guest' — and the soldier raises his hand and gives the elder a slap. And the elder turns to him the other cheek as well. When the other cheek came too, with that doubling, with that meekness, the weapon fell out of the soldier's hand. Two backhanded blows would never have brought about what the turning of that face brought about. But where is such humility to be found today? Where? The man's weapon fell from his hand, and he fell to his knees and asked forgiveness, and so on. The Saint conquered him with meekness. But can a man be meek and be an egotist at the same time?

For a person to be meek, he must not have the devil inside him — and that devil is egotism. Egotism is what the devil brings out in us. And that is precisely where the damage on our side is done. So, he says, I want the servant of the Lord not to be a fighter, but to be gentle toward all, in every direction, apt to teach — able to teach the other person.

You see it: 'Go therefore and make disciples of all nations.' I cannot judge a man as I ought unless I have first spoken to him. Can I blame a ewe for giving no milk when I never fed her?

Did you give me anything to eat, so that I could make milk? Feed me! How can I go and milk a ewe, how can I get milk out of her, when I have kept her hungry? How can I pick up a stick and break the child in four because today he did some damage — when I never once told him anything about it?

Be careful, my child. You are obliged, then, to teach him. And you know, the world today knows a great many things. What it does not know is the right things. Man knows many things. Man reached the moon.

He landed on the moon, but he never landed on the ground — he never came down to earth, to himself.

His heart is twenty-two centimetres. That is where the man is — twenty-two centimetres. And modern man, who has travelled all the way out there with his sputniks, does not know what is going on in here, inside. He does not know that in here there is a wasps' nest, a den of wild beasts.

It is a cesspit — if you'll pardon the expression — and a stench, a rising vapor, comes up out of it, up out of our wicked heart, and it makes our mind dizzy. And once a person is dizzy — the way someone drinks wine and their head starts spinning — there is no reason left, no shame, no respect, nothing at all.

He doesn't stop for anything. He has to sober up, he has to let his head clear. So just as a man's head is turned by wine, in the same way it is turned by sin. Out of that drunkenness he goes and pounces on the young girl, he goes and pounces on the married woman, he goes and pounces on the little child, he goes and pounces on the clergyman, on everyone alike.

The man is dizzy, the man goes out of his mind, and now he needs to be admonished — you need to bring him to his senses, that is, to say things to him that he himself can understand, so that he acts from within. It does not come from outside. We do wrong when we try to heal wounds from the outside.

Every wound that we try to heal from the outside always leaves something behind underneath. The wound has to close from within, filling up from the inside, if it is to be complete and the healing is to be a proper one. So do not use force — 'you will not do this.' You must tell him why he is not to do it.

Say you are the father and you are ill, and today you have to eat oil. But you also have the child, who is not supposed to eat oil. If you do not teach him, if you do not explain to him why he is not to eat it and why I am permitted to eat it, that child will look on you as an enemy.

You'll always say, 'It's his friends who get him to eat it.' That's not your real problem. You're doing nothing. As long as you have him under your roof, as long as he needs you in order to sleep and eat and have clothes on his back, he'll obey you — but he'll be a hypocrite. The moment he grows up and his girlfriend can support him, you'll lose him. The moment he can earn a day's wage and get by on his own, you'll lose him, because you're the enemy. You never explained it to him, and you never got it into his head that what he's doing isn't right and what you're doing is right.

So admonition is needed. This is why many people do not succeed: they say one thing and do another. A mother may strike her child when she sees him with a cigarette in his hand — while she herself smokes.

She may beat her child if she sees the child’s face all painted up and the hands reddened like a bear’s. “The she-bear is all daubed up like that,” says John Chrysostom—those are not my words. Yet she herself spends two hours in front of the mirror. Do you understand? There may be a thousand other examples I could give, though perhaps this setting does not permit me to mention them.

So when the person you're trying to correct sees the opposite of your words in the way you live, how are you going to correct them just by saying, "Don't do that"? "But father, mother, if the cigarette was such a bad thing, why did you smoke it? Didn't you smoke? If church is such a good thing, and you're telling me to go, then you'd be coming too. Why don't you come?"

'If prayer is good — you tell me to say my prayer before I sleep, you tell me I should pray — why do you not pray yourself?' Two things are needed: the good word, and also that you yourself do, to some degree, what you are telling him to do.

Unless you have a reason why you cannot do it — and in that case you have to explain it to that child, to that person, and give him your justification. That is why it says here: take care to be apt to teach, and to bear no malice.

They may curse you, they may say all sorts of things to you. But you are not to take any of it into account.

With gentleness, correcting and instructing those who oppose you. They will say things to you and present arguments—distorted arguments and half-truths as well. But you should answer with gentleness: “May I respond?”

'Would you like me to tell you what I think?'

Express your opinion, but do it with gentleness, and remain calm, because when a person becomes angry, he cannot put things as he should. Besides, anger belongs to the weak, not to the strong or to those who are spiritually grounded. The strong are conciliatory; they are not demanding, but conciliatory. You may, of course, speak with some emphasis, but many people become enraged and angry, slamming doors, striking their hands, and so on. They become demonized, so to speak. Is Satan himself actually there possessing them? No—but he influences them.

He influences the other person as well and throws them, too, into that same demonic state, and then they can no longer tell who is speaking rightly and who is speaking wrongly.

'Lest at some point' — what are you to keep in mind about this person whom Satan holds in his hand and who has not yet turned to Christ? 'If God perhaps will give them metanoia, repentance, to the acknowledging of the truth.' Perhaps at some point God will grant repentance. It is not man's own doing; repentance is a gift of God.

God speaks good things within a person's soul, so that they will turn back to Him. When He sees that a person is beginning to be humbled, then He gives them the sign: this is the road by which you will be saved — your repentance. And so God grants the gift of grace, and the person repents.

So never give up on some work you are doing for the sake of a person. At intervals, from time to time, but with prayer, with admonition, with a letter, with a book, with a cassette, with a word.

Keep reminding him of these little things. You do not know exactly when that person will receive grace from God — that is, when God's door will open so that He can give him the grace. 'Lest,' it says here, 'God grant them repentance to the acknowledging of the truth, and that they may come to their senses again — that they may recover themselves out of the snare of the devil, having been taken captive by him at his will.'

The image he uses, the comparison, is a beautiful one. They have been taken captive, he says; Satan holds them inside his net. Have you ever seen the dogcatcher, the man who goes around catching the dogs? Have you seen him? Whether you have or not, let me remind you what it looks like.

There are certain neighbourhoods that have those yard dogs, big dogs, often the lady of the house's beloved companions — forgive me for saying it — dogs so fierce that you are afraid to walk down that street. So the dogcatcher is called in.

The van comes with a net. The net is like a cast net, the kind fishermen throw; they throw it over the dog and then it closes underneath, and they have him — this great hulking dog that was the terror of the whole neighbourhood.

So they catch him and hoist him up, and now the dog is inside the net. And you can see it — the poor creature's insides are melting away from sheer terror, this great brave fellow of a dog. As long as his feet were planted on the ground, he played the wild beast; but the moment they lifted him up in that net, well, there you have it.

And from there they throw him in. That is what a person comes to inside Satan's sack. You look at the man who blasphemes, you look at the woman living in fornication, the woman who betrays her husband, the man who walks into a married couple's home, you look at the thief, you look at the dishonourable man — they are all in Satan's sack.

He can't get his feet on the ground, he can't open it from the inside; someone has to come and set him free. That is exactly what the sinful man is like. Let him wear a necktie if he likes; let the lady who is a harlot wear white; let her wear whatever she pleases; let her carry lilies at her wedding. At every moment of her life she has not left one single part of herself untouched — and still, let her carry lilies at her wedding.

He is in the sack, he is in the devil's net, and he cannot free himself, just as that dog cannot. He is inside the dogcatcher's net. This is how God's saint presents it to us here, in his own words.

They are, he says, out of the snare of the devil, taken captive — he has caught them like fish in a net. Taken captive by him, at his will: you will do what I want. And can the dog do anything at all, when his feet cannot touch the ground and he is inside the net?

They lead him wherever they please, and he can do nothing at all — so much for this clever man of ours. So have pity, then, on the one who is caught in Satan's net. Have pity on that woman, have pity on that young man, have pity on that priest, have pity on him — I don't know who he is — who is trapped in sin. That is how you ought to feel for him; that is how it should be. And ask God to find a way — I don't know what way He will find — to come at some point and open that net for him, and set him free from Satan's net.

Do not condemn him; you do not know why he was caught in the devil’s net. Perhaps a mother led her daughter astray, or a father led his son astray. Perhaps it was a godparent, a cousin, a clergyman, a teacher—whoever it may have been. You and I do not know who drove this person into the devil’s net, where he is now trapped and cannot escape. So, concerning all such people, the Lord says: “Take care; they are your brothers and sisters. They are people for whom I shed My blood. Just as I shed it for you, I shed it for them as well. They too belong to Me, and they are in danger. If the curtain falls, they are lost.”

So you help too, with your prayer. Help with your life, help with your example, not only with your words. Perhaps that way they will come to understand and say: «My God, what has happened to me?» And God will send His grace, and these people will open up and come out of the devil's net.

And do not condemn anyone in advance. Call no one blessed before the end, and cut no one off before the end either. It is God who knows each person, how he is and what he is.

I am sorry that I let a few words into my talk that I could have avoided. But as you know, I always make mistakes when I try to give colour to the truth. I did put those things in — yet what I said is true.

And the things I have set before you, most people simply do not know. Why do we not study? Why do we not read? We sit and stare like fools in front of that demon-box, the television — we sit there stupefied. They could open the back door and empty the whole house.

And we would still be sitting there, staring.

Satan has managed to take us, soul and body, while still alive. He has managed it. And what do we not read — what magazines, what newspapers, what do we not read. But the devil will not let you open Holy Scripture. Make the test yourselves, if you like.

Try reading one line a day. I'm not asking you for a whole chapter, I'm not asking you for a page — just one line a day. And then see whether you can manage to keep it up for a single week. Before that week is out, you'll find that you aren't even reading that one line.

That is the power of Satan, and that is the power of Christ, the power of the Scriptures. And Satan is clever with us because we are asleep. It is quite different with all the heretics, who, as we say, know the Scriptures by heart.

They know it by heart because we don't know it. We're the ones at fault. That's why it seems to us that they know it by heart. So if you're willing, start studying Scripture for yourselves. You'll find something, you'll hear something. And whenever you come across something difficult, ask someone older.

Pick up some patristic book to help you, something like that. These are joyful things, and they are eternal. And I pray, together with you, through the intercessions of the Apostle Paul, who wrote these words that we too have now found, that we may accomplish something in this world, so that on that Day we too may come with a handful in our hands, a sheaf of the harvest, just as Scripture says when it greets them: those who bear the sheaves. The sheaves in your hand: your neighbour's soul, your child's soul, your enemy's soul, somebody's soul.

Take something in your hand for the way back. This is my prayer for all of you. Amen.

Απόψε το βράδυ με τη χάρη του Θεού να πω λίγα πράγματα για μια υπόθεση που θέλω να πιστεύω ότι όλους μας ενδιαφέρει και ίσως να μην έχουμε τη σωστή κατεύθυνση πώς να πολιτευόμεθα σε αυτή την υπόθεση επάνω.

Η υπόθεση είναι η εξής. Πολλές φορές βρισκόμαστε μπροστά σε ανθρώπους που αμαρτάνε, μπροστά σε ανθρώπους που δεν πιστεύουν, μπροστά σε ανθρώπους που βλαστημούν.

Πώς να πολιτευτούμε, τι να κάνουμε, να τους μιλήσουμε, να μην τους μιλήσουμε, να χτυπήσουμε το χέρι κάτω, να χειροδικήσουμε; Είναι άνθρωποι οι οποίοι δεν ξέρουν τίποτα από χριστιανισμό και ερχόμαστε αντιμέτωποι.

Αλλά είναι και άνθρωποι οι οποίοι έχουν σχέση με την εκκλησία. Εκκλησιάζονται ενίοτε, αγωνίζονται, όμως συλλαμβάνονται στην αμαρτία πολλές φορές. Πώς θα τον χειριστούμε αυτόν; Πολλές φορές έχει προσπάθεια να κάνουμε καλό, κάνουμε κακό.

Δεν είναι του κάθε ανθρώπου, θα πρέπει να έχει υπόψη του, να διορθώσει τον κάθε άνθρωπο. Για να μπορέσεις να βοηθείς σε έναν άνθρωπο εις τον αγιασμό, πρέπει να αγιαστείς εσύ πρώτα. Για να φωτίζεις έναν άλλον, πρέπει να φωτιστείς εσύ πρώτα.

Ἁγιάσθητι και ἁγίασον, λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. Φωτίσθητι και φώτισον. Διότι ένα πράγμα που δεν το έχεις, πώς θα το δώσεις στον άλλο; Και όταν εσύ πέφτεις κάπου, πώς θα βοηθήσεις τον άλλον να βγάλει το κάρφος, την οδοντογλυφίδα, από το μάτι του, καθ’ ην στιγμήν στο δικό σου έχεις ένα δοκάρι τέτοιο; Πώς μπορείς να βγάλεις το άλλο;

Και εν τούτοις όλοι κάνουμε το δάσκαλο. Όλοι παίρνουμε θέση να απαντήσουμε και μας φέρνουν από κάτω. Και πολλές φορές οι απαντήσεις μας, λέει, δεν είναι καθόλου σταθερές, δεν έχουν καθόλου δύναμη, δεν εμπεριέχουν καθόλου αλήθεια και οι άλλοι φεύγουν ικανοποιημένοι στα μάτια τους ότι είδες, αστεία μου είπες, αυτά δεν είναι τίποτα που μου είπες, και αντί να κάνουμε καλό, κάνουμε κακό.

Άλλες δε περιπτώσεις θυμώνουμε, αγριεύουμε, τα βροντάμε κάτω, κλείνουμε την πόρτα, τον υβρίζουμε, ξέρω εγώ χίλια πράγματα κάνουμε. Με την πεποίθηση ότι προσφέρουμε υπηρεσία, ότι κάνουμε καλό, είμαστε υποχρεωμένοι να απαντήσουμε.

Αυτά τα παθαίνουμε, διότι είμαστε ακατήχητοι στα θέματα της πίστεως. Είμαστε δε ταυτόχρονα αδιάβαστοι, δεν ξέρουμε τι λέει, τι συνταγή δίνει το αφεντικό. Πώς να πολιτευτώ σε αυτόν που είναι πιστός και αμαρτάνει;

Και πώς να πολιτευτώ σε αυτόν ο οποίος δεν είναι πιστός και ταυτόχρονα αμαρτάνει; Είναι απάντηση δοσμένη και συνταγή κατάλληλη μέσα στο Ευαγγέλιο και για τις δύο αυτές περιπτώσεις που καθημερινώς βρισκόμαστε.

Καθημερινώς. Στη προσέφερθε και όλος λαστιμάει δίπλα στο διπλανό διαμέρισμα Εσύ πας στο αυτοκίνητο και άλλος βωμολοχεί δίπλα σου, μπροστά στην αδελφή σου, μπροστά στη γυναίκα σου, μπροστά στο παιδί σου.

Και χίλιες δύο άλλες περιπτώσεις που ξέρετε καλύτερα από μένα. Και αναγκάζεσαι, αναγκάζεσαι να πάρεις θέση, πώς θα γίνει. Σε έθεσε φως στον κόσμο, σε έθεσε αλάτι στη βρώμα, να αλατίσεις, να νοστιμίσεις. Όμως, χρειάζεται ειδικός τρόπος πώς θα πολιτευτείς στο ένα μέρος και πώς θα πολιτευτείς στο άλλο μέρος.

Όσοι έχετε Καινή Διαθήκη, ανοίξετε ποτέ σας, εάν θέλετε, την προς Γαλάτας επιστολή.

Πηγαίνετε στον στίχο 1 του 6ου κεφαλαίου. Εκεί έχει την εξής συνταγή ο Παύλος δώσει: «Αδελφοί, εάν και προληφθεί άνθρωπος εν τινι παραπτώματι» — αν κάποιος πέσει στην αμαρτία — «υμείς, δηλαδή, οι πνευματικοί, καταρτίζετε τον τοιούτον», όχι ελέγχετε, καταρτίζετε. Κατήρτιζαν τα δίχτυα, βάλωναν τα δίχτυα, τα φτιάχναν. Αυτόν τον έβαλε ο διάβολος στο χέρι.

Κατά συνέπεια, αυτό το δίχτυ. Εσύ τώρα φρόντισε να το μαντάρεις, και χρειάζεται τέχνη για να το μαντάρεις.

Χρειάζεται τέχνη για να τον φέρεις στον εαυτόν του, να μην πέσεις στο εγώ του επάνω. Γιατί πολλοί άνθρωποι, παρότι βλέπουν αυτό που τους λες, αυτό που τους υπενθυμίζεις ότι είναι σωστό και δεν έχουν δίκιο, όταν δεν το σερβίρεις όπως πρέπει, φέρνεις το αντίθετο αποτέλεσμα.

Με τον εγωισμό τους το πετούνε αυτό, δεν το δέχονται. Και εκεί μπορεί, άμα δεν προσέξεις, να παρασυρθείς. Ο άνθρωπος πρέπει να είναι γερός για να πιάσει έναν άλλον.

Αν άλλος, όταν βυθίζεται κάτι, μπορεί να πάει να το πιάσει να μην βυθιστεί, θα σε πάρει κάτω. Εάν κάπου δεν κρατιέσαι, εάν δεν είσαι ο δυνατός, έτσι είναι εδώ. Αν, λοιπόν, λέει, προσέξτε εσείς που κάνετε τον θρήσκο, τον πνευματικό άνθρωπο, τον καταρτισμένο, που γνωρίζετε πράγματα πολλά, προσέχετε. Αν κάποιος άνθρωπος πνευματικός στο περιβάλλον σας εν τινί παραπτώματι κάπου πέσει.

Κάτι στραβό κάνει. Κάθε μέρα συλλαμβανόμεθα με το Ευαγγέλιο στο χέρι, αλλά και αμαρτάνοντας. Προσέξετε εσείς οι πνευματικοί. Καταρτίζετε τον τοιούτον εν πνεύματι πραότητος. Όχι με πραότητα· προσέξτε τις λέξεις που έχει βάλει.

Εν πνεύματι πραότητος, με πνεύμα πραότητος. Είναι ειδική χάρις που δίδεται από το Χριστό στον πιστό, η πραότητα. Δεν πουλιέται, δεν αγοράζεται, δεν αποκτάται, δωρίζεται. Είναι χάρις Πνεύματος Αγίου, και για να δοθεί αυτή η πραότητα πρέπει ο άνθρωπος να είναι πολύ ταπεινός, να πιστεύει στα χάλια του, διότι εμείς εφαρμόζουμε δυστυχώς αυτό που διαβάζαμε στη Χρηστομάθεια στο ελληνικό.

Ο άνθρωπος δύο πήρας φέρει, μία έμπροσθεν και μία όπισθεν.

Το δικό τους σακούλι το έχει ρίξει πίσω και δεν τα βλέπει τα δικά του. Βλέπει Άγιο τον εαυτόν, Αγία τη γυναικούλα, Άγια τα παιδιά, τον αντρούλη Άγιον κλπ. Και βλέπει τα σφάλματα όλων των άλλων. Όχι, λέει στο σημείο αυτό.

Και θυμώνει και αγριεύει, πρόσεξε, με πνεύμα πραότητος, σκοπών σεαυτόν, προσέχων, σκοπών σεαυτόν, μη και εσύ πειραστείς, μην πέσεις. Μα υπάρχει εκδοχή να πέσω όταν πάω να κάνω το καλό; Δεύτερα, από δυο μεριές.

Και θα είναι προτιμότερο να μην επιχειρήσεις να κάνεις το καλό όταν πρόκειται να πέσεις εσύ. Εάν δεν είσαι δυνατός, μην ανοίξεις το στόμα σου, κάνε ότι δεν μ' άκουσες, τραβήξου στην άκρη. Άμα δεν είσαι δυνατός, γιατί πρέπει να περιμένεις από δύο μεριές το σατανά να σε βάλει.

Το ένα είναι να σου πει: «Άντε, φύγε εσύ από εδώ. Ποιος είσαι εσύ να μας μιλήσεις;» Έχεις τη δύναμη να το αντέξεις ή θα αγριέψεις και θα σηκώσεις την φωνή σου για να επιβληθείς, διότι έχεις δίκιο, είναι λανθασμένο εκείνο που κάνει, είναι στραβό, αυτό που είπε δεν είναι σωστό.

Έχεις όμως τη δύναμη να μην παρασυρθείς, έχεις τη δύναμη να πας να βοηθήσεις τον άλλον που πέφτει, που πορνεύει, που κάνει, που φτιάχνει, να μην παρασυρθείς εσύ και κάνεις το ίδιο; Έχεις τη δύναμη, είσαι γερός; Πρόσεξε, σκέψου καλά αυτό για να το επιχειρήσεις, να πας να διορθώσεις έναν που κατ’ εξοχήν πέφτει στα σαρκικά αμαρτήματα.

Χρειάζεται μεγάλη δύναμη, θα το προσέχεις. Σκοπών σεαυτόν, σκοπών πάει να πει, επί σκοπόν. Με το πιστόλι στο χέρι και με τη σκανδάλη εκεί. Προσέχοντας μη σε φέρει ο σατανάς, το χέρι του σε φέρει από κάτω.

Δεύτερη περίπτωση είναι το εξής. Όταν θα ακούσεις και σου πει, σε ευχαριστώ πάρα πολύ, σε ευχαριστώ, θα σου είμαι πάντοτε ευγνώμων και λοιπά. Και έρθει μέσα ένα αεράκι και σου πει, μεγάλη υπόθεση, εγλίτωσες άνθρωπον εκ θανάτου, μεγάλο μισθό θα έχεις από τον Θεό.

Βάλτε, και από εκεί.

Κολακεύονται άνθρωποι μέσα τους όταν ακούνε μια ευχαριστία σε κάτι που δεν το έκαναν αυτοί, το έκαμε ο Κύριος για αυτόν. Διότι πάσα δόσις αγαθή και παν δώρημα τέλειον, άνωθέν εστι καταβαίνον από του Πατρός των φώτων.

Το έχει επιστρατεύσει και η Εκκλησία μας και το λέγει περί το τέλος, θα ενθυμίσεται στη λειτουργία του. Είναι λοιπόν δύο περιπτώσεις που ο άνθρωπος όταν κάνει μια προσπάθεια να βοηθήσει κάποιον άνθρωπο, που μπορεί να πέσει χωρίς να το καταλάβει.

Η μία, να παρασυρθεί και να πει, α, μου κοπεί η γλώσσα αν ξανά σου μιλήσω, δεν θέλω να σε βλέπω, να παρασυρθεί διότι βρίσκει αντίδραση από τον άλλον και δεν δέχεται την αλήθεια ο άλλος. Και φύγεται αυτός διότι δεν έχει τη δύναμη, ούτε γνωρίζει ότι έχει να κάνει όχι με το πρόσωπο αλλά με το διάβολο του προσώπου του Θεού. Δεν το ξέρει αυτό και τον βάζει ο διάβολος στο χέρι και τον καλημεράει, και μπορούσε, εάν είχε υπομονή, αν είχε πραότητα και αγάπη, να τον κέρδιζε αύριο τον άνθρωπό αυτόν. Διότι όταν πηγαίνεις να βοηθήσεις έναν που δεν σκέφτεται καλά, που δεν τα βλέπει καλά, που δεν τα ενεργεί καλά, που αμαρτάνει και λοιπά, είναι σαν να χτυπάς σε ένα πηγάδι.

Και εφόσον εκ πρώτης όψεως οι δικοί σου είπαν ότι σε 5 μέτρα θα βρεις νερό, έχεις πάει 30 και δεν το έχεις βρει. Τι να κάνεις, πώς σκέφτεσαι τώρα; Και αν είναι σε 2 μέτρα από κάτω, τόσα έξοδα κάναμε. Ας χτυπήσουμε και άλλα 2.

Και δεν το βρεις ούτε στα άλλα 2. Ας χτυπήσουμε και άλλα 2. Με τη σκέψη ότι έχεις κάνει τόσο κόπο, άλλα 2, άλλα 2, άλλα 2, μπορεί να φτάσεις 100 και αν το βρεις στα 110 μέτρα. Σε ένα μέρος, στην περιοχή τη δικιά μου εκεί στο Αίγιο, 213 μέτρα πηγάδι. Πού το βρήκαν το κουράγιο, πού τη βρήκαν την υπομονή, και εντούτοις να είχαν πάει 212, ε! Ή 212 και μισό μέτρα, άντε, ας το παρατούσανε.

Και να είσαι μισό μέτρο από κάποιο νερό· έτσι, πηγάδι σκάβοντας, δεν ξέρεις πού θα το βρεις το νερό. Μην αγριεύεις. Ο πλησίον σου και λάσπη να σου πετάξει στο πρόσωπο, εγώ θα σου το πω: «Με συγχωρείς πάρα πολύ που παίρνω το θάρρος, μάλλον το θράσος, να σου πω αυτά τα λόγια. Έχω υποχρέωση. Δεν θέλω να μ’ ακούσεις· σκέψου το και ζύγισέ το. Εγώ έχω υποχρέωση έναντι του Κυρίου μου να σου πω: πρόσεξε μήπως αυτό το πράγμα σφάλλει». Αλλά ο εγωισμός ο δικός μας δεν μας αφήνει και το κόβουμε το σημείο.

Και πόσο τον άνθρωπο αυτό μπορούσαμε να τον κερδίσουμε αύριο! «Να μου κοπεί η γλώσσα!» Αλλά αν ξαναμπείς στο σπίτι θα μου πεις: «Ούτε να δείξεις τη μύτη σου!» Ξέρω κι εγώ τι λένε μετά εκεί. Γιατί θα φύγει ο εγωισμός. Καλά, δεν μου λες, βρε άνθρωπε, έχεις την αξίωση να σε ακούσουν;

Θα πει κανείς ότι βέβαια έχω την αξίωση, εφόσον λέω το σωστό, εφόσον δεν είναι αλήθεια. Ο Χριστός δεν έλεγε το σωστό; Έλεγε στραβό ο Χριστός; Τον ακούσανε το Χριστό; Ή δεν τα έλεγε καλά ή δεν ήξερε να τα διατυπώσει ή δεν ήξερε τι είχε ο καθένας μες στη πτυχή του και του μιλούσε ακριβώς με την αδυναμία του και μες στην αμαρτία του;

Τι του είπανε; Διάβολο είχες μέσα σου, σατανά του λέγουν, του Χριστού μας. Αν λοιπόν στον Κύριο είπανε ότι έχει διάβολο μέσα του, εμένα και εμάς, τι θα πούνε όταν πάμε να κάνουμε το καλό, όταν πάμε να πούμε μια κουβέντα σωστή; Τι περιμένουμε να μας ακούσουνε; 99 φορές να μην μας ακούσουν και μία να μας ακούσουν.

Γι' αυτό πρόσεξε λέμε, εν πνεύματι πραότητος, όμορφα, μαλακά, μη αφήνεις τον πονηρό, μη αγριεύεις, μη ζητάς να γίνεις ο λυκός σου, μη βρωτάς το χέρι σου κάτω Περισσότερα αποτελέσματα μπορεί να φέρει με την πραότητα παρά με το θυμό, με το καλό παρά με το άδελο.

Ποιο πιάνει οι περισσότερες μύγες, το ξύδι ή το μέλι; Το μέλι πιάνει, το ξύδι δεν πιάνει κανένα. Και εντούτοις αυτή η προπόνηση που είναι ο απαραίτητος στον άνθρωπο και χρειάζεται και για τον εαυτό του και για τον άλλον, γιατί ο ένας με τον άλλον πρέπει να βοηθόμαστε. Ένα πράγμα που δεν βλέπω εγώ, το βλέπεις εσύ.

και ένα πράγμα πολύ το βλέπεις εσύ, το βλέπω εγώ και ο ένας με τον άλλον Πρόσεξε αδελφέ, πρόσεξε αγαπητή μου, πρόσεξε Κύριε. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ. Όμως μην πεις ποτέ σου ότι το έκαμες εσύ και αν αυτός εγύρισε, τον γύρισα εγώ και ξέρεις πόσες ψυχές εγώ έχω γυρίσει στον Χριστό.

Καμιά δεν έχεις γυρίσει στον Χριστό. Ο Χριστός εγύρισε διά σου τους ανθρώπους αυτούς. Εσύ ήσουν ένα όργανο απλό. Το όργανο είπε μια λέξη που πολλές φορές δεν ξέρει τι είπε. Σας ομιλώ αυτή τη στιγμή εξ ατομικών πειραματισμών.

Δεν ξέρω πόσος κόσμος, μέσα σε 30 χρόνια που κάνω αυτή τη μικρή διακονία, έχει επιστρέψει, και όταν με συνάντησε, μου είπε περιστατικά τα οποία εγώ ούτε καν έχω θυμηθεί. Άνω των δέκα έχουν επιστρέψει από την αυτοκτονία· πήγαιναν προς την αυτοκτονία και τους συνάντησα καθοδόν και μίλησα μαζί τους και τους είπα πράγματα τα οποία ούτε ξέρω, ούτε τους γνωρίζω· όμως ο Κύριος έβαλε μέσα στο στόμα μου, εκεί, να πω μια λέξη, να του λύσω τον γόρδιο δεσμό που τον είχε δέσει ο Σατανάς και τον πήγαινε προς την αυτοκτονία.

Εγώ πέρα βρέχει, δεν ξέρω τίποτα. Την έκαμε αυτός τη δουλειά. Αυτός ο λόγος που μου είπατε μού διήνοιξε τον νου μου. Το έλεγε ένας μεγάλος επίσημος άνθρωπος αθηναϊκής κοινωνίας, ο οποίος επήγαινε να αυτοκτονήσει στην Ακρόπολη μια Κυριακή απόγευμα.

Μια άλλη κυρία σου τα πατήσα και λοιπά. Αυτή τη λέξη που μου είπατε στη σκάλα που ανεβαίναμε. Ούτε που τη συνείδησα θυμάμαι, ούτε που λέξη είπα θυμάμαι. Όμως ο Κύριος με χρησιμοποίησε σαν ένα όργανο και μου έδωσε την ευκαιρία να μιλήσω στην ψυχή της, εκείνη τη ψυχή, και να δει πώς έχουν τα πράγματα και να γλιτώσει την αθάνατο ψυχή της από τον Διάβολο.

Αυτό τούτο, κατά την αντίθετη πλευρά, δεν κάνει και ο Σατανάς; Λέγει λόγια πολλές φορές δι’ ημών, όταν δεν προσέχουμε, και γίνεται καταστροφή ολοκληρωτική του άλλου. Ξέρετε πόσα μετάλλια θα βρεθούν κρεμασμένα στο λαιμό μας, τα οποία ούτε καν έχουμε υπόψη μας, ότι έχουμε διαπράξει εγκλήματα.

Αντί η γιαγιά τώρα να παρηγορεί και να δυναμώνει τις νέες γυναίκες που βάλλονται, δεν τους αφήνουν οι άλλες και λοιπά να τεκνοποιήσουν και να πούν, Αντί να πει ότι στο δρόμο του Θεού πηγαίνετε, μπορεί να στα πάρει και αυτά ο Θεός που έχει, μπορεί να μην σου δώσει τίποτα ο Θεός, θα σε τιμωρήσει, πρόσεξε, εμείς έχουμε βγει το χέρι του Θεού, κάνουμε όσα παιδιά μας είπε ο Θεός και λοιπά, και να παρηγορήσει μία που το έχει μέσα της και σκέφτεται αύριο να πάει να το πετάξει, την ακούς και λέγει λοιπόν με όλη την αφέλεια.

Εμείς είμαστε κουτές και κάναμε παιδιά, αυτές ξέρουν να ζήσουν, και πάει άλλη την άλλη μέρα και το πετάει, θα το βρεις γιαγιά κρεμασμένο στο λαιμό σου αυτό το πράγμα, στο λαιμό σου θα το βρεις κρεμασμένο, διότι είσαι ένα υποχρεωμένη να προσέξεις τη γλώσσα σου, του. Και πολλοί άνθρωποι δεν έχουν προσέξει. Επρόσεξε τη στάση της η Βηθσαβεέ; Δεν την πρόσεξε και έγινε αιτία να γίνει φόνος και μοιχεία εκ προμελέτης.

Θα τον φέρει κρεμασμένο στην αιωνιότητα αν δε μετενόησε, που πήγε ο Χριστός μας κάτω και τον βρήκε. Τέτοια ξέρετε πόσα είναι; Πάμπολλα, πάμπολλα.

Πάμπολλα, όταν μας δείξει το φάκελό μας εκείνη την ημέρα, είτε των λόγων μας, είτε του σώματός μας, είτε της στάσεώς μας, είτε, είτε, είτε, είτε, που έγινε αιτία να καταστραφούν ψυχές, θα φρίξουμε. Γι' αυτό, με πολύ ταπείνωση, όταν πάμε στην εξομολόγηση, να μην στεκόμαστε στα πέντε ψεματάκια τα πάνω πάνω: «Με πείραξε πεθερά, νύφη και γειτόνισσα». Θεέ μου, σε παρακαλώ, ό,τι έχω κάνει εν αγνοία και με το στόμα.

Με το στόμα μου και με τις στάσεις μου, με την περιφορά μου κλπ. που δεν τα ξέρω και υπάρχουν, που έχω καταστρέψει κόσμο, σε παρακαλώ αν τα θυμόμουν να τα εξομολογούμουν, να τα λάβεις στην υπόψη μου, διότι πολλά θα βρεθούν εκείνη την ημέρα τα οποία θα μας δυσκολεύσουν για την αιωνιότητα.

Δεν είναι λοιπόν εύκολο πράγμα ο άνθρωπος να παίξει τον ρόλο αυτόν. Έχουμε τον εγωισμό ότι πρέπει να μας ακούσει η κόρη, πρέπει να μας ακούσουν οι αδελφοί, να μας ακούσουν οι μεγάλοι και οι μικροί. Πες με ταπείνωση τη γνώμη σου. Μου επιτρέπεται να έχω κι εγώ μια γνώμη, που έχω διαβάσει, που έχω δει;

Αυτό και αυτό βρίσκω στο Ευαγγέλιο, αυτό λένε οι Άγιοι Πατέρες μας, αυτό λέγει η Εκκλησία μας. Δεν θέλω να το ακούσετε, εξετάστε το και αν είναι έτσι και θέλετε κάντε το. Εφόσον ο Κύριος σας ανέχεται, ποιος είμαι εγώ που θα αγριέψω και θα θυμώσω και θα χτυπήσω και το χέρι κάτω και θα κλείσω την πόρτα και τα τοιαύτα;

Ποιος είμαι εγώ; Έτσι λέγει εδώ, έτσι διδάσκομαι εγώ. Και μη νομίσουμε εμείς, διότι θρησκεύουμε, δεν μπορούμε να πέσουμε στα χέρια του σατανά. Ωχ! Ή οι άλλοι μπορούν να πέσουν κι εμείς να μην πέφτουμε, δεν πέφτουμε. Όχι! Όλους μας έχει στο χέρι ο διάβολος. Μπορεί να μην πέφτουμε στο ίδιο.

Εσύ πέφτεις στα μάτια, εγώ πέφτω στη γλώσσα. Εσύ πέφτεις στην κοιλιά, εγώ πέφτω στη σάρκα. Ωραία! Όλους έχει μοιράσει ο σατανάς. Και όταν ο άνθρωπος δει τη δικιά του κηδεία που έχει μέσα το φέρετρο, δεν θα πάει να βγάλει το φέρετρο του αλλουνού και να κοιτάξει τα δικά του.

Και αν θέλαμε να κάνουμε δουλειά απάνω στον εαυτό μας, δεν θα είχαμε περιθώριο να βλέπουμε τα σφάλματα των άλλων. Ούτε των κληρικών, ούτε των λαϊκών, ούτε των κυβερνώντων, ούτε τίποτα. Θα είχαμε τόση δουλειά με τη δική μας συνείδηση και με τις τόσες δικές μας και θα είχαμε τόση δουλειά να καταρτίσουμε τη δική μας συνείδηση πρώτα και έπειτα να πάμε να βοηθήσουμε τους άλλους, που δεν προλαμβάνουμε να κάνουμε αυτά τα πράγματα.

Δεν καν εξετάζουμε. Εξωτερικώς είμαστε εξωστρεφείς. Εσωτερικώς δεν εξετάζουμε. Τι κάνω εγώ; Γιατί πολλές φορές, πάλι επιτρέψετέ μου να περιαυτολογήσω, όταν έρχομαι να πω κάτι που υπάρχει εκδοχή να ελέγξω το ακροατήριο, περνάει από μέσα μου ένα σίδερο καυτερό και μου λέει, αυτό που πας να πεις, εσύ το κάνεις; Και εγώ δεν το κάνω.

Δεν μπορώ όμως να μην το πω, αδιαφόρως αν εγώ πέφτω ακόμη, πρέπει να το πω, γιατί ένας άλλος μπορεί να αγωνιστεί και να το επιτύχει. Ας μην το στερηθεί λοιπόν αυτός, αν εγώ ακόμη πέφτω σε αυτό το πράγμα.

Αν θέλαμε λοιπόν, λέγω, να εξετάζαμε τον εαυτό μας, καθ' η στιγμή κάνουμε το δάσκαλο, τον προφεσόρο που λέμε, των αλλουνών, πολλά πράγματα θα είχαμε διορθώσει και με πολύ ταπείνωση και με πραότητα μεγάλη.

Διότι όταν μιλάς με έναν άνθρωπο που πέφτει στην αμαρτία ή που τον έχει πιάσει η αμαρτία, είναι σαν να μιλάς με έναν άνθρωπο ο οποίος έχει τύφο.

Ρωτήστε έναν γιατρό όταν επισκέπτεται τον ασθενή, είναι ο πληρωμένος ο γιατρός που πηγαίνει, υπάρχει εκδοχή να αντιμετωπίσει έναν άρρωστο θηρίο, να τον βλασφημήσει κατά πρόσωπο, να του βλασφημήσει τη γυναίκα του, την αδελφή του, το είναι του, και τον βλέπεις τον γιατρό με ένα μειλίχιο ύφος να συνεχίζει να του κοιτάει το σφυγμό, να δίνει εντολή και λοιπά, σαν να μην συνέβη τίποτα.

Γιατί; Γιατρεύει, μα η αρρώστια τον έφτασε σ’ αυτό. «Άμα γίνει καλά, θα μου φιλήσει τα χέρια». Και έτσι γίνεται. Μόλις περάσει αυτή η τρέλα της ασθενείας που τον έχει καταλάβει, θα του φιλήσει τα χέρια. Αν μάθει τι είπε σ’ αυτόν τον γιατρό, θα ντρέπεται να τον βλέπει.

Αυτό είναι το θέμα. Αυτό πρέπει να προσέξεις. Ότι έχεις να κάνεις με έναν άρρωστο που μπορεί να σε δαγκώσει, μπορεί να σε βλαστημήσει, μπορεί, μπορεί. Και αυτός έχει πάντοτε ελαφρυντικά, είναι άρρωστος ή δυσαρώστατος, δαιμονίου το οποίο τον έχει καταλάβει.

Γι' αυτό βοήθησε τον άνθρωπο αυτό όσο μπορείς να απαλλαγεί, και θα απαλλαγεί εάν ο ίδιος το καταλάβει. Δυναμικά μέσα μην παίρνεις απ' έξω, θα κάνεις ζημιά. Τον άνθρωπο που πέφτει στην αμαρτία, οποιαδήποτε αμαρτία, να ξέρεις ότι τον έχει πιάσει ο σατανάς.

Πάρτε μια μάνα, πήγε στο περιβόλι και έχει το παιδάκι στην αγκαλιά της. Το άφησε σε μια άκρη το παιδάκι εκεί, να πάει να κόψει δύο ντομάτες, να κόψει ένα φρούτο, να μαζέψει κάτι από το περιβόλι για να πάει στο σπίτι.

Και όταν γυρίζει πίσω βλέπει το παιδάκι, να σου, να το έχει κουλουριάσει ένα φίδι μεγάλο. Του μύρισε το γάλα το φίδι και πήρε και το κουλούριασε το παιδί γύρω γύρω. Τι θα κάνει η μάνα; Αυτός είναι ο άνθρωπος που πέφτει στην αμαρτία.

Ο σατανάς τον έχει τυλίξει, τον έχει βάλει στο χέρι. Είτε με τη σάρκα, είτε με το συμφέρον, είτε με τη γλώσσα, είτε με το εγώ, τον έχει βάλει στο χέρι. Τι θα κάνεις τώρα; Τι θα έκανες, αν ήσουν μια μητέρα και έβλεπες το παιδί σου έτσι; Τι θα έκανες;

Θα πας να πάρεις ένα τσεκούρι να σκοτώσεις το φίδι; Σκοτώνεις και το παιδί. Θέλω να ειδοποιήσεις τον σύζυγο να έρθει με το δίκανο να του δώσει μια ντουφεκιά; Σκοτώνεις το παιδί.

Χρειάζεται μεγάλη τέχνη, μεγάλη υπομονή. Να βρεθεί ένας τρόπος να φύγει το φίδι και να απαλλαγεί το παιδί. Άλλος δυναμικός τρόπος δεν υπάρχει. Και εντούτοις εμείς δεν το βλέπουμε έτσι. Βλέπουμε πρόσωπο, μια γλώσσα που με άνοιξε, ούρες, ο σατανάς διά της γλώσσης του σου αφήνισε και έπρεπε να προσέξεις να μην πέσεις, να μην θυμώσεις.

Απαραίτητο στοιχείο είναι η πραότης όταν πρόκειται σε κάποιον να μιλήσεις. Κάνε κάτι προσποιητό, όπως κάνουν οι υπάλληλοι, σου χαμογελάνε για να σε βάλουν στο χέρι να ψωνίσεις. Μόλις λοιπόν το πάρεις στο πακέτο, βλέπεις λοιπόν, πού ήρθες, πού τον είχες αυτή τη σοβαρότητα;

Και πού το βρήκες το ψεύτικο χαμόγελο, το γρηγορότερο κλπ.; Λες και καταφύγει το κοντιλοφορώ, λες και αν το γνώριζες, πήρε τ' άβαλε, σήμερα πάει, τώρα θα χαμογελάς κι άλλο.

Είμαστε υποχρεωμένοι, αγαπητοί μου, εάν θέλουμε να μην πέσουμε και να κάνουμε ένα φαύλο κύκλο ότι εμείς είμαστε κι άλλοι δεν είναι, ή άλλοι δεν ξέρουν κι εμείς ξέρουμε κι εμείς είμαστε οι δάσκαλοι κλπ.

Είναι λάθη αυτά τα πράγματα. Έχουμε υποχρέωση να οπλιστούμε με πραότητα μετά ταπεινοφροσύνης. Θεέ μου, φώτισέ με να μιλήσω ή να μη μιλήσω, γιατί οι παλιοί μας έλεγαν το σιγᾶν κρεῖττόν ἐστι τοῦ λαλεῖν.

Πολλές φορές μετανοούμε γιατί μιλήσαμε, και ο Χριστός μας λέγει: Εγώ εσιώπα, δεν ήθελα να απαντήσω στον Πιλάτο. Ένας Θεός εσιώπα μπροστά στο στράβο. Εγώ και εσύ ποιοι είμαστε, ποιοι είμαστε εμείς που μας βάζει ο σατανάς το χέρι και έπειτα χάνουμε την ψυχή μας χωρίς να το καταλάβουμε;

Γιατί αυτά είναι αμαρτήματα εκ των δεξιών. Κανένας μέχρι σήμερα, επιτρέψετέ μου να το πω αυθεντικά, δεν έχει πάει να πει στον πνευματικό ως αμάρτημα αυτό που έπαθε πηγαίνοντας να βοηθήσει κάποιον άλλον.

Κανένας δεν το βλέπει αυτό. Το θύμωμα, την οργή και τα αυτά δεν τα βλέπεις ως αμαρτία. Τα βλέπεις φυσικά, επειδή για να κάνουμε το καλό, κύριε. Όμως το Ευαγγέλιο δεν συμφωνεί. Υπάρχει λοιπόν εκδοχή πηγαίνοντας να κάνεις το καλό σε έναν άνθρωπο θρησκευτικώς, δεν λέω για τους άλλους, θρησκευτικώς, και έφερες το αντίθετο αποτέλεσμα.

Ή έπεσες από τη μία πλευρά ή έπεσες από εγωισμό από την άλλη, διότι ο άλλος με όλη την ευχαρίστηση σου είπε σε ευχαριστώ πάρα πολύ, σε ευχαριστώ. Και όταν σε βλέπει, πάνω σε, σου είμαι ευγνώμων και λοιπά. Εσύ να χάνεσαι εκείνη την ώρα. Όχι εγώ. Ο Θεός σε οικονόμησε. Αν δεν ήθελε μένα θα έστελνε κάποιον άλλο.

Σε έβλεπε ότι ήσουν καλός. Σε έβλεπε ότι ήσουν καλή. Έβλεπε ότι εν αγνοία κάνεις την αμαρτία αυτή. Εν αγνοία βρίσκεσαι και οικονόμησε τα πράγματα ο Θεός. Εγώ ευρεθήκα μπροστά, εσύ με μένα. Αν δεν ήμουν εγώ θα ήθελε κάποιον άλλον.

Μα θα ήθελε κάποιον άγγελο ή κάποιο διάβολο ακόμη να σου μιλήσει, να σε σώσει. Διότι και αυτόν τον σατανά τον επιστρατεύει ο Κύριος, τον αγγαρεύει, όταν υπάρχει καλή προαίρεση στον άνθρωπο, να τον βοηθήσει.

Και θα το έχετε υπόψη σας, πολλοί από ανθρώπους που περιμένετε να σας βγάλουν το μάτι ευρεθήκαν να σας ευεργετήσουν. Από πού και πού είναι ο άλλος από πάνω. Ταπεινώθημεν εμείς και ηλεήθημεν από ανθρώπους εχθρούς μας.

Αυτά λοιπόν είναι λίγα, έτσι σε ποσότητα, λόγια, αλλά με πολύ περιεχόμενο που εμάς μας διαφέρει. Πρόσεχε, λέει, μην πειραστείς και εσύ εκεί που πας να διορθώσεις κάποιον άλλον. Αλλήλων τα βάρη βαστάζετε.

Δεύτερον. Τον πήρε το βάρος κάτω αυτόν, τον γκρεμίζει η αμαρτία, φρόντισε να τον βοηθήσεις, να τον σηκώσεις, και ούτως αναπληρώσατε τον νόμον του Χριστού. Είναι εντολή, όπως ο Χριστός σε πήρε το σταυρό το δικό μας, και εσύ να πάρεις το σταυρό που έχει γκρεμίσει η αμαρτία των άλλων, να τον βοηθήσεις.

Δεν τελειώνουν αυτά, απλώς τα φύγω. Να μου επιτρέψετε να μεταφερθώ σε μια άλλη γνώμη, επίσης κι αυτή είναι του Αποστόλου Παύλου και κατά συνέπεια του Χριστού, διότι όπως έλεγε ο Θείος Χρυσόστομος, εκείνος εκίνει την εαυτού ψυχήν, ο Χριστός εκινούσε την ψυχή του Παύλου, και ό,τι έχει πει ο Παύλος είναι σαν να τα λέγει ο Χριστός εκ των υστέρων.

Στην προς Τιμόθεον επιστολή του, τη Δευτέρα συγκεκριμένως, στο δεύτερο κεφάλαιο, στίχος 24-26, έχει μια συνταγή πώς να σκέπτεται και πώς να πολιτεύεται ο άνθρωπος, ο πιστός ας πούμε, έναντι των ανθρώπων οι οποίοι δεν έχουν σχέση ακόμα με τον Χριστό.

Είναι στου σατανά μέσα το σακίδι ο βαλμένος. Ακούστε τι λέει.

Δούλον δε Κυρίου ου δει μάχεσθαι. Είσαι δούλος του Κυρίου, απαγορεύεται να κάνεις μάχη. Μη φωνάζεις, μη βροντιέσαι, μη χειροδικείς. Δεν επιτρέπονται αυτά τα πράγματα στο δούλον του Κυρίου. Αλλά πώς τον θέλεις, Παύλε; Ήπιον, ήρεμον, προς πάντας — πρόσεχε, προς πάντας — ήπιον είναι προς πάντας, διδακτικόν, ανεξίκακον, εν πραότητι παιδεύοντα τους αντιδιατιθεμένους.

Διδακτικός· από μας λείπει δυστυχώς η νουθεσία. Αυτό το έχουμε μεταστρέψει, με την άγνοιά μας και τον εγωισμό μας: το «νουθετείτε τους ατάκτους» σε «τιμωρείτε τους ατάκτους». Δεν υπάρχει «τιμωρείτε τους ατάκτους» στη Γραφή· «νουθετείτε τους ατάκτους» είναι.

Αυτοί που έχουν άτακτον ζωήν, νουθετείτε. Τι πάει να πει «νουθετώ»; Θέτω νου. Βάλ' του μυαλό. Πώς θα του βάλεις μυαλό; Όταν τον κεραυνοβολείς όμορφα, ήσυχα, με αλήθεια. Με αλήθεια. Θέλεις να του κλείσεις το στόμα;

Πες του αλήθεια.

Σας μεταφέρω στην Πεντηκοστή. Όταν ο Πέτρος εβγήκε και εκήρυξε και σε αυτούς τους Εβραίους, τι έγινε; Κατενύγησαν την καρδίαν και είπον· «Άνδρες αδελφοί, τι να κάνουμε να σωθούμε;» «Να μετανοήσετε», λέει, «και να πιστέψετε στον Ιησού Χριστό. Και να βαπτιστεί έκαστος στο όνομα του Ιησού Χριστού εις άφεσιν των αμαρτιών», κ.λπ. Τι έκαναν; Κατενύγησαν την καρδίαν.

Ευαγγελία. Πού θα γίνεται το κατενύγησαν; Από το νύσσω και εντός. Νύσσω και εντός. Νύσσω, νύσσω, νύσσω, κατανύσσω. Όταν σου δώσω μια κονταριά θα βγάλεις αίμα. Σου δώσω δεύτερη, περισσότερο αίμα. Σου δώσω τρίτη, περισσότερο αίμα. Τι θα γίνει; Θα πέσεις κάτω. Θα παραδοθείς.

Αυτό τούτο παθαίνει ο άνθρωπος όταν νύσσεται με αλήθειες, όχι με ψέματα δικά μας και επιπολαιότητες κλπ. Με αλήθειες, όταν του αποδείξεις του άλλου τετράγωνα ότι αυτό που κάνει δεν είναι σωστό, που καρφώνει στην καρδιά.

Και όταν ακούσει μια σειρά αληθειών, αν ο εγωισμός του εκείνη την ώρα δεν τον αφήνει να πει ναι έτσι είναι, προσεύχου στο Θεό να με βοηθήσει και εμένα, να με περιμένει να μετανοήσω και να εξομολογηθώ ή να με βοηθήσει να αλλάξω ζωή, θα πρέπει ο άνθρωπος αυτό να το ξέρει, να το χωνέψει.

Και πρέπει να έχει όλη την υπακοή και την υπομονή και την πραότητα, να μπορέσει να καταστήσει τον άλλον. Διότι υπάρχει εκδοχή, να του πει όπως σας είπα γρηγορότερα και στην άλλη πλευρά, ότι δεν το δέχομαι εγώ αυτό το πράγμα.

Όμως εδώ όταν μία, δύο, τρεις, πέντε, δέκα αλήθειες, αν είναι διεστραμμένος, ούτε επίσης κάνουμε πίσω, δεν πρόκειται να κάνεις τίποτα. Ούτε ο Θεός να κατέβει από πάνω, δεν μπορεί να του βοηθήσει. Αν είναι όμως καλοπροαίρετος με τις αλήθειες αυτές, με τον τρόπο που θα το πει, Πώς ενίκησε, φέρ' ειπείν, ο Άγιος Σπυρίδων τον στρατιωτικόν αυτόν στα ανάκτορα στην Κωνσταντινούπολη;

Τον σκαμπίλισε τον Άγιο Σπυρίδωνα ο στρατιώτης που ήταν στην πύλη, διότι δεν μπορούσε να τον εκλάβει ότι είναι επίσκοπος, διότι ήταν με κάτι λιγδωμένα κλπ, και παρότι ήταν προσκεκλημένος του βασιλέως και ήρθε από την Κύπρο, τον έδιωχνε.

Παιδί μου, είμαι προσκεκλημένος, ο Περουσιατριλός, και σηκώνει το χέρι του και του δίνει ένα σκαμπίλι του γέροντα, και γυρίζει ο γέροντας και το άλλο του μάγουλο. Όταν ήρθε και το άλλο του μάγουλο, με αυτή τη διπλότητα, με αυτή την πραότητα, του έπεσε το όπλο από το χέρι του στρατιώτου, που αν του έδινε δύο ανάποδες δεν θα του έφερνε το να γυρίσει το πρόσωπό του, αλλά πού ήταν η ταπείνωσις αυτή, πού, του έπεσε το όπλο του ανθρώπου και έπεσε στα γόνατά του και ζήτησε συγνώμη και κλπ κλπ, τον νίκησε με την πραότητα, Αλλά για να είναι πράος ο άνθρωπος πρέπει να είναι εγωιστής;

Και για να είναι πράος ο άνθρωπος δεν πρέπει να έχει διάβολο μέσα του, που είναι ο εγωισμός. Που βγάζει τον εγωισμό. Και εκεί γίνεται η ζημιά η δικιά μας. Θέλω λοιπόν τον δούλον του Κυρίου να είναι, λέγει, όχι μάχιμος, να είναι ήπιος προς πάντας, προς όλες τις κατευθύνσεις, διδακτικός, να τον διδάξει τον άλλον.

Είδατε, πορευθέντες, μαθητεύσατε πάντα τα έθνη. Δεν θα μπορέσω να τον κρίνω τον άνθρωπο όπως πρέπει, εάν πρώτα δεν του πω, ε! Μπορώ να κατηγορήσω μια προβατίνα την οποία δεν την ετάισα που δεν κάνει γάλα;

Μου έδωσες τίποτα να φάω για να κάνω γάλα; Τα είσαι με! Πώς μπορώ να πάω να πάρω, να πάω να αρμέξω, να πιάσω γάλα από μια προβατίνα που την έχω νηστικιά; Πώς μπορώ να του πω του παιδιού, να πάρω ένα ξύλο και να τον σπάσω στα τέσσερα, Κάτι σήμερα έκανε μια ζημιά για την οποία δεν του είπα ποτέ.

Πρόσεχε παιδί μου, είσαι υποχρεωμένος λοιπόν να τον διδάξεις. Και ξέρετε, ο κόσμος ο σημερινός πολλά πράγματα ξέρει. Τα σωστά δεν ξέρει. Γνωρίζει πολλά πράγματα ο άνθρωπος. Έφτασε στο φεγγάρι ο άνθρωπος.

Προσεληνώθη, δεν προσγειώθη όμως ο άνθρωπος.

22 εκατοστά είναι η καρδιά του. Εδώ είναι ο άνθρωπος, 22 εκατοστά. Και δεν ξέρει ο άνθρωπος ο σύγχρονος, που έφτασε με τα σπούτνικ εκεί, δεν ξέρει το τι γίνεται εδώ πέρα μέσα. Ότι εδώ μέσα είναι μια σφηκοφωλιά, ένα θηριοτροφείο.

Είναι ένας βόθρος, ας μου επιτραπεί η έκφραση, και ένα όζον, μια αναθυμίαση, βγαίνει από μέσα, από την πονηρή καρδιά μας, και ζαλίζει το νου μας. Και όταν ο άνθρωπος ζαλιστεί, όταν πιει κρασί ο άνθρωπος και ζαλιστεί, ούτε λογική, ούτε ντροπή, ούτε σεβασμό, ούτε τίποτα.

Δεν περιμένει. Πρέπει να ξενερώσει αυτός, να ξεζαλιστεί. Όπως ζαλίζεται λοιπόν ο άνθρωπος από το κρασί, έτσι ζαλίζεται και από την αμαρτία. Απ’ αυτή τη μέθη πάει, πέφτει απάνω στην κόρη, πάει, πέφτει απάνω στην κυρία, πάει, πέφτει απάνω στο μικρό, πάει, πέφτει απάνω στον κληρικό, απάνω στους πάντας.

Ζαλίζεται ο άνθρωπος, τρελαίνεται ο άνθρωπος και χρειάζεται τώρα να νουθετηθεί, να του φέρεις νου, δηλαδή να του πεις πράγματα που κι αυτός να τα καταλάβει, ώστε να ενεργήσει από μέσα. Δεν είναι από έξω, κακώς κάνουμε εμείς που θέλουμε να θεραπεύσουμε τις πληγές απ' έξω.

Όλες τις πληγές οι οποίες εμείς επιχειρούμε να τις θεραπεύσουμε απ' έξω αφήνουν πάντοτε από κάτω υπόλοιπο. Η πληγή πρέπει να έρθει από μέσα τρέφοντας για να ολοκληρωθεί και να γίνει σωστή η θεραπεία. Μη λοιπόν με το ζόρι, δεν θα το κάνεις, θα του πεις γιατί δεν θα το κάνεις.

Είτε εσύ ο πατέρας ο άρρωστος που πρέπει να φας σήμερα λάδι. Έχεις και το παιδί όμως, το οποίο δεν πρέπει να φάει λάδι. Εάν δεν το διδάξεις, δεν το αναπτύξεις, για ποιον λόγο δεν πρέπει να φάει αυτός και για ποιον λόγο επιτρέπεται να φάω εγώ, το παιδί αυτό θα σε βλέπει ως εχθρόν.

Όλο θα πείτε: «Οι φίλοι του τον βάζουν να τρώει». Δεν είναι δικό σου θέμα αυτό· δεν κάνεις τίποτα. Όσο τον έχεις υπό σου, που σε έχει ανάγκη για να κοιμάται και να τρώει και να ντύνεται, θα σ’ ακούει, αλλά θα είναι υποκριτής· μόλις μεγαλώσει και μπορεί να τον κρατάει η φιλενάδα του, θα τον χάσεις· μόλις μπορεί να βγάλει μεροκάματο και να τα βγάζει πέρα μόνος του, θα τον χάσεις, γιατί είσαι εχθρός· δεν του εξήγησες ποτέ και δεν του έβαλες ποτέ μέσα στο νου του ότι αυτό που κάνει δεν είναι σωστό και αυτό που κάνεις εσύ είναι σωστό.

Χρειάζεται λοιπόν νουθεσία. Γι' αυτό πολλοί δεν επιτυγχάνουν, διότι άλλα λένε και άλλα πράττουν. Η μητέρα μπορεί να χτυπήσει το παιδί που θα το δει με τσιγάρο στο χέρι. Η ιδία μου σκαφνίζει.

Μπορεί να δείρει το παιδί που θα το δει μουτζουρωμένο εδώ και με τα χέρια του κοκκινισμένα σαν της αρκούδας. Η άρκος είναι έτσι ολοφυρωμένη, λέγει ο Χρυσόστομος, δεν είναι δικό μου. Όμως η ίδια θέλει δυο ώρες τον καθρέφτη, καταλάβατε; Μπορεί, δεν ξέρω, χίλια μπορεί να μην πω, ίσως να μην τα επιτρέπει και το μέρος.

Όταν λοιπόν ο άνθρωπος αυτός που φέρνει νουθεσία βλέπει τα αντίθετα από σένα με τη ζωή σου, πώς θα τον νουθετήσεις, εάν του λες «μην το κάνεις»; Μα αν ήταν κακό, πατέρα ή μητέρα, το τσιγάρο, εσύ γιατί το κάπνησες; Δεν το κάπνησες; Αν ήταν καλό η εκκλησία που μου λες να πάω, θα ερχόσουν κι εσύ, γιατί δεν έρχεσαι;

Αν είναι καλή η προσευχή, μου λες θα έβαγα την προσευχή σε κοιμή σου, θα προστεί πιο ζωγευτή. Για δεν προσεύχεσαι; Χρειάζονται δυο. Και ο λόγος ο καλός, αλλά και αυτό που κάνεις, που λες να το πράξεις σε ένα βαθμό.

Εκτός και έχεις λόγο να μην μπορείς να το πράξεις, που τότε θα πρέπει να του αναπτύξεις, αυτού του παιδιού, αυτού του ανθρώπου, να του δικαιολογήσεις. Γι' αυτό λέει εδώ, θα προσέξεις να είσαι διδακτικός και ανεξίκακος.

Μπορεί να σε βρίσουν, μπορεί να σου πούνε πράγματα. Εσύ όμως δεν θα τα λάβεις υπόψη.

Εν πραότητι παιδεύοντα, εκπαιδεύοντα τους αντιδιατιθεμένους. Θα σου πούνε και λόγια, θα σου φέρουν και επιχειρήματα, και στραβά και μισές αλήθειες θα σου πούνε. Εσύ με πραότητα: μου επιτρέπεται να απαντήσω;

Θα θέλατε να σας πω τη γνώμη μου;

Πες τη γνώμη σου, με πραότητα όμως, και να κάθεσαι με ηρεμία, διότι όταν θυμώνει ο άνθρωπος δεν μπορεί να τα διατυπώσει όπως πρέπει. Άλλωστε ο θυμός είναι των αδυνάτων, δεν είναι των δυνατών, δεν είναι των καταρτισμένων. Οι δυνατοί είναι διαλλακτικοί, δεν είναι διεκδικητικοί, είναι διαλλακτικοί. Μπορεί να δώσεις μια έμφαση, βέβαια, σε αυτό που θα πεις, αλλά πολλοί οργίζονται, θυμώνουν, χτυπούν την πόρτα, τα χέρια τους και τα λοιπά. Δαιμονίζονται, ούτως ειπείν. Ο ίδιος ο σατανάς, που υπάρχει από εκεί και δέει; Όχι, επηρεάζει.

Επηρεάζει και τον απέναντι και τον δαιμονίζει κι αυτόν, και δεν μπορεί να ξεχωρίσει ποιος λέει σωστά και ποιος λέει λάθος.

Μήποτε τι θα έχεις υπόψη σου στον άνθρωπο αυτόν που ο Σατανάς τον έχει στο χέρι και δεν έχει γυρίσει στον Χριστό; Μήποτε δω αυτοίς ο Θεός μετάνοιαν εις επίγνωσιν αληθείας. Μήπως κάποτε δώσει ο Θεός μετάνοιαν. Δεν είναι του ανθρώπου, μετάνοιαν είναι χάρισμα του Θεού.

Ο Θεός λαλεί αγαθά μες στην ψυχή του ανθρώπου, να γυρίσει ο άνθρωπος. Όταν δει ότι ο άνθρωπος αρχίζει και ταπεινώνεται, τότε του δίδει το σήμα. Αυτός είναι ο δρόμος που θα σωθείς: η μετάνοιά σου. Και δίδει ο Θεός χάρισμα και μετανοεί ο άνθρωπος.

Γι' αυτό ποτέ σας να μην παραιτηθείτε από κάποιο έργο που κάνετε απάνω σε έναν άνθρωπο. Κατά διαστήματα, κατά περιόδους, μα με προσευχή, μα με νουθεσία, μα με ένα γράμμα, μα με ένα βιβλίο, μα με μια κασέτα, με ένα λόγο.

Πάντοτε να την υπενθυμίζετε επάνω στα θεματάτια. Δεν ξέρετε εσείς πότε ακριβώς αυτός ο άνθρωπος θα πάρει τη χάρη από τον Θεό. Δηλαδή πότε θα ανοίξει του Θεού για να του δώσει τη χάρη. Μήποτε λέει εδώ αυτής ο Θεός μετάνοιαν εις επίγνωση στην αληθεία και ανανύψωσι Ανάληψη, ανοίξουσιν, ανανήψωσιν εκ της του διαβόλου παγίδος, εζωγρημένοι υπ' αυτού εις το εκείνου θέλημα.

Ωραίος ο τύπος και η παρομοίωση. Είναι εζωγρημένοι, λέει, τους έχει μέσα στο δίχτυο ο Σατανάς. Έχετε δει καμιά φορά τον μπόγια, τον μπόγια που πιάνει τους σκύλους, έχετε δει; Αν δεν έχετε δει ή αν έχετε δει, επιτρέψτε μου να το υπενθυμίσω.

Είναι μερικές γειτονιές, έχουν κάτι μανδρόσκυλους, κάτι σκύλους μεγάλους, φίλους της κυρίας πολλές φορές, θέλω να μου το συγχωρήσει, που τρομάζεις να περάσεις από τη γειτονιά. Ειδοποιείται λοιπόν ο μπόγιας.

Έρχεται λοιπόν το αυτοκίνητο με ένα δίχτυ. Το δίχτυ είναι σαν τον πεζόβολο που λένε, και το ρίχνουν απάνω του και κλείνει από κάτω έπειτα, και τον πιάνουν αυτόν, το μαντράχαλο το σκύλο που ήταν το φόβητρο της γειτονιάς.

Τον πιάνουν λοιπόν και τον σηκώνουν επάνω, και τώρα είναι μέσα στο δίχτυ ο σκύλος. Και το βλέπεις, του φεύγουν τα σωθικά από τον φόβο, αυτού του παλικαριού. Όσο πατούσε κάτω, έκανε το θηρίο· όταν τον σήκωσαν πάνω μες στο δίχτυ, να σου.

Και από κει τον ρίχνει μέσα. Έτσι καταντά ο άνθρωπος στο τσουβάλι του Σατανά. Βλέπεις αυτόν που βλαστημάει, βλέπεις την άλλη που πορνεύει, βλέπεις την άλλη που απατά τον άντρα της, τον άλλον που μπαίνει στο σπίτι των παντρεμένων, βλέπεις τον κλέφτη, βλέπεις τον άτιμο, είναι στο τσουβάλι του Σατανά.

Δεν μπορεί να πατήσει κάτω, δεν μπορεί να ανοίξει από μέσα, πρέπει κάποιος να πάει να τον ελευθερώσει. Έτσι είναι ο αμαρτωλός άνθρωπος· ας φοράει γραβάτα, ας φοράει η κυρία πόρνη λευκά, ας φοράει ό,τι θέλει, ας κρατάει κρίνους στο γάμο· κάθε στιγμή δεν έχει αφήσει κομμάτι για κομμάτι, ας κρατάει κρίνους στο γάμο.

Είναι στο τσουβάλι, είναι στο δίχτυ του διαβόλου και δεν μπορεί να ελευθερωθεί, όπως ο σκύλος αυτός δεν μπορεί. Είναι μέσα στο δίχτυ του μπόγια. Εδώ έτσι το παρουσιάζει ο Άγιος του Θεού με τα λόγια τα δικά Του.

Είναι, λέγει, εκ της του διαβόλου παγίδος, εζωγρημένοι, τους έχει ψαρέψει. Υπ' αυτού εις το εκείνου θέλημα, θα κάνεις το δικό μου. Και μπορεί ο σκύλος να κάνει τίποτα εφόσον δεν μπορεί να πατάει κάτω και είναι μέσα στο δίχτυο;

Τον πηγαίνουν όπου θέλουνε, δεν μπορεί να κάνει τίποτα· άφε αυτού του έξυπνου ανθρώπου. Λυπήσου λοιπόν αυτόν που είναι μέσα στο δίχτυ του σατανά. Λυπήσου τη γυναίκα αυτή, λυπήσου τον νεαρό, λυπήσου τον παπά, λυπήσου τον — δεν ξέρω ποιος είναι αυτός — που είναι μέσα στην αμαρτία. Έτσι πρέπει να τον λυπηθείς, έτσι πρέπει. Και να παρακαλέσεις τον Θεό να βρει — δεν ξέρω τι τρόπο θα βρει — κάποτε να πάει να του ανοίξει αυτό, να τον ελευθερώσει από το δίχτυ του σατανά.

Μην τον κακίζεις, δεν ξέρεις για ποιον λόγο πιάστηκε στο δίχτυ του διαβόλου. Μπορεί η μάνα της να την ξέβγαλε, μπορεί ο πατέρας να τον ξέβγαλε το γιο, μπορεί ο νουνός, μπορεί ο εξάδελφος, μπορεί ο κληρικός, μπορεί δεν ξέρω ποιος, μπορεί ο δάσκαλος ή η δασκάλα, δεν ξέρεις εσύ και εγώ ποιος ήταν αυτός που αυτόν τον άνθρωπο τον ώθησε και έπεσε μέσα στο δίχτυ του διαβόλου και τώρα δεν μπορεί να βγει από εκεί πέρα, για όλους λέει αυτούς λοιπόν, πρόσεχε, είναι αδελφοί σου, οι άνθρωποι για τους οποίους εγώ έχυσα το αίμα, όπως έχυσα και για σένα, έχυσα και για αυτούς, είναι περιουσία μου κι αυτή και κινδυνεύει, εάν πέσει η αυλαία χάνεται.

Βόηθα λοιπόν κι εσύ με την προσευχή σου, βόηθα με τη ζωή σου, βόηθα με το παράδειγμά σου, όχι μόνο με τα λόγια σου. Μήπως έτσι το καταλάβουν και πουν: «Θεέ μου, εγώ τι έπαθα;» Και στείλει ο Θεός τη χάρη του και ανοίξουν και βγούνε οι άνθρωποι από το δίχτυ του διαβόλου.

Μην καταδικάζετε δε κανέναν προκαταβολικώς. Μηδένα προ του τέλους μακάριζε, όπως και μηδένα προ του τέλους αφόριζε. Θεός είναι Αυτός που γνωρίζει τον καθέναν πως και τι.

Λυπάμαι γιατί έβαλα μερικά λόγια απάνω στην ομιλία μου τα οποία μπορούσα να αποφύγω. Αλλά όπως ξέρετε εγώ πάντοτε κάνω λάθη για να χρωματίσω την αλήθεια. Τα έβαλα αυτά τα πράγματα, όμως αυτά που είπα είναι αλήθεια.

Και αυτά που ελέγχθησαν δεν τα ξέρουν οι περισσότεροι. Γιατί δεν μελετούμε, δεν διαβάζουμε; Χαζέψαμε μπροστά σε αυτό το δαιμονοκούτι, στην τηλεόραση, χαζέψαμε. Μπορούν να ανοίξουν την πόρτα από πίσω και να μας κλέψουν το σπίτι όλο.

Και εμείς θα έχουμε χαζεύσει εκεί πέρα.

Κατώθος ο Σατανάς, να μας πάρει ψυχή και σώμα της ζωντανής Κατώθος Τι δεν διαβάζουμε, τι περιοδικά, τι εφημερίδες, τι δεν διαβάζουμε. Δεν επιτρέπει όμως ο διάβολος να ανοίξεις την Αγία Γραφή. Κάντε μία πρόβα, αν θέλετε.

Να διαβάζετε μία γραμμή την ημέρα. Δεν σας λέγω κεφάλαιο, δεν σας λέγω σελίδα· μία γραμμή την ημέρα. Και να δείτε αν κατορθώσετε να το συνεχίσετε για μία βδομάδα. Μέσα στη μία βδομάδα ούτε τη μία γραμμή δεν θα βρεθείτε να διαβάζετε.

Αυτή είναι η δύναμη του σατανά και αυτή είναι η δύναμη του Χριστού, της Γραφής. Και ο σατανάς είναι έξυπνος επάνω μας, γιατί εμείς είμαστε κοιμισμένοι. Εν αντιθέσει με όλους τους αιρετικούς, που λέμε εμείς ότι ξέρουν τη Γραφή απ' έξω.

Την ξέρουν απ' έξω, γιατί εμείς δεν την ξέρουμε. Εμείς φταίμε. Γι' αυτό μας φαίνεται ότι την ξέρουν απ' έξω. Αν θέλετε λοιπόν, αρχίστε να μελετάτε τη Γραφή σας. Κάτι θα βρείτε, κάτι θα ακούσετε. Και ό,τι δύσκολο βρίσκετε, ρωτάτε σε κανένα μεγαλύτερο.

Πάρτε κανένα βοηθητικό πατερικό, κάτι. Είναι πράγματα πρόσχαρα και αιώνια αυτά. και εύχομαι μαζί σας διά των πρεσβειών του Αποστόλου Παύλου που τα έγραψε αυτά και τα βρήκαμε και εμείς κάτι να κατορθώσουμε στον κόσμο τούτον, ώστε εκείνη την ημέρα να πάμε κι εμείς στα χέρια κάνα χερόβολο, όπως λέει και τους χαιρετίζει, οι τα δράγματα φέροντες, τα δράγματα στο χέρι, την ψυχή του γειτόνου σου, την ψυχή του παιδιού σου, την ψυχή του εχθρού σου, την ψυχή κάπου.

Κάτι να πάρετε στο χέρι για πίσω. Εύχομαι αυτό για όλους εσάς. Αμήν.