Have Mercy on Me, O God

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

And tonight, by the grace of the Lord, we will continue the four other talks that had to do with David's fall and with Psalm 50 — the psalm this prophet left us afterwards, and which our holy Church has judged to be so weighty that she repeats it daily and in almost every service.

And I have said it repeatedly, over and over: we who know it by heart do not know what it is saying on the inside. So with the Lord's help and the intercessions of the Prophet, let us take up this subject again, going on from where we stopped the other day, those of us who were together.

From my notes here I see that we are at verse 12 of Psalm 50. Specifically, at the point where he begs God, saying to Him: Restore to me the joy of Your salvation. In other words, he had lost that joy because of sin.

Sin is something foreign to us. It is not possible for a person to sin and feel no disturbance inside. Of course, we get used to it, the way a drug addict does. Each of us ought to remember what it was like when we first began to sin: how we felt, what inner conviction, what witness and what unease came to us from our conscience.

The conscience — the one that always reminds a man, it is not lawful for you, what you are doing is not permitted to you. It makes a noise in him, it reproves him, and the man has no calm and no inner stillness. He no longer has joy.

A darkness, a black condition, a daily reproof, night and day, and he cannot shake it off. Because a companion he can leave behind, another temptation he can leave behind. But the one bound up with his own conscience, that he cannot.

A man cannot get rid of his conscience. If the world does not suit him, he shuts the door. If so-and-so does not suit him, he hangs up the phone. If, if — yes; but his conscience a man cannot throw out.

So he asks, as though saying to Him: I have repented. Restore to me, then, once more the joy of Your salvation. And this salvation, in the broadest sense, is Christ Himself. Even though the Saint is speaking a thousand years before Christ, still it is Christ Himself.

Man's salvation, and the salvation God sent into the world, is Christ Himself. It is as though he is asking for this prophetically, because David too was saved through Christ. He was not saved by himself, he was not saved by his own righteousness, because no man in the Old Testament was saved that way.

All the souls that were found in the grave and received the preaching of Christ and of John, who went down into Hades, were made alive.

And in Hades, as our Church reminds us when it says, “and upon those in the tombs bestowing life,” for He gave them life there. Here, then, amid all his other petitions, he implores Him: “Restore to me the joy of Your salvation.” This refers to sin, and to the repose, inner stillness, and peace of the human soul. But concerning the gift of the Holy Spirit, he did not use the same words, “Restore to me”; he said, “the Spirit.”

Take not Your Holy Spirit from me. God had not taken it from him, even though he had sinned. You see, the divine uncreated energies of God were at work then and are at work now. Many sinful men do not lose the gift of grace, and especially when they stand within the ranks of the clergy.

It is not lost through sin; it is not taken away. So never be scandalized by this, and never keep away from clergy — and I do not mean only those who are accused unjustly, but even those whom you yourselves see sinning. Let it be as though nothing has happened, as far as you are concerned.

That priest will always have the grace to sanctify you, so long as you are willing to go to him, so long as you are willing to receive. The priesthood itself does not sin. The divine Chrysostom says: «God does not ordain all men, but He works through all of them» — that is, not every priest is of God's own choosing, yet God still acts through every one of them.

And I insist on this point, because the Christian needs to be given light on it. And especially in our days, because the days we are passing through are very evil days; they are looking to wipe out even what little is left to us.

And I told you one evening, while I was speaking on another subject, what Agathangelos said. Agathangelos writes in the year 1200, and he writes prophetically about Germany and laments over her, because she drove out the clergy. He foresaw the clergy; he foresaw Protestantism, which would strip away the clergy. And he writes prophetically and says: Woe to you, Germany, because you dismissed the clergy, you pushed them out of the way, and in doing so you stopped having communication with Heaven.

The clergy, whether we want it so or not, my beloved, are the link that joins earth to heaven. There's no use thrashing about in protest, no matter what we do. They are the bridge, whether we like it or not.

May it be a bridge of gold, may it be of pure gold, may it be of stone, of iron and so on — but even if it is only a rope ladder, even if it is rusted, let us still use it. There, concerning the prophetic gift, he said: do not take it away from me, I beg You. And God left the prophetic gift with him.

Here, though, it is the joy, the thrill of his soul, that he asks Him to give back. He had been shaken; he does not feel well, even though he had received the assurance that the Lord has put away your sin. Even so, he had no rest.

And this is what he is begging for. And this is something we too can have, and it happens to many people — especially to people who have served long prison sentences for serious crimes. We often hear them say, 'I need to go and make a clean confession.' And they know things that they have already confessed; even so, they feel a kind of insecurity. Even though they confessed, even though they heard that they are forgiven, deep inside they still feel a sorrow over something they did not do rightly.

Something similar happens in this case too. And the more a man is cleansed and draws near to God, the more he feels guilty about the things he has done, even though they have already been forgiven him.

This is how the soul is put together. This is the condition of a human being. And a person wants — how shall I put it — signatures and seals from both of God's hands before he can settle down and be at peace. And so, even though he had received that assurance from Nathan the Prophet, that "the Lord has put away your sin" — that is, "He has forgiven it" — he still went on feeling it, quite apart from the punishment he was going to undergo.

The child will die, and so on. This illegitimate child of yours will die, so that the world may not see it and blaspheme God. And yet, even after this, David himself does not feel at peace within, and he pleads with God, saying, “Restore to me the joy of Your salvation.”

And with a guiding Spirit uphold me. With a guiding Spirit uphold me. That is, a guiding spirit is someone who governs, who presides, who directs. That is what he is asking for here: a special grace of the Holy Spirit to take his flesh and his own will firmly in hand.

Because it was in his weakness that he did what he did. And from this it follows, for us as well, that a person must never put his trust in his own strength. Not 'I will…', but 'by the grace of the Lord I will…'. A person must never rest confident in his own powers.

Here the Prophet is asking for a special grace from God: give me a guiding grace. Someone to take charge of me and govern me, to direct my flesh and my thoughts. And this really does exist; if you read about the gifts of the Holy Spirit you will find this very phrase, a guiding spirit.

Because man wavers back and forth. The flesh, working together with the devil, is a powerful weapon against the human soul.

We see an example of this not only in the Fall itself but also in the events of the Son. There too Satan, working together with Eve,

attacked Adam and won him over to their side. And in the case of Job, although Satan had freedom to kill Job's wife, he did not kill her; he calculated, he kept her, and through her he attacked Job afterwards.

The power of the flesh is no small thing, especially when it joins forces with Satan. The flesh in itself is neither good nor evil. It depends on how it is used, on who is leading it, and on what strength there is in the soul that the flesh carries within it.

So here the Saint saw the robber within himself, and he asks: not to me — give me, send me, grant me a strength, a spirit to take charge of me, to govern me. I want a guide. I want someone over me.

And all those who have a spiritual guide feel safe, because they are always sheltered, always guarded, always led by the judgment of their spiritual father. They take their spiritual father's will as their own — do this, do that — as though it came from God.

And they feel such a strength that if he told them, throw yourselves into the sea, they would throw themselves into the sea with their spiritual father's blessing. But many of us, in our pride or in our ignorance, do not have this grace, and so we are pushed and pulled about, giving weight to our own opinion, which ninety-nine percent of the time is the influence of Satan.

A person has no measure, no touchstone by which to discern where he stands. That is why he needs to be covered under an umbrella — what we call a spiritual father, a man of discernment — so that he can stand firm and be guided rightly.

So here the Saint asks for this special grace from God, that He give him a guiding spirit. Uphold me — why? Do you not see that I have fallen? Not simply that I have fallen, but that I have been crushed? Because David's falls are not ordinary ones. It was not I who fell, it was not any one of us who fell; a prophet fell, a king fell. David has two gifts: he has the royal anointing and the prophetic anointing.

It is not the same thing. The offence does not have the same weight in God's eyes when it is mine or yours as when it is David's. It depends on who falls. And this man who has now been crushed asks God to govern him, to take charge of him.

Because there really are special strengths, you should know, that are given by the grace of the Holy Spirit to the soul, so that the soul can stand.

You see how the enemy threatens us: you will never manage this, you will never cut that off, that bed of yours will not easily be pulled down, this cunning of yours, this easy way of making money — it is not easy for a person to get free of it.

That is exactly why we ask God for the strength to succeed where we ourselves cannot. So in this case he leaves a lesson for us too. We ask God, His mighty hand as it is called, to lead us; we ask in our prayer that He go before us; we ask that our thoughts be placed under His scrutiny — and then we get an answer we can almost touch, that it is truly He who countersigns the matter, and so we go ahead and do it.

Because many people say, that man is illumined, that woman is illumined, he has the Holy Spirit, whatever he tells you, do it — and that is a mistake.

Do not be quick to hand out certificates; do not be quick to believe this one and that one. You need an inner assurance that it is so. If you do not have that inner assurance yourself, do not rush. Keep asking. Keep entreating. Not praying — entreating. We do not frame a formal prayer to Christ. Supplication. We are in no position to present ourselves and pray. Supplication.

We should feel small before Him, and we should plead with Him. Then this humility, this crushed and broken heart, is exactly what makes us of use in the eyes of God. And God has countless ways of doing it: He can light up a red light for us and tell us no, and He can light up a green light for us and tell us go ahead, you are free. He has the power to do it.

And so from this He leaves us the lesson that we are prone to fall, and that unless we have the special grace of the Holy Spirit which He asked for, it is not easy for us to stand firm. After all, falls are so easy that even Paul was alarmed and said, “Take heed, for let him who thinks he stands beware lest he fall.”

It is easy for a man to fall in a fraction of a second. And Satan, who is a craftsman at this, a person of eight thousand years with enormous experience, as you can well understand, you can see what he is able to do to a man and how he can bring him down.

Moving on to verse thirteen, he speaks and he sets out a condition. If You give me a guiding Spirit and I am strengthened, then: I will teach transgressors Your ways, and the ungodly shall return unto You. Here is another obligation that a person ought to feel.

The grace given to a person—this spiritual treasure, this gift—is not given for that person alone, but also for all those who will cross their path. People do great harm to themselves, and more broadly to their fellow human beings, when they do not prepare themselves and offer themselves to God, so that He may make use of them and, through them, save others by enlightening them.

It is not enough for me to come to know God; I must give myself over to God with humility, in such a way that God can use me to help others as well. Paul, remember what he wrote to Timothy: these things I am telling you, do not keep them shut up inside you, do not hide the talent, do not lock it away within yourself.

Commit them to faithful men, who will be able to teach others also. Do not keep them; tell them to someone else as well. And that person will tell them to someone else. And it is in this way that the good news of the Gospel of God is spread.

So here David takes on a responsibility in exchange for what he is asking. If You strengthen me with a guiding Spirit, I will be steadied. And I will steady someone else; I promise You that. So help me to stand. This is what he is saying, and it fits together in sequence. Someone might say, can I really do that? What could I hold on to, and what could I do? Well, if you yourself take hold of the rock, of the quay, of the rock of ages, then you can also hold someone else close to you. You have seen whole ocean liners; they cannot hold their position unless they take a line ashore and tie themselves to the quay. That is how they are made fast.

And the same goes for small boats, and for other vessels of various kinds; that is how they hold on from the shore and secure themselves. Of course they also drop the anchor into the sea. The Christian, though, does not drop his anchor downward; he casts it upward.

Because that is what Paul says: we have our anchor in heaven. He does not drop it down; the ship does not drop its anchor into the depths either,

the anchor—just as we must not cast the anchor of our security into ourselves. We must hold fast to Him and draw our strength from Him. If, then, you keep even one little boat tied to the rock, another boat can be tied alongside it, and then another, and still another. In a certain sense, that is how this matter works as well. It is an obligation we have toward others, a treasure God gives us not to bury, not to keep for ourselves, nor to...

so that we may make use of it for gain, for spreading the word and for the salvation of other souls. A person ought to feel this obligation inside him: what he has, he must give outward, put it into circulation, let it multiply.

And at the same time he ought to feel guilt if the gift was given to him and he left it and let it stagnate. Here David asks: give it to me, and I will teach transgressors Your ways. Those who live outside the law, who have wandered off the right road, those transgressors are the ones I will show the way to.

But give me this Spirit, so that I can be steadied, and so that I can pass it on and hold someone else up as well. And the ungodly shall return unto You. Let me help the ungodly become godly, as we were saying.

I remember that there's a story connected with this psalm. When Saint Nectarios was a little boy, his grandmother would hold him in her arms and they would pray together, and she would say this Fiftieth Psalm. And when she reached this particular point, little Anastasios, as he was then, would raise his little hand — like this — and cover her mouth, and he would say it himself: "I will teach transgressors Thy ways, and the ungodly shall turn back to Thee." It was as if he were making a prophecy — and that is exactly how it turned out. Hold on to that, if you like.

Of course, not everyone is fit to teach,

so people say. To preach is not for everyone; to teach is for everyone. It is one thing to come up here and raise your voice and fill the air with words. It is quite another to teach by your life, by the way you behave. The one is very different from the other.

It is not simply a matter of speaking, of standing up. I have no gift of speech. I cannot speak. I do not have the intellect to hold all this in my head and then mount a whole campaign, to carry it out to the world and keep two people there, if not standing then at least seated, listening to me.

But I can teach by my life. Our life ought to be an open letter, one that anyone can read at any moment. Our own life, and sadly the life of many religious people, is not like that. It cannot bear publicity; it cannot bear being exposed.

And so, when a person sees more than he hears, and has moved from a faith that comes by hearing to a faith that comes by seeing, then what happens? He stands guilty before that man. He is guilty.

The world has had its fill of words. It wants to see deeds. This life that you preach, that you profess, are you living it? And when you live it, then he will follow you. And then he will understand that what Christianity proclaims really can be achieved.

So there is a real need here. Now, when it comes to teaching someone else, or passing on to someone else truths that you cannot convey out of your own resources, there are always many ways. You can pass the truth on by preaching to another, that is, by teaching another, by reminding another, and also through something in print.

You can buy a book that suits someone exactly, and send it to them anonymously. Not, "Hey, read this!" No.

No, my dear, read this. No—send it anonymously, without even signing it; send it anonymously. Nowadays, with the means available, you can get a recording of a spiritual talk and send it anonymously to someone. Out of pride, he may not read it; he may tear it up or throw it away somewhere. But the time will come when someone else will pick it up. Nothing is ever wasted. And if someone sends the Gospels back, send them to him again.

You never know when that soul will finally yield. So you have to bombard it beautifully. And when you are about to send it, kneel down and say a prayer before you go to post it, before you put it in the mail.

Lord, take it Yourself and carry it there, I beg You. Let Your Holy Spirit go on ahead and speak good things to those souls I am sending it for. It is not mine. I have no eloquence of my own. I have five drachmas. I will go without a sweet, I will not eat it. I will not buy a bread ring today. I will not buy this or that. And I will send it, so as to teach, so as to pass on to others words that I myself do not even know.

If you heard that a single copy of the Scriptures went round to ninety-five houses in one village, because there was no other copy there, what would you say? That the village ought to have had ninety-five copies. And yet one single copy made that whole round. Because there were no others. People are thirsty, and today above all there is a real need for this to be put into practice.

There are many people living on lawless paths simply because there is no one there to take them by the hand. There is no one to be found to guide them. Today a blind man got off in front of me at the bus stop. He could not see, and he was walking straight through the water, in the gutter.

The man was walking right through the drainage channel, stepping into the water as he went. He could not see, and he kept walking through the water. So I went over and spoke to him. I said, “Excuse me, please give me your hand so I can help you up. You are walking in the water.”

"Thank you very much," he says to me. Now suppose I go to somebody else, somebody who is walking through the mire, just to have a word with him, to tell him. He will curse me out on top of it. His pride may not let him admit it.

But later on it will convict him, he will remember it, the Holy Spirit will do the work. My obligation is to sow; God will send the rain, God will bring the spring, and I will do the rest. But we hold back — who am I? That is the priests' job, that is the preachers' job. You understand?

So let us keep this in mind, what he says here: I will teach transgressors Thy ways, and the ungodly shall return to Thee. The next verse is in much the same spirit, the fourteenth verse of the same psalm.

Here he says this: Deliver me from bloodguilt, O God, the God of my salvation. If you notice, in many places he says God, God, the God of my salvation. That is, he presents himself before Him utterly crushed. He has given offence, he feels guilty, and plainly he is ashamed to lift his eyes to heaven.

Clearly, 'Deliver me from bloodguilt, O God' — he means the murders. Generally speaking, when we talk about blood that has been shed, it cries out, it shouts. Just as God said to Cain: 'Your brother's blood is crying out before me.' His blood cries out, it demands vengeance, as people put it. So he admits, then, that he shed innocent blood.

"Deliver me from blood-guiltiness, O God." And he is asking not to be left standing at the bare letter of it. God has put away your sin. Yes, but I want more than that: deliver me, cleanse me, cleanse me, from blood-guiltiness, O God, Thou God of my salvation. Here again the words are prophetic, spoken about Christ, because the only one who cleanses us from every sin is Christ, through His blood. The blood of Jesus Christ cleanses us from all sin.

The blood of goats and calves does not cleanse us from all sin. Quite the opposite. It is the blood of Christ that saves — God's salvation for man comes through Jesus. And so once again he is speaking about this very subject.

And he speaks from the heart: O God, my God — a kind of pleading that overflows its measure. When a man is crushed, that is how he comes before God. He does not come with pride, dry and cold, the way so many of us come.

We simply do our duty; we read Compline without shedding a tear, we read Matins. Or we say a set of the Salutations, a portion of it, but with no feeling, with no real sense of our guilt.

In any case, we must know that it is the blood of Jesus that cleanses us. There David asks God, through salvation, to cleanse him from the blood he had shed—the innocent blood of that holy man—and, in cleansing him from that blood...

From the blood, granting him a governing spirit, as you heard mentioned earlier. And when God teaches him what He wills, then his tongue will be loosed: “My tongue shall rejoice in Your righteousness.” My tongue will be opened—but we also say, “his heart rejoices.” Otherwise, the tongue will not be able to speak beautifully and well.

Good feelings toward God — if they do not well up on their own from within, then they have to come from somewhere. "My tongue shall rejoice in Thy righteousness." That is to say: my tongue will be made glad at the good news of Thy righteousness, O Lord.

A man is set free and a man rejoices when he is acquitted, when the sentence is lifted, when the sin, the wrong, is taken out of the way. And he asks to be given that assurance, because whoever is not set free will not be justified; he has to be set free in order to be justified.

When a person is baptised, at one moment the priest says: You have been baptised, you have been chrismated, you have been sanctified, you have been justified.

What does it mean, you have been justified? He had been unjustly put to death because of the Fall, because of ancestral sin. He himself had not sinned, since he had not lived long enough to sin. Unjustly, in that case, he bore death upon himself. He is called the drakos or the drakoula.

Now he has been justified.

So the One who justifies the ungodly, as Paul says elsewhere, is Christ — and it is the strangest thing of all.

We human beings justify only the godly, and we condemn the ungodly. Christ justifies even the ungodly, so long as the man wants it, so long as his intention is good. Him too He justifies. He puts him to good use. He lifts him out of the dunghill, He raises up the poor man, He brings him up.

There is a passage in the Old Testament which the New Testament also quotes, and you will find it in the twelfth chapter of Matthew, if I remember rightly: a bruised reed He shall not break, and smoking flax He shall not quench — smoking flax He shall not quench — until He brings it through to victory.

And what is this, do you know? It is the soul of man. Imagine a reed lying in the road, and a car has gone over it, or a cart. Can you go and take hold of that reed and set it upright again? It will not stand. It will snap.

Suppose the soul is in such a wretched state, as crushed as that reed — a bruised reed and smoking flax — and suppose it is fouled by sins, carrying such a stench from sin that the very sight of that soul catches you in the throat. It is like what happens in the village with the oil lamps: the flame has gone out, and all that is left is that charred wick, and it gives off an acrid smoke that catches you in the throat.

Even if a man's soul is as filthy as that, He will bring it through to victory. He does not put it out. He will go and breathe on it in His own way, through the Holy Spirit, and He will bring that soul back to life, and it will be made new again, and it will be counted worthy.

That is the sort of thing God is saying to us here.

And so, I say, a person rejoices; an inner joy takes root within him, and he is set free when he understands and feels that the matter of his sins has been put in order, that his case has been settled. How would a man condemned to die feel if he learned that he had been granted a pardon?

How does he feel? Does he feel badly? Or is he ready to jump out of the window for sheer joy? Something like that. And that is merely human, merely of the flesh, not spiritual. But no joy, no sorrow, no pang of conscience can a man feel in the measure he ought to feel it, unless the grace of God shows him either his own filth or his own restoration.

The only One who can show a man exactly where he stands, the true condition of his soul's health, is Christ. That is why in the service of the Doxology we say: In Thy light shall we see light.

A man can understand nothing — neither his own guilt, nor his own position, nor whether he is standing well — on his own. So let him always pray in humility and ask Christ to arrange everything that follows.

As for himself, let him want to see only his own falls. Whatever is said to be good in him is not good as coming from him. Because it is good through the Lord, it is through the Holy Spirit. He has no claim on it.

It is only by grace that God will credit it to his wages tomorrow. These are lofty matters, and most of us have not reached them yet, because we stop at the outward form of Christianity and not at its essence, at the praxis of Christianity, the active ascetic life.

Moving on to the fifteenth verse of the same Psalm, he says to the Lord again: O Lord, Thou shalt open my lips, and my mouth shall declare Thy praise.

Perhaps it has two aspects. Open my mouth, so that I may sing Your praises and glorify You. I do not know what to say. Should I use the words I say elsewhere? “Bless the Lord, O my soul, and let all that is within me bless His holy name. Bless the Lord, O my soul, and forget not all His benefits.” Or the words, “Let everything that has breath praise the Lord”? Broadly speaking, this is how it is interpreted.

This has two sides to it.

Then comes his joy when he realizes that the Lord has now cleansed him. But there is another aspect as well: “O Lord, open my lips, and my mouth shall declare Your praise.” We too can apply this to ourselves, asking the Lord to open our mouths so that we may speak the truth wherever it needs to be spoken, because we must confess that…

This is true. Many people are not equipped to hold their own in a discussion with a heretic, a dissenter, or whoever it may be. Yet circumstances sometimes unfold in such a way that they find themselves drawn into such a discussion.

They found themselves somewhere together, words were spoken, he took a position, he answered, and he completely overthrew the others, or their arguments, and everyone was amazed. But if you ask the man himself afterwards, what did you say, can you tell me? — he cannot remember what he said. What happened in that case?

He opened his mouth; the Lord spoke, the Lord gave the answer — and the man himself remembers nothing. This goes together with that other line the Psalmist says, "I will teach transgressors Your ways," and so on. If we put the two together, we see that it is the Lord who does the work through us; we are not the ones doing it.

And never be afraid, if you have humility, to beg the Lord to give the answer at the moment you need it. I remember one small incident that comes to mind just now. One of our own people — he may even be among us here tonight — found himself facing a Protestant, who sat there quite comfortably speaking against the Most Holy Theotokos, saying she is not holy, that it is impossible for the All-Holy to be holy, and certainly not All-Holy in the way we Orthodox call her; and where did we get the idea that the Most Holy Theotokos is holy and that we should receive her in that sense? She was a woman, she was a Mary, as they put it — not the woman, not the Virgin, but one virgin among many, one woman among many.

The truth is that this man of ours was untrained in such matters. But it struck him as so evil, and he felt so guilty, while the others went on talking, and in a serious and heated tone at that. He could not follow them, so he turned inward to himself and began to beg the Lord, saying within himself: Lord, I cannot say anything about my mother and about Your mother.

“How can your mother not be holy, the way these men are saying, just because Scripture doesn't mention it?” And at that very moment he hears a voice within him saying: “How is she not holy? Say it to this gentleman.”

Doesn't Scripture say about Peter that they were found on the holy mountain? Peter, James and John — the Transfiguration took place there. Ask him: which mountain does Scripture call holy? And if the mountain is holy because Christ set His foot on it, how is His mother, who carried Him nine months inside her, not holy?

And so he too opens his mouth, like Balaam's donkey, and answers him and says: which mountain does Scripture call holy? He says, Tabor. And why is it called holy? Because, he says, the Lord walked on it. And where He walked, the mountain is holy, the soil is holy, the stones are holy.

And the one in whom He stayed nine months, the one who nursed Him — she isn't holy, is that it? You ox! And our own people, bless them, took heart at that, and of course they picked it up and used it as an argument themselves — but the other man was left with nothing to say, and off he went. He didn't know how to answer, and yet he answered him; because he asked Christ to give him a word at that very moment, so that he too might have a word to say.

Not so that it would be credited to his own account, because he was not the one who said it. Think of the greatest confession of all, the confession Peter made, when our Christ asked: Who do men say that the Son of Man is? And they answered — I do not know what the others said.

And when He asked, “But who do you say that I am?” Peter answered, “You are the Christ, the Son of the living God.” And Christ calls him blessed—not because Peter said this on his own, but because God had counted him worthy to speak through him.

How was he able to speak this truth? “Blessed are you, Simon Bar-Jonah, for flesh and blood has not revealed this to you.” You are not blessed simply because what you said is true, but because it was not you who spoke it. You were counted worthy to become an instrument, a means by which My Father could proclaim a truth—an eternal truth—which the whole world needs in order to be saved. If, then, a person wished to...

If one were to reflect on these opinions and thoughts, one would have much to say. Of course, not everyone is a teacher, nor is everyone a prophet; but everyone can become a Christian. They too can place themselves at God’s disposal, so that a person may be used by the grace of God to give an answer, because God watches over us and desires the salvation of all people.

Here at Agia Dynami, fifteen years ago, a university professor came to attend the service, to venerate, to light a candle.

And while he was there he sat down and struck up a conversation with an elder who was there, a priest. This priest was unlettered, but he was a confessor. He had the grace of the Holy Spirit and he helped the faithful a great deal.

I do not know how the conversation came around to it, but he said to the professor, “How will you spend these holy days? Are you spiritually prepared? Have you been to confession?” Of course, he did not know that the man was a university professor of theology. The professor asked him, “Are you a confessor, Geronta?” “I am,” he replied. “Well then, I have something I would like to tell you.” “Come,” the elder said.

And they sat down there on a stool and talked.

Have you finished, the priest says to him. He says, I have finished. Is there nothing else? He says no. Nothing at your work? I do not know — is there anything there you stumble over? What sort of work do you do? He says, I am a theologian, that is my field.

He says, do you perhaps stumble over something there, some point of doctrine that you do not believe? Because most of you preach, he says, and you do not believe.

It's true, there is one thing I've left unresolved inside me. Yes, sir — but it's unresolved inside me on a point of doctrine; that is, I can't take it in, I can't bring myself to believe it. And he says, 'What is this thing? May I hear it?'

He says: "What good would it do for you to hear it? This is a matter for educated people, for scholars. These things just don't get resolved, let's be honest. You may have the grace to hear confessions, but not to resolve this for me, not to give me an answer to my question."

“My question.” “Go on,” he said to him, “tell me your question.” But the man would not tell him, because he thought he would be wasting his words. “What can I tell you? What do you know about such doctrinal matters?” “Tell me as well,” he replied. “After all, Balaam’s donkey spoke—is it not written that it spoke? And did not Saint Charalambos’s horse speak? Of course it did. Did not the deer of Saint Artemios speak—or whatever that saint’s name is?” Well, the saint I am speaking of is commemorated on the twenty-fourth of March.

Make a note of that and go look it up. This man, he says, went to the public prosecutor and reported some wrongdoing. Well, in any case, out of embarrassment, or whatever it was, he finally told him. And what was this doctrinal question that he couldn't resolve? Here it is, he says.

And the priest says: it is like this, and this, and this, and this, and this.

The professor falls at his feet. He throws his arms around his feet. He kisses his feet. He kisses his hands. And the priest says, get up.

Thank you very much. I have put this to bishops, I have put it to priests, I have discussed it with colleagues, and no one ever resolved my difficulty. It was Christ who resolved it for you just now, the priest says; I did not resolve it for you either.

I asked the priest myself, since we used to talk about these things. I said to him, what did he say to you? How would I know, he says to me, what he said to me. And what did you say to him? What do you mean? How would I know, he says to me, what I said to him.

"You don't know anything?" "I do know," he says to me. "What do you know?" "That he spoke to me and I spoke to him. It's only what he said to me and what I said to him that I don't know." That was his answer.

Do you understand? Let me tell you another one of my own, something that happened to me up at the Sotiria Hospital. It was there that I answered an educated intellectual. He held forth for ten minutes, and I said three words to him, and he took the people he was with and walked out of the hall.

What he said to me, I have no idea. I don't know. I know only one thing: the whole time he was talking, I was standing there leaning against the radiator, on the third floor of the seventh clinic at Sotiria, the Galli wing, propped up like this, and I was saying to Christ — I said to Him, now, Boss, we're in a real mess here. I was saying it all inside myself.

"What is this man saying with his theories about justice and all the rest of it? I'm completely in the dark," I told Him. "So, if You think it right, for the sake of these people who came here, that they should not lose their faith, because they take him for the educated one, and they will listen to him and they will listen to me, tell me what to say. Otherwise I resign. The shame will be Yours. I came, and that's all I could do."

He finished. "Are you done?" I say to him. "Yes," he says to me, "people never believe anyway." I said, I will answer. And I give this gentleman his answer. And he gets up and takes his companions, and they file out past us.

Right in front of us, they opened the door and went out into the corridor. We continued our conversation. What he said to me and what I said to him, I do not know. I know what he said to me and what I answered him. But what he said to the other man and what I said to him, I do not know. These, then, are things I have seen in practice—I who am telling you about them. I am sharing them with you from my own personal experience. If you give yourself to God and have even a little philotimo within you—if you feel that the person leaving at that moment is your savior, your Most Holy Theotokos, your mother, or your Saint—God will open your mouth. He will open it, and it will become a reality.

It is true, what the psalm says: "O Lord, Thou shalt open my lips." You open them for me, because I will not open them on my own.

Jeremiah was sent out too. I don't know if you have read it. God sent Jeremiah. "I'm not going," he says. "Where am I to go? I am only a child." "Do not tell Me that you are small," God says to him. "I am the One who is asking this of you." And God puts His own hand on Jeremiah's mouth.

You will go, He tells him, to tear down; you will go to demolish; you will go to dig up and to plant again. It is you I want. I Myself will put the words in your mouth. Do you understand? But we hold back out of embarrassment, because this man speaks, and that man speaks — there's the educated one. He may well have the education, and yes, we do respect education.

But he cannot make his way through In any case, the next words are these: "For if Thou hadst desired sacrifice, I would have given it; with whole burnt offerings Thou wilt not be pleased." If You wanted sacrifice, he says, I could easily have given You that, goats and calves and the rest.

I am ready enough for that, but You were not pleased with those things; You do not want them. You wanted something else. And here he makes a prophecy about Christ, just as it is set out in the letter to the Hebrews: "Sacrifice and offering Thou hast not desired; goats and calves Thou hast not desired. Behold, I will come, I will take a body, and I will come down."

And that is exactly what God went on to do. It is enough for a man simply to offer his willing intention, and God will help him in these things. And to close, at the end David says what the true sacrifice to God is: "A sacrifice to God is a broken spirit."

That is where you must begin. Even if you bring God a sacrifice, if you do not bring it with a broken spirit, it is not accepted by God. Whatever sacrifice you may offer, the thing that moves God is whether you are humble in your inner disposition.

That is what disarms God. And this is why he says, "A heart that is broken and humbled God will not despise." He will not despise it, which means He does not turn away from it. Because when God despises someone, that is when God turns His face away from that person.

That is the serious matter here. And then he goes on to speak about Zion, about the Church and so on, and about how the Babylonians had ruined it. He offers a prayer: "Do good, O Lord, in Thy good pleasure unto Zion." That is, help Zion, do good to Zion, "and let the walls of Jerusalem be builded." He prays and pleads that the walls of Jerusalem be built up again, the walls that the Babylonians had torn to the ground.

"Then shalt Thou be pleased with the sacrifice of righteousness, with oblation and whole burnt offerings." Then, he says, You will accept the sacrifice and Your righteousness, O Lord. By "oblation" he means the offerings that people bring, and so these sacrifices are made.

"And then shall they offer calves upon Thine altar" — whole calves, that is, not merely portions that they will roast. Whole burnt offerings will be given entire, when, in answer to my prayer, all of Zion and Jerusalem is restored.

These, more or less, are the words David spoke after his fall, and our Church regards them as so serious and so instructive. I said it earlier in passing and I say it again: we meet this psalm at every turn.

Whatever service we begin, we begin with "Have mercy on me, O God." So He wants mercy and not sacrifice, as David himself says in another place. And therefore I pray that through his intercessions we too may receive mercy; but that will depend on us, on whether we have a heart that is broken and humbled.

And this I wish for one another and for all. Amen.

Και απόψε το βράδυ με τη χάρη του Κυρίου θα κάνουμε τη συνέχεια των τεσσάρων άλλων ομιλιών που είχαν σχέση με την πτώση του Δαβίδ και με τον Πεντηκοστό Ψαλμό, όπου εκ των υστέρων ο προφήτης αυτός μας άφησε και η Αγία μας Εκκλησία τον έχει θεωρήσει τόσο σοβαρόν, όπου καθημερινώς και σχεδόν σε όλες τις ακολουθίες τον επαναλαμβάνει.

Και έχω πει επανειλημμένως και κατά κόρον, εμείς οι οποίοι το ξέρουμε απ' έξω, δεν ξέρουμε από μέσα τι λέγει. Γι' αυτό με τη βοήθεια του Κυρίου και τις πρεσβείες του Προφήτου να το συζητήσουμε και πάλι το θέμα αυτό, προχωρώντας πιο κάτω από εκεί που σταματήσαμε προχθές, όσοι ήμεθα μαζί.

Από τις σημειώσεις μου εδώ βλέπω ότι ευρισκόμεθα στο 12ο εδάφιο του Πεντηκοστού Ψαλμού. Και συγκεκριμένως εκεί που παρακαλεί τον Θεό, λέγοντάς του: Απόδος μοι την αγαλλίαση του σωτηρίου σου. Δηλαδή έχασε την αγαλλίαση εξαιτίας αμαρτίας.

Η αμαρτία είναι ένα ξένο πράγμα στον άνθρωπο. Δεν είναι δυνατόν ο άνθρωπος να αμαρτάνει και να μην έχει ταραχή. Συνηθίζει βέβαια, όπως ο ναρκομανής. Ο καθένας μας θα πρέπει να θυμάται όταν πρωτοάρχισε να αμαρτάνει, πώς αισθανόταν, τι πληροφορίες και τι ανησυχία είχε από τη συνείδησή του.

Συνείδηση, αυτή η οποία πάντοτε υπενθυμίζει στον άνθρωπο το «ουκ έξεστί σοι», δεν σου είναι συγκεχωρημένο αυτό που κάνεις, θορυβεί τον άνθρωπο, ελέγχει τον άνθρωπο, και ο άνθρωπος δεν έχει ηρεμία και ησυχία, δεν έχει πλέον αγαλλίαση.

Μια σκοτεινιά, μαύρη κατάσταση, ένας έλεγχος καθημερινός, νυχθημερόν, χωρίς να μπορεί να τον αποβάλει ο άνθρωπος. Διότι κάποιον σύντροφο μπορεί να τον αφήσει, κάποιον άλλο πειρασμό μπορεί. Αλλά αυτόν το οποίον έχει σχέση με τη συνείδησή του, δεν μπορεί.

Δεν μπορεί να την αποβάλει ο άνθρωπος τη συνείδηση. Αν ο κόσμος δεν του κάνει, κλείνει την πόρτα. Αν ο Άλφα δεν του κάνει, του κλείνει το τηλέφωνο. Αν, αν, ναι· αλλά τη συνείδηση όμως δεν μπορεί ο άνθρωπος να την αποβάλει.

Ζητάει λοιπόν, σαν να του λέγει: εγώ μετενόησα. Απόδος μοι λοιπόν τώρα ξανά την αγαλλίαση του Σωτηρίου Σου. Το Σωτήριον, εν γενικές γραμμές πλατύτερα, είναι αυτός ο Χριστός. Ας ομιλεί τότε ο Άγιος χίλια χρόνια προ Χριστού, όμως είναι αυτός ο Χριστός.

Το Σωτήριον του ανθρώπου και το Σωτήριον του Θεού, που έστειλε εις τον κόσμο, είναι αυτός ο Χριστός. Προφητικό σαν αυτό να ζητάει, διότι κι αυτός ο Δαβίδ δια του Χριστού εσώθη. Δεν εσώθη αφ' εαυτού του, δεν εσώθη απ' τη δικαιοσύνη του, γιατί κανένας άνθρωπος στην Παλαιά Διαθήκη δεν εσώθη.

Ζωοποιήθησαν όσες ψυχές ευρέθησαν στον τάφο και δέχτηκαν το κήρυγμα του Χριστού και του Ιωάννου που κατέβηκε στον Άδη,

και στον Άδη, όπως η Εκκλησία μας μας υπενθυμίζει και λέγει, «και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος», που τους ζωοποίησε εκεί. Εδώ, λοιπόν, τον παρακαλεί μέσα σε όλα τα άλλα: «Απόδος μοι την αγαλλίαση του σωτηρίου σου». Αυτό εν σχέσει με την αμαρτία και με την ηρεμία και με την ησυχία και με τη γαλήνη της ψυχής του ανθρώπου. Αναφορικώς με το χάρισμα του Πνεύματος του Αγίου, δεν είπε το ίδιο, «απόδος μοι»· είπε «το πνεύμα».

Το Πνεύμα Σου το Άγιον μη αντανέλης απ' εμού, δεν του το είχε αφαιρέσει παρότι ημάρτησε. Βλέπετε, ενέργειες του Θεού και τότε υπήρχαν και σήμερα υπάρχουν. Πολλοί άνθρωποι αμαρτωλοί το χάρισμα δεν το χάνουν, και μάλιστα όταν είναι μέσα στο πλαίσιο του κλήρου.

Δεν χάνεται από την αμαρτία, δεν αφαιρείται. Αυτό ποτέ μην σκανδαλιστείτε και ποτέ μην μείνετε μακριά από κληρικούς, που όχι από αυτούς που κατηγορούνται αδίκως, αλλά από αυτούς που εσείς ίδιοι τους βλέπετε να αμαρτάνουν. Σαν να μην γίνεται τίποτα για σας.

Αυτός θα έχει πάντοτε τη χάρη να σας αγιάζει, αρκεί να θέλετε να πάτε, αρκεί να θέλετε να δεχτείτε. Η ιερωσύνη δεν αμαρτάνει. Ο θείος Χρυσόστομος λέγει: «Οὐ πάντας χειροτονεῖ ὁ Θεός, ἀλλὰ διὰ πάντων ἐνεργεῖ».

Και επιμένω στο σημείο αυτό, διότι πρέπει να διαφωτιστεί ο χριστιανός. Και μάλιστα στις ημέρες μας, διότι οι ημέρες που διερχόμεθα είναι ημέρες πολύ πονηρές, κοιτάνε να μας σβήσουν και ό,τι έχει μείνει υπόλοιπο.

Και σας είπα ένα βράδυ που ομιλούσα σε ένα άλλο θέμα αυτό που είπε ο Αγαθάγγελος. Ο Αγαθάγγελος γράφει το 1200 και γράφει προφητικώς για τη Γερμανία και την οικτίρει, διότι έδιωξε τον Κλήρο. Προέβλεπε τον Κλήρο, προέβλεπε τον Προτεσταντισμό που θα ξεκλήριζε τον Κλήρο, και γράφει προφητικώς και λέει: Ουαί σοι Γερμανία, διότι απέλυσες, έβγαλες από τη μέση τον Κλήρο και σταμάτησες δηλαδή να έχεις επικοινωνία με τον Ουρανό.

Ο κλήρος, είτε το θέλουμε είτε όχι, αγαπητοί μου, είναι ο συνδετικός κρίκος της γης με τον ουρανό. Δεν ωφελεί να χτυπιόμαστε κάτω, ό,τι κι αν κάνουμε εμείς. Είναι η γέφυρα, είτε μας αρέσει είτε δεν μας αρέσει.

Μακάρι να είναι χρυσή, μακάρι να είναι μαλαματένια, μακάρι να είναι πέτρινη, σιδερένια και λοιπά, μα και από ανεμόσκαλα να είναι και σκουριασμένη να είναι, εμείς να τη χρησιμοποιούμε. Εκεί για το προφητικό χάρισμα είπε μία ανταναλήψα που άφησε το μου σε παρακαλώ και του το έχει αφήσει προφητικός.

Εδώ όμως για την αγαλλίαση, το ρίγος της ψυχής του, ζητάει ξανά να του τη δώσει. Είχε θορυβηθεί, δεν αισθάνεται καλά, παρότι πήρε τη διαβεβαίωση ότι ο Κύριος παρεβίβασε το αμάρτημά σου, εντούτοις όμως δεν ησύχαζε.

Και αυτό το παρακαλεί· αυτό είναι δυνατόν να το έχουμε κι εμείς, και συμβαίνει σε πολλούς ανθρώπους, και μάλιστα στους ανθρώπους που υπήρξαν βαρυποινίτες. Τους ακούμε πολλές φορές και λένε ότι πρέπει να πάω να κάνω μια καθαρή εξομολόγηση, και ξέρουνε πράγματα τα οποία τα έχουν εξομολογηθεί, εντούτοις αισθάνονται μια ανασφάλεια, παρότι εξομολογήθησαν, παρότι άκουσαν ότι είναι συγχωρημένοι, και πάλι μέσα τους αισθάνονται μία θλίψη για μια κατάσταση την οποία δεν έκαμανε καλώς.

Κάτι παρόμοιο τέτοιο συμβαίνει και στην περίπτωση αυτή. Και όσο ο άνθρωπος καθαρίζεται και έρχεται κοντά στο Θεό, τόσο περισσότερο νιώθει ένοχος σε σχέση με εκείνα τα οποία έχει κάνει, παρότι του έχουν χαριστεί.

Αυτή είναι η ψυχοσύνθεση. Αυτή είναι η κατάσταση του ανθρώπου. Και θέλει ο άνθρωπος, πώς να σας πω, υπογραφές και σφραγίδες με τα δύο χέρια του Θεού, για να ηρεμήσει, να ησυχάσει. Παρότι λοιπόν είχε πάρει τη διαβεβαίωση αυτή από τον Νάθαν τον Προφήτη, ότι «Κύριος παρεβίβασε το αμάρτημά σου», «σου το συγχώρησε», το ζούσε ανεξαρτήτως της τιμωρίας που θα υφίστατο.

Θα πεθάνει το παιδί και τα διάφορα. Το νόθο αυτό που έχεις, για να μην βλαστεί, αν το βλέπει ο κόσμος και βλαστημείται ο Θεός, εντούτοις εδώ στη συνέχεια ο ίδιος δεν αισθάνεται καλά μέσα και τον παρακαλεί, απόδος μοι, του λέει, την αγαλλίασιν του σωτηρίου σου.

Και πνεύματι ηγεμονικώ στήριξόν με. Πνεύματι ηγεμονικώ στήριξόν με. Δηλαδή το ηγεμονικό πνεύμα είναι κάποιος που ηγεμονεύει, που προΐσταται, που διοικεί εδώ. Εδώ, αυτό ζητάει, μια ειδική χάρη του Πνεύματος του Αγίου να αναλάβει δυναμικά τη σάρκα του και το θέλω του.

Διότι αυτός αδύνατος ον έκαμε αυτά τα οποία έκαμε. Με αυτό βγαίνει σε μας κατ' επέκταση ότι ο άνθρωπος δεν πρέπει να έχει εμπιστοσύνη στη δύναμή του. Εγώ θα... όχι, με τη χάρη του Κυρίου θα... Ποτέ ο άνθρωπος να μην επαναπαυτεί στις δυνάμεις του.

Εδώ ο προφήτης ζητάει ειδική χάρη από το Θεό, ηγεμονική χάρη να μου δώσεις. Ένας να με αναλάβει και να με κυβερνήσει, να διευθύνει τη σάρκα μου και τις σκέψεις μου. Και πράγματι υπάρχει, αν διαβάσει κανείς τα χαρίσματα του Πνεύματος του Αγίου, θα βρει αυτή τη λέξη, ηγεμονικό πνεύμα.

Διότι ο άνθρωπος αμφιταλαντεύεται. Σάρξ εν συνδυασμώ με τον διάβολο είναι μεγάλο όπλο κατά της ψυχής του ανθρώπου.

Παράδειγμα δεν είναι τόσο στην πτώση όσο και στα γεγονότα του Υιού. Και εκεί ο σατανάς εν συνδυασμώ με την Εύα

επετέθησαν του Αδάμ και τον πήραν με το μέρος τους. Και στην περίπτωση του Ιώβ, παρότι ο Σατανάς είχε ελευθερία να φονεύσει την κυρία Ιώβ, δεν την εφόνευσε από υπολογισμό και την εκράτησε και επετέθη στον Ιώβ εκ των υστέρων.

Δεν είναι μικρή η δύναμη της σαρκός εν συνδυασμώ με τον Σατανά. Αυτή καθεαυτή η σάρξ ούτε καλό είναι ούτε κακό, εξαρτάται πώς θα χρησιμοποιηθεί, από ποιον θα οδηγηθεί, τι δύναμη έχει αυτή η ψυχή την οποία φέρει μέσα η σάρξ.

Εδώ λοιπόν ο Άγιος είδε το ληστρικόν του εαυτού του και ζητάει, όχι σε με, δώσ' μου, στείλε μου, χάρισέ μου μια δύναμη, ένα πνεύμα να με αναλάβει, να με κυβερνήσει, θέλω οδηγό, θέλω κάποιον στο κεφάλι μου.

Και όλοι αυτοί οι οποίοι έχουν πνευματικό οδηγό νιώθουν ασφάλεια, διότι πάντοτε κρύπτονται, φυλάσσονται, οδηγούνται από τη γνώμη του πνευματικού τους. Το παίρνουνε του πνευματικού τους το θέλω, αυτό θα κάνεις και λοιπά, σαν να είναι από τον Θεό.

Και αν νιώθουν μια δύναμη τέτοια που μπορεί να τους πει πέστε στο γιαλό, θα πέσουν στο γιαλό με την ευχή του πνευματικού τους. Πολλοί από μας όμως εν τω εγωισμώ τους ή εν τη αγνοία τους δεν έχουν αυτή τη χάρη και κατά συνέπεια άγονται και φέρονται, βαθμολογούν τη γνώμη τους η οποία κατά 99% είναι επήρεια του σατανά.

Δεν έχει ο άνθρωπος το μέτρο, δεν έχει τη λυδία λίθο ο άνθρωπος για να διακρίνει πού θα είναι. Γι' αυτό πρέπει να σκεπαστεί κάτω από μια ομπρέλα που λέγεται πνευματικός, που λέγεται διακριτικός άνθρωπος, να μπορέσει να σταθεί και να οδηγηθεί σωστά.

Εδώ λοιπόν ο Άγιος ζητάει αυτή την ειδική χάρη από το Θεό, να του δώσει πνεύμα ηγεμονικό. Εγώ, στήριξέ με, γιατί, μα δεν βλέπεις ότι έπεσα; Δεν βλέπεις όχι ότι απλώς έπεσα, αλλά ότι συνετρίβη; Διότι οι πτώσεις του Δαβίδ δεν είναι τυχαίες. Δεν έπεσα εγώ, δεν έπεσε κανένας από εμάς, έπεσε ένας προφήτης, έπεσε ένας βασιλιάς. Έχει δύο χαρίσματα ο Δαβίδ, έχει χρίσμα βασιλικό και χρίσμα προφητικό.

Αυτό δεν είναι το ίδιο, το πταίσμα δεν είναι του ίδιου μεγέθους στα μάτια του Θεού, του δικού μου ή του δικού σας εν σχέσει με του Δαβίδ. Εξαρτάται ποιος πέφτει. Και ζητάει αυτός ο οποίος συνετρίβη τώρα, ζητάει από τον Θεό να τον κυβερνήσει, να τον αναλάβει.

Διότι είναι οι ειδικές δυνάμεις, να ξέρετε, που δίδονται από την χάρη του Πνεύματος του Αγίου εις την ψυχή, για να μπορέσει να σταθεί η ψυχή.

Βλέπετε και μας απειλεί ότι αυτό δεν θα μπορέσεις να το κάνεις, αυτό δεν θα μπορέσεις να το κόψεις, αυτό το κρεβάτι δεν είναι εύκολο να γκρεμιστεί, αυτή η πονηρία, αυτός ο τρόπος ο εύκολος του να κερδίζει χρήματα, δεν είναι εύκολο να αποδεσμευτεί ο άνθρωπος.

Γι' αυτό εδώ είναι ότι ζητάμε από το Θεό τη δύναμη να μπορέσουμε να επιτύχουμε εκεί που δεν μπορούμε εμείς. Στην περίπτωση λοιπόν αυτή αφήνει ένα μάθημα και για μας. Εμείς ζητάμε από το Θεό, το κραταιό λεγόμενο χέρι του Θεού, να μας οδηγήσει, ζητάμε στην προσευχή μας να προηγηθεί αυτός, ζητάμε τις σκέψεις μας να τις τοποθετούμε υπό τον έλεγχο το δικό του και έχουμε απάντηση έτσι χειροπιαστή ότι είναι πράγματι αυτός ο οποίος προσυπογράφει και έχει έτσι το θέμα και να το κάνουμε.

Διότι πολλοί άνθρωποι λένε ότι αυτός είναι φωτισμένος, αυτή είναι φωτισμένη, αυτός έχει πνεύμα Άγιο, ό,τι σου πει να το κάνεις, και είναι λανθασμένο.

Μη είστε εύκολοι να εκδίδετε πιστοποιητικά, μη είστε εύκολοι να πιστεύετε ένθεν κακείθεν. Πρέπει να έχετε εσωτερική πληροφορία ότι είναι έτσι. Αν δεν έχετε εσείς εσωτερική πληροφορία, μη σπεύδετε. Επιμείνετε να ρωτάτε. Επιμείνετε να παρακαλείτε. Όχι να προσεύχεστε, να παρακαλείτε. Δεν διατυπώνουμε προσευχή προς τον Χριστό. Παράκληση. Δεν έχουμε πρόσωπο εμείς να παρουσιαστούμε και να προσευχηθούμε. Παράκληση.

Να νιώθουμε μικροί μπροστά Του και να παρακαλούμε. Τότε η ταπεινοφροσύνη αυτή, η συντριβή αυτή είναι εκείνη που μας αξιοποιεί στα μάτια του Θεού και ο Θεός έχει μυρίους τρόπους και κόκκινο να μας ανάψει, να μας πει όχι, και πράσινο να μας ανάψει, να μας πει ελεύθερα. Έχει την δύναμη.

Εξ αυτού λοιπόν αφήνει εις εμάς το μάθημα αυτό ότι είμεθα επιρρεπείς και αν δεν έχουμε την ειδική αυτή χάρη που ζήτησε, του Πνεύματος του Αγίου, δεν είναι εύκολο να σταθούμε. Άλλωστε είναι τόσο εύκολες οι πτώσεις, που είχε τρομάξει ο Παύλος και έλεγε: προσέχτε, διότι ὁ δοκῶν ἑστάναι βλεπέτω μὴ πέσῃ.

Είναι εύκολο να πέσει ο άνθρωπος σε κλάσμα δευτερολέπτου, και ο σατανάς ο οποίος είναι τεχνίτης, ένα πρόσωπο 8.000 ετών με πείρα τεραστία, όπως καταλαβαίνετε, βλέπετε τι μπορεί να κάνει στον άνθρωπο και πώς μπορεί να τον βάλει να πέσει.

Προχωρώντας στο 13ο εδάφιο, λέγει, κάνει μια υπόθεση. Εάν μου δώσεις πνεύμα ηγεμονικό και στηριχτώ εγώ, διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Μια άλλη υποχρέωση την οποία πρέπει να αισθάνεται ο άνθρωπος.

Ο άνθρωπος, η χάρις, το κεφάλαιο αυτό, η δωρεά αυτή που δίνεται στον άνθρωπο, δεν δίνεται μόνον διά τον άνθρωπο, αλλά δίνεται και διά τους υπολοίπους, οι οποίοι θα βρεθούν μπροστά στον άνθρωπο. Κάνουν μεγάλη ζημιά στον εαυτό τους οι άνθρωποι και γενικότερα στους συνανθρώπους, όταν δεν ετοιμάζουν και δεν δίνουν τον εαυτό τους στο Θεό, και Αυτός να αξιοποιήσει και δι' αυτών άλλους να σώσει, διαφωτίζοντάς τους.

Δεν είναι αρκετό εγώ να γνωρίσω το Θεό, αλλά να δοθώ στο Θεό με ταπείνωση κατά τέτοια έννοια που να μπορεί ο Θεός δι' εμού και άλλους να βοηθήσει. Ο Παύλος, θυμάστε τι έγραφε στον Τιμόθεο, αυτά που σου λέγω μην τα κρατήσεις μέσα σου, μην κρύψεις το τάλαντο, μην το φυλάξεις μέσα σου.

Παράθου ἀνθρώποις πιστοῖς, οἵτινες ἱκανοὶ ἔσονται καὶ ἑτέρους διδάξαι. Μη τα κρατήσεις, πες τα και σε έναν άλλον. Και αυτός θα τα πει σε έναν άλλον. Και κατά αυτή την έννοια διαδίδεται η καλή αγγελία του Ευαγγελίου του Θεού.

Εδώ λοιπόν αναλαμβάνει μια ευθύνη έναντι της υποσχέσεως. Αν με στηρίξεις πνεύματι ηγεμονικώ, στηρίξομαι. Εγώ θα στηρίξω κάποιον άλλον, σου το υπόσχομαι. Βοήθησέ με λοιπόν να σταθώ. Αυτό λέγει εν συνδυασμό και με τη σειρά. Μπορείς, θα πει κανείς, εγώ τι να κρατήσω εγώ και τι να κάνω. Αν πιαστείς εσύ από το βράχο, από το μουράγιο, από το βράχο των αιώνων, μπορείς και κάποιον άλλον να κρατήσεις κοντά σου. Έχετε ιδεί ολόκληρα υπερωκεάνεια, δεν μπορούν να σταθούνε εάν δεν πιάσουνε απ' έξω να δεθούνε στο μουράγιο. Έτσι στερεώνουν.

Αλλά και βάρκες ακόμη, και πλοία άλλα ανάλογα διαφόρων, έτσι εκ τοπίσεων κρατιώνται από εκεί και ασφαλίζονται. Ρίχνουνε βέβαια και την άγκυρα στη θάλασσα. Ο Χριστιανός βέβαια δεν τη ρίχνει κάτω την άγκυρα, τη ρίχνει επάνω.

Γιατί έτσι λέει ο Παύλος, εμείς την άγκυρα την έχουμε στον ουρανό. Δεν τη ρίχνει κάτω, ούτε στα βάθη του τη ρίχνει το πλοίο την άγκυρα,

την άγκυρα, όπως εμείς δεν πρέπει την άγκυρα της ασφαλείας μας να τη ρίχνουμε στον εαυτό μας· σ' αυτόν, από αυτόν πρέπει να κρατιόμαστε. Αν, λοιπόν, κρατείτε μία, έστω και μία βαρκούλα δεμένη από το βράχο, μπορεί και μια άλλη βάρκα να δεθεί κοντά, και μια άλλη ακόμη, και μια άλλη ακόμη. Έτσι, κατά κάποιον τρόπο, είναι και το θέμα αυτό. Είναι μια υποχρέωση έναντι των άλλων, ένα κεφάλαιο που μας το δίδει ο Θεός όχι να το θάψουμε, όχι να το κρατήσουμε για τον εαυτό μας, ούτε να το

να το εκμεταλλευτούμε διά πορισμόν, για τη διάδοση και για τη σωτηρία των άλλων ψυχών. Πρέπει να αισθάνεται ο άνθρωπος μέσα του υποχρέωση, αυτό που έχει να το δώσει προς τα έξω, να το κυκλοφορήσει, να πολλαπλασιαστεί.

Ταυτόχρονα δε ενοχή, εάν του εδόθη η δωρεά και αυτός το άφησε και λιμνάζει. Εδώ αυτός ζητάει, δώσε μου και εγώ θα διδάξω ἀνόμους τὰς ὁδούς σου. Τους αυτούς που ζουν παράνομα, που έχουν φύγει από το δρόμο το σωστό, αυτούς τους ανόμους θα τους υποδείξω εγώ.

Δώσε μου όμως εσύ το πνεύμα αυτό να μπορώ να στηριχτώ και να μπορώ να μεταδώσω και να κρατήσω και έναν άλλον. Καὶ ἀσεβεῖς ἐπὶ σὲ ἐπιστρέψουσιν. Τους βοηθήσω οι ασεβείς να γίνουνε ευσεβείς, όπως τα λέγαμε.

Θυμάμαι, σε αυτόν τον ψαλμό αναφέρεται ότι, όταν η γιαγιά του Αγίου Νεκταρίου τον είχε μικρό στην αγκαλιά της και προσεύχονταν μαζί και έλεγε η γιαγιά αυτόν τον πεντηκοστό ψαλμό, όταν έφτανε στο σημείο αυτό, ο μικρός τότε Αναστάσιος σήκωνε την παλάμη του κατ’ αυτήν την έννοια και της έκλεινε το στόμα και το έλεγε αυτός: «Διδάξω ανόμους τας οδούς σου, και ασεβείς επί σε επιστρέψουσι». Σαν να έκανε μια προφητεία· ούτως απέβη. Αυτό κρατήστε το, αν θέλετε.

Βέβαια δεν είναι του καθενός να διδάξει,

λένε οι άνθρωποι. Να κηρύξει δεν είναι του καθενός, να διδάξει είναι του καθενός. Άλλο το να βγεις εδώ απάνω να φωνάζεις και να γεμίζεις τον αέρα λόγια. Και άλλο να διδάξεις με τη ζωή σου, με τη συμπεριφορά σου. Διαφέρει το ένα από το άλλο.

Δεν είναι απλώς το να πω, να βγω. Δεν έχω λόγο. Δεν μπορώ να πω. Δεν έχω νου να τα κρατήσω αυτά και να κάνω έπειτα μια επιστράτευση, να μεταφέρω στον κόσμο και να κρατήσω δύο ανθρώπους, αν όχι ορθίους, έστω και καθιστούς να μ' ακούσουνε.

Όμως μπορώ να διδάξω με τη ζωή μου. Η ζωή μας πρέπει να είναι ανοιχτή επιστολή, να μπορεί ανά πάσα στιγμή ο καθείς να τη διαβάζει. Η ζωή η δικιά μας, δυστυχώς πολλών θρησκευομένων, δεν είναι τέτοια, δεν αντέχει στη δημοσιότητα, δεν αντέχει να εκτεθεί.

Και κατά συνέπεια ο άνθρωπος ο οποίος περισσότερο βλέπει και λιγότερο ακούει και έχει μεταφέρει το εξ ακοής πίστις στο εξ οφθαλμών πίστις, τότε τι γίνεται; Είναι ένοχος έναντι αυτού. Είναι ένοχος.

Έχει χορτάσει ο κόσμος από λόγια. Έργα θέλει να δει, τη ζωή αυτή την οποία κηρύττεις εσύ, επαγγέλλεσαι. Τη ζεις; Και όταν τη ζεις, τότε θα σε ακολουθήσει. Και τότε θα καταλάβει ότι πράγματι είναι κατορθωτό αυτό το οποίο κηρύττεται από τον Χριστιανισμό.

Είναι λοιπόν ανάγκη. Τώρα, το να διδάξεις κάποιον άλλον ή να μεταφέρεις σε κάποιον άλλον αλήθειες που δεν μπορείς να τις μεταφέρεις αφ' εαυτού σου, υπάρχουν πολλοί τρόποι πάντοτε. Μπορείς να μεταφέρεις την αλήθεια κηρύττοντας έναν άλλον, διδάσκοντας δηλαδή έναν άλλον, υπενθυμίζοντας έναν άλλον και δι' ενός εντύπου.

Μπορείς να αγοράσεις ένα βιβλίο που του πάει στα μέτρα του άλφα και να το στείλεις ανωνύμως. Όχι διάβασε εδώ ρε, όχι.

Όχι, η μωρή, διάβασε εδώ. Όχι, να το στείλεις ανωνύμως, ούτε υπογεγραμμένο· στείλ’ το ανωνύμως. Δύνασαι σήμερα, με τον τρόπο που υπάρχει, να πάρεις μια κασέτα με ένα λόγο και να τη στείλεις ανωνύμως σε έναν άνθρωπο. Μπορεί από τον εγωισμό του να μην το διαβάσει, μπορεί να το σκίσει, μπορεί να το πετάξει κάπου. Θα έρθει μια ώρα, θα το πάρει κάποιος άλλος στο χέρι. Δεν πάει τίποτα χαμένο. Και αν ένας τα στείλει τα Ευαγγέλια, ξανά να του στείλεις.

Υποτιτλισμός Δεν ξέρεις πότε αυτή η ψυχή θα ενδώσει. Πρέπει λοιπόν να την βομβαρδίσεις όμορφα. Και όταν πρόκειται να στείλεις, γονάτισε και κάνε μια προσευχή πριν πας να το ποστάρεις, να το ταχυδρομήσεις.

Κύριε, εσύ πάρ' το και πήγαινέ το, σε παρακαλώ. Το Πνεύμα σου το Άγιο ας πάει μπροστά και ας μιλήσει αγαθά και στις ψυχές αυτές για τις οποίες το στέλνω. Δεν είναι δικό μου. Δεν έχω λόγον. Πέντε δραχμές έχω. Θα στερηθώ ένα γλυκό, δεν το τρώω. Δεν θα πάρω ένα κουλούρι σήμερα. Δεν θα πάρω ξέρω κάτι. Και θα στείλω να κάνω διδαχή, να μεταφέρω και σε άλλους λόγια τα οποία δεν τα ξέρω.

Αν μάθετε ότι μια γραφή εγύρισε σε 95 σπίτια σε ένα χωριό, μη υπάρχουσα άλλη γραφή, τι θα πείτε; Ότι θα έπρεπε αυτό το χωριό να έχει 95 γραφές. Και εντούτοις μια γραφή έκανε όλη αυτή τη στροφή. Γιατί δεν υπήρχαν άλλες. Διψάει ο κόσμος και είναι μια ανάγκη σήμερα κατ' εξοχήν αυτό να εφαρμοστεί.

Υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που ζουν σε παρανόμους δρόμους εξαιτίας μη υπαρχόντων ανθρώπων να τους χειραγωγήσουν. Δεν βρίσκονται άνθρωποι να τους χειραγωγήσουν. Κατέβηκε ένας σήμερα στη στάση μπροστά μου τυφλός, μη βλέποντας, πατούσε μέσα στο νερό, μες στο αυλάκι.

Στο αυλάκι με το νερό ο άνθρωπος, το πατούσε και πήγαινε. Δεν έβλεπε ο άνθρωπος και πατούσε μες στο νερό. Και πήγα και του μίλησα και του λέω: Μου επιτρέπετε, δώστε μου το χέρι να σ' ανεβάσω. Περπατάτε μέσα στο νερό.

Σε ευχαριστώ πάρα πολύ, μου λέει. Επήγα σε κάποιον άλλον που περπατάει μέσα στο βούρκο, να του μιλήσω δύο λόγια και να του πω. Θα με βρίσει και από πάνω. Μπορεί ο εγωισμός να μην τον αφήσει να το παραδεχτεί.

Όμως παρακάτω, έπειτα, θα τον ελέγξει, θα τον θυμηθεί, το Πνεύμα το Άγιο θα εργαστεί. Εγώ υποχρεωμένος να σπείρω, θα βρέξει ο Θεός, θα φέρει άνοιξη ο Θεός, εγώ θα τα κάνω τα υπόλοιπα. Αλλά εμείς στεκόμαστε, ή εγώ είμαι, είναι των παπάδων δουλειά αυτή, είναι των ιεροκηρύκων η δουλειά αυτή, καταλαβαίνετε;

Αυτό λοιπόν ας έχουμε υπόψη σε αυτό που λέγει εδώ, διδάξω ανόμους τας οδούς σου και ασεβείς επί σε επιστρέψουσιν. Στο ίδιο πνεύμα επάνω είναι και ο άλλος στίχος περίπου, ο δέκατος τέταρτος του ίδιου ψαλμού.

Εδώ λέγει το εξής, ρύσαι με εξ αιμάτων ο Θεός, ο Θεός της σωτηρίας μου. Αν προσέξετε, σε πολλές περιπτώσεις χρησιμοποιεί ο Θεός, ο Θεός, ο Θεός της σωτηρίας μου. Δηλαδή παρουσιάζεται κατασυντετριμμένος μπροστά του. Έχει προσβληθεί, νιώθει ένοχος, ντρέπεται να σηκώσει τα μάτια του στον ουρανό προφανώς.

Προφανώς, «Ρύσαι με εξ αιμάτων, ο Θεός»· είναι οι φόνοι. Γενικά, όταν λέμε τα αίματα τα οποία χύθηκαν, βοούν, φωνάζουν. Όπως είπε ο Θεός στον Κάιν: «Το αίμα του αδελφού σου βοά ενώπιόν μου». Φωνάζει το αίμα του, ζητάει εκδίκηση, όπως λέγει ο λαός. Αυτός λοιπόν παραδέχεται ότι έχυσε αίμα αθώον.

Ρῦσαί με ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεός, και ζητάει όχι να σταθεί στο γράμμα· ο Θεός παρεβίβασε την αμαρτία σου. Ναι, παραπάνω θέλω· ρύσαι με, καθάρισέ με, καθάρισέ με, ἐξ αἱμάτων, ὁ Θεός, ὁ Θεός τῆς σωτηρίας μου. Πάλι εδώ είναι προφητικό, περί του Χριστού, διότι ο μόνος ο οποίος καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας είναι ο Χριστός διά του αίματός του· το αίμα του Ιησού Χριστού καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας.

Το αίμα των τράγων και των μόσχων δεν καθαρίζει ημάς από πάσης αμαρτίας. Αντιθέτως. Αλλά το αίμα της σωτηρίας του Χριστού, η σωτηρία του Θεού προς τον άνθρωπο είναι διά του Ιησού. Και κατά συνέπεια πάλι ομιλεί γύρω από την υπόθεση αυτή.

Εγκάρδια όμως, ο Θεός, ο Θεός μου, υπερβάλλουσα δέηση κατά κάποιον τρόπο. Όταν ο άνθρωπος είναι συντετριμμένος, έτσι παρουσιάζεται μπροστά στο Θεό. Δεν παρουσιάζεται με εγωισμό, ξηρός, όπως παρουσιαζόμεθα πολλοί εμείς.

Εμείς απλώς κάνουμε το καθήκον μας, διαβάζουμε το απόδειπνο, χωρίς να δακρύσουμε, διαβάζουμε τον όρθρο. Ξέρω εγώ, λέμε ένα χαιρετισμό, ένα κομμάτι, χωρίς όμως συγκίνηση, χωρίς γνώση πραγματικής ενοχής.

Εν πάση περιπτώσει, να γνωρίζουμε ότι το αίμα του Ιησού είναι εκείνο που καθαρίζει ημάς. Εκεί ζητάει δια της σωτηρίας να τον καθαρίσει από το αίμα που έχυσε, το άδικο αίμα του ανθρώπου αυτού του αγίου, και καθαρίζοντας αυτόν από το αίμα.

Από το αίμα, διδοντάς του πνεύμα ηγεμονικόν, όπως αναφέρει γρηγορότερα που ακούσατε. Και διδάσκοντάς τον αυτά που θέλει ο Θεός, τότε θα λυθεί η γλώσσα του. Αγαλλιάσεται η γλώσσα μου τη δικαιοσύνη σου. Θα ανοίξει η γλώσσα μου, αλλά λέμε «αγάλλεται η καρδία του». Δεν θα μπορεί να μιλήσει η γλώσσα όμορφα, καλά.

Τα καλά συναισθήματα προς τον Θεό, εάν δεν είναι πηγαία από μέσα, πρέπει να έρθουν. «Ἀγαλλιάσεται ἡ γλῶσσά μου τὴν δικαιοσύνην σου». Δηλαδή, η γλώσσα μου θέλει χαροποιηθεί διά την αγγελία της δικαιοσύνης σου, Κύριε.

Ελευθερώνεται ο άνθρωπος και αγάλλεται ο άνθρωπος όταν αθωωθεί, όταν η καταδίκη αρθεί, όταν η αμαρτία, το λάθος, φύγει από τη μέση. Και ζητάει να έχει αυτή την πληροφορία, διότι όποιος δεν ελευθερωθεί δεν θα δικαιωθεί, θα πρέπει να ελευθερωθεί για να δικαιωθεί.

Όταν βαπτίζεται ο άνθρωπος, ο παπάς λέγει σε μια στιγμή εβαπτίσθης, εμυρώθης, ηγιάσθης, εδικαιώθης.

Τι πάει να πει εδικαιώθης; Ήταν αδικοφονεμένος λόγω της πτώσεως, λόγω του προπατορικού αμαρτήματος. Αυτός δεν είχε αμαρτήσει, διότι δεν είχε ζήσει γρηγορότερα να αμαρτήσει. Άδικα έφερε εν τη αυτή περιπτώσει επάνω του τον θάνατον και λέγεται ο δράκος ή η δράκουλα.

Τώρα εδικαιώθη.

Αυτό λοιπόν που δικαιώνει τον ασεβή, όπως λέει ο Παύλος αλλού, είναι ο Χριστός και είναι το πιο παράξενο πράγμα.

Εμείς οι άνθρωποι δικαιώνουμε μόνον τον ευσεβή και καταδικάζουμε τον ασεβή. Ο Χριστός δικαιώνει και τον ασεβή, αρκεί να θέλει, αρκεί η προαίρεσή του να είναι αγαθή. Και αυτόν τον δικαιώνει, τον αξιοποιεί, τον βγάζει από κοπρίας, ανιστά πένητα, τον βγάζει επάνω.

Λέγει σε ένα μέρος στην Παλιά Διαθήκη και το αναφέρει στην Καινή, και θα το βρείτε στο 12ο κεφάλαιο του Ματθαίου, αν καλώς ενθυμούμαι, ότι κάλαμον συντετριμμένον ου κατεάξει και λίνον τυφόμενον, λίνον τυφόμενον ου κατασβέσει, έως φέρει εις νίκος το πέρας.

Τι είναι αυτό, ξέρετε; Είναι η ψυχή του ανθρώπου. Αν είναι σαν ένα καλάμι που είναι στο δρόμο και πέρασε πάνω ένα αυτοκίνητο, ένα κάρο, μπορείς να πας να το πιάσεις το καλάμι αυτό να σηκωθεί; Δεν σηκώνεται, θα σπάσει.

Αν είναι η ψυχή σε τέτοια χάλια, τόσο συντετριμμένη σαν ένα καλάμι, κάλαμον συντετριμμένον και λίνον τυφόμενον, και αν είναι από τις αμαρτίες και έχει βρώμα τέτοια από την αμαρτία και σε πιάνει στο λαιμό η θέα της ψυχής αυτής, όπως συμβαίνει στο χωριό από τα λυχνάρια που καίνε και έχει σβήσει το φως και έχει μείνει η κάφτρα εκείνη που λένε και βγαίνει μια τσίκνα και σε πιάνει στο λαιμό.

Και έτσι ακόμα να είναι η ψυχή του ανθρώπου βρόμικα, αυτός θα τη βγάλει εις νίκος. Δεν την εξαλείφει, θα πάει να τη φυσήσει με τον τρόπο το δικό του, διά Πνεύματος Αγίου, και θα την αναζωοποιήσει αυτή την ψυχή και θα ξαναγίνει καινούργια και θα γίνει αξία.

Ένα τέτοιο λέγει εδώ πέρα ο Θεός.

Αγάλλεται λοιπόν, λέγω, ο άνθρωπος, συστήνεται μια χαρά εσωτερική και ελευθερώνεται όταν καταλάβει, αισθανθεί ότι ετακτοποιήθη το θέμα των αμαρτιών του, ετακτοποιήθη η υπόθεσή του. Πώς θα αισθάνεται ένας μελλοθάνατος όταν μάθει ότι του εδόθη χάρις;

Πώς θα αισθάνεται; Θα αισθάνεται άσχημα; Πώς, μήπως θα κοιτάξει να βγει από το παράθυρο, από τη χαρά του; Κάπως έτσι. Και αυτό είναι ανθρώπινο απλώς, σαρκικό, σε φίδε δε πνευματικό. Αλλά καμιά χαρά ή καμιά θλίψη ή καμιά τύψη δεν μπορεί να αισθανθεί ο άνθρωπος στο μέτρο που πρέπει να το αισθανθεί, εάν η Χάρις του Θεού δεν του δείξει ή τη βρωμιά του ή την ανόρθωσή του.

Αυτός που μπορεί να δείξει ακριβώς τη θέση του ανθρώπου, την κατάσταση της υγείας της ψυχής του ανθρώπου, είναι μόνο ο Χριστός. Γι' αυτό λέγει στην ακολουθία της δοξολογίας «Εν τω φωτί σου οψόμεθα φως».

Δεν μπορεί ο άνθρωπος να καταλάβει τίποτα, ούτε από την ενοχή του, ούτε από τη θέση του, εάν στέκεται καλά. Γι' αυτό πάντοτε εν ταπεινώσει να προσεύχεται και να ζητάει από τον Χριστό Αυτός να κανονίσει τα περαιτέρω.

Ο ίδιος να θέλει να ειδή μόνο τις πτώσεις του. Κάτι που λέγεται καλό για αυτόν δεν είναι καλό για τον ίδιο. Διότι είναι διά του Κυρίου καλό, είναι διά του Πνεύματος του Αγίου. Δεν δικαιούται εξ αυτού.

Μόνο χάριτι θα του το βάλει στο μισθό του αύριο ο Θεός. Είναι ψηλές δουλειές αυτές, στις οποίες εμείς οι περισσότεροι δεν έχουμε φτάσει ακόμα. Γιατί στεκόμαστε απλώς στον τύπο του χριστιανισμού και όχι στην ουσία, στην πράξη του χριστιανισμού.

Αγχωρώντας το 15ο εδάφιο του ιδίου Ψαλμού λέει πάλι στον Κύριο: «Κύριε, τα χείλη μου ανοίξεις και το στόμα μου αναγγελεί την αίνεσίν Σου».

Ίσως έχει δυο όψεις. Άνοιξέ μου το στόμα να σε υμνολογήσω, να σε δοξολογήσω. Δεν ξέρω τι να πω. Να εφαρμόσω εκείνο που λέγω σε ένα άλλο μέρος; «Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον, και πάντα τα εντός μου το όνομα το Άγιον αυτού. Ευλόγει, η ψυχή μου, τον Κύριον, και μη επιλανθάνου πάσας τας ανταποδόσεις αυτού». Ή εκείνο που λέγει: «Πάσα πνοή αινεσάτω τον Κύριον»; Έχει αυτή την ερμηνεία γενικά.

Έχει δυο όψεις.

Τον ενθουσιασμό του έπειτα, όταν διαπιστώνει ότι πλέον ο Κύριος τον εκαθάρισε. Αλλά έχει και το άλλο. «Κύριε, τα χείλη μου ανοίξεις και το στόμα μου αναγγελεί την αίνεσή σου». Δηλαδή, μπορούμε εμείς να το τοποθετήσουμε, ότι να παρακαλούμε τον Κύριο να μας ανοίξει και μας το στόμα, να πούμε μια αλήθεια κάπου που χρειάζεται, διότι θα πρέπει να ομολογήσουμε σε αυτό ότι

Αυτό είναι αλήθεια. Πολλοί άνθρωποι οι οποίοι δεν έχουν τα φόντα να σταθούν σε μια συζήτηση με αιρετικό, με αντιφρονούντα, με δεν ξέρω ποιον, όμως τυχαίνουν τα πράγματα έτσι να γίνει μια συζήτηση.

Συμβρεθήκαν κάπου και είπανε λόγια, πήρανε θέση, απαντήσανε και τους κατετρόπωσαν τους άλλους ή των άλλων και οι άλλοι θαύμασαν. Ο ίδιος όμως αν ερωτηθεί εκ των υστέρων, τι είπες, μπορείς να μου πεις; Δεν θυμάται ο ίδιος τι είπε. Τι έγινε σε αυτή την περίπτωση;

Ήνοιξε το στόμα του· ο Κύριος μίλησε, απήντησε· αυτός δεν θυμάται τίποτα. Αυτό είναι εν συνδυασμώ με το άλλο που έλεγε, «διδάξω ανόμους τας οδούς σου» και τα λοιπά. Αν το συνδυάσουμε αυτό βλέπουμε ότι την εργασία την κάνει ο Κύριος δι' ημών, δεν την κάνουμε εμείς.

Και ποτέ σας μη δειλιάστε, αν έχετε ταπείνωση, να παρακαλέσετε τον Κύριο να απαντήσει σε μια στιγμή. Θυμόμαι μια λεπτομέρεια που έρχεται τώρα πρόχειρη στο νου μου. Βρέθηκε ένας δικός μας, ίσως να είναι και μεταξύ μας απόψε, έναντι ενός προτεστάντου και μιλούσε στρογγυλοκαθισμένος κατά της Παναγίας, Αγίας, ότι δεν είναι δυνατόν να είναι Αγία η Παναγία και μάλιστα Παναγία όπως τη λέμε εμείς οι Ορθόδοξοι, και πού τον βρήκαμε ότι είναι Αγία η Παναγία και τη δεχόμεθα εμείς κατά αυτή την έννοια, είτο μια γυναίκα, είτο μια Μαρία όπως λένε αυτοί, όχι η γυναίκα, όχι η παρθένος, αλλά μια παρθένος από τις πολλές και μια γυναίκα από τις πολλές.

Είναι αλήθεια ότι αυτός ο δικός μας ήταν ακατάρτιστος στα θέματα αυτά. Αλλά του φάνηκε τόσο κακό και ένιωσε τόσο ένοχα, που κάθε στιγμή οι άλλοι μιλούσανε και μάλιστα σε τόνο σοβαρό και ζωηρό. Αυτός δεν μπορεί να τους παρακολουθήσει, γύρισε στον εαυτόν του και παρακαλεί τον Κύριο και λέγει μέσα του: Εγώ, λέει, δεν μπορώ να πω τίποτα, Κύριε, για τη μητέρα μου και για τη μητέρα σου.

«Πώς δεν είναι αγία η μητέρα σου, όπως λένε αυτοί, διότι δεν το αναφέρει η Γραφή;» Και ακούει ταυτοχρόνως μια φωνή μέσα του και του λέει: «Πώς δεν είναι αγία; Πες το σ’ αυτόν τον κύριο.»

Δεν λέει η Γραφή του στον Πέτρο ότι ευρέθηκαν εν τω όρει τω Αγίω; Πέτρος, Ιάκωβος και ο Ιωάννης, έγινε μεταμόρφωση. Πες του, για ποιο όρος λέει ότι είναι Άγιο; Και πώς το όρος του Αγίου που επάτησε ο Χριστός, πώς η μητέρα του που τον είχε 9 μήνες μέσα δεν είναι Αγία;

Και ανοίγει κι αυτός το στόμα του ως ο όνος του Βαλαάμ και απαντά και του λέει: για ποιο όρος λέγει ότι είναι Άγιο στη Γραφή; Λέει για το Θαβόρ. Γιατί λέγεται Άγιο; Διότι επάτησε, λέει, ο Κύριος. Και εκεί που επάτησε είναι Άγιο το όρος, τα χώματα, τα λιθάρια είναι Άγια.

Και εκεί που έμεινε εννιά μήνες και γαλουχήθη δεν είναι Αγία, ε; Βούβαλε! Και οι άλλοι καημένοι δικοί μας ανεθάρρησαν και το πήραν κι αυτοί σαν επιχείρημα βέβαια, αλλά κι αυτός εφιμώθη και έφυγε. Δεν ήξερε να απαντήσει και του απήντησε, διότι ζήτησε από τον Χριστό να του δώσει λόγο εκείνη τη στιγμή, να πει κι αυτός ένα λόγο.

Όχι να του καταχωρηθεί, γιατί δεν το είπε αυτός. Για τη μεγαλύτερη ομολογία από την ομολογία που έκαμε ο Πέτρος, όταν ερώτησε ο Χριστός μας: Τίνα με λέγουν οι άνθρωποι είναι ο Υιός του ανθρώπου; Και είπαν, δεν ξέρω τι είπαν οι άλλοι.

Και είπε ο Πέτρος, όταν είπε «εσείς ποιον με λέτε;», «Συ», λέει, «είσαι ο Χριστός, ο Υιός του Θεού του ζώντος». Και τον μακαρίζει. Όχι γιατί το είπε αυτός, διότι ηξιώθη ο Θεός δι' αυτού.

Πώς δι' αυτό να πει την αλήθεια αυτή. Μακάριος ει, Σίμων Βαριωνά, ότι σάρξ και αίμα ουκ απεκάλυψέ σοι. Δεν είσαι μακάριος γιατί είπες ότι είναι αλήθεια αυτή, αλλά διότι αυτό που είπες δεν το πες εσύ και αξιώθηκες να γίνεις όργανο, να γίνεις ένα μέσον, ο Πατέρας μου να πει μια αλήθεια, αιώνια αλήθεια, που χρειάζεται για όλο τον κόσμο για να σωθεί. Αν λοιπόν ο άνθρωπος ήθελε να...

Να εργαστεί επάνω σε αυτές τις γνώμες και στις σκέψεις, πολλά πράγματα θα είχε να πει. Δεν είναι βέβαια ο καθένας, ου πάντες διδάσκαλοι, ου πάντες προφήται, αλλά πάντες μπορούν να γίνουν χριστιανοί και μπορούν κι αυτοί να θέσουν τον εαυτό τους, και χρησιμοποιείται από τη χάρη του Θεού ο άνθρωπος να απαντά, διότι ο Θεός παρακολουθεί και θέλει τη σωτηρία των ανθρώπων.

Εδώ στην Αγία Δύναμη, προ δεκαπέντε ετών, πήγε ένας καθηγητής του Πανεπιστημίου να εκκλησιαστεί, να προσκυνήσει, να ανάψει κερί.

Και ταυτόχρονα κάθισε και έπιασε συζήτηση με έναν γέροντα που ήταν εκεί πέρα, έναν ιερέα, ο οποίος ο ιερεύς ήτο αγράμματος, όμως ήτο εξομολόγος. Είχε χάριν Πνεύματος Αγίου και πολύ βοηθούσε τους πιστούς.

Δεν ξέρω πώς ήρθαν τα πράγματα. Του λέγει του καθηγητού: «Πώς θα κάνεις αυτές τις ημέρες;» Δεν ήξερα ότι ήταν καθηγητής, βέβαια, Πανεπιστημίου, Θεολογίας. «Πώς θα κάνεις», του λέει, «εορτές; Έχεις τακτοποιηθεί; Έχεις εξομολογηθεί;» Του λέει: «Είσαι εξομολόγος, γέροντα;» Λέει: «Είμαι». «Ε, τότε έχω κάτι να πω». «Έλα», του λέει.

Και καθίσανε σε ένα σκαμνί εκεί και τα λέγανε.

Τελείωσες του λέγει ο παπάς, λέει τελείωσα. Τίποτα άλλο δεν έχεις, λέει όχι. Τίποτα εκεί στη δουλειά σου, ξέρω εγώ, μήπως έχεις τίποτα που σκοντάφτεις, γιατί εσείς τι δουλειά κάνεις. Λέει είμαι θεολόγος, είμαι σε αυτό.

Λέει μήπως σκοντάφτεις τίποτα εκεί, κάνα δογματικό και δεν το πιστεύεις, γιατί εσείς κηρύττετε οι περισσότεροι λέει και δεν πιστεύετε.

Είναι αλήθεια ότι έχω ένα θέμα το οποίο το έχω άλυτο μέσα μου. Κύριέ μου, αλλά το έχω άλυτο μέσα μου δογματικώς, δηλαδή δεν μπορώ να το χωνέψω, δεν μπορώ να το πιστέψω. Λέει: «Τι είναι αυτό το θέμα; Μπορώ να το ακούσω;»

Λέει: «Τι να το κάνεις να ακούσεις; Αυτό είναι για μορφωμένους, για επιστήμονες· δεν λύνονται, να πούμε. Μπορεί να έχεις τη χάρη να εξομολογείς, αλλά όχι να μου λύσεις, να μου δώσεις απάντηση στην απορία μου.»

Απορία μου. «Για πες», του λέει, «την απορία σου». Αυτός δεν του την έλεγε, γιατί ενόμιζε ότι θα χάσει τα λόγια του. «Τι να σου πω; Τι ξέρεις εσύ από αυτά τα πράγματα, δογματικά;» «Πες το και σε μένα», του λέει, «για εδώ η όνος του Βαλαάμ μίλησε, δεν αναφέρεται ότι μίλησε; Δεν μίλησε», λέει, «το άλογο του Αγίου Χαραλάμπους; Πώς δεν; Δεν μίλησε το ελάφι του Αγίου Αρτεμίου; Πώς τον λένε αυτόν εκεί πέρα;» Λοιπόν, στις 24 του μηνός Μαρτίου είναι αυτός που σας λέω.

Βάστε εκεί να το δείτε. Πήγε, λέει, αυτός στον εισαγγελέα και κατήγγειλε μια ατασθαλία. Λοιπόν, πάση περιπτώσει, αυτός από ντροπή, ξέρω εγώ, του το είπε. Τι ήταν αυτό το δογματικό το οποίο είχε άλυτο; Αυτό, του λέει, είναι.

Αυτό είναι έτσι, έτσι, έτσι, έτσι και έτσι.

Ο καθηγητής. Πέφτει στα πόδια. Τα αγκαλιάζει τα πόδια. Του φιλεί τα πόδια. Του φιλεί τα χέρια. Λέει, σήκα πάνω.

Σε ευχαριστώ πολύ, το έχω πει σε δεσποτάδες, το έχω πει σε παπάδες, το έχω συζητήσει με συναδέλφους, κανένας δεν μου έλυσε την απορία. Σου την έλυσε τώρα ο Χριστός, δεν σου την έλυσα ούτε εγώ.

Ρώτησα και εγώ τον ιερέα που τα συζητούσαμε, του λέω τι σου είπε; Ξέρω εγώ, μου λέει, τι μου είπε, τι του είπες εσύ; Πώς; Αυτό ξέρω, μου λέει, τι του είπα.

Δεν ξέρεις τίποτα; Ξέρω, μου λέει. Τι ξέρεις; Ότι μου είπε και του είπα. Μόνο τι μου είπε και τι του είπα δεν ξέρω. Αυτή ήταν η απάντηση.

Κατάλαβατε. Να σας πω άλλο δικό μου, το οποίο μου συνέβηκε στη Σωτηρία επάνω. Που απήντησα σε έναν διανοούμενο μορφωμένο, δέκα λεπτά αγόρευε αυτός και του είπα τρία λόγια και πήρε τη συντροφιά του και έφυγε μέσα από την αίθουσα.

Τι μου είπε δεν ξέρω. Δεν ξέρω. Ένα μόνο ξέρω, ότι την ώρα που έλεγε, εγώ ήμουν όρθιος ακουμπισμένος στο καλοριφέρ, στον τρίτον όροφο της εβδόμης κλινικής της Σωτηρίας, Γάλλη έτσι, και έλεγα στον Χριστό, λέω, τώρα, του λέω, αφεντικό, τα μπλέξαμε εδώ, μέσα μου τα έλεγα.

Τι λέει αυτός με τις θεωρίες δικαίως και λοιπά, εγώ μεσάνυχτα, του λέω. Λοιπόν, αν νομίζεις για αυτούς που ήρθαν εδώ να μην χάσουν την πίστη τους, γιατί αυτοί τον έχουν για μορφωμένο και θα ακούσουν εκείνον και θα ακούσουν εμένα, Πες μου τι να πω, αλλιώς παρετούμε Η ντροπή θα είναι δικιά σου, εγώ ήρθα.

Τελείωσε αυτός, τελειώσατε; του λέω. Ναι, μου λέει, ο κόσμος δεν πιστεύει ποτέ, εγώ θα απαντήσω. Και το απαντώ του κυρίου αυτού. Και σηκώνεται και παίρνει τη συντροφιά και περνάνε μπροστά μας.

Μπροστά μας ανοίγουν την πόρτα και φεύγουν στον διάδρομο. Εμείς συνεχίσαμε την ομιλία. Τι μου είπε, τι του είπα, δεν ξέρω. Ξέρω τι μου είπε και του είπα. Αλλά τι του είπε και τι του είπα, δεν ξέρω. Αυτά λοιπόν τα έχω δει στην πράξη, εγώ που σας τα λέω. Σας μεταφέρω από ατομικών πειραματισμών. Άμα δώσετε τον εαυτό σας στον Θεό και έχετε μέσα σας λίγο φιλότιμο, ότι αυτός που φεύγει αυτή την ώρα είναι ο σωτήρας σου, είναι η Παναγία σου, είναι η μητέρα σου, είναι ο Άγιός σου, θα σου ανοίξει το στόμα σου. Θα σου ανοίξει και θα γίνει αλήθεια.

Αλήθεια αυτό που λέει, τα χείλη μου ανοίξεις, εσύ να μου τα ανοίξεις, δεν θα τα ανοίξω εγώ.

Απεστάλη ο Ιερεμίας, δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει, να, έστειλε τον Ιερεμία ο Θεός. Δεν πάω, λέει, πού να πάω, εγώ είμαι μικρό παιδί. Μην λες, του λέω, ότι είσαι μικρός, εγώ, του λέει, θα ζητήσω. Και βάνει το χέρι του ο Θεός στο στόμα του Ιερεμίου.

Θα πας, του λέει, να γκρεμίζεις, θα πας να κατεδαφίσεις, θα πας να κατασκάψεις και να καταφυτεύεις. Εγώ σε θέλω. Θα σου βάλω εγώ τα λόγια. Καταλάβατε; Αλλά εμείς ντρεπόμαστε διότι μιλάει ο Άλφα, μιλάει ο Βήτα, είναι ο μορφωμένος, μπορεί να έχει τη μόρφωση και τη σεβόμαστε τη μόρφωση.

Την κατά Θεόν μόρφωση δεν έχει, ο άνθρωπος είναι χαμένος, δεν περνάει. Εν πάση περιπτώσει, το άλλο είναι ότι, ει ηθέλησας θυσίαν, έδωκα αν ολοκαυτώματα, ουκ ευδοκήσεις. Αν ήθελες λέει θυσία, θα σου έκανα εύκολα, τράγους και μόσχους κλπ.

Εύκολος είμαι, αλλά δεν ευδόκησες αυτά, δεν σου αρέσουνε αυτά τα πράγματα. Ήθελες άλλα πράγματα θέλεις εσύ και κάνει προφητεία εδώ για τον Χριστόν, όπως το αναφέρει στους Εβραίους, Θυσίαν και προσφοράν ουκ ηθέλησας, τράγους και μόσχους ουκ ηθέλησας, ιδού εγώ θα έρθω, θα λάβω σώμα και θα κατέλθω.

Πράγμα το οποίο έκανε στη συνέχεια ο Θεός. Αρκεί μόνο την προαίρεση ο άνθρωπος να δώσει και ο Θεός θα βοηθάει αυτά. Και για να το κλείσουμε αναφέρει στο τέλος τι είναι η θυσία στο Θεό. Θυσία τω Θεώ πνεύμα συντετριμμένον.

Από εκεί θα ξεκινήσεις. Και να κάνεις θυσία στον Θεό, αν δεν την κάνεις με πνεύμα συντετριμμένο, δεν γίνεται δεκτή από τον Θεό. Όμως, οποιαδήποτε θυσία να κάνεις, το εκείνο που συγκινεί τον Θεό είναι αν είσαι ταπεινός στο φρόνημα.

Αυτό το αφοπλίζει τον Θεό. Και γι' αυτό λέγει, καρδίαν συντετριμμένην και τεταπεινωμένην ο Θεός ουκ εξουθενώσει. Δεν θα την εξουθενώσει, δεν την αποστρέφεται δηλαδή. Γιατί εξουθενώνει κάποιον ο Θεός όταν αποστρέφεται ο Θεός τον άνθρωπο.

Αυτό είναι το σοβαρό θέμα. Και στην συνέχεια ομιλεί για τη Σιών, για την Εκκλησία κλπ. Και που την είχαν χαλάσει οι Βαβυλώνιοι. Κάνει μια ευχή, αγάθυνον Κύριε εν τη ευδοκία σου την Σιών. Δηλαδή βοήθησε, αγαθοποίησον την Σιών, και οικοδομηθήτω τα τείχη Ιερουσαλήμ, και εύχεται και παρακαλεί να ξαναοικοδομηθούν τα τείχη της Ιερουσαλήμ που είχαν κατακρημνιστεί από τους Βαβυλωνίους.

Τότε ευδοκήσεις θυσίαν δικαιοσύνης, αναφοράν και ολοκαυτώματα. Θέλεις λέει αποδεχτεί τότε τη θυσία και τη δικαιοσύνη σου Κύριε. Αναφοράν ονομάζει, αναφορά τα αφιερώματα τα οποία δίνουν. Οι άνθρωποι και γίνονται αυτές οι θυσίες.

Και τότε ανοίσουσιν επί το θυσιαστήριόν σου μόσχους, δηλαδή ολόκληρους μόσχους, όχι μερίδες απλώς θα ψήσουνε, ολοκαυτώματα θα δοθούνε ολόκληρα όταν αποκατασταθεί εν τη ευχή μου ολόκληρος η Σιών και η Ιερουσαλήμ.

Αυτά είναι περίπου τα λόγια που έπειτα από την πτώση ο Δαβίδ είπε, και η Εκκλησία μας τα θεωρεί τόσο σοβαρά, τόσο διδακτικά, και είπα και γρηγορότερα και επαναλαμβάνω, αυτόν τον ψαλμόν τον συναντούμε ανά πάσα στιγμή.

Οποιαδήποτε ακολουθία και αν ξεκινήσουμε, θα αρχίσουμε με το Ελέησόν με ο Θεός. Έλεος θέλει λοιπόν και ου θυσίαν, όπως έλεγε σε άλλο μέρος ο ίδιος. Γι' αυτό εύχομαι με τις πρεσβείες του και εμείς να ελεηθούμε, αλλά θα εξαρτηθεί από μας αν έχουμε καρδίαν συντετριμένη και τεταπεινωμένη.

Πράγμα το οποίο εύχομαι εις αλλήλους και εις πάντας. Αμήν.