Preparation for Holy Communion

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Mr. Panagopoulos is away from Athens, and so I have been given the opportunity to speak with you this evening. Of course, God has endowed Mr. Panagopoulos with many gifts that I myself lack.

So please show patient endurance and bear with me this evening. The subject being discussed here during these days is Holy Communion.

It is an immense subject, perhaps the most serious of all. That is also why there is so much confusion about it among many people.

There are many opinions, and even disagreements. For this reason, my brothers and sisters, we must be especially attentive. We should not be content merely with these talks. Because of the seriousness of the subject, we must study it, examine it more closely, and obtain sound answers, so that each of us may take the right position, as our Church desires.

One soul who heard these sermons went to her spiritual father with this question: “Father, are we supposed to receive Holy Communion every day?” “Why?” the priest asked. “Who said that?” “Panagopoulos said it,” she replied, “in one of the sermons he is giving at Saint Demetrios.”

This is why I say that there is confusion surrounding this great subject of Holy Communion. Panagopoulos did not say that. Mr. Panagopoulos has been explaining the subject during these days. The matter of Holy Communion has, in a certain sense, been brought to the forefront.

Indeed, if you will, our Lord Himself dealt especially with this subject. He even foretold it before He instituted it. Those of us who read the Gospel according to John will see this very clearly.

The Lord says very clearly: “I am the living bread which came down from heaven. If anyone eats of this bread, he will live forever. And the bread that I shall give is My flesh, which I shall give for the life of the world.” This was a foretelling of the great Mystery called Holy Communion.

The Lord says, as you surely all know, or as you will have read by now, what took place at the Mystical Supper. There the Mystery of the Holy Eucharist, which is Holy Communion, was instituted. All the Evangelists describe it clearly and in detail.

I therefore refer you to the New Testament.

During the Mystical Supper, as we know, our Lord took the bread, blessed it, and gave it to His disciples, saying, “This is My Body.” Then He took the wine, blessed it as well, and said to them, “This is My Blood.” From that time until today, the Church has continued to celebrate this Mystery.

Holy Communion is the summit of our worship. The principal purpose of our worship, of the Sunday assembly, if you will, which in earlier times was called the Eucharistic assembly, is Holy Communion. It is, I would say, the Mystery of Mysteries.

It is not only the Lord who says this. His Apostles later commend it as well. The Apostle Paul and the other Apostles teach it, and so do the Fathers of our Church.

of our Church. The Church herself says it whenever she calls us: “With the fear of God, faith, and love, draw near.” She tells us, “Draw near; come now; the moment has arrived.” Indeed, I was reading a patristic text that compared that moment at the Holy Doors to the tomb of our Christ opening: the Lord appears and gives Himself to the faithful as spiritual food, so that they may receive Him and live. But do you know why...

Why is there confusion among us concerning this Mystery? Because we do not all have a proper liturgical formation. If we did, and if we studied our worship, then we would know what this Mystery is and how we ought to participate in it.

But unfortunately, I say, we lack many things, even though we call ourselves Orthodox Christians. That is why there is confusion. So this soul should not have framed the question by saying, “Panagopoulos said it.” Rather, she should have asked: “Father, does Holy Scripture say it? Did our Lord say it? Do our Fathers say it? Do the Canons of our Church say it?” Each time, you priests tell us, “With fear of God, faith, and love, draw near.” Mr. Panagopoulos did not originate this teaching. He is simply explaining it at length during these days, so that we, who study neither the New Testament nor the other patristic books of our Church, may understand it, examine it, and approach the subject correctly.

And at the same time, if questions arise, we should know how to raise them and how to frame our inquiries.

Once, I too tried to speak to my fellow workers here about this Mystery, though only in a brief talk lasting a few minutes. I gave them an example, and I will give you the same example now. I do not know whether all of you have heard of an illness found especially among young people and children. It is called Mediterranean anemia.

Doctors have concluded that when all the blood in the body is replaced at intervals, the person has a chance of remaining alive. For this reason, many parents whose child or children suffer from this illness travel from the provinces and come here each time. They find blood donors, collect the necessary blood, and have this replacement performed so that the child may regain strength and vitality.

Something similar, my brothers and sisters, happens to the human person who received spiritual life on the day of rebirth in the baptismal font of the Church. Yet a person does not always preserve that same life.

He does not always preserve the same spiritual life. And when we speak of spiritual life, we mean the journey toward Heaven. A person often strays from that path. He is taken captive and caught in the snares of Satan; his soul is wounded by sin and urgently needs a transfusion of blood. And this blood is given by the Lord Jesus Christ Himself.

So I gave this example. How is a blood transfusion performed? In the past, they did not collect blood in a bottle from donors as they do today. Instead, they brought the donor close to the patient and connected them with tubes and a syringe, from one vein to the other.

And so blood was given and received.

Something like this happens every time the faithful receive the immaculate Mysteries. They are united with Christ, and from Him they receive new blood. They receive life, they receive renewed vitality, and they move forward in the spiritual life. But here we need to note one important detail: all this is done through the physician or the nurse appointed for the task.

There are, then, three parties: the donor, who is our Lord Jesus Christ; the recipient of the blood, the human being, the believer wounded by sin; and the one who establishes the connection. The one who makes this connection is the priest.

These three, then, fulfill this vital role in the great Mystery called Holy Communion. And now you ask: Can someone receive Holy Communion regularly? You will hear many answers. Some will say, “You should not receive regularly,” because they have not studied the matter.

Others will say that one should receive only at widely spaced intervals; they too have not studied the matter properly. Still others will say once a year or only on the great feasts; they too are ignorant. When they look more deeply into the matter, they will see what the truth is.

Man is sick, he is wounded, and he needs, without fail, to receive life continually. The Apostle John writes in one of his epistles, in his first epistle: “The blood of Jesus Christ, His Son, cleanses us from all sin.”

Only the blood of Christ cleanses a person from every kind of sin. We must pay particular attention to this. And from it we draw this conclusion: without Holy Communion, sin is not cleansed; and, moreover, without Holy Communion there is no life, but spiritual death.

Our Lord Jesus Christ Himself now speaks in the sixth chapter of the Gospel according to John: “Amen, amen, I say to you.”

I say to you, unless you eat the flesh of the Son of Man and drink His blood, you have no life in yourselves. “You have no life within you,” He says, “unless you eat the flesh of the Son of Man and drink His blood.” A person, then, cannot have spiritual life unless he receives the immaculate Mysteries. Therefore, a person is mistaken when he says that he should approach the Mystery only rarely. He is also mistaken when he decides for himself that he will receive three times, or twice, or sets some other number of times per year. I say “for himself” because his spiritual father may set such a rule for him, in which case the matter takes on a different meaning and a different character.

A person may be good, but not for Christ and His Church if he does not receive Holy Communion regularly. He may make progress in life, but that progress concerns only this present life, this world. It reaches only as far as death. At most, he may have gained the love of the world, performed acts of charity, accomplished many things, and been highly honored by society.

The world may have exalted him and may bestow many wreaths upon him on the day of his funeral. Yet if he has not received Christ, he does not have eternal life. Nothing else, therefore, can replace the divine mystagogy, as it is called, which is Holy Communion.

A speaker from the previous century once addressed this subject. He gave an example that made an impression on me, and I will share it with you tonight. A sheep, he said, takes in its food, the grass and herbage, in order to produce milk.

In the same way, the faithful Christian must receive the Body and Blood of Christ in order to manifest spiritual life and good works. Just as the bee gathers nectar from many flowers and produces honey, so a person must continually receive the Body and Blood of Christ, so that his life may bear good fruit.

In other words, the nourishment of our spiritual life is our Lord Jesus Christ Himself, who each time offers Himself bodily in Holy Communion for the faithful to receive. The Apostle Paul likewise says, “Now you are the body of Christ, and individually members of it.”

Picture one whole body into which all of us have been joined, just as the cells form the human body. This entire body is Christ. And just as blood flows through a person’s veins, so the blood of Christ must flow through the veins of all the faithful who have been incorporated into the Body of our Lord Jesus Christ.

Our Lord Himself said, “He who eats My flesh and drinks My blood abides in Me, and I in him.” He remains in Me, the Lord says, and I remain in him. This is precisely what the Apostle Paul means when he says that all of us together constitute the Body of Christ.

Human beings may have established many hospitals, clinics, and treatment centers to meet the needs of physical health and bodily illness. But for the human soul there is one hospital and one alone.

That hospital is the Orthodox Christian Church. I say the Orthodox Church because Orthodoxy alone gives the Body and Blood of Christ to her faithful, to her members. None of the other bodies called churches, though we should not call them that, because the Church is one, does this.

The Church is the Orthodox, Apostolic, and Catholic Church. Yet none of the offshoots that have arisen over the centuries gives the Body and Blood of Christ in the receiving of the Holy Gifts, so that the faithful may receive them and live.

The person continually wounded by sin, the sinner, is the one who needs to be healed. And he will be healed only within the one true place of healing, which is the Orthodox Church.

He will be healed only by receiving the Body and Blood of Christ. The believer must come of his own accord to ask and stand ready when the priest calls him to partake of the Immaculate Mysteries.

I say “of his own accord,” and that is important, because today many people are taken to Holy Communion by others. You may say, “But we have heard of people being taken only to their funeral.” That is not what I mean, although this too is a kind of funeral. I will explain it more clearly.

A person’s relatives may take him to receive Holy Communion. “Come on, my child, go and receive Communion. You are going to receive Communion now.” He does not go of his own accord; others take him. Many are driven there by their social position.

Some ladies involved in charitable institutions and the like say, “We must go, so that people will see us too.” Such people are taken there; they do not go of their own accord to receive Holy Communion.

A person, then, must decide for himself and give this careful attention. Here another important factor enters in: preparation for Holy Communion. This too is an immense subject. Even many talks would not cover every aspect opened up by this great subject.

The matter of preparation for Holy Communion. A person must first come to understand that he is sick and must, at all costs, regain his health. There are even times when he must become his own surgeon: he must cut away sin, sever himself from it, and run to the great place of healing called the Church. There, before his spiritual father, he will confess his metanoia—his repentance.

He must stand before his confessor, and then the instruction will be given to connect the blood-transfusion tube, so that he may partake of the Immaculate Mysteries and the faithful person may be mystically united with Christ the Savior.

I like this comparison of the Church to a hospital. It truly is the one hospital that restores spiritual health to people and secures eternity for them. Yet many people simply pass by outside this hospital.

Although they are sick, they do not recognize their illness and imagine that they have no need to enter the hospital. Many others remain in the waiting room. Surely all of you have visited a large hospital, a small one, or even a doctor’s office, where there is a waiting room outside.

Imagine seeing people there, waiting and waiting and waiting. The door is open, yet they do not go in. How pitiable they are. This is what most of us are like as we stand inside the church building.

We treat it as a waiting room and never reach the great Physician, the Physician of souls and bodies, to receive His flesh and His blood so that we may live eternally.

Many of us attend church regularly. Many of us never miss a service. Yet we abstain from the Mystery, and unfortunately, to this day, we have made this decision to abstain entirely on our own.

Or they have received this prescription from others, men or women who went before us and were given similar prescriptions or decisions, even by their spiritual fathers.

The question has been asked, is still asked, and will always be asked: How often should a person receive Holy Communion? As regularly as possible. That is the only answer. And if someone cannot obtain that answer...

My brothers and sisters, I urge you to go and seek it out, to find someone who will give it, and to hear that answer. If you ask, “How often should a person receive Holy Communion?” and the answer is not, “As regularly as possible,” do not be satisfied. Go and find a suitable spiritual father, a suitable confessor, or, I would say, a suitable physician.

But all this depends upon proper preparation.

As I said earlier, this is an immense subject, and many stumble over it. And, if you will permit me to say so, I say with sorrow that many clergy also stumble over this question of preparation for approaching and partaking of the Immaculate Mysteries.

If we read the New Testament, especially the Acts of the Apostles, and the later writings from the apostolic age, we shall see that the first Christians received Holy Communion regularly. Do you know why? Because they were always prepared.

Their whole life was spiritual. Their path was one path alone: the path marked out for them by the Lord Jesus Christ. Therefore, because they were always prepared, they regularly partook of the Immaculate Mysteries.

The Acts of the Apostles says characteristically: “They continued steadfastly in the teaching of the Apostles and in fellowship, in the breaking of bread, and in the prayers.” This was what occupied those people.

It was, you might say, the topic of the day. That is why their homes had become house churches, just as the Acts of the Apostles tells us. But were they only homes? Wasn't the Upper Room the first Orthodox church? It was the very first. This is what occupied them — their constant union with Christ the Saviour, our Lord, with His body and His blood, which they received in Communion.

I remember an example from the six months I spent in Macedonia as the parish priest of a small village. A wedding was to take place. In that village, a wedding was a shared concern for everyone. The preparations were not only for the families of the bridegroom and the bride.

The entire village prepared. For three days, the whole village made preparations, with what are commonly called festivities and the like. Why? For the wedding that would take place on Sunday.

Sunday. The household of the bride and groom, in particular, was concerned with nothing else. Just imagine what such preparation meant for the bridegroom and the bride. This was how the first Christian community prepared. The first Christians lived as one family, for it is said explicitly that they held everything in common. They shared common meals, the agape meals of love.

Thank you. And there was the blessing and breaking of the Bread, and the blessing of the Wine. In other words, their whole life was a continual preparation for receiving of the Holy Gifts.

It is written in the Old Testament, in the first chapter of the Prophet Isaiah, for those who study it: “Wash yourselves; make yourselves clean. Remove the evil from your souls before My eyes. Cease from your evil deeds. Learn to do good; seek justice; rescue the oppressed; defend the orphan and vindicate the widow. Then come, and let us reason together.”

It is the Lord Himself speaking through the mouth of the prophet. He says: Cleanse yourselves and wash yourselves. Put wickedness away from your mind, your thoughts, and your souls. Stand clean before Me, so that I may see you as clean.

Cease from wickedness. Learn to do good works. Seek justice, performing deeds of virtue and righteousness. Strive to rescue the person who is being wronged. In particular, rebuke the one who wrongs the orphan, and vindicate the widow who is treated with contempt.

And when you have done all this, God says, come and let us reason together. What a great thing this truly is! Imagine such preparation merely to speak with God, that is, to offer your prayer.

Bless you. But just imagine receiving God Himself within you, His Body and His Blood. What corresponding preparation must a person make? As I said earlier, this preparation requires great care, and, if time permits, many more talks and sermons must certainly be given on the subject. Most of us make a mistake: we have the impression that our faith is only—

Our preparation consists only of prohibitions: we must not do this; we must not do that; we must not do something else. But we forget that our faith also has a positive command. It does not say only that we must refrain from evil; it says just as clearly that we must also do good.

Neglecting either one has consequences. This is how sound preparation can begin at once. We should consider not only the evil we committed, whether by failing to do what was right or by doing what we should not have done, but also the kindness we ought to have shown another person and did not show.

That is a sin of omission. I bear guilt for it; I am unprepared. To this day, none of us has gone to his confessor and spoken specifically about the good things he failed to do. I say this from pastoral experience.

“Father, I ought to have done this, but I did not. I ought to have done that, but I did not.” Instead, what do we do? We content ourselves with superficial matters and regard everything else as insignificant. This is not preparation; it is lack of preparation, and we remain unprepared.

My brothers and sisters, there is great confusion and deep obscurity surrounding preparation for Holy Communion. For this reason, as the speaker said, even an experienced and discerning spiritual father faces serious difficulties during Holy Confession.

There are times, though the Lord must judge them, when hearing a confession becomes wearisome for the spiritual father. He must show great patient endurance if he is to awaken a soul to examine itself seriously.

Sadly, today we do not examine ourselves, despite everything that happens to each of us and all around us. The spiritual father is therefore left wondering where to begin and how precisely to make the necessary incisions.

If necessary, he must perform spiritual surgery so that he may restore spiritual health to the sick person who comes to confess. Deciding what to say and what discipline to impose is very difficult, because the person confessing has not prepared himself properly.

I say this especially for those who believe themselves to be religious. I would like to say a few things to them as well, to make them examine themselves at this moment, particularly those who listen to a great many sermons and boast about it.

“I am devoted to preaching. I belong to this group; we hold our study circle; we go here and we go there.” Take care, my brothers and sisters, because a danger lies here, and it becomes evident in our daily life: the danger of hardness of heart. Our hearts grow hard.

Then we rebuke and reprimand others simply because we have learned a few more things. I remember a particular incident, and I speak of it with pain. Once, in a Church, during an evening service in Holy Week, the priest...

If I'm not mistaken, he made a slip and read the wrong Gospel. And then a well-known man ran up, quickly threw open the holy doors, and said, "Father, you got the Gospel wrong." Well, and what of it? Had some crime been committed? Pay close attention to this, because it happens to a great many of us.

We immediately become judges and critics because we have learned a little more. Yet we ourselves have entered a dark place. We are in the depths of night and do not know what the reality truly is. There are people among us who condemn others, saying, “They never even set foot in the Church or attend a sermon.”

Well done! Is that how you show your love, by speaking in this way? And what are you? You attend Church and listen to sermons. Yet you have sunk deep into darkness and gone somewhere else, not where the preaching and the word of the Lord were meant to lead you.

A person must be filled with love. Love, says the Apostle, “bears all things”; it covers everything. At the same time, however, you must begin with yourself. Your examination and correction must begin with your own self.

As for examination, many of us complain—and I admit that they are justified. “Today, Father,” they say, “we do not have the clergy we ought to have.” Yes, my child, you are right. But consider whether you, too, may bear some responsibility for this. Because we have attended a sermon, or read some magazine or something else, we imagine that we are entitled to sit in judgment and expect everyone to stand at a great spiritual height. We want to see the priest at the very summit, high above. May it be so. Thank you.

That would be welcome, something greatly to be desired; who would not want it? But instead of constantly judging others, what should we do? We should examine our own conscience and our own actions. We should ask how much we ourselves have done, through our prayers and the means at our disposal, to ensure that a good clergyman, a good teacher, or a good professor is appointed.

Such a person will become, one might say, a molder of souls, someone who will shape and educate the souls of children. He will undertake to become an instrument through whom divine grace is imparted. We must ask how much we have helped and supported this person. Only then, certainly, may we make demands of him.

If we have neglected these things, let us prepare ourselves to go to our spiritual father in confession and acknowledge our sinfulness; then he must take the appropriate measures. Bear in mind, my brothers and sisters, that although we say the faithful received Holy Communion very frequently in the early years of Christianity, the Church and the spiritual father also dealt very severe blows, if I may use that expression.

There were cases in which people were barred from Holy Communion for two, three, or five years, even when they lay on their deathbeds. Indeed. Why? Because the Church is also a great teacher, and she desires her spiritual children to be properly prepared each time

to receive the Body and Blood of Christ. What good is it otherwise? The blood donor is there, and you want to receive the blood. But if the needle is not in the vein, nothing happens; the result is not as good as it should be.

I say this because I believe I am speaking to spiritual people. And I especially want to urge them to be watchful, to call their attention to this, because there are people among us who, as Holy Scripture says, strain out a gnat and swallow a camel.

There are times when they raise their voices and shout, demanding that everything be perfect; yet, on the other hand, they neglect matters to which they should pay particular attention and let them pass unnoticed. They do not even go to their spiritual father to make a proper confession.

Today, many of us lack genuine love. We do not love our fellow human beings as much as we should. And do you know what this shows? It shows that we do not love God as we should, with all our heart and all our strength, just as the Apostle says.

At this point, therefore, an experienced and discerning spiritual father must make deep incisions so that he may understand and draw the right conclusions. His decisions and the remedies he prescribes will then be made accordingly.

Then the spiritual father will settle the matter and say, “My child, prepare yourself to receive Holy Communion again.” Or, if he sees that things have not yet been put in order, he may say, “My child, study this and come back so that I may see you again.” “When will I receive Holy Communion, Father?” “I will tell you when.”

And the spiritually minded person leaves content. But there have also been other cases; this is why I tell you to be careful and understand the matter correctly. Sometimes, when the spiritual father has said, “No, my child, you will not receive Holy Communion,” the reply has been, “What are you saying, Father? Is that so?” Imagine what further measures that spiritual father must then take. There have even been cases involving impediments.

Imagine what further measures that spiritual father must then take. There have even been spiritual impediments because of which the person should not yet approach the Mystery.

The person ran to another spiritual father and concealed these things, claiming merely to have confessed to him. In some manner absolution was given, and that soul approached the Mystery. Both actions were wrong. This is why I say that there is a difficulty, and it arises from the person who does not prepare properly for Holy Communion.

The spiritual father truly encounters many difficulties. He gives medicines and offers counsel. If you wish, listen to him and strive to take the medicines so that you may live, because he is always trying to correct what is wrong.

He always strives to bring the person to the knowledge of the truth and then to prepare him to partake rightly of the immaculate Mysteries, to receive Holy Communion. Another thing many of us lack is what we call a forgiving spirit.

This too is a serious matter. Thank you. To some extent, every one of us has a coldness toward someone, whether within our family circle, among our neighbors, or among our other acquaintances. Yet we treat this as something of no consequence.

Once, while speaking with a particular soul, I spent a long time trying to discover whether that person had good relations with everyone. After a lengthy conversation, I finally found something to pursue: this person had not spoken to a fellow human being, one of his own relatives, for eight whole years.

Yet he regularly partook of the immaculate Mysteries. Stop, my brother; where are you going? Did you imagine that you had received any spiritual benefit until now? None at all. You are living in darkness, and you must awaken.

Therefore, the question should be put in this way, or rather, the answer should be given in this way: May a person receive Holy Communion frequently? Certainly, provided there is proper preparation. And we must seek this answer from a discerning and experienced spiritual father.

Then the Church strengthens her spiritual children. She sustains and nourishes them, but she also requires something of them: that they bear the appropriate fruits. It is like someone tending a tree or a plant in a pot.

And he watches it carefully. He fertilizes it, gives it whatever it needs, waters it regularly, and then waits. What is he waiting for? Fruit or flowers. If it produces nothing, then something is wrong; something is happening.

This is precisely where most of us need to be careful. The Church expects something from you who hear these sermons. The Church expects something from you who regularly partake of the Immaculate Mysteries.

You must bear fruit. For, as our Lord says, if a tree does not bear worthy fruit, it must be cut down and cast into the fire. So then, my brothers and sisters, let us take heed: proper preparation is essential.

An experienced spiritual father. But we must willingly place ourselves in his hands and follow the spiritual discipline we have agreed upon, giving him the freedom to make deep incisions, to discern what is rotten within us, to cut it away, to restore us to health, and to unite us with the Body and Blood of Christ.

For, as the Apostle Paul says, if we are not careful, then we eat and drink judgment upon ourselves. May this happen to none of us. We must take particular care when approaching the Cup of Life, because if we do not, the harm is great and the danger even greater.

I remember the case of a devout lady who once came to me full of joy. “Father,” she said, “Father, I managed it!” I asked, “What did you manage?” “My husband received Holy Communion,” she replied. “Well done,” I said. “You truly deserve congratulations. Which spiritual father heard his confession?”

"Aren't you going to say something, Father," she says, "about the fact that I managed to get him to receive Communion? And here you are asking me about confession. If I had even mentioned it to him, he would never have agreed." "My dear lady, I take my congratulations back, and instead I offer you my condolences, because you have condemned your husband even more."

You have now given him a sleeping draught, so that he may remain asleep for several more years. Receiving Holy Communion without proper preparation, let us take heed, is a grave danger. Yet for those of us who approach more regularly, there is another danger as well, one that can often be deadly.

It is called overfamiliarity. That is another subject, and an enormous one: overfamiliarity. “What day is it? Sunday. Fine, everything is in order, so I will go and receive Holy Communion. What day is it? A feast day. Ah, then I will go and receive Holy Communion.” Everything passes without notice.

Do you know what can happen? A death that begins here and extends into eternity. “But the Body and Blood of Christ give life, and you speak to me of death?” Yes, because the syringe has already become disconnected, and the blood is no longer entering the vein.

The Body of Christ does not reach that place, because that member has already been severed from the Body of the Church.

the Church, the body of our Lord Jesus Christ. Every sin, whether small or great, cuts us off, and we lose the communion we had. Imagine this: can a severed piece of my finger share in the flow of blood and remain connected to the whole body? No. What must happen first? Reconstructive surgery, as medical science calls it today. Then it can be reconnected and restored.

Health must first be restored as it was before. The same applies to preparation for Holy Communion. For a faithful person who wishes to partake regularly of the Immaculate Mysteries, his whole life must be one continuous preparation.

Often you may see him looking absent-minded. “My dear man, what is the matter with you?” But where is he inwardly?

When should preparation begin? From the very moment Holy Communion has been received, from the moment the faithful person partakes of the Immaculate Mysteries. From that very moment, preparation must begin for the next Holy Communion, on the following Sunday, at the next Eucharistic assembly.

Then, indeed, it is done properly; this is what is fitting, this is the ideal. If something happens during the week, let us not simply overlook it. We must run, run to our spiritual father, after metanoia, repentance, has first taken place, so that confession may follow.

Someone who had gone to America told me what took place in a Russian Orthodox church of the Diaspora. There, the Orthodox priest would be in the church for an hour or an hour and a half before the Divine Liturgy, which began after ten o’clock.

For us here, this is almost unheard of. And if the Church ever decided upon something like this, there would be a great many objections. Yet there it bore fruit, because the priest would arrive beforehand and hear the confessions of the faithful.

He did so by the North Door. There was no general confession. The more extensive matters had already been dealt with beforehand through suitable private appointments and the like. What took place then was the confession of that week. The people had learned to confess directly, not to ramble as we often do or give long introductions without ever reaching the point. They confessed directly, received the prayer of absolution, and then entered the Divine Liturgy with the fear of God: the union of the faithful person with the God-Man, Jesus.

This, my brothers and sisters, is the proper preparation for reaching the Cup of Life. And when you have prepared yourself, when your life has become a course of formation and spiritual advancement, pause and consider the following. Do not be satisfied with these things alone and say, “Very well, I have prepared myself; now I can go.”

That is exactly the moment when you will remember that Holy Communion is the grace of God. It is not your reward — then what is it? The grace of God. That is exactly the moment when you need to remember that, for all your preparation, you are coming forward unworthily, because no one is worthy to receive the immaculate Mysteries.

What, then? A person looks to the grace of God and places his hope in it. Never imagine that everything is in order with you, because if you examine yourself again, you will find disorder within. And never imagine that you are different from others.

The moment you think that, you have already fallen, and instead of drawing near, you should withdraw. If you merely consider with whom you are about to be united, you should be overcome; you should begin to melt away. Yet even so, you must take courage and draw near.

Why? Because He is the One who calls you. The words spoken by the priest or the deacon are spoken by Christ Himself. And if you look at Byzantine iconography, whom will you see Christ giving in Communion? Christ Himself.

It is a great thing to understand this so rightly. Then a person will draw near trembling. I do not know whether you have seen the frescoes behind the Holy Altar in decorated Byzantine churches, where the Lord Himself is shown giving Communion, His Body separately and His Blood separately.

Look at the figures there. Look at the Apostle as he approaches and receives the Body of Christ in his hands. As the early Christians used to say, the right hand resting upon the left becomes a throne. It becomes a throne for Christ.

As we prepare to receive His Body, look also at the figure of the other Apostle approaching the Mystery of Christ’s Blood, approaching the chalice. See how he is portrayed, how both yearning and trembling are shown as he comes to receive within himself the Body and Blood of Christ.

of Christ. Then, once a person has prepared himself, he may come forward—not only once, but more often, even regularly—provided that he is properly prepared and examines the motives that guide his life. What is the driving force of my life? Where is my treasure? For the Lord Himself says, “Where our treasure is, there our heart will be also.”

This reminds me, so that I do not keep you in suspense, of my late grandmother. She had hidden away a little bundle of money brought by her son, who lived in Athens. She would hide it, then hide it again somewhere else, and then move it yet again; her mind was always on it.

If a visitor came and then left, she would immediately put her hand there again to check it. In the same way, the nous, the spiritual mind, and the thoughts of us faithful Christians should be fixed upon the Kingdom of Heaven, our homeland, from which we came and to which we must return.

So when this journey is truly our journey, when we remain within this course, then let us draw near. Then we must be strengthened. And one more word for those who find it difficult to approach the chalice: once they find the right spiritual father, they will certainly receive sound answers.

A spiritual father cannot deprive a young woman of Holy Communion when she is striving, especially in our time, to remain on the right path and preserve her purity. Nor can he deprive a young man of Holy Communion when he holds lofty ideals and strives not merely to offer himself to society, but even to become a sacrifice, giving himself as a candle does whenever it burns and gives light to others.

Such people must be strengthened. I cannot withhold support from a woman, whether young or advanced in years, or from a widow who maintains a high moral standard and keeps herself undefiled. At such times a spiritual father must exercise particular care and strengthen these people, calling them to receive Holy Communion regularly, provided there are no other serious obstacles.

Problems. But there are also cases when the spiritual father will say, “My child, no, you will not receive Holy Communion yet; I will tell you when.” Today, of course, the Church shows leniency. Come forward and you will see. Those of you who are afraid and remain far from the chalice, come forward. Go to your spiritual father, and you will receive answers. At the very least, you will have an answer; you will have a justification. You will be able to say, “My spiritual father told me this.” Do not make...

Do not make such decisions by yourselves, because, I must admit, many people today remain far away, whether through ignorance or for some other reason. They have excommunicated themselves; that is, they have cut themselves off from the Body called the Church, the Body called Jesus Christ.

These are the people who, as I said earlier, remain in the waiting room. Although they are regular in everything else, they do not approach the chalice of life. They are still in the waiting room and have not entered the clinic, the operating room, to receive the healing of their souls.

Much more remains to be said; the subject is not closed. So try to reflect on what has been said tonight and consider it carefully. On this occasion, I would also like to say a few words about what the speaker said the other day when answering the question about lighting and extinguishing candles inside the Church.

Many of us strain out the gnat and swallow the camel. Instead of attending to the moment when we light our candle, we watch for the moment when the church attendant comes to put it out, as though our prayer, our spiritual life, our whole life, or God’s blessing depended on whether that candle burned completely, or a little less, or a little longer.

We do not consider why the church attendant extinguishes the candle. He has been given instructions to do so; he is not acting on his own, nor is the candle trade his personal business. I would put it this way: unfortunately, the candle as it exists in our Church today is a respectable means by which the Church receives from each of us a small contribution, whether two, five, or ten drachmas.

If those candles were not available at the candle stand, none of us would give even a small coin toward maintaining the Church. Let me tell you just this: if the Church collects one thousand drachmas, it will pay 550 drachmas in deductions and taxes.

Evangelia, perhaps everyone is surprised at the mere mention of taxes. The tax authority collects the money and gives it to the state, and the state pays the salaries of the priests and the other clergy.

There are also contributions to various funds, while the remaining 450 drachmas must cover the chanter, the church attendant, electricity, water, and the other expenses.

So, when the Church has to pay each time to buy candles, if we all insist on burning them right down to the very end, it will receive no income at all. Just the other day, our Church had to pay to buy candle wax, whereas in earlier years we had plenty of wax left over. Why? Because deception and falsehood had not yet found their way into the Mysteries. And look now at the candle that is brought—whether by the sponsor for Baptism, or the candles brought for Holy Matrimony.

These candles are wrapped in paper and contain scarcely fifty grams of wax; they do not even have time to burn until the Mystery begins. You see, we want luxury and outward display, so we pay more money, receive hardly any wax, and leave the Church without candle stubs to reuse, forcing it to buy more.

The other day we paid 18,500 drachmas to replenish the Church’s supply of candle wax. So let us not strain out a gnat and swallow a camel. Let us support this effort, and if we see that a candle has burned down, let us extinguish it ourselves. It is not the end of the world. We have already made our confession of faith. We took a candle from the candle stand, which is like a cemetery, and raised it there to show that we are alive, that within us we possess the life the Church gave us at Baptism, when she gave us new birth through her baptismal font.

Let us pay particular attention to these things. Above all, when we gather for worship, none of us should set ourselves apart from the other faithful. Whatever the Church tells us, let us follow her instructions. The Church tells us to bow our heads and venerate the Gospel.

Then let us venerate the Gospel. Anything beyond this sets us apart. Who are you to take a candle and hold it in your hand? Who are you to go and venerate an icon at the very moment when the Gospel is being presented to you for veneration?

All these things show, in a certain way, that we consider ourselves better than others. We have fallen into this, and we need to go to our spiritual father for confession, instead of imagining that we are somehow prepared for Holy Communion. My brothers and sisters, let us be attentive to these things. More will be said.

This is an immense subject, and when the matter is presented in this way, do not approach clergymen for answers.

Accordingly, we will receive sound and proper answers. More will be said. Forgive me; perhaps I have tired you, but these matters are very serious. Indeed, this is their whole purpose. If you attend all the sermons throughout the year, if you listen to the living preaching within the churches, they have only one purpose.

What is that one purpose? To unite us with Christ. And a person is united with Christ only within the body of the Church and only through Holy Communion, when he partakes of the Body and Blood of Christ, having prepared himself properly.

That is all for this evening. Next time, our regular speaker will return.

Ο κ. Παναγόπουλος απουσιάζει εκτός Αθηνών και έτσι μου δίνεται η ευκαιρία απόψε να επικοινωνήσω εγώ μαζί σας. Βέβαια, ο κ. Παναγόπουλος είναι προικισμένος με πολλά χαρίσματα από το Θεό, στα οποία εγώ μειονεκτώ.

Γι' αυτό θα κάνετε υπομονή να με ανεχθείτε απόψε. Το θέμα το οποίον συζητείται κατ' αυτάς από το βήμα αυτό είναι η Θεία Κοινωνία.

Είναι ένα θέμα πελώριο, ίσως το σοβαρότερο θέμα. Γι' αυτό το λόγο και υπάρχει σύγχυση γύρω από αυτό το θέμα και από πολλούς.

Υπάρχουν πολλές γνώμες και διχογνωμίες ακόμη. Γι' αυτό το λόγο, αδελφοί μου, πρέπει ιδιαίτερα να προσέξουμε, να μην αρκεστούμε μονάχα στις ομιλίες αυτές, αλλά, λόγω της σοβαρότητος του θέματος, να μελετήσουμε, να πλησιάσουμε πιο πολύ και να πάρουμε σωστές απαντήσεις, για να τοποθετήσει ο καθένας μας τον εαυτόν του σωστά και όπως θέλει η Εκκλησία μας.

Μια ψυχή που άκουσε τα κηρύγματα αυτά έφτασε στον πνευματικό της με το εξής ερώτημα: Πρέπει να κοινωνούμε πάτερ μου κάθε μέρα, γιατί λέει ο πατήρ, ποιος το είπε αυτό «Το είπε», λέει, «ο Παναγόπουλος σε ένα κήρυγμα που κάνει στον Άγιο Δημήτριο».

Γι' αυτό λέγω ότι υπάρχει σύγχυση γύρω από το μεγάλο αυτό θέμα της Θείας Κοινωνίας. Αυτό δεν το είπε ο Παναγόπουλος. Ο κύριος Παναγόπουλος το αναπτύσσει τις ημέρες αυτές. Το θέμα της Θείας Κοινωνίας έχει προωθηθεί κατά κάποιον τρόπο.

Αν θέλετε, ακόμη με το θέμα αυτό ιδιαίτερα ασχολήθηκε ο Κύριός μας. Το προανήγγειλε μάλιστα προτού να το συστήσει. Όσοι διαβάζουμε στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο θα το δούμε χαρακτηριστικά.

Χαρακτηριστικά, λέγει ο Κύριος: «Εγώ είμαι ο άρτος ο ζων, ο εκ του ουρανού καταβάς. Εάν τις φάγη εκ τούτου του άρτου, ζήσεται εις τον αιώνα. Και ο άρτος δε ον εγώ δώσω, η σαρξ μου εστίν, ην εγώ δώσω υπέρ της του κόσμου ζωής». Μια προαναγγελία ήταν για το μεγάλο αυτό μυστήριο που λέγεται Θεία Κοινωνία.

Λέγει ο Κύριος: Θα ξέρετε όλοι ασφαλώς ή θα έχετε διαβάσει μέχρι τώρα τα περιστατικά του Μυστικού Δείπνου. Εκεί συνεστήθη το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας, που είναι η Θεία Κοινωνία. Όλοι οι Ευαγγελιστές το περιγράφουν χαρακτηριστικά και με λεπτομέρειες.

Σας παραπέμπω, λοιπόν, στην Καινή Διαθήκη.

Κατά την ώρα του Μυστικού Δείπνου πήρε ο Κύριός μας, όπως είναι γνωστό, το ψωμί και το ευλόγησε και το έδωσε στους μαθητάς Του και τους είπε ότι «αυτό είναι το σώμα μου». Πήρε το κρασί και το ευλόγησε πάλι και εκείνο και τους είπε ότι «αυτό είναι το αίμα μου» και από τότε αυτό το μυστήριο η Εκκλησία το επιτελεί μέχρι σήμερα.

Μέσα στη λατρεία μας, το κορύφωμά της είναι η Θεία Κοινωνία. Ο κύριος σκοπός της λατρείας, της κυριακής, αν θέλετε, συνάξεως, που παλαιότερα ελέγετο ευχαριστιακή σύναξις, προέχει η Θεία Κοινωνία. Είναι το μυστήριο, θα έλεγα, των μυστηρίων.

Δεν το λέγει μονάχα ο Κύριος, το συνιστούν ακόμα και οι Απόστολοί Του κατόπιν. Ο Απόστολος Παύλος και οι άλλοι Απόστολοι, το λέγουν οι Πατέρες της Εκκλησίας μας.

Εκκλησίας μας. Το λέγει η ίδια η Εκκλησία κάθε φορά που μας καλεί: «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε». Μας λέγει: «Προσέλθετε, ελάτε τώρα, ήρθε η στιγμή». Μάλιστα, διάβαζα ένα πατερικό και παρομοίαζε τη στιγμή εκείνη την Ωραία Πύλη σαν να ανοίγει ο τάφος του Χριστού μας και παρουσιάζεται ο Κύριος και δίδεται εις τους πιστούς σαν τροφή πνευματική, για να την πάρουν και να ζήσουν. Αλλά ξέρετε γιατί...

Γιατί υπάρχει σύγχυση γύρω μας και γύρω από αυτό το μυστήριο; Διότι όλοι μας δεν έχουμε λειτουργική αγωγή. Εάν όλοι μας είχαμε λειτουργική αγωγή, εάν μελετούσαμε τα της λατρείας μας, Τότε θα ξέραμε να πούμε το τι είναι αυτό το μυστήριο και πώς πρέπει εμείς να συμμετέχουμε σε αυτό.

Αλλά, δυστυχώς, λέγω, μας λείπουν πάρα πολλά πράγματα. Παρ' όλο ότι λεγόμεθα Ορθόδοξοι Χριστιανοί, γι' αυτό υπάρχει σύγχυση. Επομένως, το ερώτημα δεν θα μπορούσε η ψυχή αυτή να το θέσει έτσι, «Το είπε ο Παναγόπουλος», αλλά τι; «Πάτερ μου, το λέει η Γραφή; Το είπε ο Κύριός μας; Το λένε οι Πατέρες μας; Το λένε οι κανόνες της Εκκλησίας μας;» Κάθε φορά εσείς μας λέτε: «Μετά φόβου Θεού, πίστεως και αγάπης προσέλθετε». Δεν το είπε αυτό ο κύριος Παναγόπουλος, αλλά το αναπτύσσει ιδιαίτερα στις ημέρες αυτές, για να το καταλάβουμε εμείς που δεν ασχολούμεθα ούτε με την Καινή Διαθήκη ούτε με τα άλλα πατερικά βιβλία της Εκκλησίας μας, για να το μελετήσουμε και να τοποθετήσουμε σωστά το θέμα μας.

Και παράλληλα, αν γεννηθούν απορίες, να ξέρουμε πώς θα τις θέσουμε και πώς θα θέσουμε τα ερωτήματα.

Κάποτε προσεπάθησα και εγώ, εδώ στους συνεργάτας μου, να μιλήσω για το μυστήριο αυτό, αλλά σε διάστημα όμως ολιγολέπτου ομιλίας. Τους έφερα ένα παράδειγμα, σας το φέρω κι εσάς τώρα, αυτή τη στιγμή. Δεν ξέρω θα είχατε ακούσει όλοι για μια ασθένεια που υπάρχει ιδίως, η ασθένεια αυτή στους νέους, στα νέα παιδιά Είναι η λεγομένη Μεσογειακή Αναιμία.

Έχουν αποφανθεί οι γιατροί ότι, όταν κατά διαστήματα αλλάζει το αίμα ολόκληρο, όλο το αίμα του οργανισμού, τότε ο άνθρωπος έχει πιθανότητες να διατηρηθεί ακόμη στη ζωή. Γι' αυτό το λόγο υπάρχουν πολλοί γονείς που έχουν αυτή την ασθένεια στα παιδιά τους ή στο παιδί τους, να ξεκινούν από την επαρχία, να έρχονται κάθε φορά εδώ, να βρίσκουν αιμοδότες, να συλλέγουν το αίμα το ανάλογο και να γίνεται αυτή η αλλαγή του αίματος, ούτως ώστε το παιδί να πάρει πάλι ζωντάνια επάνω του.

Κάτι τέτοιο, αδελφοί μου, συμβαίνει με τον άνθρωπο, ο οποίος πήρε την πνευματική του ζωή κατά τη μέρα της αναγεννήσεώς του στην κολυμβήθρα της Εκκλησίας. Αλλά όμως ο άνθρωπος δεν έχει πάντοτε την ίδια ζωή.

Δεν έχει πάντοτε την ίδια πνευματική ζωή. Και όταν λέμε πνευματική ζωή, θα εννοούμε την πορεία προς τον ουρανό. Ξεφεύγει πολλές φορές. Αιχμαλωτίζεται, συλλαμβάνεται στα δόκανα του σατανά, τραυματίζεται η ψυχή από την αμαρτία και έχει άμεση ανάγκη αιμοδοσίας, αιμοληψίας, και το αίμα αυτό δίδεται από τον ίδιο τον Κύριο ημών Ιησού Χριστό.

Έφερα, λοιπόν, αυτό το παράδειγμα. Πώς έχουμε μία αιμοδοσία; Παλαιότερα δεν έπαιρναν το αίμα στο μπουκάλι, όπως παίρνουν σήμερα από τους αιμοδότες, αλλά τι; Έπαιρναν τον αιμοδότη, τον έβαζαν κοντά στον ασθενή και τους ένωναν με σωληνάκια και με μία σύριγγα, από τη μία φλέβα στην άλλη.

Και γινόταν αιμοδοσία και αιμοληψία.

Κάτι τέτοιο γίνεται κάθε φορά που κοινωνεί ο πιστός των αχράντων μυστηρίων. Συνδέεται με το Χριστό και από εκεί παίρνει το καινούριο αίμα. Παίρνει ζωή, παίρνει ζωντάνια και προχωρεί στην πνευματική ζωή. Εδώ ακριβώς χρειάζεται μία λεπτομέρεια. Όλα αυτά γίνονται με τον ιατρό ή την εντεταλμένη νοσοκόμο.

Είναι, δηλαδή, τρεις παράγοντες: ο δότης, που είναι ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός· είναι αυτός που δέχεται το αίμα, ο άνθρωπος, ο πιστός, ο τραυματισμένος από την αμαρτία· και είναι εκείνος που κάνει το σύνδεσμο. Αυτός ο σύνδεσμος είναι ο κληρικός.

Αυτοί λοιπόν οι τρεις παίζουν αυτό το σπουδαίο ρόλο του μεγάλου μυστηρίου που λέγεται Θεία Κοινωνία. Και ρωτάτε τώρα: Είναι δυνατόν κανείς να κοινωνεί τακτικά; Θα πάρετε πολλές απαντήσεις. Άλλοι θα πουν «δεν πρέπει τακτικά», γιατί δεν έχουν μελετήσει.

Άλλοι θα πουν κατά αραιά χρονικά διαστήματα, και αυτοί δεν έχουν μελετήσει σωστά το θέμα. Άλλοι θα πουν μια φορά το χρόνο ή τις μεγάλες εορτές, και αυτοί βρίσκονται σε άγνοια. Όταν πλησιάσουν, θα δουν ποια είναι η αλήθεια.

Ο άνθρωπος είναι ασθενής, είναι τραυματισμένος και θέλει οπωσδήποτε συνεχώς να παίρνει ζωή. Ο Απόστολος Ιωάννης γράφει σε μια επιστολή του, στην πρώτη του επιστολή: «Το αίμα Ιησού Χριστού, του Υιού αυτού, καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας».

Μόνο το αίμα του Χριστού καθαρίζει τον άνθρωπο από κάθε είδους αμαρτία. Αυτό πρέπει ιδιαίτερα να το προσέξουμε. Και βγαίνει ένα συμπέρασμα από αυτό. Αυτό: χωρίς Θεία Κοινωνία δεν ξεκαθαρίζεται η αμαρτία και, αν θέλετε ακόμα, χωρίς Θεία Κοινωνία δεν υπάρχει ζωή, υπάρχει νέκρωση.

Ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός ο ίδιος πλέον ομιλεί στο έκτο κεφάλαιο του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου: Αμήν, αμήν λέγω υμίν.

Λέγω υμίν, εάν μη φάγητε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και πίητε αυτού το αίμα, ουκ έχετε ζωήν εν εαυτοίς. Δεν έχετε μέσα σας ζωή, λέει, εάν δεν φάγετε τη σάρκα του Υιού του ανθρώπου και δεν πίητε το αίμα αυτού. Δεν μπορεί ο άνθρωπος, λοιπόν, να παρουσιάσει πνευματική ζωή, εάν δεν κοινωνεί των αχράντων μυστηρίων. Πλανάται, λοιπόν, ο άνθρωπος όταν λέγει ότι σπάνια να πλησιάζει στο μυστήριο. Πλανάται ακόμα ο άνθρωπος όταν λέγει τρεις ή δύο ή καθορίζει πόσες φορές το χρόνο μόνος του. Το λέγω «μόνος του», γιατί υπάρχει περίπτωση που θα του καθορίσει ο πνευματικός, οπότε πλέον τα πράγματα παίρνουν άλλη αξία και άλλη όψη.

Να είναι καλός, αλλά όχι όμως για το Χριστό και για την Εκκλησία του, εάν δεν κοινωνεί τακτικώς. Μπορεί ο άνθρωπος να παρουσιάσει μία πρόοδο στη ζωή. Αυτή η πρόοδος όμως αφορά αυτή τη ζωή, στον κόσμο αυτό. Θα φτάσει μέχρι τον θάνατον, το πολύ πολύ να έχει κερδίσει την αγάπη του κόσμου, να έχει κάνει φιλανθρωπίες, να έχει κάνει πολλά πράγματα, να τον έχει αναδείξει ο κόσμος.

Ενώ έχει τοποθετήσει πολύ ψηλά, να δεχθεί πολλά στεφάνια κατά την ημέρα της κηδείας του. Αλλά όμως, χωρίς να έχει πάρει το Χριστό, δεν έχει ζωή αιώνιον. Δεν μπορεί λοιπόν τίποτε άλλο να αντικαταστήσει τη Θεία Μυσταγωγία, όπως λέγεται, τη Θεία Κοινωνία.

Ένας παλαιότερος ομιλητής του παρελθόντος αιώνος ομιλούσε σχετικώς με το θέμα αυτό. Και έφερε το εξής παράδειγμα, που μου έκανε εντύπωση και το λέγω κι εγώ στην αγάπη σας απόψε. Όπως λέει, το πρόβατο παίρνει την τροφή του, που είναι το χόρτο και η χλόη, για να κάνει το γάλα.

Αλλά έτσι και ο άνθρωπος, ο πιστός χριστιανός, πρέπει να παίρνει το σώμα και το αίμα του Χριστού, για να παρουσιάσει πνευματική ζωή και έργα αγαθά. Όπως η μέλισσα συγκεντρώνει από τα διάφορα λουλούδια εκεί το μέλι και παράγει μέλι, έτσι και ο άνθρωπος πρέπει να παίρνει πάντοτε το σώμα και το αίμα του Χριστού, για να έχει αγαθά αποτελέσματα η ζωή του.

Με άλλα λόγια δηλαδή, η τροφή της πνευματικής μας ζωής είναι ο ίδιος ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός, που προσφέρεται κάθε φορά σωματικώς στη Θεία Κοινωνία, για να μεταλαμβάνουν οι πιστοί. Ακόμη ο Απόστολος Παύλος, όταν ομιλεί, ότι «υμείς δε εστέ σώμα Χριστού και μέλη εκ μέρους».

Φανταστείτε ένα σώμα ολόκληρο, στο οποίο έχουμε συγκροτηθεί όλοι, όπως έχουν συγκροτηθεί τα κύτταρα του σώματος του ανθρώπου. Αυτό το σώμα όλο είναι ο Χριστός. Και όπως κυκλοφορεί το αίμα μες στις φλέβες του ανθρώπου αυτού, έτσι πρέπει να κυκλοφορεί το αίμα του Χριστού μέσα στις φλέβες όλων των πιστών ανθρώπων, που είναι ενσωματωμένοι στο σώμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού.

Ο ίδιος ο Κύριός μας έχει πει: «Ο τρώγων μου την σάρκα και πίνων μου το αίμα εν εμοί μένει, καγώ εν αυτώ». Μένει, λέει, με εμένα και εγώ μένω σε Αυτόν. Αυτό ακριβώς, όπως το λέγει και ο Απόστολος Παύλος, ότι όλοι μας αποτελούμε το σώμα του Χριστού.

Μπορεί ο άνθρωπος να έχει δημιουργήσει πάρα πολλά νοσοκομεία και κλινικές και θεραπευτήρια που καλύπτουν τις ανάγκες για την υγεία και τη σωματική αρρώστια. Αλλά όμως για την ψυχή του ανθρώπου ένα και μοναδικό νοσοκομείο υπάρχει.

Και αυτό είναι η Ορθόδοξος Χριστιανική Εκκλησία. Λέγω η Ορθόδοξος, γιατί, διότι μόνο η Ορθοδοξία δίδει το σώμα και το αίμα του Χριστού στους πιστούς της, στα μέλη της. Καμία άλλη από αυτές που λέγονται εκκλησίες, που δεν πρέπει να λέμε, διότι μία είναι η Εκκλησία.

Η Ορθόδοξος Αποστολική Καθολική Εκκλησία. Αλλά, εν πάση περιπτώσει, οι παραφυάδες που έχουν δημιουργηθεί μέχρι σήμερα, καμία δεν δίδει το σώμα και το αίμα του Χριστού στη Θεία Μετάληψη, για να το πάρουν οι πιστοί και να ζήσουν.

Έτσι λοιπόν ο άνθρωπος που συνεχώς τραυματίζεται από την αμαρτία. Ο αμαρτωλός άνθρωπος είναι εκείνος που έχει ανάγκη να γίνει καλά. Και θα γίνει καλά μονάχα μέσα στο μοναδικό θεραπευτήριο, που είναι η Ορθόδοξος Εκκλησία.

Και θα γίνει καλά μονάχα όταν παίρνει το σώμα και το αίμα του Χριστού. Ο πιστός πρέπει να πάει μόνος του να ζητήσει, να σταθεί την ώρα εκείνη που θα τον καλέσει ο ιερεύς, για να μεταλάβει των Αχράντων Μυστηρίων.

Λέγω μόνος του, και έχει σημασία αυτό που λέγω, διότι πολλούς τους πάνε σήμερα στη Θεία Κοινωνία. Θα μου πείτε ίσως χαρακτηριστικά: «Μα, εμείς έχουμε μάθει ότι τους πάνε μονάχα για την κηδεία». Δεν έχω υπόψη μου αυτό, αλλά και αυτό μια κηδεία είναι. Θα σας το αναλύσω ακόμη καλύτερα.

Τον πάνε κάποιον για τη Θεία Κοινωνία, το συγγενικό του περιβάλλον. «Άντε, παιδί μου, να κοινωνήσεις. Θα πας να κοινωνήσεις τώρα». Δεν πάει μόνος του, τον πάνε άλλοι. Πολλούς τους πάνε οι κοινωνικές θέσεις που έχουν.

Κάτι κυρίες φιλανθρωπικών ιδρυμάτων κλπ. «Πρέπει να πάμε, να μας δει και ο κόσμος». Αυτούς τους πάνε. Δεν πάνε μόνοι τους για τη Θεία Κοινωνία.

Μόνος του, λοιπόν, ο άνθρωπος πρέπει να αποφασίσει και να προσέξει. Γι' αυτό το λόγο εδώ μπαίνει ένας άλλος σπουδαίος παράγων, που λέγεται προετοιμασία για τη Θεία Κοινωνία. Πελώριο θέμα και αυτό. Πολλές ομιλίες και να γίνουν, δεν καλύπτονται όλα τα περιθώρια που ανοίγει το μεγάλο αυτό θέμα.

Το θέμα που λέγεται προετοιμασία για τη Θεία Κοινωνία. Ο άνθρωπος πρέπει να νιώσει προηγουμένως ότι είναι ασθενής και πρέπει οπωσδήποτε να βρει την υγεία του. Πολλές φορές ακόμα υπάρχουν περιπτώσεις που πρέπει να γίνει ο ίδιος χειρουργός, όταν είναι να κόψει την αμαρτία, να αποκοπεί από αυτήν και να τρέξει στο μεγάλο θεραπευτήριο που λέγεται Εκκλησία, και εκεί πλέον τότε θα δηλώσει τη μετάνοιά του ενώπιον του πνευματικού.

Ενώπιον του Εξομολόγου, και στη συνέχεια πλέον θα δοθεί η εντολή να τοποθετηθεί το σωληνάκι της αιμοδοσίας, για να γίνει η κοινωνία των Αχράντων Μυστηρίων και να γίνει η μυστική ένωση ανθρώπου πιστού μετά του Σωτήρος Χριστού.

Μου αρέσει αυτή η παρομοίωση της Εκκλησίας με νοσοκομείο. Πραγματικά, το μοναδικό θεραπευτήριο που δίδει την ψυχική υγεία στους ανθρώπους και εξασφαλίζει την αιωνιότητα για τον άνθρωπο. Πολλοί όμως άνθρωποι περνούν έξω από το νοσοκομείο αυτό.

Και ενώ είναι ασθενείς, δεν αναγνωρίζουν την ασθένειά τους και έχουν την εντύπωση ότι δεν έχουν ανάγκη να εισέλθουν στο νοσοκομείο. Πολλοί ακόμα άνθρωποι παραμένουν στον προθάλαμο. Θα έχετε πάει όλοι ασφαλώς είτε σε μεγαλύτερα νοσοκομεία, είτε σε μικρότερα, είτε και σε ιατρεία ακόμα, όπου υπάρχει απ' έξω ο προθάλαμος.

Φανταστείτε ανθρώπους να τους δείτε εκεί και να περιμένουν, να περιμένουν, να περιμένουν. Να είναι ανοιχτή η πόρτα και να μην εισέρχονται μέσα. Αξιολύπητοι άνθρωποι. Αυτοί είμεθα εμείς οι περισσότεροι που στεκόμεθα μέσα στο ναό.

Που τον θεωρούμε προθάλαμο. Και δεν φτάνουμε μέχρι τον μεγάλο ιατρό. Που είναι εκείνος, ο ιατρός των ψυχών και των σωμάτων. Για να πάρουμε τη σάρκα του και το αίμα του. Προκειμένου να ζήσουμε στην αιωνιότητα.

Πολλοί άνθρωποι από εμάς εκκλησιάζονται τακτικώς, πολλοί άνθρωποι από εμάς δεν αφήνουν ακολουθία για ακολουθία. Αλλά όμως απέχουν από το μυστήριον και την απόφαση αυτή της αποχής την έχουν βγάλει, δυστυχώς, μόνοι τους μέχρι σήμερα.

Ή την έχουν πάρει τη συνταγή από άλλους ή από άλλες που πήγαν προηγουμένως και είχαν ανάλογες πάρει συνταγές ή αποφάσεις, έστω και από τους πνευματικούς.

Ετέθη το ερώτημα και τίθεται ακόμη και θα τίθεται πάντοτε. Πόσες φορές πρέπει να κοινωνεί ο άνθρωπος; Όσο το δυνατόν τακτικότερα. Αυτή είναι η μοναδική απάντηση. Ή αν κανείς δεν μπορέσει να εξασφαλίσει αυτή την απάντηση.

Αδελφοί μου, σας συνιστώ να πάτε να τη βρείτε, να τη συναντήσετε. Να την ακούσετε αυτή την απάντηση. Ή αν έχετε ένα τέτοιο ερώτημα: Πόσες φορές πρέπει να κοινωνεί ο άνθρωπος; Εάν δεν πάρει την απάντηση «όσο το δυνατόν τακτικότερα», να μην ικανοποιηθεί, να τρέξει, να βρει κατάλληλο πνευματικό ή κατάλληλο εξομολόγο ή κατάλληλο ιατρό, θα έλεγα.

Αλλά όλα όμως αυτά εξαρτώνται από την ανάλογη προετοιμασία.

Όπως είπα και προηγουμένως, είναι πελώριο το θέμα και σκοντάβουν πολλοί. Και, αν θέλετε, και αυτό μετά λύπης το λέγω, σκοντάβουν στο θέμα αυτό και πολλοί κληρικοί. Στο θέμα της προετοιμασίας, προκειμένου κανείς να προσέλθει και να κοινωνήσει των αχράντων μυστηρίων.

Οι πρώτοι χριστιανοί μας, αν διαβάσουμε την Καινή μας Διαθήκη, στις Πράξεις των Αποστόλων. Και στα μετέπειτα βιβλία των Αποστολικών Χρόνων θα δούμε ότι κοινωνούσαν τακτικά. Ξέρετε γιατί; Διότι ήταν πάντοτε προετοιμασμένοι.

Η ζωή τους ήταν καθόλα πνευματική. Η πορεία τους ήταν μία, αυτή που τους χάραξε ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός. Γι' αυτό το λόγο, λοιπόν, προετοιμασμένοι πάντοτε, κοινωνούσαν τακτικώς των αχράντων μυστηρίων.

Λέγεται χαρακτηριστικά στις Πράξεις των Αποστόλων: Ήσαν δε προσκαρτερούντες τη διδαχή των Αποστόλων και τη κοινωνία και τη κλάσει του άρτου και ταις προσευχαίς. Αυτό ήταν το θέμα που τους απασχολούσε, τους ανθρώπους αυτούς.

Ήταν το θέμα, θα λέγαμε, της ημέρας. Γι' αυτό το λόγο τα σπίτια τους είχαν γίνει κατ' οίκον εκκλησίες. Όπως αναφέρουν χαρακτηριστικά οι Πράξεις των Αποστόλων. Μα μήπως σπίτια; Η Περόα δεν ήταν ο πρώτος Ορθόδοξος ναός; Ήταν η πρώτη πιστή. Αυτό τους απασχολούσε, η ένωσή τους συνεχώς με το Σωτήρα Χριστό, τον Κύριον ημών, με το σώμα του και το αίμα του, το οποίο μετελάμβαναν.

Ενθυμούμαι, για να φέρω ένα παράδειγμα, όταν είχα κάνει επί ένα εξάμηνο στη Μακεδονία ως εφημέριος ενός μικρού χωριού, ήρθε η περίπτωση ενός γάμου. Ο γάμος στο χωριό ήταν κοινή υπόθεση για όλους. Δεν ήταν μονάχα προετοιμασία για τις οικογένειες του γαμπρού και της νύφης.

Ήταν προετοιμασία ολοκλήρου του χωριού. Όλο το χωριό τρεις μέρες έκανε προετοιμασίες. Όπως λέγονται στην κοινή γλώσσα, γλέντια και τα τοιαύτα. Γιατί; Για το γάμο που θα γινόταν την Κυριακή.

Κυριακή. Ιδιαίτερα το σπίτι της νύφης και του γαμπρού δεν τους απασχολούσε τίποτα άλλο. Φανταστείτε δε, για το γαμπρό και για τη νύφη, μια τέτοια προετοιμασία. Ήταν η προετοιμασία της πρώτης εκκλησιαστικής κοινότητος. Οι πρώτοι χριστιανοί ζούσαν σαν μια οικογένεια, αφού λέγεται χαρακτηριστικά ότι τα πάντα τα είχαν κοινά. Είχαν τα κοινά τα τραπέζια, τα τραπέζια της αγάπης.

Ευχαριστώ. Και η ευλογία και η κλάσις του Άρτου και του Οίνου. Ήταν, δηλαδή, η ζωή τους μια διαρκής προετοιμασία για τη Θεία Μετάληψη.

Γράφεται στην Παλαιά Διαθήκη, στον Προφήτη Ησαΐα, στο πρώτο κεφάλαιο, για αυτούς που μελετούν: «Λούσασθε, καθαροὶ γένεσθε, ἀφέλετε τὰς πονηρίας ἀπὸ τῶν ψυχῶν ὑμῶν ἀπέναντι τῶν ὀφθαλμῶν μου, παύσασθε ἀπὸ τῶν πονηριῶν ὑμῶν, μάθετε καλὸν ποιεῖν, ἐκζητήσατε κρίσιν, ῥύσασθε ἀδικούμενον, κρίνατε ὀρφανῷ καὶ δικαιώσατε χήραν, καὶ δεῦτε διαλεχθῶμεν».

Ομιλεί ο ίδιος ο Κύριος διά στόματος προφήτου. Λέγει να καθαριστείτε και να λουστείτε, λέει. Να αφήσετε τις πονηρίες από το μυαλό σας και από τις σκέψεις σας. Και από τις ψυχές σας. Και να σταθείτε καθαροί απέναντί μου, να σας δω καθαρούς.

Να πάψετε τις πονηρίες. Να μάθετε να κάνετε καλά έργα. Να εξητήσετε δικαιοσύνη. Πράξεις αρετής και δικαιοσύνης. Να προσπαθήσετε να γλιτώσετε αυτόν που αδικείται. Φανταστείτε, ιδιαίτερα δε εκείνον που αδικεί τον ορφανό να τον ελέγξετε, να δικαιώσετε την περιφρονημένη χήρα.

Και όταν κάνετε όλα αυτά, ελάτε μαζί να συζητήσουμε, λέει ο Θεός. Τι μεγάλη υπόθεση, στ' αλήθεια! Φανταστείτε προετοιμασία τέτοια για να συνομιλήσεις με τον Θεό, για να κάνεις δηλαδή την προσευχή σου.

Σε ευχή σου, για φανταστείτε όμως να δεχθείς τον ίδιο τον Θεό μέσα σου, με το σώμα του και το αίμα του, τι προετοιμασία ανάλογη πρέπει να κάνει ο άνθρωπος. Σε αυτή την προετοιμασία, όπως είπα και προηγουμένως, χρειάζεται μεγάλη προσοχή και θα πρέπει οπωσδήποτε, εάν δοθεί χρόνος, να γίνουν πάρα πολλές ομιλίες και κηρύγματα. Εμείς κάνουμε ένα λάθος οι περισσότεροι. Έχουμε την εντύπωση ότι η πίστη μας έχει μονάχη

Έχει μονάχα άρνηση. Δεν πρέπει να κάνουμε τούτο, δεν πρέπει να κάνουμε εκείνο, δεν πρέπει να κάνουμε το άλλο. Ξεχνούμε όμως ότι, αντίθετα, έχει και θέση. Η πίστη μας λέγει όχι ότι δεν πρέπει να κάνουμε το κακό, αλλά εξίσου πρέπει να κάνουμε και το καλό.

Και το ένα και το άλλο, εάν παραλειφθούν, έχουν συνέπειες. Να πώς μπορεί να αρχίσει αμέσως μια καλή προετοιμασία. Όχι το τι δεν έκανα ή αυτό που δεν έπρεπε να κάνω, εγώ το έκανα. Αλλά ακόμη και την καλοσύνη που έπρεπε να δείξω στον άλλον και δεν την έδειξα.

Είναι μία παράλειψη, έχω μία ενοχή, είμαι απροετοίμαστος. Κανείς από μας δεν έφτασε μέχρι σήμερα στον εξομολόγο. Το λέγω αυτό και εκ πείρας πνευματικής. Που να μιλήσει ιδιαίτερα για τις παραλείψεις που έκανε.

Πάτερ μου, έπρεπε να κάνω αυτό και δεν το έκανα. Έπρεπε να κάνω εκείνο και δεν το έκανα. Αλλά τι; Αρκούμεθα μονάχα σε επιφανειακά πράγματα. Τα υπόλοιπα τα θεωρούμε μηδαμινά. Ε, αυτό είναι όχι προετοιμασία, αλλά απροετοιμασία και απροετοίμαστοι.

Γύρω από το θέμα της προετοιμασίας για τη Θεία Κοινωνία, αδελφοί μου. Υπάρχει μεγάλη σύγχυση και μεγάλη συσκότιση. Γι' αυτό το λόγο ο έμπειρος και διακριτικός, όπως είπε ο μιλητής, πνευματικός, έχει μεγάλες δυσκολίες να συναντήσει την ώρα της εξομολογήσεως.

Υπάρχουν περιπτώσεις, ας το κρίνει ο Κύριος, που πολλές φορές η εξομολόγηση γίνεται κουραστική για τον πνευματικό. Θα πρέπει να είναι πάρα πολύ υπομονετικός ο πνευματικός, για να κατορθώσει μια ψυχή να μπορέσει να την προβληματίσει.

Διότι, δυστυχώς, σήμερα δεν προβληματιζόμεθα, παρόλα αυτά τα γεγονότα που συμβαίνουν στον καθένα μας και γύρω μας. Και έτσι ο πνευματικός βρίσκεται σε δυσκολία, από πού να αρχίσει, πώς ακριβώς να κάνει τομές.

Να κάνει εγχειρήσεις, εν ανάγκη, για να μπορέσει να δώσει την πνευματική υγεία στον ασθενή που έρχεται να εξομολογηθεί. Τι πρέπει να του πει, τι πρέπει να του επιβάλλει, είναι μεγάλη δυσκολία, γιατί δεν έχει κατάλληλα προετοιμαστεί ο ίδιος ο εξομολογούμενος.

Το λέγω αυτό και ιδιαίτερα για εκείνους που έχουν την εντύπωση ότι θρησκεύουν. Θέλω και σε αυτούς λίγο να τους πω μερικά, για να τους προβληματίσω τη στιγμή αυτή. Ιδιαίτερα εκείνους που ακούνε πάρα πολλά κηρύγματα και το καυχώνται.

Εγώ είμαι του κηρύγματος, εγώ έχω εκεί, κάνουμε τον κύκλο μας, πάμε εδώ, πάμε εκεί. Προσέξτε, αδελφοί μου, διότι εκεί υπάρχει ένας κίνδυνος που φαίνεται στην καθημερινή μας ζωή. Είναι ο κίνδυνος της σκληροκαρδίας, γινόμεθα σκληροί στην καρδιά.

Και ελέγχουμε, επιτιμούμε, γιατί, επειδή μάθαμε πέντε πράγματα παραπάνω. Ενθυμούμαι χαρακτηριστικά, και το λέγω αυτό με πόνο. Όταν κάποτε, σε μια εκκλησία, ο ιερεύς, σε μια ακολουθία εσπερινή της Μεγάλης Εβδομάδος...

Αν δεν απατώμαι, έκανε ένα λάθος και είπε άλλο Ευαγγέλιο. Και έτρεξε τότε ένας φημισμένος, άνοιξε εκεί γρήγορα την πύλη. «Πάτερ», λέει, «κάνατε λάθος στο Ευαγγέλιο». Ε, και τι έγινε; Έγινε κανένα έγκλημα; Προσέξτε ιδιαίτερα σε αυτό, διότι συμβαίνει σε πολλούς μας.

Γινόμεθα αμέσως ελεγκτές και επικριτές, επειδή μάθαμε κάτι τι παραπάνω. Κι όμως, έχουμε βρεθεί σε σκοτεινό μέρος. Έχουμε βρεθεί σε μεσάνυχτα και δεν ξέρουμε ποια είναι η πραγματικότης. Υπάρχουν άνθρωποι μεταξύ μας οι οποίοι ελέγχουν: «Αυτοί ούτε στην Εκκλησία πατάνε ούτε στο κήρυγμα».

Μπράβο σου! Και δείχνεις την αγάπη σου με αυτόν τον τρόπο που το λες. Και εσύ τι είσαι; Είσαι της Εκκλησίας και του κηρύγματος. Έχεις νυχτώσει βαθιά, έχεις βρεθεί αλλού, όχι εκεί που σε έχει τοποθετήσει το κήρυγμα και ο λόγος του Κυρίου.

Ο άνθρωπος πρέπει να είναι γεμάτος αγάπη. Η αγάπη, λέει ο Απόστολος, πάντα στέγει, όλα τα σκεπάζει. Αλλά και παράλληλα όμως πρέπει εσύ, από εσένα να ξεκινήσεις, από τον εαυτό σου να ξεκινήσεις τον έλεγχο.

Έλεγχο, πολλοί από εμάς παραπονούνται, και δικαίως τους δικαιολογώ. «Δεν έχουμε σήμερα», λέει, «πάτερ, τον κλήρο που πρέπει να έχουμε». Ναι, παιδί μου, έχεις δίκιο. Για κοίταξε μήπως σ’ αυτό έχεις φταίξει κι εσύ. Διότι, επειδή ήρθαμε στο κήρυγμα, επειδή διαβάσαμε κανένα περιοδικό ή κάτι άλλο ακόμη, έχουμε την εντύπωση ότι πρέπει να πάρουμε τη θέση και έτσι να τους δούμε όλους ψηλά. Θέλουμε τον ιερέα να τον δούμε πάνω πάνω, ψηλά. Μακάρι. Ευχαριστώ.

Ευχάριστο θα ήταν, ευχής έργον, και ποιος δεν το θέλει αυτό; Αλλά όμως όχι διαρκή έλεγχο, αλλά τι; Έλεγχο συνειδήσεως και έλεγχο των πράξεων των δικών μας. Κατά πόσον εμείς εξασφαλίσαμε, με την προσευχή μας, με τα μέσα μας, Να πάρει τη θέση ένας καλός κληρικός, ένας καλός διδάσκαλος, ένας καλός καθηγητής.

Ένας ο οποίος θα γίνει ο πλάστης των ψυχών, θα έλεγα, αυτός που θα διαμορφώσει, αυτός που θα μορφώσει τις παιδικές ψυχές. Ο άνθρωπος αυτός που θα αναλάβει να γίνει το μεταδοτικό όργανο της Θείας Χάριτος, κατά πόσον εμείς τον έχουμε βοηθήσει, κατά πόσον εμείς τον ενισχύσαμε, τον άνθρωπον αυτόν, και τότε ασφαλώς θα πρέπει να έχουμε απαιτήσεις.

Εάν αυτά τα έχουμε παραλείψει, ας προετοιμαστούμε να φτάσουμε στον εξομολόγο, να ομολογήσουμε την αμαρτωλότητά μας, και εκείνος πλέον θα πρέπει να λάβει τα ανάλογα μέτρα. Έχετε υπόψη σας, αδελφοί μου, ότι μπορεί να λέμε ότι στα πρώτα χρόνια του Χριστιανισμού οι πιστοί κοινωνούσαν τακτικότατα, αλλά όμως ξέρετε πόσο σκληρούς μπάτσους, αν επιτρέπεται η φράσις, έδινε η Εκκλησία και ο Πνευματικός.

Υπήρξαν περιπτώσεις που αποκλείστηκαν άνθρωποι δύο, τρία, πέντε χρόνια, επί θανατίου κλίνης, από τη Θεία Κοινωνία. Βεβαίως. Γιατί; Διότι η Εκκλησία είναι και μεγάλη παιδαγωγός. Και θέλει τα πνευματικά της τέκνα να είναι κατάλληλα προετοιμασμένα κάθε φορά.

Για να πάρουν το σώμα και το αίμα του Χριστού. Τι να το κάνεις; Ο αιμοδότης υπάρχει. Εσύ θέλεις να δεχτείς το αίμα. Μα άμα δεν υπάρχει όμως η σύριγγα μέσα στη φλέβα, δεν κάνεις τίποτα. Το αποτέλεσμα δεν είναι όσο πρέπει καλό.

Το λέγω αυτό γιατί έχω την εντύπωση ότι ομιλώ σε πνευματικούς ανθρώπους. Και θέλω ιδιαίτερα να τους συστήσω την προσοχή, να τους επιστήσω την προσοχή, διότι υπάρχουν μεταξύ μας άνθρωποι που διυλίζουν, όπως λέει η Γραφή, τον κώνωπα και καταπίνουν την κάμηλον.

Υπάρχουν περιπτώσεις που υψώνουν τη φωνή, φωνάζουν, τα θέλουν όλα τέλεια, και από την άλλη μεριά ζητήματα, πράγματα που θα έπρεπε να τα προσέξουν ιδιαίτερα, τα αφήνουν και περνούν απαρατήρητα. Κι ούτε καν φθάνουν μέχρι τον πνευματικό για μια σωστή εξομολόγηση.

Σήμερα σε πολλούς από μας απουσιάζει η πραγματική αγάπη. Δεν αγαπάμε το συνάνθρωπό μας όσο πρέπει. Και αυτό ξέρετε τι δεικνύει; Ότι δεν αγαπάμε το Θεό όσο πρέπει, με όλη την καρδιά μας, με όλη την ισχύ μας, όπως ακριβώς αναφέρει ο Απόστολος.

Σε αυτό το σημείο, λοιπόν, ένας έμπειρος και διακριτικός πνευματικός θα πρέπει να κάνει βαθιές τομές για να καταλάβει, για να βγάλει συμπεράσματα, και ανάλογες θα είναι οι αποφάσεις του και ανάλογες θα είναι οι συνταγές.

Και τότε ο πνευματικός θα ρυθμίσει το ζήτημα και θα πει: «Παιδί μου, θα ετοιμαστείς πάλι να κοινωνήσεις». Ή ακόμα, όταν δει τα πράγματα δεν έχουν τοποθετηθεί έτσι: «Παιδί μου, θα μελετήσεις αυτό, θα έρθεις πάλι να σε ξαναδώ». «Πότε θα κοινωνήσω, πάτερ μου;» «Θα σου πω εγώ πότε».

Και ο πνευματικός άνθρωπος φεύγει και πάλι ικανοποιημένος. Αλλά υπήρξαν όμως και περιπτώσεις, γι' αυτό το λέγω, να προσέξετε, το θέμα να το τοποθετήσεις σωστά. Υπήρξαν περιπτώσεις που, όταν ο πνευματικός είπε «Όχι, παιδί μου, δεν θα κοινωνήσεις», «Τι λες, πάτερ μου; Έτσι, ε;» Φανταστείτε τώρα τι μέτρα ανάλογα πρέπει να πάρει κατόπιν ο πνευματικός αυτός. Υπήρξαν ακόμη περιπτώσεις που υπήρξαν κωλύματα.

Φανταστείτε τώρα τι μέτρα ανάλογα πρέπει να πάρει κατόπιν ο πνευματικός αυτός. Υπήρξαν ακόμη περιπτώσεις που υπήρξαν κωλύματα, κωλύματα πνευματικά, που δεν θα έπρεπε ακόμη ο άνθρωπος να πλησιάσει το μυστήριον.

Έτρεξε σε άλλον πνευματικό, απεκρύβησαν επειδή δήθεν εξομολογήθηκαν στον άλλον, και κατά κάποιο τρόπο εδόθη η άφεσις και προσήλθε στο μυστήριον η ψυχή αυτή. Σφάλμα και το ένα και το άλλο. Να γιατί λέγω, υπάρχει δυσκολία και η δυσκολία προέρχεται από τον ίδιο τον άνθρωπο που δεν προετοιμάζεται κατάλληλα για τη Θεία Κοινωνία.

Ο πνευματικός, είναι αλήθεια, συναντά πολλές δυσκολίες και δίνει φάρμακα και συμβουλεύει. Εάν θέλεις, άκουσέ τα και προσπάθησε να τα πάρεις για να ζήσεις. Διότι προσπαθεί πάντοτε να διορθώσει το κακό.

Προσπαθεί πάντοτε να φέρει τον άνθρωπο στην επίγνωση της αληθείας. Και στη συνέχεια να τον προετοιμάσει για να πάρει σωστά και να μεταλάβει των αχράντων μυστηρίων. Να πάρει τη Θεία Κοινωνία. Κάτι άλλο που λείπει από πολλούς από μας είναι η λεγομένη συγχωρητικότης.

Μεγάλο θέμα και αυτό. Ευχαριστώ. Όλοι μας, λίγο πολύ, ο καθένας μας, με κάποιον έχουμε μία ψυχρότητα. Και στο συγγενικό μας περιβάλλον και στο υπόλοιπο γειτονικό και λοιπά γνωστό μας περιβάλλον. Αυτό το θεωρούμε απαρατήρητο.

Κάποτε, μια ψυχή, προσπαθούσα επί πολλές στιγμές να καταλάβω εάν υπάρχουν αγαθές σχέσεις με όλους. Και ύστερα από συζήτηση πολλή, κατόρθωσα να πιαστώ από κάπου. Και παρουσιάζεται ο άνθρωπος αυτός να έχει να μιλήσει με έναν συνάνθρωπό του, συγγενικό του άνθρωπον, 8 ολόκληρα χρόνια.

Κοινωνούσε τακτικά των αχράντων μυστηρίων. Στάσου, αδελφέ μου, πού πας; Είχες την εντύπωση ότι έχεις ωφέλεια μέχρι τώρα; Καμία. Ζεις στο σκοτάδι και πρέπει να αφυπνιστείς.

Και έτσι λοιπόν το ερώτημα θα πρέπει να τεθεί ως εξής, ή μάλλον η απάντηση θα πρέπει να δοθεί ως εξής. Επιτρέπεται κανείς να κοινωνεί ταχτικά; Βεβαίως, όταν υπάρχει κατάλληλη προετοιμασία. Τότε αυτή την απάντηση οπωσδήποτε πρέπει να την επιδιώξουμε από τον διακριτικό, έμπειρο πνευματικό.

Τότε η Εκκλησία ενισχύει τα πνευματικά της τέκνα. Τότε η Εκκλησία τα ενισχύει, τα τρέφει, αλλά και έχει και απαιτήσεις από αυτά. Να φέρουν τους ανάλογους καρπούς. Είναι σαν ένας που περιποιείται ένα δέντρο, μία γλάστρα.

Και περιμένει κάθε τόσο. Και εκεί τη λιπαίνει, της βάζει ό,τι πρέπει, την ποτίζει τακτικά και περιμένει κατόπιν. Τι περιμένει; Καρπούς ή άνθη. Εάν δεν αποδώσει, τότε πλέον υπάρχει κάτι, κάτι συμβαίνει.

Εκεί ακριβώς θα πρέπει να προσέξουμε οι περισσότεροι. Έχει απαιτήσεις η Εκκλησία από σας που ακούτε τα κηρύγματα αυτά. Έχει απαιτήσεις η Εκκλησία από εσάς που κοινωνείτε τακτικά των Αχράντων Μυστηρίων.

Να παρουσιάσετε καρπούς. Γιατί, όπως λέγει ο Κύριός μας, εάν το δέντρο δεν φέρει καρπούς ικανούς, θα πρέπει να εκκόπτεται και να βάλλεται εις το πυρ. Έτσι λοιπόν, αδελφοί μου, ας το προσέξουμε. Κατάλληλη προετοιμασία.

Έμπειρος πνευματικός. Αφού εμείς πλέον του πνευματικού αυτού του δώσουμε με τη θέλησή μας, αλλά και με το πνευματικό μας πρόγραμμα που έχουμε προηγουμένως προγραμματίσει, του δώσουμε ευχέρεια για να μπορέσει να κάνει βαθιές τομές, να μας καταλάβει ποιο είναι το σάπιο, να το κόψει και να μας δώσει πάλι την υγεία μας και να μας συνδέσει με το σώμα και το αίμα του Χριστού.

Διότι, όπως λέγει ο Απόστολος Παύλος, εάν δεν προσέξουμε, τότε εσθίομεν και πίνομεν κρίμα. Αυτό μη γένοιτο από κανένα μας. Ιδιαίτερα πρέπει να προσέξουμε για να πλησιάσουμε το ποτήριον της ζωής, διότι, αν δεν το προσέξουμε, η βλάβη είναι μεγάλη και ο κίνδυνος ακόμη μεγαλύτερος.

Ενθυμούμαι μια περίπτωση μιας κυρίας ευσεβούς που ήρθε με χαρά κάποτε και με βρήκε. Πάτερ μου λέει, πάτερ μου το κατόρθωσα. Λέω τι κατόρθωσες. Κοινώνησε λέει ο άνδρας μου. Α λέω μπράβος σου αξίζουν πραγματικά συγχαρητήρια λέω. Σε ποιον πνευματικό λέω εξομολογήθηκε.

«Δεν λες», λέει, «πάτερ μου, που κατάφερα να κοινωνήσει; Μου λες τώρα για εξομολόγηση. Αν του έλεγα, δεν απαντούσε ποτέ». «Κυρία μου, παίρνω τα συγχαρητήρια πίσω και σε συλλυπούμαι, γιατί τον άνθρωπό σου τον κατεδίκασες ακόμη περισσότερο».

Του έδωσες ένα υπνωτικό τώρα, για να κοιμηθεί για αρκετά ακόμη χρόνια. Κοινωνία Θεία, χωρίς κατάλληλη προετοιμασία, ας το προσέξουμε, είναι μεγάλος κίνδυνος. Ακόμη όμως, για εμάς που πλησιάζουμε τακτικότερα, επίσης υπάρχει ένας κίνδυνος που πολλές φορές είναι θανατηφόρος.

Λέγεται εξοικείωση. Άλλο θέμα αυτό. Πελώριο και αυτό. Εξοικείωση. Τι είναι σήμερα; Κυριακή. Εντάξει, καλά τα έχουμε. Πάω και κοινωνώ. Τι είναι σήμερα; Γιορτή. Ααα, πάω και κοινωνώ. Όλα περνούν απαρατήρητα.

Ξέρετε τι μπορεί να συμβεί; Ένας θάνατος που αρχίζει από εδώ και επεκτείνεται στην αιωνιότητα. Μα το σώμα και το αίμα του Χριστού δίνει τη ζωή. Και εσύ μου μιλάς για θάνατο; Ναι. Αλλά έχει ξεσυνδεθεί προηγουμένως η σύριγγα και το αίμα δεν πηγαίνει μέσα στη φλέβα.

Το σώμα του Χριστού δεν πηγαίνει εκεί ακριβώς, διότι έχει αποκοπεί προηγουμένως το μέρος εκείνο από το σώμα της Εκκλησίας

Εκκλησίας, το σώμα του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού. Κάθε αμαρτία, είτε μικρή είτε μεγαλύτερη είναι, μας αποκόπτει, χάνουμε την επικοινωνία που έχουμε. Φανταστείτε τώρα: ένα κομμάτι από το δάχτυλό μου μπορεί να επικοινωνήσει με το αίμα και με το όλον σώμα; Όχι. Τι πρέπει να γίνει προηγουμένως; Πλαστική, έτσι λέει η επιστήμη σήμερα, και τότε θα επικοινωνήσει, θα επικοινωνήσει όπως ακριβώς και θα αποκατασταθεί.

και να αποκατασταθεί η υγεία όπως προηγουμένως. Το ίδιο συμβαίνει και με την προετοιμασία για τη Θεία Κοινωνία. Ο πιστός άνθρωπος που θέλει να κοινωνεί τακτικά των Αχράντων Μυστηρίων θα πρέπει ολόκληρη η ζωή του να είναι μια διαρκής προετοιμασία.

Πολλές φορές να τον βλέπεις σαν αφηρημένο. Μα, βρε άνθρωπε, τι έχεις; Και αυτός να βρίσκεται πού;

Από πότε πρέπει να αρχίζει η προετοιμασία; Από την ώρα που θα γίνει η Θεία Κοινωνία, από την ώρα που θα μεταλάβει ο πιστός των Αχράντων Μυστηρίων. Από τη στιγμή εκεί πρέπει να αρχίζει η προετοιμασία για την άλλη Θεία Κοινωνία της επομένης Κυριακής, της επομένης Ευχαριστιακής Συνάξεως.

Τότε μάλιστα, τότε βεβαίως, τότε σωστά. Αυτό είναι το πρέπον, αυτό είναι το ιδεώδες. Όταν κάτι μεσολαβεί κατά το διάστημα της εβδομάδος, μην το αφήσουμε έτσι απαρατήρητο. Πρέπει να τρέξουμε. Να τρέξουμε στον πνευματικό, αφού προηγουμένως έχει προηγηθεί η μετάνοια, για να γίνει και η εξομολόγηση.

Μου έλεγε κάποιος, ο οποίος είχε πάει στην Αμερική, το τι συνέβαινε σε μία εκκλησία ρωσική της Διασποράς. Εκεί ο Ορθόδοξος ιερεύς, προ της Θείας Λειτουργίας, ήταν στον ναό μία, μιάμιση ώρα. Η δε λειτουργία εκεί γινόταν μετά τας δέκα η ώρα.

Είναι κάτι δηλαδή εδώ πρωτάκουστο για μας. Και αν καμιά φορά η Εκκλησία αποφάσιζε κάτι τέτοιο, θα είχαμε πάρα πολλές αντιδράσεις. Κι όμως, εκεί είχε αποτελέσματα. Διότι προηγουμένως πήγαινε ο ιερεύς και εδέχετο τις εξομολογήσεις των πιστών.

Από τη Βόρεια Πύλη μάλιστα. Διότι δεν γινόταν εκεί γενική εξομολόγηση. Είχαν προηγηθεί αυτά εκ των προτέρων με κατάλληλα, με ιδιαίτερα ραντεβού κλπ. Γινόταν τώρα η εξομολόγηση της εβδομάδας. Τούτο εκείνο είχαν μάθει οι άνθρωποι, να εξομολογούνται, όχι σαν για μας να κάνουμε φλυαρίες ή να κάνουμε εισαγωγές χωρίς να μπαίνουμε στο θέμα. Κατευθείαν εξομολόγηση, συγχωρητική ευχή, μετά φόβου Θεού κατόπιν στη Θεία Λειτουργία. Ένωση πιστού μετά του Θεανθρώπου Ιησού.

Αυτή, αδελφοί μου, είναι η κατάλληλη προετοιμασία για να φτάσει κανείς μέχρι το ποτήριο της ζωής. Και όταν προετοιμαστείς, όταν η ζωή σου είναι μία κατάρτιση, μία προαγωγή, στάσου και σκέψου τα εξής. Μην αρκεστείς μόνο σε αυτά και να πεις: «Εντάξει, εγώ ετοιμάστηκα, τώρα ας πάω».

Εκεί ακριβώς θα ενθυμηθείς ότι η Θεία Μετάληψη είναι χάρις Θεού. Δεν είναι η αμοιβή σου, αλλά τι είναι; Χάρις Θεού. Εκεί ακριβώς θα πρέπει να θυμηθείς ότι, παρόλη την προετοιμασία σου, ανάξια μεταβαίνεις, διότι δεν είναι κανένας άξιος να κοινωνήσει των αχράντων μυστηρίων.

Αλλά τι; Στη χάρη του Θεού προσβλέπει ο άνθρωπος και ελπίζει. Μη σκεφτείς ποτέ ότι είσαι εντάξει, διότι με έναν έλεγχο πάλι θα βρεθείς σε αταξία. Μη σκεφτείς ακόμη ποτέ ότι εσύ διαφέρεις από τους άλλους.

Ήδη έχεις πέσει και θα πρέπει όχι να πλησιάσεις, αλλά να απομακρυνθείς. Αν σκεφτείς μονάχα με ποιον πρόκειται να ενωθείς, τότε πρέπει να παραλύσεις. Πρέπει να αρχίσεις να λιώνεις. Εντούτοις όμως, πρέπει να θαρρέψεις και να προσέλθεις.

Γιατί; Διότι σε καλεί εκείνος. Τα λόγια αυτά που λέγονται από το στόμα του ιερέως ή του διακόνου τα λέγει ο ίδιος ο Χριστός. Και αν θα δείτε σε βυζαντινές εικονογραφίες, θα δείτε να μεταδίδει ο Χριστός ποιον; Τον Χριστό.

Μεγάλη υπόθεση να το πιάσει τόσο σωστά ο άνθρωπος το θέμα. Τότε θα πλησιάσει και θα τρέμει. Δεν ξέρω αν έχετε δει τις αγιογραφίες που υπάρχουν πίσω από το Ιερό Βήμα. Σε ιστορημένους βυζαντινούς ναούς, εκεί που γίνεται η μετάδοση από τον ίδιο τον Κύριο, ξεχωριστά του σώματος και ξεχωριστά του αίματος.

Να δείτε εκεί τις μορφές, να δείτε εκεί τον άλλον που φτάνει μέχρι εκεί, ο Απόστολος, και παίρνει το σώμα του Χριστού στα χέρια του, που, όπως έλεγαν οι πρώτοι χριστιανοί, γίνεται θρόνος η δεξιά πάνω στην αριστερά. Θρόνος, λέει, γίνεται του Χριστού.

Προκειμένου να πάρουμε το σώμα του, κοιτάξτε τη μορφή του άλλου Αποστόλου που προσέρχεται στο μυστήριον του αίματος του Χριστού, στο ποτήριον, να δείτε ακριβώς πώς σκιαγραφείται εκεί, πώς φαίνεται η λαχτάρα αλλά και το τρεμούλιασμα για να φτάσει κανείς να δεχθεί μέσα του το σώμα και το αίμα του Χριστού.

του Χριστού. Τότε πλέον ο άνθρωπος, προετοιμασμένος, φθάνει, όχι μονάχα για μια φορά, για περισσότερες φορές, για τακτικότερες φορές, αρκεί ο ίδιος να είναι κατάλληλα προετοιμασμένος, να εξετάσει τα κίνητρα της ζωής του. Ποιο είναι το κίνητρο της ζωής μου; Πού είναι ο θησαυρός μου; Γιατί ο ίδιος ο Κύριος λέγει: όπου είναι ο θησαυρός μας, είναι και η καρδιά μας.

Και ενθυμούμαι, στην περίπτωση αυτή, για να μην σας κρατώ πάντοτε σε αγωνία, τη μακαρίτισσα τη γιαγιά, η οποία είχε κάπου φυλάξει ένα κομπόδεμα που είχε φέρει ο γιος που ήταν στην Αθήνα. Το έκρυβε, το ξανάκρυβε και το ξανάκρυβε, και ο νους της πάντα εκεί.

Όμως ερχόταν κανένας επισκέπτης και λοιπά, φεύγοντας, πάλι το χέρι το έβαζε εκεί. Ο νους μας, οι σκέψεις μας, ημών των πιστών χριστιανών, θα πρέπει να είναι η ουράνιος βασιλεία. Η πατρίδα μας, από εκεί που ξεκινήσαμε και εκεί που πρέπει να ξαναπάμε.

Τότε, λοιπόν, αυτή η πορεία, όταν είναι η πορεία η πραγματική μας. Όταν βρισκόμεθα μέσα σε αυτή την τροχιά, τότε να προσέλθουμε. Τότε πρέπει να ενισχυθούμε. Και κάτι ακόμη για εκείνους που δυσκολεύονται να πλησιάσουν το ποτήριον. Αφού βρουν τον κατάλληλο πνευματικό, οπωσδήποτε θα πάρουν σωστές απαντήσεις.

Δεν μπορεί ο πνευματικός να στερήσει τη Θεία Κοινωνία σε μία νέα που προσπαθεί να κρατηθεί, ιδιαίτερα στην εποχή μας σήμερα, στο σωστό δρόμο και στην αγνότητά της. Δεν μπορεί να στερήσει τη Θεία Κοινωνία από ένα νέο, ο οποίος έχει ιδεώδη υψηλά, ο οποίος προσπαθεί όχι να γίνει μονάχα προσφορά ο ίδιος στην κοινωνία, αλλά να γίνει ακόμα και θυσία, να θυσιαστεί όπως θυσιάζεται το κερί κάθε φορά, την ώρα που καίει και φωτίζει τους υπολοίπους ανθρώπους.

Αυτοί οι άνθρωποι πρέπει να ενισχυθούν. Δεν μπορώ να μην ενισχύσω μία νέα, έστω και σε μεγάλη ηλικία, ή ακόμα μία χήρα, η οποία κρατά εκεί ψηλά το ηθικό της περιβάλλον, τον εαυτόν της αμίαντον. Πνευματικός θα πρέπει να προσέξει ιδιαίτερα τις στιγμές αυτές και να ενισχύσει τους ανθρώπους αυτούς, να τους καλέσει τακτικά στη Θεία Κοινωνία, όταν δεν υπάρχουν άλλα δύσκολα προβλήματα.

Προβλήματα. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις που ο πνευματικός θα πει: «Παιδί μου, α, δεν θα κοινωνήσεις ακόμη· θα σου πω εγώ πότε». Σήμερα, βέβαια, δείχνει επιείκεια η Εκκλησία. Πλησιάστε και θα δείτε. Όσοι είστε φοβισμένοι και παραμένετε μακράν από το ποτήριο, πλησιάστε. Θα είστε μέχρι το πνευματικό, θα πάρετε απαντήσεις. Στο κάτω-κάτω, θα έχετε μια απάντηση, θα έχετε μια δικαιολογία. Θα πείτε ότι ο πνευματικός μου είπε αυτό. Μη βγάζετε

Μη βγάζετε αποφάσεις μόνοι σας, διότι, θα το ομολογήσω, πολλοί σήμερα, είτε από άγνοια, στέκονται μακριά. Είναι μόνοι τους αφορισμένοι, έχουν δηλαδή αποκόψει τον εαυτόν τους από το σώμα που λέγεται Εκκλησία, που λέγεται Ιησούς Χριστός.

Είναι οι άνθρωποι εκείνοι που, όπως είπα προηγουμένως, βρίσκονται στον προθάλαμο. Ενώ είναι τακτικοί στα πάντα, δεν πλησιάζουν στο ποτήριο της ζωής και βρίσκονται στον προθάλαμο ακόμη και δεν έχουν μπει μέσα στο ιατρείο, μέσα στο χειρουργείο, για να πάρουν την ίαση της ψυχής.

Πολλά ακόμη θα λεχθούν. Το θέμα δεν κλείνει. Γι' αυτό το λόγο, αυτά που ελέχθησαν απόψε προσπαθήστε να τα σκεφτείτε και να προβληματιστείτε πάνω σε αυτά. Θα ήθελα, επί τη ευκαιρία, ακόμη να έλεγα δύο λόγια πάνω σε αυτό που είπε ο μιλητής προχθές, στην απάντηση που έδωσε στο ερώτημα εκείνο για το άναμμα και το σβήσιμο του κεριού μέσα στην Εκκλησία.

Πολλοί από εμάς διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο. Κοιτάμε να δούμε, όχι την ώρα που ανάβουμε το κερί μας, την ώρα που θα πάει ο νεωκόρος να το σβήσει. Λες και από το κερί αυτό, αν θα καεί όλο ή λιγότερο ή περισσότερο, εξαρτάται η προσευχή μας ή η πνευματικότητά μας ή η ζωή μας ή η ευλογία μας από τον Θεό.

Δεν εξετάζουμε τα κίνητρα, γιατί ο νεωκόρος σβήνει το κερί. Έχει πάρει μια τέτοια εντολή. Δεν κάνει αφ' εαυτού. Ούτε είναι δικό του το εμπόριο εκεί. Θα έλεγα το εξής. Το κερί σήμερα, όπως είναι στην Εκκλησία μας, δυστυχώς, είναι ένας εύσχημος τρόπος για να πάρει η Εκκλησία από τον καθένα μας το δίφραγκο, το τάλιρο, το δεκάρικο.

Αν δεν υπήρχε αυτό το κερί στο παγκάρι, κανένας μας δεν θα έδινε τον οβολόν του για να συντηρηθεί η Εκκλησία. Αρκεί τούτο να σας πω μονάχα: εάν η Εκκλησία συγκεντρώσει χίλιες δραχμές, θα δώσει 550 δραχμές σε κρατήσεις, στην εφορία.

Ευαγγελία, όλοι μόλις ακούσουν εφορία ίσως παραξενευτούν. Η εφορία είναι εκείνη η οποία συγκεντρώνει τα χρήματα και τα δίδει στο κράτος. Και το κράτος πληρώνει τους μισθούς των ιερέων και των υπολοίπων κληρικών.

Παράλληλα, τα διάφορα ταμεία, και οι υπόλοιπες 450 δραχμές Θα κρατηθούν για να πληρωθεί ο ψάλτης, ο νεωκόρος, το φως, το νερό κ.λπ.

Όταν λοιπόν η εκκλησία κάθε φορά πληρώνει να αγοράζει και κερί, αν θελήσουμε όλοι να τα κάψουμε μέχρι κάτω-κάτω, δεν θα συγκεντρώσει τίποτα χρήματα. Τις προάλλες στην εκκλησία μας πληρώσαμε για να αγοράσουμε, ενώ τα παλαιότερα χρόνια είχαμε αποκέρι πολύ. Γιατί; Διότι δεν είχε εισχωρήσει ακόμα η απάτη και η ψευτιά μέσα στα μυστήρια. Και βλέπετε τώρα τη λαμπάδα που φέρνει, που φέρνουν είτε ο ανάδοχος για το βάπτισμα είτε οι λαμπάδες που έρχονται για το γάμο.

Είναι χάρτινες, δεν έχουν κερί ούτε 50 γραμμάρια, ούτε να προλάβει να καεί μέχρι την ώρα του μυστηρίου. Γιατί θέλουμε, βλέπετε, πολυτέλεια, εμφανίσεις εξωτερικές και λεφτά περισσότερα πληρώνουμε και κερί δεν έχουμε και η Εκκλησία δεν έχει απόκυρο και αγοράζει.

Τις προάλλες πληρώσαμε 18.500 για να ενισχύσουμε το απόκυρο της Εκκλησίας. Έτσι, λοιπόν, μην διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο. Ας ενισχύσουμε την προσπάθεια αυτή και, αν δούμε ένα κερί να κατεβαίνει, εμείς να το σβήσουμε. Δεν χάνεται ο κόσμος. Εμείς την ομολογία μας την κάναμε. Είναι μια ομολογία που πήραμε από το νεκροταφείον, που είναι το παγκάρι, και υψώσαμε ένα κερί εκεί για να δείξουμε ότι είμαστε ζωντανοί, ότι έχουμε μέσα μας τη ζωή αυτή που μας έδωσε η Εκκλησία μας κατά την ώρα του βαπτίσματος, όταν μας αναγέννησε μέσα από την κολυμβήθρα της.

Ας τα προσέξουμε ιδιαίτερα αυτά και, προπάντων, μέσα στον εκκλησιασμό να μην ξεχωρίζει ο καθένας μας από τους υπολοίπους πιστούς. Ό,τι μας λέει η Εκκλησία, να ακολουθούμε τα παραγγέλματα. Μας λέει η Εκκλησία να κλίνουμε την κεφαλή και να προσκυνήσουμε το Ευαγγέλιο.

Να προσκυνήσουμε το Ευαγγέλιο. Κάθε τι παραπάνω από όλα αυτά μας ξεχωρίζει. Ποια είσαι εσύ που θα πάρεις το κερί να το κρατάς στο χέρι; Ποια είσαι εσύ που θα πας να προσκυνήσεις την εικόνα τη στιγμή εκείνη που σου δίδεται το Ευαγγέλιο να προσκυνήσεις;

Όλα αυτά δείχνουν, κατά κάποιον τρόπο, ότι θεωρούμε πως είμαστε καλύτεροι από τους άλλους. Έχουμε πέσει σε αυτό, και πρέπει να φτάσουμε στον πνευματικό εξομολόγο, αντί να νομίζουμε τάχα ότι είμαστε προετοιμασμένοι για τη Θεία Κοινωνία. Αδελφοί μου, ας τα προσέξουμε αυτά. Θα λεχθούν και άλλα.

Είναι πελώριο το θέμα και μην πλησιάζετε κληρικούς για να πάρετε απαντήσεις όταν τίθεται έτσι το θέμα.

Ανάλογα θα πάρουμε απαντήσεις σωστές και όπως πρέπει. Κι άλλα θα λεχθούν. Με συγχωρείτε, σας κούρασα ίσως, αλλά όμως είναι τα θέματα τόσο σοβαρά. Άλλωστε, σε αυτό αποβλέπουν. Εάν θα παρακολουθήσετε όλα τα κηρύγματα όλης της χρονιάς, εάν θα παρακολουθήσετε τα ζωντανά κηρύγματα μέσα στις εκκλησίες, ένα σκοπό έχουν μονάχα.

Μονάχα τι; Να μας ενώσουν με το Χριστό. Και ο άνθρωπος ενώνεται με το Χριστό μονάχα μέσα στο σώμα της Εκκλησίας και μονάχα με τη Θεία Κοινωνία, όταν μεταλαμβάνει το σώμα και το αίμα του Χριστού, καταλλήλως προετοιμασμένος.

Αυτά για απόψε και στη συνέχεια θα έρθει πάλι ο κανονικός ομιλητής.