On the Antichrist 7

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

We are in the fifteenth catechesis of Saint Cyril, in paragraph 7. "But we seek a sign of His Second Coming, a sign for us. We who belong to the Church seek a Churchly sign. And the Savior says: 'And then many will be scandalized, and they will betray one another, and they will hate one another.'"

We had already made a brief analysis, but because the time was up and that analysis had not been completed, allow me to comment on this point: "many will be scandalized," as the Lord said.

What will these many be scandalized by? Obviously, by the person of Jesus Christ. And I had told you, and now I add, that this scandal will be the final and great temptation for humanity concerning the theanthropic nature of Jesus Christ.

People will say, "Who was this Jesus? Did He deceive us? Was He not the Messiah after all?" Especially when they see the Antichrist performing miracles, false miracles of course. When they see the Antichrist holding worldwide dominion, then they will say that he is the Messiah.

And therefore that old Messiah, that is, Jesus, was not the Christ. For Christ means Messiah: the Anointed One, the One appointed by God to save humanity. This scandal will be terrible.

Of course, I hardly need to tell you that this scandal had already begun while the Lord was still living. I stress to you that whatever Holy Scripture, the New Testament, writes about prophecies of the Last Things, and especially the prophecies of the Apocalypse, their fulfillment began from the moment they began to be written.

With an intensification toward the Last Things, that is how one should interpret all these things. So the scandal concerning the person of Jesus Christ will not be a unique phenomenon only at the end. For example, why did the Jews not believe in Jesus Christ?

When did they not believe? Already while Jesus Christ was present. And that denial, that scandal, remains until now. For essentially, the person of Jesus Christ is a stumbling block for them. Does not the Apostle Paul write in First Corinthians that the Cross of Christ is foolishness to the Gentiles, but a scandal to the Jews?

What does this scandal mean? It means that they could not accept as Messiah the One who died upon a cross. For the Gentiles, the idolaters, it was foolishness: how could a god die as a condemned man, and how could a condemned man save humanity? Why? Because neither the one group nor the other could approach the meaning of propitiation, of salvation through sacrifice. That is why the Apostle Paul says, for these it is one thing, and for those it is another.

But for us, the Cross of Christ is the power of God and the wisdom of God. Why is it wisdom? Because through this wise manner God gave salvation. Why is it wise? Because God abolishes the wisdom of the wise.

That is, He abolishes the wisdom of human reason in order to introduce the wisdom of the divine word. And why is it power? Because the Cross is the power of salvation, since it comes from the true God. The precious Cross puts the demons to flight, and so on and so forth.

So for them it is one thing, and for us it is another. You see what he said: it is a scandal. The Cross is a scandal. Of course, when the Apostle Paul says "the Cross," he means Jesus Christ. He means Jesus Christ in the manner in which He died.

Therefore, the Jews have had this scandal from then until today. So this word of the Lord, "many will be scandalized," and so on, certainly existed, exists in our own days, and will always exist until the world comes to an end.

with this difference: that toward the last days this scandal will reach a superlative degree, and it will come from the Christian peoples themselves. Here is the point that matters so much, because the result of this scandalizing of Christians is, of course, what the Lord goes on to say next, and what the Saint repeats.

"And they will betray one another, and they will hate one another." What does it mean that one will betray another, and one will hate another? The one who finally accepts the precious Cross and is not scandalized will be handed over to synagogues, councils, and courts, that is, to torment, by those who were scandalized.

And not only that, but they also hate. Because you accept what the other person regards as a scandal, he hates you. The Christian does not hate the non-Christian, he must not hate. Rather, the non-Christian hates, or the scandalized person hates the one who is not scandalized.

And do you know what the word "scandal" means? It is the stake. In the Greek language, a scandal means a stake. I drive a stake into the ground, and as I walk along, I stumble over the stake and fall.

Why did I stumble? I did not see it. It is small enough that it is not within my field of vision, so I do not notice it. And there I am overturned.

So to be scandalized means to fall, to fall over this stake. What is the stake? It is the person of Jesus Christ. What did the Lord say? Many will be scandalized by His person, and they will be overturned, they will fall. For where is the scandal now, this stake that causes the stumbling?

It is this: Christ, Jesus as Messiah, gave what humanity was expecting. And this scandal was set before the Jews, because they were awaiting a completely worldly Messiah. He would free them from the Roman yoke and make them immensely rich and perfectly happy here on earth.

To eat with golden spoons. Of course, the gentile world, the idolaters, received Christ, and so did we Greeks. We ourselves, our ancestors, let us not forget, were idolaters. But at some point we too will begin to say something.

Why? Perhaps Christ Jesus is not the Messiah after all? He did not give us the things we were expecting. This last point is especially a sign of our own age. Pay attention to this, because in past centuries, in earlier times, this question was not raised in this way, I mean as a question with a social dimension.

It was raised only from the side of whether Jesus is the Messiah, God who became man. What is Arianism? Is it not a scandal, a stumbling block? What else is it? How many stumbled over the scandal of Arianism? And so on. But in our age the matter is as it was long ago with the Jews.

And it continues to be so. In the same way, the Christian peoples will say what the Jews said: What has Christ brought us?

On the social level, what has Christ brought us? At first, then, there was denial of the theanthropic nature of Christ. Arianism denied the Divine Nature, and Monophysitism denied the human nature. And do not forget that the Seventh Ecumenical Council, whose commemoration we had yesterday,

we keep this commemoration of that Council, we remember that Council. Why? We call it the Sunday of Orthodoxy, because by the setting forth of the icons, by the restoration of the icons, we show that we can depict Christ. Why? Because He became perfect man. If I deny the icon, as the iconoclasts denied it, then I deny the true Incarnation.

And I accept only an apparent Incarnation, a kind of Docetism. What is Docetism? It too is a kind of Monophysitism. Under many names, Monophysitism entered into the Church, into history.

What does Monophysitism mean? It means accepting only the one nature of Christ, and specifically only the Divine Nature, while denying the human nature. Do we not encounter this in Saint Ignatius? When did he suffer martyrdom? Around 105 to 107 after Christ.

And he refers to these people, the Docetists, whom he describes with the harshest words, because they denied the human nature of Jesus Christ. They said that He suffered only in appearance, on the Cross, and so on.

Now it will no longer be simply a denial either of the Divine or of the human nature, although that too will certainly remain. Pay attention, that too will remain. But now it is something more basic. Not more basic, but something that in any case troubles people..

They will say: Christianity has failed. It did not give us what we expected, it did not solve the social problem. Injustice exists, the poor exist. There is the boss and the worker. One grows rich and the other goes hungry. That is what they will say. It did not solve the social problem, nor the problem of peace in the world. We have wars. So when we want to make peace in the world, we will convene United Nations organizations, but we do not need Christ. Christ has failed.

So then we have, one might say, two massive blocks of arguments for the failure of Christ. He did not solve the social problem, and He did not bring peace to the world. First of all, we have said this is scandal, stumbling. These things are being said, my friends. Do you not hear them? Do you not read them? I am not saying strange things.

But Christ said it plainly: Do not think that I have come to bring peace on the earth. No, but a sword. Are some of you hearing this for the first time? Start studying Holy Scripture. Yes, I came, He says, to bring a sword. And indeed a sword not between one people and another.

But between persons of one household, between those bound by friendship, between relatives. The father will turn against the son, and the son against the father, the daughter-in-law against the mother-in-law, and the reverse, and so on. Why? Because Christ is not the one who brought the sword.

Rather, Christ is the one who brought peace, insofar as His Gospel is made known and received. For if the one who does not believe, my father for example, who does not believe in Christ,

becomes my enemy and takes up the knife, remember Saint Barbara with her father, and he takes up the knife in order to kill me, is Christ to blame? So when Christ says, I brought a sword and not peace, He does not mean that He is the bearer of a knife and of war. He means that people, by not receiving the Gospel, will turn against those who have received the Gospel.

But even further, if you wish, how many times have I said this? I will not dwell on it now, because each time I say it, I consume my time. Christianity did not come to solve any social system. I remind you only of the feeding of the five thousand, when the people of Capernaum sought Him in order to proclaim Him king, and the Lord went away and disappeared. And when they found Him, He said to them:

What did He say? Because you ate and were filled. That is why you speak and say what you say. Do not seek the food that perishes, but the food that is to come. And what is that food? My Body, He says, the Mystery of the Holy Eucharist. That, He says, is what you must seek, and not simply food to eat. To put it in plain Greek: I did not come to solve your social problem, if you want to put it that way.

For the social problem to be solved was the work of human beings, as the result, as the consequence, of their truly Christian identity. If we suppose that a society of people receives the Gospel, the social problem is solved at once.

It is solved automatically. Remember, for example, the common life in Jerusalem. Were they not like cenobitic communities? Were they not like common communities? What does the Evangelist Luke say there? No one said, This is mine or that is yours. And yet legal ownership, so to speak, was not taken away.

What was it that made those Christians not say, "This is mine," and "That is yours"? Love, and faith in the person of Jesus Christ. Pay attention, without legal ownership being abolished, legal ownership.

Remember Barnabas, who sold his field. Remember him, we have gone through these things in the book of the Acts of the Apostles. Remember Ananias and Sapphira, what happened with them. Was it not within your authority, the Apostle Peter says, to sell or not to sell your field?

And even if you sold it, was it not within your authority to keep the money?

Why was he punished? Because he lied. Not because he did not give his field, or because he did not give the money, but because he lied. You have not lied, he says, to man, but to the Holy Spirit. Therefore, if at some point we understand this, and for this reason I keep hammering it into your ears, if I could, in every talk, in order to protect you from being scandalized.

Christ did not come into the world to solve the social problem, nor the problem of peace or war. Let me put it this way, if the peoples, as Christian peoples, take the Christian peoples, take Bulgarians, Serbs, Russians, and further on the French, the English, Americans.

Are we not Christian peoples? Why do we make wars among ourselves? Tell me, why do we make wars among ourselves? It means we have not understood the Gospel. Why should we sit with the rifle, I put the "n" at the front, ...

There we sit with the rifle pointed at the border, and you say nothing. Why do we keep saying we're afraid of the Bulgarians, afraid of those on one side, those on the other? Why? And what's more, if you think about it, the Bulgarians are Orthodox Christians.

But neither have we lived the Gospel. If we lived it, there would be no problem. Is Christ to blame for this?

We did not solve these problems because we did not solve our spiritual problem, the problem of faith. Yes. How shall I say it to you? Let me give you an example. If a father leaves an estate to his child, and that child devours the estate because he is wasteful and prodigal, and in the end he is out on the street, is the father to blame?

After all, he left him an estate. The child's mind is to blame, because he had no sense, lived prodigally, and consumed his father's estate. Is the father to blame? Your father left it to you. If you are poor and today he has thrown you onto the pavement, it is because you had no sense.

So here too, we would say, Christians have no sense. They do not live the Christian life. That is exactly why, my beloved, this wretched state exists. I stress these things and stress them again, and I tell them to you solely so that we may not be scandalized in the person of Jesus Christ.

So there are two areas, two phases, within history. First, concerning the theanthropic person, from the standpoint of heresy, as I told you, Arianism and so on, Monophysitism and so on. And second, which is also a contemporary issue, the issue of the social problem and the problem of peace and war.

But that this will certainly happen, certainly, on earth, the Lord prophesies. Many, He says, will be scandalized. He says many, I say again, many from among Christians. Many. This should make us deeply contrite. Many. Might I too be among the many? Who tells us, my beloved, that you who hear the Word of God, and I think you will have no complaint, I analyze these things for you to excess, to the point of tiring you, with repetition, saying them and saying them again, so that no one may say, "But I did not hear it, I did not know it." And can we?

Yes, all of us, even I who am speaking to you, if we do not take care, yes, if we do not take care. You know, the scandal is the cause of the apostasy of which the Apostle Paul speaks, that if the apostasy does not come first, he says, the Antichrist will not come, and if the Antichrist does not come, Christ will not come.

So we have Apostasy, Antichrist, Christ, in that order in time. But what is the Apostasy? The Apostasy is the effect. It is the result. The cause is that we will be scandalized. And little by little the Apostasy will begin.

That this will certainly happen in this way, listen to how He says it somewhat more fully. The Lord Himself, in the book of the Apocalypse, to the angel of the Church of Philadelphia. It is Revelation 3:10. Listen to what He says.

"Because you have kept the word of My patient endurance." Because you applied the preaching of patient endurance that I proclaim. That is what "My patient endurance" means, the preaching of patient endurance that I proclaim, that is, that you must have patient endurance in this world.

The Lord said, "He who endures to the end, he shall be saved." The one who endures until the end, he will be saved. "I also will keep you from the hour of temptation, which is coming upon the whole inhabited world, to test those who dwell upon the earth."

And I, in My turn, because you kept the patient endurance that I preached, that is, because you are patient in temptations, I also will keep you from that difficult hour of temptation which is going to come, "from the hour of temptation which is about to come."

The hour that is going to come, and the phenomenon will be worldwide, "upon the whole inhabited world," "to test those who dwell upon the earth," so that those who dwell on the earth may enter into trial. In Holy Scripture, both in the Old Testament and in the New.

Many times, the expression "upon the earth" means nothing more than the land of Judah, or the land of Israel. But here we do not have the land of Judah, or the land of Palestine, the land of Israel. Rather, it says, "upon the whole inhabited world," you see, throughout the whole inhabited world.

So the expression "the inhabited world" means the whole earth, wherever people dwell. That is what "inhabited world" means, from the verb "to dwell." Therefore this will be a worldwide phenomenon. Which phenomenon? Apostasy. Where will it come from? I repeat, from scandal, from being made to stumble. Apostasy will have the Antichrist as its final resultant. The Antichrist will be the summing up of Apostasy; he will be the very height and extreme of Apostasy, and immediately after this will come the Second Coming of our Lord.

So then, beloved, you see here that Apostasy is a very great and serious matter. If you ask me, do we have Apostasy? We do. Is this Apostasy at its fullest point? No.

Do you want me to prove it to you? You yourselves are the proof. Tell me, at such an hour, at this hour, with the temperature below zero, below zero, when all Greece is covered with snow, and so many people are here inside to hear the word of God at this hour, at night, can we say that Apostasy has become universal?

Certainly not. Could I say that there are people here spying on the Word? I cannot say that either. You are devout. And you come to hear the word of God. And you are not the only ones. There are very many people who are not living in apostasy. No, they are not living in apostasy. There are young children from our student world, from the schools, from the elementary schools, from the middle schools, from the high schools, from our universities; there are devout children. But you will say to me, what about the many? You cannot make a statistic out of this. It is something that cannot be measured statistically.

You will be mistaken, or we will be mistaken, if we try to produce such a statistic, just as the Prophet Elijah was mistaken. He believed he was alone, because do not forget that the case of the Prophet Elijah is set in parallel with the Last Things. Do not forget this. I am not saying it arbitrarily; the Apostle Paul says it.

Just as in that age the remnant remained, that is, that remaining portion which had not bent the knee to Baal, had not worshiped the idols, and they were six thousand men, six thousand heads of households; and if you count each family as five, though families then were much larger,

at the very least, thirty thousand had not knelt down to worship Baal, and the Prophet Elijah did not know this. And what did he say to God? "I, Lord, I alone, utterly alone," he puts "alone" in the strongest possible degree, "am left who worship You." "No," God says to him.

"There are six thousand who worship me," God says, and He hides this from Elijah, prophet though he is, and reveals it only when Elijah says, "I alone am left." And what does the Apostle Paul say? The Apostle Paul says that just as, back then, that remnant came to be, so it will be now as well.

The Apostle Paul says it. Therefore there will always be the remnant, even in the days of the Antichrist. But at this moment it is not only a remnant. It is something more than a remnant. The word is leimma, with the circumflex, beloved; pay attention.

It is something more. Of course you will say to me, perhaps the devout people are fewer. We do not know how things stand; we do not know. And from the younger generation too there are devout children, devout young people, devout young people.

So then, do we have the fullness of apostasy? I do not see that we have the fullness of apostasy. But certainly we do have apostasy. Publicly we insult Christ, we insult the Church, publicly, we Christians ourselves.

Of course, this is a sign of Apostasy.

Only a small part of the Christians will remain. And Apostasy, as I told you, and I say it for the third time, will bring forth the Antichrist. So then, this is what I had to say to you, and let us know these things concerning the Lord's words, "many will be scandalized."

"And many will betray one another, and will hate one another."

"For bishops will come against bishops, clergy against clergy, and peoples against peoples, even to the point of bloodshed."

"If you hear," says Saint Cyril, "that bishops come against bishops, clergy against clergy, and peoples against peoples, even to the point of bloodshed, do not be troubled." If you hear, he says, that bishops turn against bishops, clergy against clergy, and peoples against peoples, even to bloodshed,

Not only peoples against peoples to the point of bloodshed, but the bishops too, and the priests, to the point of bloodshed; do not be troubled. For it has been foretold. It is written beforehand. And truly, see how Saint Cyril speaks to this very point. You know that Saint Cyril lived in the midst of the Arian heresy, in the period of the Arian heresy.

You know that he was driven out of his position as bishop of Jerusalem, and then returned to his position. In other words, he lived through a very difficult age. It was very natural that, under the light of his own time, he would see things and feel a kind of suffocation.

This is a sign, although he is living in the middle of the fourth century, that in our own age too, without, of course, the coming of the Antichrist having taken place then.

Another sixteen centuries have passed. If we also see these things, we still cannot say, "Know this: in five, or ten, or twenty years the Antichrist is coming." We cannot say that. Pay attention to this point. See how the Saints look from their own standpoint.

Why? Do they see wrongly? Wrongly? No. For Christ said clearly that you do not know the day or the hour. You have only the signs. He speaks about the signs. Saint Cyril hastens, and what does he say? "Do you see these things? Ah, the evil things are near."

My beloved, we also see. But we cannot determine things in advance. Pay attention to this. This case of Saint Cyril is very useful for us, and I mentioned it to you last time as well. We simply have, we might say, a condition that is advancing.

A condition that is moving forward. Back then crimes were being committed. Certainly, remember Saint Athanasius. They had accused him of killing someone. Do you hear? Of killing someone. Crimes were being committed. They were seeking to kill Athanasius the Great.

No few crimes were committed. And let me tell you about the period of iconoclasm. Read a little history, as much as we are able to know. How many crimes were committed, when the iconoclasts killed those who venerated the icons. These are all the so-called confessors, whom we often have.

We say, Saint Maximus the Confessor. What does that mean, in a period of Christianity, among a Christian people, to be forced to confess the truth before emperors and rulers and others who were falling into heresy, and to suffer martyrdom, to have his tongue cut out, and so on? These are called confessors: martyrs not from enemies of Christianity in the sense of idolaters, but in the sense that they are heretics. So we truly do have things coming to the point of bloodshed, and also the absence of love among bishops and priests.

What can I say about this? Perhaps one should speak about this with many tears, when saying that there is no love among the clergy. Terrible. It is a sign, a sign. Of course, it is not universal, may God preserve us. There are priests who love very much, not only their flock, but also their fellow priests.

There are wonderful bishops who love not only their people, but also their priests, that is, their clergy, and their fellow bishops as well. But the other thing also exists: the case of hatred of one against another, both in the realm of bishops and in the realm of priests.

This is a misfortune, but Saint Cyril says:

Not even if I, the one teaching you... Listen carefully: not even if I myself am lost, because I, though a bishop, harbor hatred, harbor malice, or am a heretic, or anything else, does that mean that you, the catechumen who is listening to me right now, must be lost too. But it is possible for the hearer to become better than his teacher, and for the one who came last to become first, since the Master receives even those who come at the eleventh hour.

The disciple is permitted to become greater than his teacher. He is permitted. The teacher may be lost, the catechist may be lost. But that does not mean the disciple must be lost as well, that the catechumen must be lost. "Was betrayal not found even among the Apostles?" Here is the crucial point. Are you surprised that hatred of the brethren is found among bishops? If among those twelve Apostles of Christ a traitor was found, are you at a loss, are you astonished, are you surprised that among the bishops hatred of the brethren is found? Of course it is. But notice one thing. How must he stand, pay very close attention to this point, I beg you, how must the catechist or the spiritual father, the priest or the bishop stand before the people, before the catechumens? Listen to how he must.

The people see the person of the catechist, but they do not see Christ. They admire the person of the catechist, even to the point of giving their soul for him. But not for Christ, rather for the catechist. Where is Christ? Christ is behind the catechist's back, and He is not seen; He is hidden by the catechist. At first this is necessary, because someone new must admire the person of the catechist; otherwise he will not remain a catechumen.

He must say, "Ah, the catechist is wonderful, he has holiness, he has wisdom, he is remarkable." It is necessary for him to say this, just as a student will say it at school. If the teacher, the schoolteacher or professor, does not have this bearing, he cannot have authority in the classroom, and the student cannot become a student and believe the teacher, if this is not so.

But the genuine catechist does not gather the catechumens around his own person, hiding Christ for a lifetime. No. Rather, with deep psychological wisdom, when the catechumens begin to mature spiritually, what does he do? He begins to move aside, aside, aside, to step away and reveal Christ slowly, little by little. Pay attention: this must happen. In the beginning he must hide Christ; it is necessary, because the catechumen does not yet see many things.

But the catechist will move away little by little until he has fully revealed Christ. Then, without ceasing to move, the catechist will go behind the back of Christ and disappear. And from then on the catechumen will see on his horizon nothing except Jesus Christ. This is the correct position.

If we ever insist on standing in front of the catechumens and not revealing Christ, we are mistaken. We usurp Christ, and we will certainly give account to God. And, in a moment of temptation, people will not be firmly established in Christ; and that is what matters.

But when the catechist, when the man, I won't say dies, but say he is led astray, what will the catechumens do, if of course he had not revealed Christ to them? They too will be lost along with him. This will seem strange to you. If you saw me throw off my cassock, get married, and dance a tsifteteli, what would you say? For God's sake, you'd say, for God's sake, and him a grown man! Because old men don't marry. Old men don't marry. And what would you do if you saw me acting like that? You would be scandalized. Why do I dare to say these things? Because Saint Cyril says them. What did Saint Cyril say? If you see me being lost, it does not mean that you too will be lost. Why? Because Saint Cyril

puts a question mark over himself. Is he not a man? If he is led astray and lost, must the catechumens also be lost? Please keep these things firmly. I will tell you something terrible. You may say that I have told it to you before; it does not matter if I have told it before. I had a catechist when I was a small child. Our ages were not far apart; I was about eleven years old,

and she was young, sixteen or seventeen, a catechist. As often happens, we put young boys and young girls in such positions, and they become catechists. But of course, when things are not weighed carefully, sometimes we miss the mark, and this is somewhat dangerous. I loved this girl very much; she was my catechist. This girl married, and I grew up.

She had a misfortune in her marriage, and without going into too much detail, the matter is that she made three marriages. The first husband died, so she took a second; she divorced the second, took a third, and divorced the third as well.

And the result was that she became a common woman, and had children whom she placed in the orphanage.

Listen. One day, after many years, shortly before my ordination to the priesthood, just before it, I was already grown. I met her on the bus and greeted her. I felt respect toward her. We began to talk. What did she say to me? "Do you still believe the things I used to tell you?" Dreadful. The things she used to tell us, whether I still believed them, which means that she had cast them away. What should I have said? I should have said, "If my catechist has renounced Christ, then what am I thinking, becoming a clergyman? Come now, brother, there is nothing at all. I will go and save my life too." That is what I should have said. How grieved I was, how grieved. I told her that I had driven nothing away, because, quite simply, I loved her as my catechist; but she was not the one who could keep me from Christ. Please listen to these things.

For in a time of persecution, shepherds too will betray Christ. Why should I have some privilege, God forbid, that I could not betray Christ? So we do not know what stance we will take. We do not know, unless we have humility. Perhaps, perhaps then we will be able to stand. Therefore, so that no one may be lost and scandalized because of his spiritual fathers, let him say, "Whatever happens to my spiritual father, my catechist, whatever happens, I love Christ." But this depends, up to a point, also on the catechist, the spiritual father, the bishop, the priest, that he reveal Jesus Christ. This does not prevent us from loving our spiritual father.

But we must never betray Christ if our spiritual father falls. Just as we love the Saints, the Apostle Paul tells him that we must remember our spiritual leader; he says in his epistle, remember those who spoke to you the words of God and who, he says, struggle night and day for you, because they will give an account for your souls.

We ought to love our spiritual fathers. I am not the one saying this; the Word of God says it. But the fall of our spiritual father must never become the cause for us to be scandalized, or to push away the faith, or to say, "Never mind, it is nothing." No.

Then I will consider this congregation mature, if it can stand and believe in Jesus Christ, regardless of the spiritual condition and quality of those who taught it Christ.

But let us go on.

"But the sign is not only concerning the rulers, but also concerning the peoples. For He says, 'And because lawlessness will be multiplied, the love of many will grow cold.' Will anyone, then, among those present boast that he has sincere friendship toward his neighbor?" And it is not only the sign of hatred between brothers among the rulers, meaning the ecclesiastical rulers, but also among the people, among the peoples, among human beings. For because lawlessness is multiplied, the love of many will grow cold, it will freeze.

This is already happening among people, but not yet to a terrifying degree. I told you, we do not yet have apostasy to a terrifying degree. I think you understand this yourselves. There are devout people, as I told you earlier, with good feelings, with good hearts.

What does he say here? That hearts will freeze. Did you hear what he said? The love of many will grow cold. That is, the love of many will become a refrigerator. And people will be, as I have told you before, walking refrigerators. What a terrible thing. Walking refrigerators. Well then, at that point things will not be pleasant at all.

But Saint Cyril says, tell me, among those present, now it is your turn, among those present, who is there who has unhypocritical love toward his neighbor? "Do not the lips often kiss, and the face smile," that is, a sign of hypocrisy, "and the eyes seem cheerful, while the heart devises deceit, and prepares evil while speaking peacefully?" Saint Cyril said this to those present, to his catechumens.

Who truly loves his neighbor? Do not the lips often speak in a friendly way? The face, he says, smiles. The eyes seem supposedly cheerful, bright, joyful; but inside, the heart is working evil. It speaks peaceably, yes, but within it has other purposes.

My beloved, I will tell you this as well. I spoke about the rulers, I spoke about the leaders. Now I will speak about the people. There is no love.

Let something happen. What sort of thing? Not matters of property disputes. Matters of a chair.

A chair. "Why did you take my chair? Why did you put the umbrella on the chair next to it? I am going to sit there." "No, my girlfriend will sit there," or "my friend will sit there." And we quarrel, and we quarrel. Do we have love such that they could take our field, our boundary lines, insult us, publicly shame us, and publish things against us? Then they would see our fangs. My beloved, we do not have love.

Well then, let us make a self-examination. Perhaps here Saint Cyril, that is, the Spirit of God through the writings of Saint Cyril, helps us to make this self-examination. We do not have love. I assure you, I am telling you the truth. You will all say to me, not all, but even those who do have love.

Love is something that is added, just as it is also taken away. Who assures them that they have so much love that they no longer have any need of more love? We must have love that is being added to us, just as we must have faith that is being added to us.

Didn't the disciples of the Lord say, 'Lord, increase our faith,' asking Him to add faith to them? So then, just as faith is added and also taken away, love too is added and taken away. And where should the whole thing begin? Don't go running off to your neighbor, nor to Zaire, nor to Abyssinia; begin with your wife, and with your household servant, and with your children.

It is never possible for us to speak about love for the little Abyssinian children who are hungry, while we have no love for our wife and our children. And we quarrel day and night inside the house because of our egos, because egotisms abolish love.

Love and egotism are like fire and water. One puts out the other; one destroys the other. Is it possible for us to have love without having erased egotism? So then, we will begin from our own home. And when we have love with our wife, with our husband, with our children, then we will be able to speak peacefully also to the neighbor, and to the one farther off, and to the one farther still.

Then, when we send our contribution to the little African child who is hungry, or to any place on earth where a person, a child, may be hungry, then our money and the bread we give him will truly bear fruit. It will come from a heart that loves. In this way, my beloved, we can say that we do not have hypocrisy, but true love.

And I move on to the eighth paragraph. You have this sign as well: "And this Gospel of the Kingdom shall be preached in all the inhabited earth, as a testimony to all the nations, and then the end will come." And, as we can see, almost the whole world has been filled with the teaching about Christ.

You have still another sign. What is this sign? That the Gospel of the Kingdom of Christ will be preached throughout the whole world, throughout the whole inhabited earth, as a testimony to all peoples. Pay attention: as a testimony. Pay attention to this point. It does not mean that the peoples will have believed, but that if they do not believe, it will stand as a testimony: the preaching of the Gospel did indeed reach them, but they did not believe. And then the end will come. And Saint Cyril comments, "As we see," he says, almost the world, the whole world, all the world, has been filled with the teaching of Christ.

Notice, not that they have believed, but that it has been filled. Do you know what this means? It means that the Gospel will be preached, just as the Lord said. The Lord said it: first the Gospel will be preached, and then the end will come.

Yes, but you will say to me that we know one third of the population of the earth is Christian, or something less than one third. If we are five billion, perhaps we would say one fifth, perhaps.

Perhaps there are barely one billion Christians, yes, or one thousand million. The other four thousand million are not Christians. Yes, but the Gospel has nevertheless been preached throughout the whole world. And again, you see here, we are in the fifth century.

Forgive me, the fourth century. And what does he say? What does Saint Cyril have within his field of vision? The world known at that time, as we would say today. But today the world is larger than it was then. It was not only the Mediterranean, nor even, we might say, the regions toward the east.

Take, say, the Far East, or the Near East, as we call it. There wasn't even any real knowledge of Africa. What I mean is, what today we say, that we know Africa. Back then only the coastlines of Africa were known. And so that is how he speaks. Because Saint Cyril simply cannot make a wider assessment. It is entirely natural, as I explained to you. You see, such assessments are always relative.

What would we say today? Today, my beloved, the Gospel has been translated into seventeen hundred languages, sixteen hundred languages and dialects. Into Chinese, into every dialect, the Gospel has been translated. But the Gospel has reached the ends of the inhabited earth, more or less. Do not think that the world must become Christian. Oh, it will not. It never will. But it will stand only as a testimony, that is, as witness.

That I came to your door, I came to your people, I was translated into your language, but you did not receive me, you did not believe. And then the end will come. But what will happen afterward, as he says in the ninth paragraph?

And what happens after this? What will happen after this? We have yet another sign: "When therefore you see the abomination of desolation, spoken of by Daniel the prophet, standing in the holy place, let the reader understand."

And again at that time, if anyone says to you, 'Look, here is Christ' or 'Look, there he is,' do not believe it. What is this, my beloved, the abomination of desolation, the thing spoken of by the prophet Daniel? That it should stand, be set up, standing in a holy place. And the holy place is the Temple. And what was the abomination that was set up? The statue of Zeus and of the Emperor of Rome.

That was the abomination. When you see this, He says, then... But we shall continue next Monday, God willing.

Ευρισκόμεθα εις την δεκάτη πέμπτη κατήχηση του Αγίου Κυρίλου, εις την παράγραφον Ζ΄, 7. Ἀλλὰ ζητοῦμεν τῆς παρουσίας ἡμέτερον σημεῖον. ἐκκλησιαστικὸν ζητοῦμεν σημεῖον οἱ ἐκκλησιαστικοί. ὁ δὲ σωτήρ φησιν· καὶ τότε σκανδαλισθήσονται πολλοὶ καὶ ἀλλήλους παραδώσουσι καὶ μισήσουσιν ἀλλήλους.

Είχαμε κάνει ήδη μια μικρή ανάλυση, αλλά επειδή ο χρόνος είχε συμπληρωθεί και δεν είχε ολοκληρωθεί αυτή η ανάλυση, γι' αυτό επιτρέψατέ μου να σχολιάσω αυτό το σημείο, σκανδαλιστήσονται πολλοί, που είπε ο Κύριος.

Σε τι θα σκανδαλιστούν αυτοί οι πολλοί; Προφανώς εις το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Και σας είχα πει και συμπληρώνω ότι ο σκανδαλισμός αυτός θα είναι ο τελευταίος και ο μεγάλος πειρασμός στην ανθρωπότητα περί της θεανθρωπίνης φύσεως του Ιησού Χριστού.

Οι άνθρωποι θα πουν: ποιος ήταν αυτός ο Ιησούς; Μήπως μας επλάνησε; Μήπως δεν ήταν αυτός ο Μεσσίας; Όταν μάλιστα θα βλέπουν τον Αντίχριστο να κάνει θαύματα, εννοείται ψευδοθαύματα. Όταν θα δουν τον Αντίχριστο να έχει μια παγκόσμια κυριαρχία, τότε θα πουν ότι αυτός είναι ο Μεσσίας.

Και συνεπώς εκείνος ο παλιός Μεσσίας, δηλαδή ο Ιησούς, δεν ήταν ο Χριστός. Διότι Χριστός θα πει Μεσσίας, ο κεχρισμένος, ο ορισμένος υπό του Θεού να σώσει την ανθρωπότητα. Θα είναι φοβερός αυτός ο σκανδαλισμός.

Βέβαια, περιττόν να σας πω ότι αυτός ο σκανδαλισμός έχει αρχίσει ήδη, ενώ ακόμη ο Κύριος ζούσε. Σας τονίζω ότι ό,τι γράφει η Αγία Γραφή, η Καινή Διαθήκη, για προφητείες εσχάτων και για τις προφητείες ειδικότερα της Αποκαλύψεως, η πλήρωσή τους έχει αρχίσει από τη στιγμή που άρχισαν να γράφονται.

Με πύκνωση προς τα έσχατα, είναι ο τρόπος που θα ερμηνεύει κανείς όλα αυτά. Έτσι το θέμα του σκανδαλισμού στο πρόσωπο του Ιησού Χριστού δεν θα είναι μοναδικό φαινόμενο των εσχάτων. Γιατί δεν επίστεψαν, επί παραδείγματι, οι Εβραίοι στον Ιησού Χριστό;

Πότε δεν πίστεψαν; Ήδη παρόντος του Ιησού Χριστού, και μένει η άρνηση, ο σκανδαλισμός, μέχρι τώρα. Διότι ουσιαστικά είναι σκάνδαλο για αυτούς το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Δεν γράφει στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του Αποστόλου Παύλου ότι ο Σταυρός του Χριστού διά μεν τους εθνικούς είναι μωρία, διά δε τους Εβραίους σκάνδαλον;

Τι θα πει αυτό το σκάνδαλο; Θα πει ότι δεν θα μπορούσαν να δεχθούν ως Μεσσίαν εκείνον ο οποίος πέθανε επάνω σε ένα σταυρό. Για τους εθνικούς, τους ειδωλολάτρας, θα ήταν μια μωρία, πως ένας θεός μπορούσε να πεθαίνει ως κατάδικος, και πως μπορούσε ένας κατάδικος να σώσει την ανθρωπότητα. Γιατί; Διότι ούτε οι μεν, ούτε οι δε μπορούσαν να προσεγγίσουν εις την έννοια του ιλασμού, της σωτηρίας, διά της θυσίας. Γι' αυτό λέγει ο Απόστολος Παύλος, γι' αυτούς έτσι και γι' εκείνους έτσι.

Για μας όμως, ο Σταυρός του Χριστού είναι Θεού δύναμις και Θεού σοφία. Γιατί είναι σοφία; Διότι δι' αυτού του σοφού τρόπου ο Θεός έδωσε την σωτηρία. Γιατί είναι σοφός; Διότι καταργεί ο Θεός τη σοφία των σοφών.

Δηλαδή την σοφία του ανθρωπίνου λόγου, δια να εισαγάγει την σοφία του θείου λόγου. Και γιατί είναι δύναμις; Διότι ο Σταυρός αποτελεί δύναμη σωτηρίας επειδή προέρχεται από τον αληθινό Θεό. Τρέπει εις φυγή τους δαίμονες, ο τίμιος Σταυρός και λοιπά και λοιπά.

Ώστε, για αυτούς μεν έτσι, για μας δε έτσι. Είδατε τι είπε, ότι είναι σκάνδαλον. Σκάνδαλον ο Σταυρός. Όταν λέει βέβαια ο Σταυρός, εννοεί τον Ιησού Χριστόν ο Απόστολος Παύλος. Εννοεί τον Ιησού Χριστόν με τον τρόπο που πέθανε.

Άρα, οι Εβραίοι είχαν το σκάνδαλο από τότε μέχρι σήμερα. Έτσι, αυτό το σκανδαλιστήσονται που λέει ο Κύριος, πολλοί κλπ. Βέβαια υπήρχε, υπάρχει στις μέρες μας και θα υπάρχει πάντοτε μέχρι που να τελειώσει ο κόσμος.

με την εξής διαφορά, ότι προς τα έσχατα αυτός ο σκανδελισμός θα είναι εις υπερθετικών βαθμών και θα είναι από τους χριστιανικούς λαούς. Εδώ είναι το πάρα πολύ σημαντικό, διότι αποτέλεσμα αυτού του σκανδελισμού των χριστιανών εννοείται Είναι αυτό που λέει στη συνέχεια ο Κύριος και το επαναλαμβάνει ο Άγιος Κύριος.

Και αλλήλους παραδώσουσι και μισήσουσιν αλλήλους. Τι θα πει ο ένας θα παραδώσει τον άλλον και ο ένας θα μισήσει τον άλλον; Εκείνος που δέχεται τελικά τον τίμιο Σταυρόν και δεν σκανδαλίζεται παραδίδεται σε συναγωγές και συνέδρια και σε δικαστήρια, δηλαδή σε βασανισμόν, από εκείνους οι οποίοι εσκανδαλίστησαν.

Και όχι μόνο αυτό αλλά και μισούν, διότι επειδή εσύ δέχεσαι αυτό που ο άλλος έχει ως σκάνδαλο, σε μισεί. Δεν μισεί ο χριστιανός τον μη χριστιανό, δεν πρέπει να μισεί, αλλά μισεί ο μη χριστιανός ή ο σκανδαλισμένος μισεί εκείνον ο οποίος δεν είναι σκανδαλισμένος.

Η λέξη δε σκάνδαλο, ξέρετε τι θα πει; Είναι το παλούκι. Σκάνδαλο θα πει το παλούκι, λέγεται σκάνδαλο στην ελληνική γλώσσα. Ένα παλούκι, τον μπήγω στη γη και περπατώ, όπως περπατώ σκοντάβω επάνω στο παλούκι και πέφτω.

Γιατί σκόνταψα; Δεν το είδα, είναι μικρού μεγέθους ώστε να μην είναι στον οπτικό μου ορίζοντα, να μην το προσέξω. Και εκεί να ανατραπώ.

Σκανδαλίζομαι λοιπόν θα πει πέφτω, πέφτω σε αυτό το παλούκι. Ποιο είναι το παλούκι; Είναι το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Τι είπε ο Κύριος; Σκανδαλιστήσονται πολλοί στο πρόσωπό του και ανατρέπονται, πέφτουν. Γιατί πού είναι τώρα το σκάνδαλο, το παλούκι αυτό που σκανδαλίζει;

Είναι ότι έδωσε, έδωσε ο Χριστός, ο Ιησούς ως Μεσσίας, έδωσε εκείνο που προσδοκούσε η ανθρωπότητα. Και αυτό το σκάνδαλο ετέθη στους Εβραίους, διότι ανέμενον έναν Μεσσία εντελώς κοσμικόν. Θα τους ελευθέρωνε από τον Ρωμαϊκό ζυγόν και θα τους καθιστούσε πανπλούτους και πανευτυχείς εδώ στη γη.

Να τρώνε με χρυσά κουτάλια. Βέβαια ο εθνικός κόσμος, οι ειδωλολάτρες, εδέχτησαν τον Χριστό και εμείς οι Έλληνες. Οι ειδωλολάτρες είμαστε, οι πρόγονοί μας μην το ξεχνάμε, οι ειδωλολάτρες ήσαν. Αλλά θα αρχίσουμε να λέμε κάποτε και εμείς.

Γιατί, μήπως δεν είναι ο Μεσσίας ο Χριστός ο Ιησούς; Δεν μας έδωσε εκείνα τα οποία περιμέναμε. Αυτό το τελευταίο σημείο είναι ειδικά σημάδι της εποχής μας. Προσέξατε το αυτό, διότι σε παρελθόντες, σε περασμένους αιώνες δεν ετέθη τέτοιο θέμα, δηλαδή θέμα κοινωνικής διαστάσεως.

Ετέθη μόνον από πλευράς αν είναι ο Ιησούς, ο Μεσσίας, ο Θεός που ενηνθρώπησε. Ο Αρειανισμός τι είναι; Δεν είναι σκάνδαλο; Τι είναι; Πόσοι σκόνταψαν επάνω στο σκάνδαλο του Αρειανισμού; Και λοιπά και λοιπά. Αλλά στην εποχή μας το πράγμα είναι όπως ήταν παλιά στους Εβραίους.

Και συνεχίζει να είναι. Έτσι οι χριστιανικοί λαοί θα πουν αυτό που είπαν οι Εβραίοι. Τι μας έφερε ο Χριστός;

Επί κοινωνικής διαστάσεως το τι μας έφερε ο Χριστός. Αρχικά λοιπόν υπήρχε η άρνηση στην θεανθρωπίνη φύση του Χριστού. Ο Αρειανισμός ηρνήθη τη Θεία Φύση και ο μονοφυσιτισμός ηρνήθη την ανθρωπίνη φύση. Μην ξεχνάτε δε ότι η Εβδόμη Οικουμενική Σύνοδος, της οποίας την μνήμη είχαμε χθες.

Κάνουμε αυτή τη μνήμη της συνόδου αυτής, θυμόμαστε αυτή τη σύνοδο. Γιατί; Είναι λέμε Κυριακή της Ορθοδοξίας, διότι με την προβολή των εικόνων, αναστήλωση των εικόνων, σημαίνει ότι μπορούμε να εικονίσουμε τον Χριστό. Γιατί; Διότι αφού έγινε τέλειος άνθρωπος, Αν αρνηθώ την εικόνα, όπως την ηρνούντο οι εικονομάχοι, τότε αρνούμαι την αληθινή ενανθρώπηση.

Και δέχομαι μία ενανθρώπηση φαινομενική, ένα είδος δοκητισμού. Τι είναι ο δοκητισμός; Και αυτός είναι ένα είδος μονοφυσιτισμού. Με πολλά ονόματα ο μονοφυσιτισμός μπήκε μέσα στην Εκκλησία, στην ιστορία.

Τι θα πει μονοφυσιτισμός; Με το να δέχουμε μόνο την μίαν φύση του Χριστού και συγκεκριμένα μόνο την Θεία Φύση. Και να αρνούμαι την ανθρωπίνη φύση, δεν συναντούμε στον Άγιο Ιγνάτιο, πότε μαρτύρησε; 105-107 μετά Χριστό.

Και αναφέρεται εις αυτούς, τους Δοκήτας, τους οποίους αποκαλεί με τους χειροτέρους χαρακτηρισμούς, επειδή ηρνούντο την ανθρωπίνη φύση του Ιησού Χριστού. Κατά δόκησιν έπαθε, επί του Σταυρού και ούτω καθεξής.

Τώρα δεν θα είναι πια άρνησις ή της Θείας ή της ανθρωπίνης φύσεως, θα παραμένει βεβαίως κι αυτό, Προσέξτε, θα παραμένει και αυτό. Αλλά τώρα όμως είναι κάτι βασικότερο. Όχι βασικότερο, αλλά κάτι που οπωσδήποτε πειράζει τους ανθρώπους.

Ο Χριστιανισμός απέτυχε. Δεν μας έδωσε, δεν μας έλυσε το κοινωνικό πρόβλημα. Υπάρχει η αδικία, υπάρχουν οι φτωχοί. Υπάρχει το αφεντικό και ο εργάτης. Ο ένας πλουτίζει και ο άλλος πεινάει. Έτσι θα λένε. Το κοινωνικό πρόβλημα δεν έλυσε το πρόβλημα της ειρήνης του κόσμου. Έχουμε πολέμους, γι' αυτό όταν θέλουμε να κάνουμε ειρήνη στον κόσμο, θα συγκαλούμε οργανισμούς Ηνωμένων Εθνών, αλλά δεν μας χρειάζεται ο Χριστός. Ο Χριστός απέτυχε.

Έτσι λοιπόν έχουμε δύο ογκολίθους, θα λέγαμε, επιχειρημάτων αποτυχίας του Χριστού. Δεν έλυσε το κοινωνικό πρόβλημα, δεν έφερε την ειρήνη στον κόσμο. Πρώτα-πρώτα θα λέγαμε, είπαμε σκανδαλισμός, αυτά λέγονται, μου, δεν τα ακούτε, τα διαβάζετε, δεν λέγω ξένα πράγματα.

Αλλά, ο Χριστός είπε σαφώς. Μη νομίσητε ότι ήλθον βαλεῖν ειρήνην επί την γην. Όχι, αλλά μάχαιραν. Το ακούτε πρώτη φορά μερικοί; Αρχίστε να μελετάτε την Αγία Γραφή. Ναι, ήρθα να φέρω, λέγει, μάχαιραν. Και μάλιστα μάχαιρα όχι μεταξύ του ενός λαού και του άλλου.

Αλλά μεταξύ οικείων προσώπων. Φιλικώς διακειμένων, συγγενικώς διακειμένων. Να στραφεί ο πατέρας κατά του γιου και ο υιός κατά του πατέρα, η νύφη κατά της πεθεράς και αντίστροφα κλπ. Γιατί; Διότι δεν είναι ο Χριστός εκείνος που έφερε την μάχαιρα.

Αλλά ο Χριστός είναι εκείνος που έφερε την ειρήνη, εφόσον θα γίνεται γνωστό και δεκτό το Ευαγγέλιό του. Διότι εάν εκείνος που δεν πιστεύει, ο πατέρας μου με την παραδείγματι, που δεν πιστεύει στον Χριστό,

γίνεται εχθρός μου και παίρνει αυτός το μαχαίρι, θυμηθείτε την Αγία Βαρβάρα με τον πατέρα της, και παίρνει αυτός το μαχαίρι για να με φονεύσει εμένα, φταίει ο Χριστός; Όταν λοιπόν λέει ο Χριστός έφερα μάχαιραν και όχι ειρήνη, εννοεί όχι ότι είναι κομιστής μαχαιριού και πολέμου, αλλά ότι οι άνθρωποι μη δεχόμενοι το Ευαγγέλιο θα στραφούν εναντίον εκείνων που θα έχουν δεχθεί το Ευαγγέλιο.

Αλλά ακόμη αν θέλετε, πόσες φορές το έχω πει, δεν θα μείνω όμως περισσότερο, γιατί κάθε φορά με το να το λέω τρώγω τον χρόνο μου. Ο Χριστιανισμός δεν ήρθε να λύσει κανένα κοινωνικό σύστημα. Σας θυμίζω μόνο τον χορτασμό των Πεντακισχιλίων, όταν οι Καπερναΐται τον ζητούν να τον ανακηρύξουν βασιλέα και ο Κύριος φεύγει και εξαφανίζεται και τους λέει, όταν τον βρήκαν.

Τι τους είπε; Επειδή χορτάσατε. Γι' αυτό μιλάτε και λέτε ότι λέτε. Μη ζητάτε την βρώσιν, την απολλυμένην, αλλά την βρώσιν την μέλουσαν. Και ποια είναι αυτή; Το σώμα μου, λέει, το μυστήριον της Θείας Ευχαριστίας. Αυτό λέει να ζητάτε, και όχι για να φάτε. Δηλαδή θα το πούμε απλοελληνικά, δεν ήρθα να σας λύσω το κοινωνικό πρόβλημα, αν το θέλετε.

Το κοινωνικό πρόβλημα να λυθεί ήταν έργο των ανθρώπων, σαν αποτέλεσμα, σαν επίπτωση της αληθώς χριστιανικής των ιδιότητος. Αν υποτεθεί ότι μια κοινωνία ανθρώπων δέχεται το Ευαγγέλιο, το κοινωνικό πρόβλημα λύεται αμέσως.

Λύεται αυτομάτως. Θυμηθείτε, ας πούμε, τα κοινόβια της Ιερουσαλήμ. Δεν είναι σαν κοινόβια; Δεν είναι σαν κοινόβια; Τι λέει εκεί ο Ευαγγελιστής Λουκάς; Κανείς δεν έλεγε αυτό είναι δικό μου ή δικό σου. Χωρίς όμως να αφαιρεθεί η νομική, θα λέγαμε, ιδιοκτησία.

Τι είναι εκείνο που έκανε τους χριστιανούς εκείνους να μη λέγουν δικό μου και δικό σου; Η αγάπη και η πίστη εις το πρόσωπο του Ιησού Χριστού. Προσέξτε, χωρίς να καταργηθεί η νομική ιδιοκτησία, νομική ιδιοκτησία.

Θυμηθείτε τον Βαρνάβα που πούλησε το χωράφι του. Θυμηθείτε τον, τα έχουμε κάνει στο βιβλίο των Πράξεων των Αποστόλων. Θυμηθείτε τον Ανανία και τη Σαπφείρα, τι έγινε με αυτούς. Δεν ήταν στη δικαιοδοσία σου, λέει ο Απόστολος Πέτρος, να πουλήσεις ή να μην πουλήσεις το χωράφι σου;

Και αν ακόμη το πουλούσες, στη δικαιοδοσία σου δεν ήταν να κρατήσεις τα χρήματα;

Γιατί τιμωρήθηκε; Γιατί είπε ψέματα. Όχι διότι δεν έδωσε το χωράφι του ή δεν έδωσε τα χρήματα, αλλά γιατί είπε ψέματα. Δεν είναι ψεύστης λέει σε άνθρωπο αλλά στο πνεύμα το Άγιο Συνεπώς, αν κάποτε αντιληφθούμε γι' αυτό, σφυροκοπώ στα αυτιά σας, αν μπορούσα σε κάθε ομιλία, για να σας προφυλάξω από τον σκανδαλισμό.

Δεν ήρθε ο Χριστός στον κόσμο να λύσει το κοινωνικό πρόβλημα, ούτε το πρόβλημα της ειρήνης ή του πολέμου. Να το πω έτσι, αν οι λαοί σαν χριστιανικοί, πάρτε τους χριστιανικούς λαούς, πάρτε Βουλγάρους, Σέρβους, Ρώσους, Γάλλους παραπάνω, Άγγλους, Αμερικάνους.

Χριστιανική λάγη δεν είμαστε Γιατί κάνουμε πολέμους μεταξύ μας; Πείτε μου γιατί κάνουμε πολέμους μεταξύ μας. Σημαίνει δεν καταλάβαμε το Ευαγγέλιο. Γιατί να καθόμαστε με το ντουφέκι, βάζω το νι μπροστά.

Με το ντουφέκι μπροστά στα σύνορα και να μην πεις. Γιατί να λέμε φοβόμαστε από τους Βουλγαρούς, φοβόμαστε από τους παραπάνω, από τους παραπέρα. Γιατί Και μάλιστα αν το θέλετε, οι Βούλγαροι είναι ορθόδοξοι χριστιανοί.

Αλλά δεν ζήσαμε ούτε εμείς το Ευαγγέλιο. Αν το ζούσαμε δεν θα υπήρχε πρόβλημα. Φταίει ο Χριστός γι' αυτό;

Εμείς δεν λύσαμε αυτά τα προβλήματα. Γιατί δεν λύσαμε το πνευματικό μας πρόβλημα. Το πρόβλημα της πίστεως. Ναι Πώς να σας το πω, να σας το πω με ένα παράδειγμα. Αν ένας πατέρας αφήνει μια περιουσία στο παιδί του και το παιδί του αυτό τρώει την περιουσία γιατί είναι σπάταλο και άσωτο και στο τέλος είναι στο δρόμο, φταίει ο πατέρας;

Αφού του άφησε περιουσία. Φταίει το μυαλό του παιδιού που δεν είχε μυαλό και ασώτεψε και έφαγε την περιουσία του πατέρα. Φταίει ο πατέρας; Ο πατέρας σου σου άφησε. Αν είσαι φτωχός και σε έριξε σήμερα στο πεζοδρόμιο, είναι γιατί δεν είχες μυαλό.

Έτσι και εδώ θα λέγαμε, οι χριστιανοί δεν έχουν μυαλό. Δεν ζουν τη χριστιανική ζωή. Γι' αυτό ακριβώς, αγαπητοί μου, υπάρχει αυτό το κατάντημα. Τα τονίζω και τα ξανατονίζω και σας τα λέγω μόνο και μόνο για να μην σκανδαλιστούμε εις το πρόσωπο του Ιησού Χριστού.

Δύο λοιπόν οι τομείς, οι δύο οι φάσεις μέσα στην ιστορία. Πρώτα στο θεανθρώπινο πρόσωπο από πλευράς αιρέσεως, όπως σας είπα. Αριανισμός κλπ., μονοφυσιτισμός κλπ. Και δεύτερον, που είναι και σύγχρονο θέμα, το θέμα του κοινωνικού προβλήματος και του προβλήματος ειρήνης πολέμου.

Αλλά ότι αυτό οπωσδήποτε θα γίνει οπωσδήποτε στη γη, το προφητεύει ο Κύριος. Θα σκανδαλιστούν, λέει, πολλοί, λέει πολλοί, ξαναλέγω εκ των χριστιανών, πολλοί. Πολλοί. Αυτό πρέπει να μας κάνει να συντριβόμαστε. Πολλοί. Μήπως και εγώ θα είμαι μέσα στους πολλούς; Ποιος μας το λέει, αγαπητοί μου, ότι εσείς που ακούτε το Λόγο του Θεού, και νομίζω δεν θα έχετε παράπονο, σας τα αναλύω μέχρι υπερβολής, μέχρι να σας κουράζω, με παλιλογία, να τα λέω και να τα ξαναλέω, να πει κανείς, μα δεν τ' άκουσα, δεν τ' όξερα. Και εμείς μπορούμε;

Ναι, όλοι, και εγώ που σας ομιλώ, αν δεν προσέξουμε, ναι, αν δεν προσέξουμε. Ξέρετε, ο σκανδαλισμός είναι το αίτιον, η αποστασία για την οποία ομιλεί ο Απόστολος Παύλος, ότι αν, λέει, δεν έρθει πρώτα η αποστασία, δεν θα έρθει ο Αντίχριστος, και αν δεν έρθει ο Αντίχριστος, δεν θα έρθει ο Χριστός.

Έχουμε λοιπόν Αποστασία, Αντίχριστος, Χριστός, χρονικά. Τι είναι όμως η Αποστασία; Η Αποστασία είναι το αιτιατόν. Είναι το αποτέλεσμα. Το αίτιον είναι ότι θα σκανδαλιστούμε. Και θα αρχίσει σιγά σιγά η Αποστασία.

Ότι οπωσδήποτε έτσι θα γίνει. Ακούστε πώς το λέγει κάπως λεπτομερέστερα. Ο ίδιος ο Κύριος, στο βιβλίο της Αποκαλύψεως, εις τον άγγελον της Εκκλησίας της Φιλαδελφίας. Είναι Αποκάλυψη 3,10. Ακούστε τι λέει.

Ότι ετήρησας τον λόγον της υπομονής μου. Γιατί εφήρμοσες το κήρυγμα της υπομονής που εγώ λέγω. Αυτό θα πει της υπομονής μου. Το κήρυγμα της υπομονής που εγώ λέγω, δηλαδή ότι πρέπει να έχετε υπομονή στον κόσμο αυτόν.

Ο Κύριος είπε, ο υπομείνας εις τέλος ούτος σωθήσεται. Εκείνος που θα υπομείνει έως το τέλος αυτός θα σωθεί. Καγώ σε τηρήσω εκ της ώρας του πειρασμού. Της μελλούσης έρχεσθαι επί της οικουμένης όλης. Πειράσαι τους κατοικούντας επί της γης.

Και εγώ με τη σειρά μου, επειδή εφύλαξες την υπομονή που εγώ εκήρυξα. Δηλαδή είσαι υπομονετικός στους πειρασμούς. Και εγώ θα σε φυλάξω από εκείνη τη δύσκολη ώρα του πειρασμού. Που πρόκειται να έρθει. Εκ της ώρας του πειρασμού της μελλούσης έρχεσθαι.

Αυτή που πρόκειται να έρθει και θα είναι παγκόσμιον το φαινόμενο, επί της οικουμένης όλης. Πειράσαι τους κατοικούντας επί της γης, για να μπουν στη δοκιμασία όσοι κατοικούν επάνω στη γη. Στην Αγία Γραφή και στην Παλαιά αλλά και στην Καινή.

Πολλές φορές η έκφραση επί της γης δεν σημαίνει παρά τη γη του Ιούδα ή τη γη του Ισραήλ. Εδώ όμως δεν έχουμε τη γη του Ιούδα ή τη γη της Παλαιστίνης, τη γη του Ισραήλ. Αλλά λέει επί της οικουμένης όλης, βλέπετε, σε ολόκληρη την οικουμένη.

Έτσι η έκφραση της οικουμένης σημαίνει όλη τη γη, όπου κατοικείται. Αυτό θα πει και οικουμένη από το οικώ, κατοικώ. Συνεπώς θα είναι ένα παγκόσμιο φαινόμενο αυτό. Ποιο; Η Αποστασία. Από πού θα έρθει; Επαναλαμβάνω, από τον Σκανδαλισμό. Η Αποστασία θα έχει ως συνισταμένη της τον Αντίχριστο. Ο Αντίχριστος θα είναι η ανακεφαλαίωση της Αποστασίας, θα είναι το άκρον άωτον της Αποστασίας, και ευθύς μετά θα γίνει η Δευτέρα του Κυρίου μας Παρουσία.

Ώστε λοιπόν, αγαπητοί, βλέπετε εδώ ότι η Αποστασία είναι ένα πολύ μεγάλο και σπουδαίο θέμα. Αν με ρωτήσετε, έχουμε Αποστασία; Έχουμε. Είναι στο έπακρο αυτή η Αποστασία; Όχι.

Θέλετε να σας το αποδείξω; Εσείς αποτελείτε την απόδειξη. Πέστε μου, τέτοια ώρα, τέτοια ώρα, με θερμοκρασία κάτω από το μηδέν, κάτω από το μηδέν, όταν ολόκληρη η Ελλάδα είναι σκεπασμένη με χιόνια, και βρίσκεστε εδώ μέσα τόσος κόσμος, να ακούσει τέτοια ώρα, νύχτα, το Λόγο του Θεού, μπορούμε να λέμε ότι έχει γενικευθεί η Αποστασία;

Ασφαλώς όχι. Θα έλεγα ότι υπάρχουν εδώ άνθρωποι που κατασκοπεύουν τον Λόγον; Ούτε αυτό μπορώ να το πω. Είσαστε ευλαβείς. Και έρχεστε να ακούσετε τον Λόγον του Θεού. Δεν είσαστε εσείς μόνο. Είναι πάρα πολλοί άνθρωποι, οι οποίοι δεν ζουν την αποστασία. Όχι, δεν ζουν την αποστασία. Υπάρχουν νέα παιδιά από το μαθητικό μας κόσμο, από τα γυμνάσια, από τα δημοτικά, από τα γυμνάσια, από τα λύκεια, από τα πανεπιστήμιά μας υπάρχουν ευλαβή παιδιά. Μα θα μου πείτε, οι πολλοί; Δεν μπορείτε να βγάλετε στατιστική. Είναι κάτι που δεν βγαίνει στατιστική.

Θα την πάθετε ή θα την πάθουμε αν θα θέλαμε να βγάλουμε στατιστική, όπως ο προφήτης Ηλίας. Πίστεψε ότι είναι μόνος του, διότι μην ξεχνάτε ότι η περίπτωση του προφήτη Ηλία παραλληλίζεται με τα έσχατα. Μην το ξεχνάτε αυτό, δεν το λέω αυθαίρετα, το λέει Απόστολος Παύλος.

Όπως την εποχή εκείνη έμεινε το λείμμα, δηλαδή εκείνο το υπόλοιπον, που δεν έκαμψε γόνυ τω Βαάλ, δεν προσκύνησε τα είδωλα, και ήσαν 6.000 οι άνδρες, 6.000 οικογενειάρχες, αν βάλετε με 5 την κάθε οικογένεια που ήσαν πολύ περισσότεροι τότε.

Το λιγότερο, τριάντα χιλιάδες δεν γονάτισαν να λατρεύσουν τον Βαάλ, και δεν το ήξερε ο προφήτης Ηλίας αυτό. Και τι είπε εις τον Θεόν; Εγώ, Κύριε, μόνος, μονότατος, εις υπερθετικόν βαθμόν βάζει το μόνος, έμεινα που λατρεύω εσένα. Όχι, του λέει ο Θεός.

«Είναι έξι χιλιάδες που λατρεύουνε εμένα» λέει ο Θεός και του το κρύπτει ως προφήτης που είναι και το αποκαλύψει όταν εκείνος θα πει ότι έμεινα μονότατος. Και ο Πόστολος Παύλος τι λέγει, ο Πόστολος Παύλος λέγει ότι όπως τότε έγινε εκείνο το λίμα το υπόλοιπο έτσι θα είναι και τώρα.

Το λέει ο Απόστολος Παύλος. Συνεπώς, πάντα θα υπάρχει το λείμμα και στις ημέρες του Αντιχρίστου. Αλλά όμως δεν είναι μόνο λεῖμμα αυτή τη στιγμή. Είναι κάτι περισσότερο από το λεῖμμα. ΛΑΜΔΕΣΙΟΝΙΟΥΤΑ ΜΗΑΛΦΑ Περισπομένη Είναι, αγαπητοί μου, προσέξτε.

Είναι κάτι περισσότερο. Βέβαια θα μου πείτε, μπορεί να είναι λιγότεροι οι ευλαβείς άνθρωποι. Δεν ξέρουμε πώς είναι, δεν ξέρουμε. Και από τη νέα γενιά υπάρχουν ευλαβή παιδιά, ευλαβείς νέοι, ευλαβείς νέοι.

Λοιπόν, έχουμε πληρότητα αποστασίας; Εγώ δεν το βλέπω να έχουμε πληρότητα αποστασίας. Αλλά οπωσδήποτε έχουμε αποστασία. Δημοσίως προσβάλλουμε τον Χριστό, την Εκκλησία, δημοσίως εμείς οι ίδιοι οι χριστιανοί.

Βεβαίως, είναι δείγμα της Αποστασίας.

Θα μείνει μόνο ένα μικρό μέρος των Χριστιανών. Και η Αποστασία, όπως σας είπα για τρίτη φορά το λέγω, θα δώσει τον Αντίχριστό. Ώστε λοιπόν, αυτά είχα να σας πω και ας τα ξέρουμε γύρω από το σκανδαλισθήσονται που λέει ο Κύριος.

Πολλοὶ καὶ ἀλλήλους παραδώσουσι καὶ μισήσουσιν ἀλλήλους.

ὅτι ἐπίσκοποι κατ' ἐπισκόπων καὶ κληρικοὶ κατὰ κληρικῶν καὶ λαοὶ κατὰ λαῶν μέχρις αἱμάτων ἔρχονται.

Ἐὰν ἀκούσῃς, λέει ο Άγιος Κύριλλος, ὅτι ἐπίσκοποι κατ' ἐπισκόπων καὶ κληρικοὶ κατὰ κληρικῶν καὶ λαοὶ κατὰ λαῶν μέχρις αἱμάτων ἔρχονται, μὴ ταραχθῇς. Αν ακούσεις, λέγει, ότι οι επίσκοποι στρέφονται εναντίον των επισκόπων, οι κληρικοί εναντίον των κληρικών και οι λαοί εναντίον των λαών μέχρις αίματος.

Όχι λαοί μέχρις αίματος και οι επίσκοποι και οι πρεσβύτεροι μέχρις αίματος, μη ταραχθείς. Προγέγραπτε γαρ. Είναι προγραμμένο. Αλήθεια, πώς μιλάει ο Άγιος Κύριλος προς αυτό το σημείο. Ξέρετε ότι ο Άγιος Κύριλος έρισε μέσα στην Αριανική Νέρεση, στην περίοδο της Αριανικής Ερέσεως.

Ξέρετε ότι διώχθηκε από τη θέση του ως Επίσκοπος Ιεροσολύμων και επανήλθε στη θέση του. Δηλαδή έζησε μια πολύ δύσκολη εποχή. Ήταν πολύ φυσικό, υπό το πρίσμα της εποχής του, να βλέπει τα πράγματα και να αισθάνεται μια πνιγμονή.

Αυτό είναι ένα σημάδι, παρότι ζει στα μέσα του τετάρτου αιώνος, ότι και εμείς στην εποχή μας, χωρίς από τότε βεβαίως να έγινε τότε η παρουσία του Αντιχρίστου.

Πέρασαν άλλοι 16 αιώνες. Αν βλέπουμε και εμείς, δεν μπορούμε να πούμε ότι, να ξέρετε, σε 5 ή 10 ή 20 χρόνια έρχεται ο Αντίχριστος. Δεν μπορούμε να το πούμε αυτό. Προσέξτε αυτό το σημείο, προσέξτε αυτό το σημείο. Βλέπετε όπως βλέπουν οι Άγιοι από τη σκοπιά τους.

Γιατί; Βλέπουν λανθασμένα; Λανθασμένα; Γιατί το είπε σαφώς ο Χριστός, ότι δεν ξέρετε την ημέρα και την ώρα. Έχετε μόνο τα σημάδια. Στα σημάδια μιλάει. Βιάζεται ο Άγιος Κύριλος και τι λέει; Βλέπεις αυτά; Χα, κοντά είναι τα πράγματα τα πονηρά.

Αγαπητοί μου, και εμείς βλέπουμε. Αλλά δεν μπορούμε να προκαθορίζουμε. Προσέξατε το αυτό. Μας είναι πολύ χρήσιμη αυτή η περίπτωση του Αγίου Κυρίλου, που σας την είχα αναφέρει και την περασμένη φορά. Έτσι, απλώς έχουμε, θα λέγαμε, μία προϊούσα κατάσταση.

Μια κατάσταση η οποία προχωρεί. Τότε γίνονται εγκλήματα. Βεβαίως, θυμηθείτε τον Άγιον Αθανάσιο. Τον είχαν κατηγορήσει ότι είχε σκοτώσει κάποιον. Ακούτε; Είχε σκοτώσει κάποιον. Εγίνονταν εγκλήματα. Ζητούσαν να σκοτώσουν τον Μέγαν Αθανάσιο.

Δεν έγιναν λίγα εγκλήματα. Να σας πω, δε, στην εποχή της εικονομαχίας. Διαβάστε λίγο ιστορία ή όσο μπορούμε να ξέρουμε. Πόσα εγκλήματα έγιναν που σκότωναν τους εικονοφίλους οι εικονομάχοι. Αυτοί όλοι οι λεγόμενοι ομολογηταί που έχουμε πολλές φορές.

Λέμε ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής. Τι θα πει, σε περίοδο χριστιανισμού, μέσα σε λαό χριστιανικό, να αναγκασθεί να ομολογεί την αλήθεια στους ερετικίζοντας αυτοκράτορες, άρχοντες και λοιπά, και να υφίσταται μαρτύριον, να κόβουν τη γλώσσα και λοιπά και λοιπά. Αυτοί λέγονται ομολογητές, που είναι μάρτυρες όχι από εχθρούς του χριστιανισμού, με την έννοια ειδωλολάτρες, αλλά με την έννοια ότι είναι αιρετικοί. Έχουμε λοιπόν μέχρις αίματος πράγματι, αλλά και η απουσία αγάπης ανάμεσα στους επισκόπους και τους πρεσβυτέρους.

Τι να πω πάνω σ' αυτό; Ίσως με πολλά δάκρυα θα πρέπει κανείς να μιλάει πάνω σ' αυτό, όταν θα έλεγε ότι δεν υπάρχει αγάπη ανάμεσα εις τους κληρικούς. Φοβερό. Είναι σημείον, σημείον. Βέβαια δεν είναι γενικευμένο, να φυλάξει ο Θεός. Υπάρχουν οι ιερείς που αγαπούν πάρα πολύ, όχι μόνο το ποίμνιό τους αλλά και τους συναδέλφους των.

Υπάρχουν θαυμάσιοι επίσκοποι, οι οποίοι όχι μόνο αγαπούν το λαό τους, αλλά και τους πρεσβυτέρους των, δηλαδή τους κληρικούς των, όπως και τους συναδέλφους των επισκόπους. Αλλά υπάρχει και το άλλο, υπάρχει και η περίπτωση μίσους ο ένας εναντίον του άλλου και στον χώρο των επισκόπων και στον χώρο των πρεσβυτέρων.

Αυτό είναι ένα δυστύχημα, αλλά λέει ο Άγιος Κύριλος.

Ούτε αν εγώ ο διδάσκων σε ... Πρόσεξε, ούτε αν εγώ χαθώ, επειδή εγώ επίσκοπος, έχω μίσος, έχω κακία, ή είμαι αιρετικός ή ό,τι άλλο, πρέπει και εσύ ο κατηχούμενος τώρα που με ακούς, να χαθείς. Ἀλλ' ἔξεστι καὶ ἀκροατὴν καλλίονα γενέσθαι τοῦ διδασκάλου καὶ τὸν ἔσχατον ἐλθόντα γενέσθαι πρῶτον, ἐπειδὴ καὶ τοὺς περὶ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν δέχεται ὁ δεσπότης.

Επιτρέπεται ο μαθητής να γίνει ανώτρος από τον διδάσκαλο. Επιτρέπεται. Μπορεί ο διδάσκαλος να χαθεί, μπορεί ο κατηχητής να χαθεί. Δεν σημαίνει με αυτό ότι πρέπει να χαθεί και ο μαθητής. Να χαθεί ο κατηχούμενος. Ή εν Αποστόλης ευρέθη προδοσία, εδώ είναι το σπουδαίο. Θαυμάζεις ή εν Επισκόπης ευρίσκεται μισοδελφία. Αν ανάμεσα στους 12 εκείνους Αποστόλους του Χριστού ευρέθηκε ένας προδότης, απορείς, θαυμάζεις, απορείς αν ανάμεσα στους Επισκόπους βρίσκεται η μισά αδελφία. Βεβαίως. Αλλά προσέξτε ένα σημείο. Πώς πρέπει να στέκεται, πολύ προσέξτε αυτό το σημείο σας παρακαλώ, Πώς πρέπει να στέκεται ο κατηχητής ή ο πνευματικός, ο ιερές ή ο επίσκοπος απέναντι στο λαό, απέναντι στους κατηχουμένους, ακούστε πώς πρέπει.

Ο λαός βλέπει το πρόσωπο του κατηχητού, αλλά δεν βλέπει τον Χριστό. Το θαυμάζει το πρόσωπο του κατηχητού, μέχρι βαθμού να δώσει και την ψυχή του. Αλλά όχι για τον Χριστό, αλλά για τον κατηχητήν. Ο Χριστός πού είναι; Ο Χριστός είναι από πίσω από την πλάτη του κατηχητού και δεν φαίνεται, κρύπτεται από τον κατηχητή. Αυτό είναι αναγκαίο να είναι έτσι, διότι ένας καινούριος θα πρέπει να θαυμάσει το πρόσωπο του κατηχητού, γιατί αλλιώτικα δεν θα σταθεί κατηχούμενος.

Πρέπει να πει, α, ο κατηχητής θαυμάσιος, έχει αγιότητα, έχει σοφία, είναι σπουδαίος. Είναι ανάγκη να το πει, όπως ακριβώς θα το πει ο μαθητής στο σχολείο. Εάν ο καθηγητής, ο δάσκαλος ή ο καθηγητής δεν διαθέτει αυτή την στάση, δεν μπορεί να έχει κύρος μέσα στην τάξη και δεν μπορεί ο μαθητής να γίνει μαθητής και να πιστέψει το δάσκαλο, εάν δεν είναι έτσι.

Αλλά ο γνήσιος κατηχητής δεν συγκεντρώνει τους κατηχουμένους περί το πρόσωπόν του, κρύβοντας μια ζωή τον Χριστόν. Όχι. Αλλά ψυχολογικότατα, όταν οι κατηχούμενοι αρχίσουν να ωριμάζουν πνευματικά, τότε τι κάνει; Αρχίζει να πηγαίνει πλάι, πλάι, πλάι να φεύγει και να αποκαλύπτει τον Χριστόν σιγά σιγά, λίγο λίγο. Προσέξτε, είναι ανάγκη να γίνει. Ανάγκη να κρύβει στην αρχή τον Χριστόν, είναι ανάγκη, διότι δεν βλέπει πολλά πράγματα ο κατηχούμενος.

Αλλά ο κατηχητής θα φεύγει λίγο-λίγο μέχρι που να αποκαλύψει πλήρως τον Χριστό και μετά, χωρίς να σταματήσει να κινείται ο κατηχητής, θα πάει πίσω από την πλάτη του Χριστού και θα εξαφανιστεί και δεν θα βλέπει στον ορίζοντά του πια ο κατηχούμενος παρά μόνο τον Ιησού Χριστό. Αυτή είναι η σωστή τοποθέτηση.

Αν κάποτε επιμένουμε να στεκόμαστε μπροστά στους κατηχουμένους και να μην αποκαλύπτουμε τον Χριστό, σφαλλόμεθα, σφετεριζόμεθα τον Χριστό και οπωσδήποτε θα λογοδοτήσουμε εις τον Θεό και ακόμη σε μια στιγμή πειρασμού οι άνθρωποι δεν θα είναι εδραιωμένοι εις τον Χριστό, γιατί αυτό ενδιαφέρει.

Αλλά όταν ο κατηχητής, ο άνθρωπος δεν είναι, δεν λέγω να πεθάνει, αλλά λέγω να παρασυρθεί, τι θα κάνουν οι κατηχούμενοι, αν βέβαια δεν τους είχε αποκαλύψει τον Χριστό; Θα χαθούν και εκείνοι μαζί του. Θα σας φανεί περίεργο. Αν με δείτε να πετάω τα ράσα μου, να παντρεύομαι και να χορεύω τσιφτετέλι, τι θα λέγατε; Δι' όνομα του Θεού θα λέγατε, δι' όνομα του Θεού, όντας γερός άνθρωπος. Γιατί οι γέροι δεν παντρεύονται. Γέροι δεν παντρεύονται. Και τι θα κάνατε εσείς αν με βλέπατε έτσι εμένα; Θα σκανδαλιζόσαστε. Γιατί τολμώ να τα πω; Γιατί τα λέει ο Άγιος Κύριλλος. Τι είπε ο Άγιος Κύριλλος; Αν με δεις να χάνομαι, δεν σημαίνει ότι θα χαθείς κι εσύ. Γιατί; Γιατί ο Άγιος Κύριλλος

βάζει ένα ερωτηματικό για τον εαυτό του, άνθρωπος δεν είναι, να παρασυρθεί και να χαθεί, πρέπει να χαθούν και οι κατηχούμενοι; Σας παρακαλώ αυτά κρατήσατέ τα καλά. Θα σας πω κάτι φοβερό. Μου πείτε ότι σας το έχω ξαναπεί, δεν πειράζει αν το έχω ξαναπεί. Είχα μία κατηχήτρια όταν ήμουν μικρό παιδί, η ηλικία μας δεν ήταν μεγάλη, εγώ αν ήμουνα κάπου 11 χρονών,

αυτή το νεαρά, 16 χρονών ήταν με 17, κατηχήτρια. Όπως πολλές φορές βάζουμε νεαρά αγόρια, νεαρά κορίτσια, τα βάζουμε και είναι κατηχηταί, αλλά βέβαια, όταν δεν είναι ζυγισμένα τα πράγματα, καμιά φορά πέφτομε κι έξω, και είναι λίγο κίνδυνος αυτό. Αυτή η κοπέλα, βέβαια την αγαπούσα πάρα πολύ, ήταν κατηχήτριά μου. Αυτή η κοπέλα παντρεύτηκε και εγώ μεγάλωσα.

Είχε μια ατυχία στο γάμο της, να μην πολυπραγμονώ, το θέμα είναι ότι έκανε τρεις γάμους. Και γιατί ο πρώτος πέθανε, πήρε τον δεύτερον, τον δεύτερο τον χώρισε, πήρε έναν τρίτον, τον χώρισε και τον τρίτον.

Και το αποτέλεσμα ήταν να γίνει κοινή εκείνη και παιδιά, τα οποία βάλει στο ορφανοτροφείο.

Ακούστε, μια μέρα, ύστερα από πολλά χρόνια, λίγο πριν την ιεροσύνη μου, λίγο πριν, ήμουν μεγάλος. Την συνάντησα μέσα στο λεωφορείο, τη χαιρέτησα. Αισθανόμουνα απέναντί της έναν σεβασμό. Πιάσαμε μια κουβέντα. Τι μου είπε; Εκείνα που σας έλεγα τα πιστεύεις ακόμα; Φρικώδες. Εκείνα που μας έλεγε, αν τα πιστεύω εγώ ακόμα, που σημαίνει ότι αυτή τα απέβαλε. Τι θα έπρεπε να πω εγώ; Θα έπρεπε να πω, εάν η κατηχήτριά μου απεμπόλησε τον Χριστό και εγώ, τι σκέφτομαι να γίνω κληρικός; Άντε βρε αδελφέ, τίποτα δεν υπάρχει. Θα πάω να γλιτώσω κι εγώ τη ζωή μου. Αυτό έπρεπε να πω. Τι λυπήθηκα, τι λυπήθηκα. Της είπα ότι δεν έδιωξα τίποτα, γιατί απλούστατα την αγαπούσα από την κατηχήτριά μου, αλλά δεν ήταν εκείνη που μπορούσε να με εμποδίσει από τον Χριστό. Σας παρακαλώ ακούσατέ τα αυτά,

διότι σε καιρό διωγμού και ποιμένες θα προδώσουν τον Χριστό. Γιατί εγώ δηλαδή έχω ένα προνόμιο, ο μη γένοιτο, να προδώσω τον Χριστό; Έτσι δεν ξέρουμε τι στάση θα πάρουμε, δεν ξέρουμε, παρά μόνο αν έχουμε ταπείνωση. Ίσως, ίσως θα μπορούμε να σταθούμε, για να μην λοιπόν χαθεί κανείς και να σκανδαλίζεται με τους πνευματικούς του πατέρες, να λέει, ό,τι και να γίνει ο πνευματικός μου πατέρας, ο κατηχητής μου, ό,τι και να γίνει εγώ αγαπώ τον Χριστό. Αυτό όμως εξαρτάται μέχρις ενός βαθμού και από τον κατηχητή, τον πνευματικό, τον Επίσκοπο, τον Πρεσβύτερον, να αποκαλύπτει τον Ιησού Χριστό. Δεν μας εμποδίζει να αγαπάμε τον πνευματικό μας.

Αλλά δεν πρέπει όμως ποτέ να προδώσουμε το Χριστό αν ο πνευματικός πέσει. Όπως αγαπάμε τους Αγίους, του λέει ο Απόστολος Παύλος, ότι πρέπει να μνημονεύεται τον Υγουμένον ημών, λέει στην προσευρεύουση επιστολή, να ενθυμίσετε εκείνους οι οποίοι σας ελάλησαν των λόγων του Θεού και οι οποίοι λέει νύχτα μέρα αγωνίζονται για σας, γιατί θα δώσουν λόγο για τις ψυχές σας.

Οφείλουμε να τους αγαπάμε τους πνευματικούς μας πατέρες, δεν το λέγω εγώ, το λέγει ο Λόγος του Θεού. Αλλά δεν πρέπει όμως μια πτώση του πνευματικού μας πατρός να γίνει η αιτία να σκανδαλιστούμε ή να απωθήσουμε την πίστη ή να πούμε δεν βαριέσαι, δεν είναι τίποτα. Όχι.

Τότε θα θεωρήσω αυτό το εκκλησίασμα ώριμο, αν μπορεί να σταθεί και να πιστεύει στον Ιησού Χριστόν, ανεξάρτητα από την πνευματική κατάσταση και ποιότητα εκείνων που τον εδίδαξαν τον Χριστόν.

Αλλά ας προχωρήσουμε.

Ἀλλ' οὐ μόνον περὶ τῶν ἀρχόντων τὸ σημεῖον, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν λαῶν. φησὶ γάρ· καὶ διὰ τὸ πληθυνθῆναι τὴν ἀνομίαν ψυγήσεται τῶν πολλῶν ἡ ἀγάπη. καυχήσεταί τις ἄρα τῶν παρόντων ἀνυπόκριτον ἔχειν πρὸς τὸν πλησίον τὴν φιλίαν; Και δεν είναι μόνο το σημείο της μισαδελφίας ανάμεσα στους άρχοντες, εννοεί τους εκκλησιαστικούς άρχοντες, αλλά είναι και για το λαό, για τους λαούς, για τους ανθρώπους, διότι με το να πληθυνθεί η ανομία, θα ψυγεί, θα παγώσει η αγάπη των πολλών.

Οι άνθρωποι, ήδη συμβαίνει αυτό, αλλά όχι όμως σε ένα τρομακτικό βαθμό. Σας είπα, δεν έχουμε σε τρομακτικό βαθμό την αποστασία. Νομίζω ότι το καταλαβαίνετε μόνοι σας. Υπάρχουν ευλαβείς άνθρωποι, σας είπα προηγουμένως, με ωραία αισθήματα, ωραίες καρδιές.

Εδώ τι λέγει; Ότι θα παγώσουν οι καρδιές. Είδατε τι είπε; Ψυγήσεται η αγάπη των πολλών. Δηλαδή θα γίνει ψυγείο η αγάπη των πολλών. Και οι άνθρωποι θα είναι, όπως κι άλλοτε σας το έχω πει, περιφερόμενα ψυγεία. Τι φοβερό πράγμα. Περιφερόμενα ψυγεία. Ε λοιπόν τότε τα πράγματα δεν θα είναι καθόλου ευχάριστα.

Αλλά, λέει ο Άγιος Κύριλλος, πέστε μου από τους παρόντας, ήρθε τώρα και η σειρά σας, από τους παρόντας, ποιος είναι εκείνος που έχει ανυπόκριτον την αγάπη προς τον πλησίον του; Οὐχὶ τὰ μὲν χείλη πολλάκις φιλεῖ καὶ τὸ πρόσωπον μειδιᾷ, δηλαδή σημείον υποκρισίας, καὶ οἱ ὀφθαλμοὶ δῆθεν ἱλαροί, Η Δεκαρδία τεκταίνεται δόλων και κατασκευάζει κακά λαλών ειρηνικά Είπε ποιος από τους παρόντας, τους κατηχουμένους του, ο Άγιος Κύριλλος.

Ποιος πραγματικά αγαπάει τον πλησίον του; Μήπως πολλές φορές τα χείλη μιλούν φιλικά; Το πρόσωπο, λέει, μειδιά, χαμογελά. Τα μάτια φαίνονται δήθεν χαρούμενα, ιλαρά, χαρούμενα, αλλά η καρδιά μέσα της εργάζεται το κακό και μιλάει μεν ειρηνικά, αλλά όμως μέσα έχει άλλους σκοπούς.

Αγαπητοί μου, θα σας το πω και αυτό. Είπα τα των αρχόντων, είπα τα των ηγουμένων. Θα πω και τώρα τα του λαού. Δεν υπάρχει αγάπη.

Κάτι να συμβεί; Σαν τι να συμβεί; Όχι θέματα κτηματικών διαφορών. Θέματα καρέκλας.

Καρέκλας. Γιατί μου πήρες την καρέκλα; Γιατί έβαλες την ομπρέλα επάνω στην διπλανή καρέκλα; Θα καθίσω εγώ. Όχι, θα καθίσει η φιλενάδα μου ή ο φίλος μου. Και μαλώνουμε, και μαλώνουμε. Έχουμε αγάπη που να μας πάρουν το χωράφι μας, τα σύνορά μας, που να μας βρίσουν και να μας διαπομπεύσουν και να κάνουν δημοσιεύματα εις βάρος μας; Εκεί θα δουν τα σκυλόδοντά μας. Αγαπητοί μου, δεν έχουμε αγάπη.

Ε, ας κάνουμε μιαν αυτοκριτική. Ίσως εδώ ο Άγιος Κύριλλος, το Πνεύμα του Θεού δηλαδή, διά των συγγραφών του Αγίου Κυρίλλου, μας βοηθάει να κάνουμε αυτή την αυτοκριτική. Δεν έχουμε αγάπη, σας το βεβαιώνω, σας το λέγω αλήθεια. Θα μου πείτε όλοι, όχι όλοι, αλλά και εκείνοι που έχουν αγάπη.

Η αγάπη είναι κάτι που προστίθεται, όπως και αφαιρείται. Ποιος τους βεβαιώνει ότι έχουν τόση αγάπη, ώστε πια δεν έχουν ανάγκη από άλλη αγάπη; Πρέπει να έχουμε αγάπη προστιθεμένην, όπως και πίστην προστιθεμένην.

Δεν έλεγε, δεν έλεγαν οι μεθητές των κύριων, κύριε πρόσθεσ' ειμήν πίστην, να προσθέσεις σε εμάς πίστην, όπως λοιπόν και η πίστης προστήθεται και αφαιρείται, έτσι και η αγάπη προστήθεται και αφαιρείται. από πού θα ξεκινήσει το πράγμα, μη τρέχετε στο γείτονα, ούτε στο Ζαΐρ, ούτε στην Αβυσινία, στη γυναίκα σας και στον άβρα σας και στα παιδιά σας.

Δεν είναι δυνατόν ποτέ να μιλάμε για αγάπη, για τα Αβησινόπουλα που πεινούν, και δεν έχουμε αγάπη στη γυναίκα μας και στα παιδιά μας. Και μαλώνουμε μέρα νύχτα μέσα στο σπίτι με τους εγωισμούς μας, γιατί οι εγωισμοί καταργούν την αγάπη.

Αγάπη και εγωισμός είναι η φωτιά με το νερό, το ένα σβήνει, το ένα καταστρέφει το άλλο. Είναι δυνατόν να έχουμε αγάπη χωρίς να έχουμε εξαλείψει τον εγωισμό; Λοιπόν, θα ξεκινήσουμε από το σπίτι μας και όταν έχουμε αγάπη με τη σύζυγό μας, με τον σύζυγό μας, με τα παιδιά μας, τότε θα μπορούμε να μιλήσουμε ειρηνικά και στον γείτονα και στον παρακάτω και στον παρακάτω.

Τότε, όταν στείλουμε τη συνδρομή μας στο Αφρικανόπουλο που πεινάει ή όπου αλλού της γης μπορεί να πεινάει ένας άνθρωπος, ένα παιδί, τότε τα χρήματά μας και το ψωμί που θα του δώσουμε θα πιάσει τόπο. Θα βγαίνει από καρδιά που αγαπά. Έτσι, αγαπητοί μου, μπορούμε να μιλάμε ότι δεν έχουμε υποκρισία, αλλά έχουμε αληθινή αγάπη.

Και πηγαίνω εις την ογδόη παράγραφο. Έχεις και τούτο το σημείο. καὶ κηρυχθήσεται τοῦτο τὸ εὐαγγέλιον τῆς βασιλείας Εν όλη τη οικουμένη εις μαρτύριον πάση της έθνευση Και τότε ήξει το τέλος Και σχεδόν ως ορόμεν ο κόσμος άπας τῆς περὶ Χριστοῦ διδασκαλίας πεπλήρωται.

Έχεις ακόμα και ένα σημείο. Ποιο είναι το σημείο αυτό; Ότι θα κηρυχθεί το Ευαγγέλιο της Βασιλείας του Χριστού σε όλη την υφήλιο, σε όλη την οικουμένη, εις μαρτύριον σε όλους τους λαούς. Προσέξτε, εις μαρτύριον. Προσέξτε αυτό το σημείο. Δεν σημαίνει ότι οι λαοί θα έχουν πιστέψει, αλλά ότι αν δεν πιστέψουν, θα είναι εις μαρτύριον, ότι έφτασε μεν το κήρυγμα του Ευαγγελίου εκεί, αλλά δεν πίστεψαν. Και τότε θα έρθει το τέλος. Και σχολιάζει ο Άγιος Κύριλλος, όπως βλέπουμε, ως ορώμεν, σχεδόν λέγει ο κόσμος, όλος ο κόσμος, άπας ο κόσμος, έχει γεμίσει από την διδασκαλία του Χριστού.

Προσέξτε, όχι έχουν πιστέψει, έχει γεμίσει. Ξέρετε τι σημαίνει αυτό; Σημαίνει ότι το Ευαγγέλιο θα κηρυχθεί, εκείνο που είπε ο Κύριος, το είπε ο Κύριος, ότι πρώτα θα κηρυχθεί το Ευαγγέλιο και μετά θα έρθει το τέλος.

Ναι, αλλά θα μου πείτε ότι ξέρουμε εμείς ότι το ένα τρίτο του πληθυσμού της Γης είναι χριστιανοί και κάτι λιγότερο από το ένα τρίτο. Είναι, αν είμεθα, πέντε δισεκατομμύρια. Το ένα πέμπτο θα λέγαμε ίσως ίσως.

Είναι ίσως μόλις το ένα δισεκατομμύριον χριστιανοί. Ναι, ή χίλια εκατομμύρια. Τ' άλλα τέσσερις χιλιάδες εκατομμύρια δεν είναι χριστιανοί. Ναι, αλλά το Ευαγγέλιο κηρύχθηκε όμως σε όλο τον κόσμο. Και πάλι εδώ βλέπετε, είμεθα πέμπτος αιών.

Συγγνώμη, τέταρτος αιών. Και τι λέγει; Στον οπτικό του ορίζοντα ο Άγιος Κύριλλος τι έχει; Τον τότε γνωστό θα λέγαμε σήμερα κόσμο. Αλλά σήμερα ο κόσμος είναι πιο μεγάλος απ' ό,τι ήταν. Δεν ήταν η Μεσόγειος, ούτε ακόμη θα λέγαμε ανατολικά.

Ας πούμε, η πρόσω Ανατολή ή η εγγύς Ανατολή, αυτό που λέμε. Δεν υπήρχε γνώσεις ούτε καν της Αφρικής. Δηλαδή, αυτό που σήμερα λέμε, ξέρουμε την Αφρική. Τι ήταν τα παράλια μόνο της Αφρικής γνωστά. Συνεπώς, έτσι μπηλάει. Γιατί δεν μπορεί να εκτιμήσει ο Άγιος Κύριος. Είναι πολύ φυσικό, σας εξήγησα. Βλέπετε, οι εκτιμήσεις είναι σχετικές.

Σήμερα τι θα λέγαμε; Σήμερα το Ευαγγέλιο έχει μεταφραστεί, αγαπητοί μου, σε 1700 γλώσσες. 1600 γλώσσες και διαλέκτους. Στην Κινεζική, σε κάθε διάλεκτο έχει μεταφραστεί το Ευαγγέλιο. Αλλά το Ευαγγέλιο έχει φτάσει στα πέρατα της Οικουμένης, λίγο ή πολύ. Μη νομίσετε ότι θα πρέπει να γίνει ο κόσμος χριστιανικός. Ω, δεν θα γίνει. Δεν θα γίνει ποτέ. Αλλά θα σταθεί μόνο μαρτύριον. Δηλαδή, μαρτυρία.

Ότι ήρθα στην πόρτα σου, ήρθα στο λαό σου, μεταφράστηκα στη γλώσσα σου, αλλά εσύ όμως δεν με εδέχθης, δεν επίστεψες. Και τότε θα έρθει το τέλος. Αλλά το τι θα γίνει παρακάτω, όπως λέει στην ενάτη παράγραφο.

Και τι μετά τούτο γίνεται; Τι θα γίνει μετά από αυτό; Έχουμε και ακόμα ένα σημείο, ὅταν οὖν ἴδητε τὸ βδέλυγμα τῆς ἐρημώσεως τὸ ῥηθὲν ὑπὸ Δανιὴλ τοῦ προφήτου ἑστὸς ἐν τόπῳ ἁγίῳ, ὁ ἀναγινώσκων νοείτω.

Και πάλιν τότε, εάν τις υμίν είπη, ιδού ώδε ο Χριστός ή ιδού εκεί, μην πιστεύσετε. Ποιο είναι αυτό, αγαπητοί μου, το βδέλυγμα της ερημώσεως, αυτό που ελέχθη από τον προφήτη Δανιήλ; Να στέκεται, εστός, να στέκεται σε τόπον Άγιο. Ο τόπος ο Άγιος είναι ο Ναός. Και ποιο ήταν το βδέλυγμα που στήθηκε; Το άγαλμα του Διός και του Αυτοκράτορος της Ρώμης.

Αυτό ήταν το βδέλυγμα. Όταν δείτε, λέει, αυτό, τότε... Αλλά θα συνεχίσουμε την ερχομένη Δευτέρα, πρώτα ο Θεός.