Fatherhood in the Spirit

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

Brothers and fathers, today is the third sermon on the theme of worship in the Spirit. God is Spirit, and those who worship Him must worship in spirit and in truth. God is Spirit, and those who worship Him must worship Him in spirit, through the Spirit, with the spirit,

and according to truth. To say it more simply, they must worship Him spiritually and truly. The people of the Old Testament had a lower form of worship. The people of the New Testament have a higher form of worship. The people of the Old Testament had a worship that was more fleshly, more formal and outward.

The people of the New Testament have spiritual worship. Why could the people of the Old Testament not have spiritual worship as the people of the New Testament have it, and as God desires it? They could not have spiritual worship because their spirit was corrupted,

spoiled, and twisted. And with a corrupted spirit, they could not offer perfect worship, pleasing to God. The people of the New Testament have spiritual worship because, in the period of the New Testament, God renews the corrupted spirit of fallen man. He makes it new,

so that man can worship God in a way that is pleasing and acceptable to Him. The man of the New Testament is a new creation, a new creature, and for this reason he is able to worship God in a higher way. The man of the New Testament has spiritual worship not only because his spirit is renewed,

but also because his spirit is strengthened in many ways, so that he can worship God in a manner pleasing to Him. How is the spirit of the man of the New Testament renewed and strengthened in many ways, so that he may worship God in a higher way? It is renewed and strengthened by the power of the Spirit of God. That in the New Testament the Spirit of God makes the human spirit new and strengthens it in many ways, this is the most important reason why the

worship of the New Testament is spiritual worship. “For we are the circumcision, who worship by the Spirit of God, ” the Apostle Paul proclaims. Not the people of the Old Testament, but we Christians are the true circumcision, the true Israel, because we worship God by the power of the Spirit of God.

The need for the soul of man to be renewed and strengthened, so that it could worship God in a perfect way, was felt by that great sinner of the Old Testament, the Prophet-King David. Many felt it, but he felt it more intensely. In the fiftieth Psalm,

the famous Psalm of metanoia, of repentance, the Prophet-King David, mourning and groaning over his double crime, adultery and murder, cries out to God: “Create in me a clean heart, O God, and renew a right spirit within my inward parts.

O God, David says, uproot from within me this unclean heart, and in its place plant a new heart, a clean heart. And in the depths of my soul place a new spirit, an upright spirit, removing the twisted spirit that is within me.

“Create in me a clean heart, O God, and renew a right spirit within my inward parts. What the Prophet-King David was asking for, God promised through the Prophet Ezekiel that He would give to mankind. Last night at Vespers, three prophecies were read. In one of them, God is shown giving mankind this great promise:

“I will sprinkle clean water upon you; I will take away and tear out from your flesh your heart of stone, and I will give you a new heart, a heart of flesh, and I will give you a new spirit. The time will come, God says through the Prophet Ezekiel, when I will sprinkle you, I will cleanse you with clean water,

the sanctified water of Baptism. And I will tear out from within you and remove the stony, hard heart, and I will give you a new heart, a heart of flesh, a sensitive heart. And I will give you a new spirit. But God does not stop there, with the renewal of the inner man. He goes further and gives

an even greater promise. “And I will put My Spirit within you, so that you may walk in My statutes. ” I will not only make your spirit new, but I will also give you My own Spirit, to give you the strength and the ability to carry out My commandments. In the Old Testament, the law commanded many things, but it did not give people the power to fulfill the commandments of the Lord,

because it did not give the Holy Spirit. The Author of our Faith, our Lord Jesus Christ, speaking with Nicodemus, that teacher of Israel, spoke of spiritual rebirth. “Amen, amen, I say to you, no one can enter the Kingdom of God unless he is born of water and the Spirit, unless he is born from above.

” Truly, truly, I say to you, I assure you in the most emphatic way. No one can enter the Kingdom of God unless he is born anew. This is what “from above” means, more precisely, unless he is born of water and the Spirit. Baptism regenerates the human person and makes him a new man.

Sin corrupted man, as a garment becomes worn out and old and fit only to be destroyed. Christ comes and takes the old man, and through Baptism makes him a new man, like a new garment that shines, a radiant robe. “Put on him,” it says, “the first robe. Renewal does not come simply through water, but through water and the Spirit.

Christ, speaking on another occasion about the Mystery of Holy Communion, said, “The flesh profits nothing; it is the Spirit who gives life. ” The flesh in and of itself, on its own, does not benefit us and does not save. If the flesh of Christ saves, this is because the flesh of Christ is not alone. It is united with the eternal Spirit, with His Divinity.

When we partake of the Flesh of Christ, we partake of the Divinity of Christ, and for this reason we receive eternal life. Something similar may be said about the Mystery of Baptism. The water profits nothing; it is the Spirit who regenerates. The water of Baptism, Baptism by itself, does not profit and does not regenerate. The water of Baptism profits and regenerates

the human person because it is not by itself. It is together with the Spirit, with the Holy Spirit. Where are the antichrist heretics who deny the Mystery of Baptism? Baptism is not a simple ceremony. Baptism is water and the Holy Spirit together, and it regenerates, makes the old man new, and saves. This is why our Church proclaims that Baptism is not a simple ceremony, but a Mystery of our Church.

But what is the Spirit who renews the human spirit? What is the Spirit who renews the human heart? What is the Spirit who takes the old man, corrupted by sin, and makes him new, so that he may worship God in a way pleasing to Him?

Many, my brothers, because they were baptized in the name of the Father and of the Son and of the Holy Spirit, many, because they are called Christians, even Orthodox Christians, do not know what the Holy Spirit is. They know a thousand other things, lower things and insignificant things. But if you ask them what the Holy Spirit is, they do not have a clear idea of the Holy Spirit. They do not have the right idea of the Holy Spirit,

and they answer, “The Holy Spirit is the power of God. Wrong. A great error. The highest error. The highest heresy. This is what the false witnesses of Jehovah, the millenarians, also say, that the Holy Spirit is simply a power, or the power of Jehovah the Father. No.

The Holy Spirit is not simply power. The Holy Spirit has power. The Holy Spirit has omnipotence. The universes were created, are held in being, and operate by the omnipotence of the Father and of the Son and of the Holy Spirit. The Father, the Son, and the Holy Spirit have one power, just as They have one essence, one Godhead. The Holy Spirit is a person. A human being is a person, a rational being;

an angel is a person; Satan is a person; the Father is a person; the Son is a person; and the Holy Spirit is also a person—the supreme Person, a Person of the Godhead. The Holy Spirit is one of the Trinity, consubstantial and co-enthroned with the Father and the Son. If people ask us what the Holy Spirit is,

we must answer about the Holy Spirit with the same words Thomas used for the second person of the divinity, Jesus Christ. The Holy Spirit is our Lord and our God. The Holy Spirit always was, and is, and shall be, without beginning and without end, always ranked with the Father and the Son and numbered together with Them.

God, and the One who makes divine. The Holy Spirit always existed, exists, and will always exist. He has no beginning and no end. He always coexists with the Father and the Son and is always ordered together with Them. He is God, true God, proceeding from true God. He is God and the One who makes divine. He makes human beings little gods, gods by grace. We said that the Holy Spirit has always existed. But what does the Evangelist John say at one point?

“For the Holy Spirit was not yet. ” The Holy Spirit did not yet exist. But how did the Holy Spirit not yet exist, since the Holy Spirit has always existed, just as the Father and the Son have always existed? He proceeds timelessly from the Father. When the Evangelist says that the Holy Spirit was not yet, he means that the Holy Spirit was not yet in human beings, “because Jesus had not yet been glorified.

” Christ had not yet been glorified. Christ had to be crucified, to die, to rise, and to ascend into the heavens, so that afterward the Holy Spirit might come into the world. “It is profitable for you that I depart from the world,” Christ said, “because if I do not depart, the Comforter will not come. But if I depart, I will send you the Comforter, the Spirit of truth, the Holy Spirit. I think I have told you before how the famous Russian ascetic,

Seraphim of Sarov, expressed the purpose of Christ’s coming into the world. Christ, he said, came into the world and became man in order to give us the Holy Spirit. Speaking to His disciples about the Holy Spirit shortly before His death, Christ uttered these sublime and profound theological words:

“The Spirit, whom the world cannot receive, because it neither sees Him nor knows Him. ” The Spirit whom the world cannot receive. A fearful saying. The world cannot receive the Holy Spirit, because they do not perceive Him spiritually and do not believe in Him. Without faith, you cannot receive the Holy Spirit. “The Spirit dwells with you and will be in you. ” The Holy Spirit is present; He is near you,

the Lord told the Apostles, and He will come to dwell within you. Until then, until Pentecost, the Holy Spirit was near the chosen people, but He was not within them. From Pentecost onward, the Holy Spirit dwells within faithful people. Faithful people become temples, dwelling places of the Holy Spirit. “Do you not know that you are the temple of God, and that the Spirit of God dwells in you?

” From the day of Pentecost onward, not only the Holy Spirit, but the whole Holy Trinity, the Father, the Son, and the Holy Spirit, come and dwell within the chosen people. The chosen people become monasteries of the Holy Trinity. “He who loves Me will be loved by My Father, and I will love him and reveal Myself to him; and We—My Father and I—will come to him and make Our dwelling with him. And the Spirit abides with you and will be in you.

” The Holy Spirit truly renewed the faithful, beginning with the Apostles. The most wondrous persons after Christ—the faithful—were truly renewed by the Holy Spirit. In accordance with Ezekiel’s prophecy and Christ’s words to Nicodemus, Paul writes in his Epistle to Titus: “God saved us through the washing of regeneration and renewal by the Holy Spirit. God gave us new birth;

He made us new people through a washing—a mystical washing, the washing of Baptism. He renewed us and gave us new birth by the power of the Holy Spirit. The Holy Spirit has the power to renew, and without the Holy Spirit it is impossible for fallen, corrupted, and distorted man to change.

More specifically, the Holy Spirit, the almighty Spirit, renews the human nous, the spiritual intellect. He transforms the way a person thinks, instills a new mind within the human spirit, and suddenly the person regards material, carnal, and earthly things as refuse. He is captivated by heavenly things and sets his mind on the things above. “Set your minds on things above,” says the Apostle.

The Holy Spirit cleanses the nous of man. In this world, man’s nous is constantly receiving mud and filth from the sources of evil. And the Holy Spirit cleanses the nous of man. Just as a new garment becomes soiled and afterward is cleaned and shines,

so also the spirit of man is soiled by sinful logismoi, intrusive thoughts. And the Holy Spirit cleanses it, and it shines. The Holy Spirit, like light, illumines the nous of man. He casts His searchlight upon the highest truths and realities. And the man illumined by the Holy Spirit learns the greatest truths. Above all, he learns the highest truth,

that our God is the Mystery of mysteries. The Triune God: one essence, three Persons—the Father, the Son, and the Holy Spirit—the Holy Trinity, consubstantial and undivided. And they all began to speak in strange words, proclaiming wondrous doctrines and teachings concerning the Holy Trinity. As we sing in the apolytikion of Theophany, when Christ was baptized in the Jordan,

“the worship of the Trinity was revealed. The same can be said of the event of Pentecost, which we celebrate today. At Pentecost, the worship of the Trinity was made manifest. It was revealed that there is not only the Father, not only the Father and the Son, but also the Holy Spirit, who descended upon the world on the day of Pentecost. And He taught the world to worship the Trinity, Father, Son, and Holy Spirit, to say, “Glory to the Father, and to the Son,

and to the Holy Spirit,” to say, “My hope is the Father, my refuge is the Son, my protection is the Holy Spirit. The Holy Spirit illumined people to know and to understand, as much as it is possible to understand in this world, all the truths of the faith that are necessary for the worship of God and for our salvation. We Christians worship God in spirit and truth also in this sense: that the Holy Spirit revealed the truth to us,

so that we may have right worship. Christ said to the Samaritan woman, “You worship what you do not know; we worship what we know. ” By analogy, we also, who have received the Holy Spirit, who have received the illumination of the Holy Spirit and know the truth of the faith, can say to the heterodox and to those of other religions: You have false worship;

we have right and true worship. The Holy Spirit gathers our scattered nous during the hour of prayer and the worship of God. At the hour of prayer, when Satan fights us with all his strength to break our attention, to dissolve our prayer, and to make our attention and our worship fruitless,

it is not only we who struggle to gather in our nous. The Holy Spirit struggles together with us. The Holy Spirit renews our heart. Through Baptism this miracle takes place, and through the other communions of the Holy Spirit, things happen that again contribute to this miracle,

the renewal of the heart. Just as the Holy Spirit cleanses the nous from sinful logismoi, intrusive thoughts, so He also cleanses the heart from sinful desires. When the struggle is smaller, the purification is less. When the struggle is greater, the grace of the Holy Spirit is also greater, and so is the purification. Great souls, ascetics,

undertook a struggle beyond human strength. Working together and struggling together with the grace of the Holy Spirit, they reached purification and apatheia, freedom from the passions. Their mind shone like the sun, and their heart was pure, freed from sinful desires and terrible passions. The Holy Spirit softens the hard heart; He makes the hard heart sensitive. The history of Christianity knows many

miracles of hard people who suddenly became sensitive, even exceedingly sensitive. Through the miracle that the Holy Spirit worked within them. The Holy Spirit pierces the heart with compunction; He brings katanyxis, compunction, into the heart, contrition, tears to the eyes,

and many times sobs and weeping. For three years the one true Teacher, our Lord Jesus Christ, preached in Judea. He filled Palestine with miracles, yet few believed, and they did not rise to the height one would have expected. At the time of His Passion, even the chief Apostles literally lost their bearings. On the day of Pentecost, through Peter’s preaching, three thousand people repented.

Why? Because the Holy Spirit opened the hearts of the listeners and pierced them with compunction. He brought katanyxis and metanoia, compunction and repentance; He worked this miracle within their souls. The Holy Spirit warms the heart of man so that his prayer and his worship may be warm and fiery. How beautiful are those phrases from the Divine Liturgy:

“the warmth of faith, ” “full of the Holy Spirit. ” The idea of warmth, of fervor, belongs especially to the Holy Spirit: “fervent in spirit, serving the Lord, ” worshiping the Lord. The Holy Spirit makes the human heart feel God as Father. This is a great thing, for small and humble

man to feel God as Father. That is why the Holy Spirit is called the Spirit of adoption. What does Paul cry out in that reading for the feast of Christmas? “Because you are sons, God sent forth the Spirit of His Son into your hearts, crying, Abba, Father. ” Because we are children of God,

God sent the Spirit of His Son; the Holy Spirit is the Spirit both of the Father and of the Son. He sent the Spirit of His Son into our hearts, and He cries out. “Abba, Father. ” Abba is Aramaic; Father is Greek. The Holy Spirit stirs our hearts toward God.

And through the influence of the Holy Spirit, hearts feel God as Father and cry out. “Abba, our Father! ” The minister of God, during the hour of worship, urges the faithful to lift up their hearts on high: “Let us lift up our hearts. ” Let us raise our hearts upward.

But the heart of fallen, corrupted man, my beloved, naturally cannot rise upward. It is hindered by the weight that pulls it downward, the weight of earthly, material, and fleshly things. Only by the power of the Holy Spirit can the heart be lifted upward. The Holy Spirit illumines man, showing him how to pray and what to say to God and Father in the hour of prayer.

The Holy Spirit inspires man at the time of prayer. True prayer, prayer before which the heavens bow, if the expression may be allowed, is prayer offered under the inspiration of the Holy Spirit. Other prayer is dry prayer, ineffective prayer. That is why Paul, in the Epistle to the Ephesians,

commands: “Praying at all times in the Spirit. ” At every time, always, noetically, pray with the inspiration of the Holy Spirit, with the illumination and influence of the Holy Spirit, which electrifies the heart, passes through the heart like electricity, shakes it, and warms it.

The Apostle Jude also says, “praying in the Holy Spirit, ” meaning that you should pray under the influence, under the inspiration, of the Holy Spirit. Have the Holy Spirit, who illumines you in how to pray, who makes you feel the prayer, who makes you overflow inwardly with worship toward God.

I will also mention two very strange things. Only Scripture has such paradoxes. I often point out the element of paradox within Scripture, because it proves the divine inspiration of Scripture. The Apostle Paul says many paradoxical things in the fourteenth chapter of the First Epistle to the Corinthians, where he speaks about the rich outpouring of gifts in the first Church. The Church always has gifts, but in the beginning,

in the Apostolic age, it had more gifts, and more striking ones, so that the Church might be established and spread. Two gifts are also mentioned that have an especially close relation to the worship of God. One gift was a gift of prayer, but a special, very special, and very strange gift. The person who had this gift of prayer would pray in a mysterious language that no one understood. God, however, understood it.

The man was not praying with his nous, with the spiritual intellect. Rather, the man was praying with the spirit, which here means with the gift of the Holy Spirit. He spoke words that were strange, mysterious, and incomprehensible to others. But God understood them, and the Spirit stirred within the person groanings that cannot be uttered. And the Apostle Paul says, “Likewise the Spirit also helps us in our weaknesses;

for we do not know what we should pray for as we ought, but the Spirit Himself intercedes for us with groanings that cannot be uttered. And He who searches the hearts knows what the mind of the Spirit is, because the Spirit intercedes for the saints according to the will of God. This is a very strange passage, and a difficult one, in the Epistle to the Romans. We are weak people.

We do not know how to pray as we ought, Paul says. It is very difficult for someone to learn to pray. Great ascetics learned how to pray, and they are experts and teachers of prayer. We, my brothers, do not know how to pray well. But the Holy Spirit, says the Apostle Paul, “helps in our weaknesses. ” He understands our sicknesses, our weaknesses, our imperfections, and He comes as a helper, the Paraclete, the helper, as we said.

And He prays on our behalf, or let me say it another way. The person who has this gift prays not with the nous, but with the gift of the Holy Spirit. And he says things that others do not understand, because they are in a mysterious tongue. But God, who knows the hearts, knows what the Holy Spirit is saying. He knows that the Holy Spirit, bringing forth groanings too deep for words, prays, as a gift given to the person, on behalf of the saints, on behalf of the Christians. This does not mean that the Holy Spirit prays on His own behalf.

The Holy Spirit is God; He has no one higher than Himself to whom He would pray. Rather, He prays on our behalf. He stirs the heart of the person to pray in this strange and mysterious way. Another astonishing gift was psalmody. Certain people, who may even have been completely unmusical, like me, who cannot sing even the easiest hymn, I am entirely unmusical, by the power of the Holy Spirit would burst forth into angelic melodies.

They would glorify God with the gift of the Holy Spirit, chanting like the Cherubim and the Seraphim. The Holy Spirit, as we said, acts upon the nous. The Holy Spirit acts upon the heart. The Holy Spirit acts upon the will of the human person. He acts upon the whole person. He acts upon all the spiritual functions of the person. He strengthens the will, so that a person can carry out the commandments of God. Remember the passage from the Prophet Ezekiel.

God said, I will give people a new spirit; in other words, I will change and renew the corrupted spirit. But what else did He say? I will also give them My own Spirit, the Holy Spirit, so that the human spirit may cooperate with the divine Spirit, and so that they may be able, He says, to carry out My ordinances. Whoever does not have the Holy Spirit finds it

difficult to cut off even the smallest fault. Whoever does not have the Holy Spirit finds it difficult to keep even the easiest commandment. Whoever has the Holy Spirit keeps even difficult commandments, and cuts off great faults and sins. I remember my blessed late professor, Vasileios Ioannidis. The new thing, he used to say, that Christ brought into the world, the great thing that Christ brought into the world, is the Holy Spirit, and His grace, which makes us able to carry out the will of God.

My brothers, do you want to see how much the Holy Spirit, in cooperation with the human spirit, has raised up the worship of God? Look at the liturgies of our Church, the Liturgy of Saint James, of Basil the Great, of John Chrysostom. Pay attention to the prayers of the Divine Liturgy. Pay attention to the other services connected with the Divine Liturgy. Pay attention to the hymns of the Church,

especially the hymns of the great feasts and the prayers of the great feasts, such as Christmas, Theophany, Great Week, Pascha, and Pentecost. “Today we celebrate Pentecost, and the coming of the Spirit, and the mystery... ” These hymns and these prayers that we heard today in the Church are unsurpassed masterpieces. They make the worship of Orthodoxy perfect worship; this statement is not an exaggeration. The worship of the New Testament,

the worship of the Church, the worship of Orthodoxy, is beautiful like the sun, warm like the sun, radiant like the sun, and high like the sun, indeed higher than the sun. Other nations have material achievements. Our Orthodoxy has the greatest spiritual achievement, its perfect worship, the result of the cooperation of the

human spirit with the divine Spirit. It is truly worship in spirit and truth. Whoever has spiritual taste, whoever has the spiritual prerequisites, understands these things; as the Apostle says, these things are spiritually discerned, they are understood with spiritual prerequisites. Whoever has the Holy Spirit within him, whoever has spiritual taste, whoever has the mind of Christ in order to judge these things, is convinced that there are no higher things in the world. Let the sciences advance as much as they wish;

let us reach even the farthest edges of the universe with rockets and spaceships. No human spirit, no philosophy, no science will ever be able to reach the height of Orthodox worship. I repeat again the word of Christ to the Samaritan woman: “You worship what you do not know; we worship what we know. ” You heretics, you people of other religions, do not have right worship. We Orthodox have right worship, which shines more brightly than the sun.

I seal the series of sermons on the theme of worship in the Spirit. The humble and sinful Samaritan woman asked Christ: Where should God be worshiped? On Mount Gerizim, or in Jerusalem, in the Jewish Temple? “God is Spirit,” Jesus answered, “and those who worship Him must worship in spirit and truth. ” The Jewish Temple was good;

it had known great glories. But higher, far higher, is the Christian temple. But there is, my brothers and sisters, a temple incomparably higher. The other temples are lifeless temples of the living God. The higher temple, the incomparably higher one, is a living temple of the living God. What is this temple? It is man himself, the faithful human person. Yes, Jerusalem was good; yes, the Temple of the Jews was good.

But within the living temple called man, where the nous, the spiritual intellect, is established, where the heart is rooted, where the Holy Spirit renews nous and heart and strengthens the will, there is something higher. There is the highest worship. O man, do you want to worship God in spirit and truth, the Father, the Son, and the Holy Spirit? Make yourself a temple. Make yourself a temple. Gerizim was good for the Samaritans.

It was a height, and heights, natural heights, help us rise to spiritual heights. Gerizim was good, but there is another Gerizim, incomparably higher. It is the height to which Orthodox Christian worship raises man, the masterpiece of masterpieces, the outpouring and flood of the Holy Spirit within the hearts of the faithful who worship God with tender love, with zeal,

with a flame that recalls the Spirit of Pentecost, the form of the Holy Spirit, the fiery form in the upper room of Jerusalem. My brothers and sisters, let us, weak and imperfect people as we are, strive to worship our God as much as we can, trying and struggling to understand the lofty meanings of our faith. Let us worship our God by taking part in the worship of our Church as consciously as we can.

Let us worship our God in private prayer and worship as deeply and feelingly as we can. Let us worship our God with prayers, with hymns, with thanksgivings, with doxologies, with words. And let us worship our God also with works, by the power of the Holy Spirit, doing His will and making sacrifices for God. This is rational worship, pleasing to God. And if we struggle to worship our God as consciously and as perfectly as possible,

by the power of the Holy Spirit, who helps us in our infirmities, then we shall be counted worthy to take part in another worship, a higher worship: to worship the God in Trinity more clearly, more vividly, more tangibly, in a way beyond imagination and beyond description. In His Unwaning Kingdom,

chanting and glorifying God together with the Cherubim and the Seraphim: Holy, Holy, Holy, Lord Sabaoth, heaven and earth are full of Thy glory. The new heaven and the new earth are destined for the new man, the renewed human person who worships the Lord here below on earth in spirit and truth. Amen.

Αδελφοί και πατέρες, σήμερα είναι το τρίτο κήρυγμα πάνω στο θέμα η εν πνεύματη λατρεία. Πνεύμα ο Θεός και τους προσκυνούντας Αυτόν εν πνεύματη και αληθεία δι προσκυνίν. Ο Θεός είναι πνεύμα και αυτοί που τον λατρεύουν, πρέπει να τον λατρεύουν εν πνεύματι, δια του πνεύματος, με το πνεύμα και καταλήθιαν, πιο απλά, πρέπει να τον λατρεύουν πνευματικά και αληθινά Οι

άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης είχαν κατώτερη λατρεία. Οι άνθρωποι της Καινής Διαθήκης έχουν ανώτερη λατρεία. Οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης είχαν μάλλον σαρκική, μάλλον τυπική λατρεία. Οι άνθρωποι της Καινής Διαθήκης έχουν πνευματική λατρεία Γιατί οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης δεν μπορούσαν να έχουν πνευματική λατρεία όπως έχουν οι άνθρωποι της Καινής Διαθήκης και επιθυμεί ο Θεός Δεν μπορούσαν εκείνοι να έχουν πνευματική λατρεία, διότι

το πνεύμα τους ήταν εφθαρμένο, διεφθαρμένο, διεστραμμένο και με ένα πνεύμα διεφθαρμένο δεν μπορούσαν να προσφέρουν λατρεία τέλεια, ευάρεστη στο Θεό Οι άνθρωποι της Καινής Διαθήκης έχουν πνευματική λατρεία, διότι κατά την περίοδο της Καινής Διαθήκης ο Θεός το διεφθαρμένο πνεύμα του Πεπτοκώτως ανθρώπου το ανακαινίζει, το κάνει καινούριο ώστε να μπορεί να λατρεύει το Θεό

ευάρεστα, θεάρεστα. Ο άνθρωπος της Καινής Διαθήκης είναι καινή κτίσης, νέα δημιουργία και γι' αυτό δύναται να λατρεύει το Θεό κατά τρόπο ανώτερο. Ο άνθρωπος της Καινής Διαθήκης έχει πνευματική λατρεία, όχι μόνο διότι το πνεύμα του ανακαινίζεται, αλλά και διότι το πνεύμα του ενισχύεται επί κοιλοτρόπως ώστε να μπορεί να λατρεύει θεαρέστως το Θεό. Πως το πνεύμα του ανθρώπου της Καινής Διαθήκης ανακαινίζεται

και επικοιλωτρόπως ενισχύεται ώστε να λατρεύει κατά τρόπο ανώτερο το Θεό Ανακαινίζεται και ενισχύεται με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού ότι στην Καινή Διαθήκη το Πνεύμα του Θεού κάνει καινούριο και διαφοροτρόπος ενισχύει το ανθρώπινο πνεύμα, αυτό είναι το σπουδαιότερο στοιχείο για το οποίο η λατρεία της Καινής Διαθήκης είναι πνευματική λατρεία. Εμείς εσμέν οι περιτομοί, οι πνεύματι Θεού λατρεύοντες, διακυλήσει ο Απόστολος Παύλος, όχι οι άνθρωποι της Παλαιάς Διαθήκης,

αλλά εμείς οι χριστιανοί είμαστε η αληθινή περιτομή, Ο Αληθινός Ισραήλ, διότι εμείς λατρεύουμε το Θεό με τη δύναμη του Πνεύματος του Θεού

Την ανάγκη να ανακαινιστεί η ψυχή του ανθρώπου και να ενισχυθεί για να μπορεί να λατρεύει κατά τρόπο τέλειο το Θεό αισθάνθηκε εκείνος ο μεγάλος αμαρτωλός της Παλαιάς Διαθήκης, ο προφητάνακτας Δαβίδ. Πολλοί αισθάνθηκαν, αλλά εκείνος αισθάνθηκε εντονότερα στον πετικοστό ψαλμό, τον περίφημο ψαλμό της Μετανοίας, Ο προφητάνακτας Δαβίδ,

θρυνώντας και αναστενάζοντας για το διπλό του έγκλημα, τη μοιχεία και το φώνο φωνάζει προς το Θεό, καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμή ο Θεός και πνεύμα ευθές εγκαίνισον εν της εγκάτισμου. Θεέ λέγει ο Δαβίδ, ξερίζωσε από μέσα μου αυτή την ακάθαρτη καρδιά και στη θέση της φύτεψε μια καινούργια καρδιά, καθαρή καρδιά και μέσα στα έγκατα της ψυχής μου τοποθέτησε ένα νέο πνεύμα, ευθές πνεύμα, αφαιρώντας το διαστραμμένο πνεύμα που είναι μέσα

μου. Καρδίαν καθαράν κτίσον εν εμείω Θεός και πνεύμα ευθές εγκένισον εν της εγκάτισμου. Ό,τι ζητούσε ο προφητάνακτας Δαβίδ, υπεσχέθη ο Θεός διαμέσου του προφήτου Ιεζεκιήλ για να δώσει στους ανθρώπους Χθες το βράδυ κατά τον Εσπερινό διαβάστηκαν τρεις προφητείες Στη μία προφητεία ο Θεός παρουσιάζεται να δίνει στους ανθρώπους τούτη τη μεγάλη υπόσχεση Ρανώ εφημάς είδωρ καθαρόν και αφελώ και

εξπάσω εκ της αρκόσημων την καρδίαν την λυθήνην και δόσο ημίν καρδίαν κενήν, καρδίαν σαρκήνην και δόσο ημίν πνεύμα κενών. Θα έρθει η εποχή, λέγει ο Θεός διαμέσου του προφήτου Ιεζεκίλ, που θα σας ραντίσω, θα σας καθαρίσω με νερό καθαρό, το αγιασμένο νερό του βαπτίσματος και θα αποσπάσω από μέσα σας και

θα αφαιρέσω την πέτρινη, τη σκληρή καρδιά και θα σας δώσω καινούργια καρδιά, σαρκίνη, ευαίσθητη καρδιά και θα σας δώσω καινούριο πνεύμα. Δεν σταματά εκεί ο Θεός στην αναγκαίνηση του εσωτερικού ανθρώπου, προχωρεί και δίνει μεγαλύτερη υπόσχεση και δώσω πνεύμα μου το πνεύμα μου εις εμάς ή να εν της δικαιομασί μου πορεύεστε. Δεν θα κάνω μόνον καινούριο το πνεύμα σας, αλλά θα δώσω σε εσάς και το ειδικό μου πνεύμα για

να σας δίνει τη δύναμη και την ικανότητα να εκτελείτε τις εντολές μου. Στην Παλαιά Διαθήκη, ο νόμος διέτασε διάφορα πράγματα, αλλά δεν έδινε τη δύναμη να εκτελέσουν οι άνθρωποι τα προστάγματα του Κυρίου, διότι δεν έδινε πνεύμα Άγιον Ο Αρχηγός της Πιστεώς μας, ο Κύριος ημώνη Ιησούς Χριστός, συνομιλώντας με τον Νικόδημο, εκείνο τον διδάσκαλο του Ισραήλ, ομίλησε για πνευματική αναγέννηση Αμήν, αμήν λέγω ημίν, Ού δυνατέτης εισελθείν εις

την Βασιλεία του Θεού, Εάν μη γεννηθεί εξίδατος και πνεύματος, Εάν μη γεννηθεί άνοθεν, Αλήθεια, αλήθεια σας λέγω, Κατά τον πλέον κατηγορηματικό τρόπο σας βεβαιώνω Δεν μπορεί κανείς να εισέλθει στη Βασιλεία του Θεού Αν δεν γεννηθεί εκ νέου Αυτό σημαίνει άνοθεν, πλέον συγκεκριμένος Ή αν δεν γεννηθεί από νερό και από πνεύμα το βάπτισμα αναγεννά τον άνθρωπο,

τον κάνει νέο άνθρωπο, η αμαρτία έφθηρε τον άνθρωπο όπως χθήρεται ένα ένδυμα και παλιώνει και είναι άξιο για αφανισμό. Ο Χριστός έρχεται και παίρνει τον παλαιό άνθρωπο και με το βάπτισμα τον κάνει νέο άνθρωπο, όπως είναι μια καινούργια ενδυμασία που λάμπει, μια λαμπρή στολή, εν δύσατε λέει αυτόν την στολήν, την πρώτην. Η Ανακαίνησης δεν γίνεται απλώς από το ίδωρ, από το νερό, αλλά από το ίδωρ και από το Πνεύμα

Ο Χριστός, ομιλώντας άλλοτε για το μυστήριο της Θείας Κοινωνίας, είπε Ισάρξ ουκ ωφελεί ουδέν, Το πνεύμα εστίτο ζωοποιούν, Η σάρκα αυτή καθεαυτήν, Μόνη της, Δεν ωφελεί, δεν σώζει, Αν η σάρκα του Χριστού σώζει, Τούτο συμβαίνει διότι η σάρκα του Χριστού δεν είναι μόνη της, Είναι ενωμένη με το αιώνιο πνεύμα, Μα με τη Θεότητα, Κοινωνώντας τη Σάρκα του Χριστού, Κοινωνούμε τη Θεότητα του Χριστού, Και γι' αυτό λαμβάνομαι ζωή αιώνιο.

Ανάλογο δύναται να λεχθεί για το μυστήριο του βαπτίσματος, Το ίδωρ ουκοφελί ουδέν, Το Πνεύμα εστί το αναγενών, Το νερό του βαπτίσματος, Βαπτίσματος μόνο του δεν ωφελεί, δεν αναγεννά. Το νερό του βαπτίσματος ωφελεί και αναγεννά τον άνθρωπο διότι δεν είναι μόνο του. Είναι μαζί με το Πνεύμα, με το Άγιο Πνεύμα που είναι οι αντίχριστοι αιρετικοί, οι οποίοι αρνούνται το μυστήριο του βαπτίσματος. Δεν είναι το βάπτισμα μια απλή τελετή. Το βάπτισμα είναι νερό και πνεύμα άγιο μαζί και αναγενά κάνει καινούριο τον παλαιό άνθρωπο και σώζει.

Γι' αυτό η Εκκλησία μας διακυρίστη ότι το βάπτισμα δεν είναι απλή τελετή αλλά μυστήριο της Εκκλησίας μας. Αλλά τι είναι το πνεύμα το οποίον ανακαινίζει το ανθρώπινο πνεύμα, τι είναι το πνεύμα το οποίο ανακαινίζει την ανθρώπινη καρδιά, τι είναι το πνεύμα το οποίον παίρνει τον παλαιό άνθρωπο, τον εφθαρμένο από την αμαρτία και τον κάνει καινούργιο, ώστε να δύναται να λατρεύει ευαρέστος το Θεό.

Πολλοί αδελφοί μου, γιατί βαπτίστηκαν στο όνομα του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος. Πολλοί, γιατί λέγονται Χριστιανοί, Μάλιστα και Ορθόδοξοι Χριστιανοί, Δεν γνωρίζουν τι είναι το Πνεύμα το Άγιο Γνωρίζουν χίλια άλλα πράγματα, Κατώτερα και ασήμαντα Αλλά αν τους ερωτήσεις τι είναι το Πνεύμα το Άγιον, Δεν έχουν σαφή ιδέα για το Άγιο Πνεύμα Δεν έχουν ορθή ιδέα για το Άγιο Πνεύμα και απαντούν, το Άγιο Πνεύμα είναι η δύναμης του Θεού Λάθος, μεγάλο λάθος,

ύψιστο λάθος, υψίστη αίρεσης Αυτά λέγουν και οι ψευδομάρτυρες του Ιεχωβά, οι χιλιαστές, ότι το Άγιο Πνεύμα είναι απλώς δύναμης ή δύναμης του Ιεχωβά Πατρός Όχι, το Άγιο Πνεύμα δεν είναι απλώς δύναμης, το Άγιο Πνεύμα έχει δύναμη, το Άγιο Πνεύμα έχει παντοδυναμία Τα σύμπαντα δημιουργήθηκαν και συγκρατούνται στην ύπαρξη και λειτουργούν με την παντοδυναμία του Πατρός και του Υιού και του Αγίου Πνεύματος

Μία είναι η δύναμης Πατρός και Υιού και Αγίου Πνεύματος όπως μία είναι και η ουσία ή Θεό της Το Άγιον Πνεύμα είναι πρόσωπον, πρόσωπον είναι ο άνθρωπος, ο λογικών, πρόσωπον είναι ο άγγελος, πρόσωπον είναι ο σατανάς, πρόσωπον είναι ο πατήρ, πρόσωπον είναι ο ιός, πρόσωπον είναι και το Πνεύμα του Άγιον, ύψιστον πρόσωπον, πρόσωπον της Θεότητας Το Άγιο Πνεύμα είναι ο Ένας της Τριάδος, Ομοούσιος και Ομόθρονος, το Πατρί και το Υιό Εάν μας ερωτήσουν οι άνθρωποι τι

είναι το Άγιο Πνεύμα Πρέπει να απαντήσουμε για το Άγιο Πνεύμα με τα ίδια λόγια με τα οποία ομίλησε ο Θωμάς για το δεύτερο πρόσωπο της θεότητος τον Ιησού Χριστό Το Άγιο Πνεύμα είναι ο Κυριός μας και ο Θεός μας Το Πνεύμα το Άγιον είναι με ναή και έστη και έστε, Ούτε αρξάμενον ούτε παυσόμενον, Αλλά η συνπατροί και ιώ, Συντεταγμένον και συναριθμούμενον Θεός και θεοποιούν, το Άγιο Πνεύμα υπήρχε πάντοτε, Υπάρχει και θα υπάρχει πάντοτε, Δεν έχει αρχή και δεν έχει τέλος Συνυπάρχει πάντοτε και συντάσσεται πάντοτε με τον Πατέρα και με τον Υιό Είναι Θεός, Θεός αληθινός,

εκ Θεού αληθινού εκπορευόμενος Είναι Θεός και θεοποιούν Κάνει τους ανθρώπους μικρούς Θεούς, Θεούς καταχάριν Το Άγιο Πνεύμα, είπαμε, πάντοτε υπήρχε Αλλά τι λέγει σε ένα σημείο ο Ευαγγελιστής Ιωάννης Ουπογάρ ειν Πνεύμα Άγιον Δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα Μα πως δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα Αφού το Άγιο Πνεύμα υπήρχε πάντοτε όπως και ο πατήρι και ο ιός Εκπορευόμενο αχρόνος από τον Πατέρα Όταν λέγει ο Ευαγγελιστής δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα

Εννοεί ότι δεν υπήρχε ακόμη Άγιο Πνεύμα στους ανθρώπους Ότι Ιησούς ουδέ που εδοξάστη Διότι ο Χριστός δεν είχε δοξαστεί ακόμη Εχρειάστη να σταυρωθεί ο Χριστός, Να αποθάνει, Να αναστηθεί, Να αναγεφθεί στο στουρανός, Για να έλθει κατόπιν το Πνεύμα το Άγιο στον κόσμο. Συμφέρει να απέλθω εγώ από τον κόσμο υπό Χριστός, Διότι αν εγώ δεν απέλθω, Ο παράκητος δεν θα έλθει. Αλλά εάν εγώ απέλθω, θα στείλω σε εσάς τον παράκλητο, το πνεύμα της αληθείας, το πνεύμα του Άγιον Σας είπα νομίζω και άλλοτε, ο περίφημος Ρώσος

ασκητής, ο Σεραφείμ του Σαρώφ, ως εξής διετύπωσε το σκοπό της Ελέψεως του Χριστού στον κόσμο Ο Χριστός είπε, ήλθε στον κόσμο, έγινε άνθρωπος για να μας δώσει Πνεύμα Άγιον Μιλώντας ο λίγων πρώτου θανάτου του, ο Χριστός στους μαθητάς του για το Άγιο Πνεύμα Είπε αυτά τα υψηλά και βαθιά θεολογικά λόγια Το πνεύμα ο κόσμος ουδίνα τελαβήν Ότι ουθεωρεί αυτό, ουδέ πιστεύει αυτό Το πνεύμα που ο κόσμος

δεν μπορεί να το λάβει Φοβερός λόγος Ο κόσμος δεν μπορεί να λάβει πνεύμα Άγιον γιατί δεν το βλέπει πνευματικά, δεν το πιστεύει. Χωρίς πίστη δεν μπορεί να λάβεις Πνεύμα Άγιο. Το Πνεύμα παροιμείνεστη και ενημήν έστε. Το Πνεύμα του Άγιον υπάρχει, είναι κοντά σας, είπε στους Αποστόλους και θα έρθει να κατοικήσει μέσα σας Μέχρι τότε το Άγιο Πνεύμα, μέχρι την Πεντηκοστή το Άγιο Πνεύμα ήταν κοντά στους εκλεκτούς ανθρώπους Αλλά δεν ήταν μέσα τους Από την Πεντηκοστή και μετά ταύτα το Άγιο Πνεύμα Κατοικεί

μέσα στους πιστούς ανθρώπους Οι πιστοί άνθρωποι γίνονται ναοί κατοικητήρια του Αγίου Πνεύματος Εμείς ναός Θεού εσθε και το Πνεύμα του Θεού εκεί εν ημίν Από την ημέρα της Πεντηκοστής και μετά ταύτα, όχι μόνο το Άγιο Πνεύμα Αλλά ολόκληρη η Αγία Τριάς, ο Πατήρ, ο Υιός και το Άγιο Πνεύμα έρχονται και κατοικούν μέσα στους εκλεκτούς ανθρώπους Οι εκλεκτοί άνθρωποι γίνονται μοναστήρια της Αγίας Τριάδος Ο αγαπών με, αγαπηθήσετε υπό τον Πατρός μου, καγώ αγαπήσω Αυτόν και εμφανίσω Αυτόεμα Αυτόν και προς Αυτόν ελευσόμεθα Εγώ και ο Πατήρ και μονήν παραυτοποιήσομεν και το Πνεύμα

παρημίνεστη και εν ημίνε έστε Το Πνεύμα του Άγιον ανακαίνισε όντως τους πιστούς ανθρώπους πρώτον τους Αποστόλους Τα θαυμαστότερα πρόσωπα μετά το Χριστό, το Πνεύμα του Άγιον ανακαίνησε όντως τους πιστούς ανθρώπους Σύμφωνα με την προφητεία του Ιεζεκείλ και το λόγο του Χριστού προς τον Νικόδημο Στην προστήτων επιστολή του ο Παύλος γράφει Ο Θεός έσωσε ημάς διαλουτρού παλιγενεσίας και ανακαινώσεως πνεύματος Αγίου Ο Θεός μας αναγέννησε, μας έκαμε νέους καινούριους

ανθρώπους με ένα λουτρό, μυστηριώδες λουτρό, το λουτρό του βαπτίσματος μας ανακέννησε, μας αναγέννησε με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος. Το Άγιο Πνεύμα έχει την ανακαινιστική δύναμη και χωρίς πλέον Άγιο δεν είναι αδυνατόν ο πεπτωκός και διεφθαρμένος και διαστραμμένος άνθρωπος να αλλάξει. Πλέον συγκεκριμένος, το Άγιον Πνεύμα, το Παντοδύναμον Πνεύμα ανακαινίζει το

νου του ανθρώπου,

αλλάζει το μυαλό του ανθρώπου, εμβάλλει νέο φρόνημα στο πνεύμα του ανθρώπου και ο άνθρωπος Αποτόμος θεωρεί τα υλικά και τα σαρκικά και τα επίγεια σκίβαλα και συναρπάζεται από τα ουράνια και τα άνοφρονεί, τα άνοφρονείται λέγει ο Απόστολος. Το Άγιο Πνεύμα καθαρίζει το νου του ανθρώπου. Ο νους του ανθρώπου σε αυτόν τον κόσμο δέχεται συνεχώς λάσπη και βόρβορο από τις πηγές του κακού Και το Άγιο Πνεύμα καθαρίζει

το νου του ανθρώπου Όπως μια καινούργια στολή μολύνεται και κατόπιν καθαρίζεται και λάμπει Έτσι και το Πνεύμα του Ανθρώπου μολύνεται από τους αμαρτουλούς λογισμούς Και το Πνεύμα του Άγιον το καθαρίζει και λάμπει Το Άγιο Πνεύμα σαν φως φωτίζει το νου του ανθρώπου Ρίχνει τον προβολέα του πάνω στις ύψιστες αλήθειες και πραγματικότητες και μαθαίνει ο άνθρωπος που φωτίζεται από το Πνεύμα του Άγιον τις μεγαλύτερες αλήθειες και

προπάντων μαθαίνει την υψίστη αλήθεια, ότι ο Θεός μας είναι το μυστήριο των μυστηρίων Τριαδικός Θεός, Μία Ουσία Τρία Πρόσωπα, Πατήρ Υιός, Άγιον Πνεύμα, Τριάσομο ούσιος και Αχώριστος Και ύψαν το πάντες φθένκεστε, Ξένης ρήμαση, Ξένης δόγμαση, Ξένης διδάγμαση της Αγίας Τριάδος κατά το Απολητήκιο των Θεοφανίων, όταν ο Χριστός βαπτιζόταν στον Ιορδάνη, η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησης. Το ίδιο δίνεται να λεχθεί και για το γεγονός της Πεντηκοστής που

εορτάζομαι σήμερα. Κατά την Πεντηκοστή η της Τριάδος εφανερώθη προσκύνησης. Εφανρώθη ότι δεν υπάρχει μόνον ο Πατέρας, δεν υπάρχει μόνον ο Πατέρας και ο Υιός, υπάρχει και το Άγιο Πνεύμα που επεφύτησε στον κόσμο κατά την ημέρα της Πεντηκοστής και δίδαξε τον κόσμο να λατρεύει τριάδα πατέρα Υιών και Άγιον Πνεύμα, να λέγει δόξα το Πατρί και το Υιό και το Αγιο Πνεύμα Τι, να λέγει ελπίζ μου ο Πατήρ καταφυγεί μου ο Υιός σκέπη μου το Πνεύμα το Άγιο. Το Άγιο Πνεύμα εφώτισε τους ανθρώπους να γνωρίσουν και να καταλάβουν

όσο είναι δυνατόν να καταλάβουν σε αυτόν τον κόσμο όλες τις αλήθειες της πίστεως που είναι απαραίτητες για τη λατρεία του Θεού και για τη σωτηρία μας Εμείς οι Χριστιανοί λατρεύουμε τον Θεό εν πνεύματι και αληθεία και κατά αυτήν την έννοια ότι το Πνεύμα του Άγιον μας εφανέρωσε την αλήθεια για να έχουμε σωστή λατρεία Ο Χριστός είπε στη Σαμαρίτιδα, Εμείς προσκυγείτε ο Ουκίδατε, Εμείς προσκυνούμεν ο Ίδαμεν,

Κατά αναλογίαν και εμείς που ελάβαμε Πνεύμα Άγιο, που ελάβουμε το φωτισμό του Αγίου Πνεύματος και γνωρίζουμε την αλήθεια της πίστεως, δυνάμεθα να υπούμε στους ετεροδόξους και στους αλλοθρήσκους. Σεις έχετε εσφαλμένη λατρεία, εμείς έχουμε σωστή αληθινή λατρεία. Το Πνεύμα το Άγιον επισυνάγει τον διασκορπισμένο νου μας κατά την ώρα της προσευχής και της λατρείας του Θεού Κατά την ώρα της προσευχής που μας πολεμάει με όλη τη δύναμή του ως

θατανάς για να διασπάσει την προσοχή μας να διαλύσει την προσευχή μας και να ματαιώσει την προσοχή μας και τη λατρεία μας, δεν αγωνιζόμαστε μόνον εμείς να περιμαζέψουμε το νου μας, συναγωνίζεται μαζί μας το Πνεύμα το Άγιον. Το Πνεύμα του Άγιον ανακαινίζει την καρδιά μας με το βάπτισμα γίνεται τούτο το θαύμα και με τις άλλες κοινωνίες του Αγίου Πνεύματος γίνονται πράγματα που συντελούν πάλι σε τούτο το θαύμα την ανακαίνηση της καρδιάς Το

Πνεύμα το Άγιο όπως καθαρίζει το νου από τους αμαρτωλούς λογισμούς έτσι καθαρίζει και την καρδιά από τις αμαρτωλές επιθυμίες Όταν είναι μικρότερος ο αγώνας είναι ο λιγότερη η κάθαση Όταν είναι μεγαλύτερος ο αγώνας, είναι μεγαλύτερη και η χάρι στο Αγίο Πνεύματος και οι κάθαρσες Μεγάλες ψυχές, ασκητές που έκαναν υπεράνθρωπο αγώνα Συνεργαζόμενοι και συναγωνιζόμενοι με τη χάρι του Αγίου Πνεύματος Έφτασαν στην κάθαρση και την απάθεια Το μυαλό τους έλαμπε σαν τον ήλιο, η καρδιά τους ήταν καθαρή,

απειλαγμένη από αμαρτωλές επιθυμίες και φοβερά πάθη Το Πνεύμα το Άγιον μαλακώνει τη σκληρή καρδιά, ευαισθητοποιεί τη σκληρή καρδιά Η ιστορία του Χριστιανισμού γνωρίζει πολλά θαύματα, σκληρών ανθρώπων, οι οποίοι έγιναν ευαίσθητοι και υπερευαίσθητοι από τόμως με το θαύμα που συνετέλεσε μέσα τους, που ετέλεσε μέσα τους το Άγιο Πνεύμα. Το Πνεύμα το Άγιον κατανήσει την καρδιά, φέρνει κατάνοιξη μέσα στην καρδιά, στην τριβή,

φέρνει δάκρυα στα μάτια, λυγμούς και αναφιλητά πολλές φορές. Τρία χρόνια, εκήρητες στην Ιωδαία, ο μοναδικός διδάσκαλος, ο Κύριος ημών Ιησούς Χριστός Εγέμισε την Παλαιστίνη με θαύματα, ο λίγοι επίστευσαν και δεν υψώθηκαν στο ύψος που περίμενε κανείς Κατά τον καιρό του πάθος και οι κορυφαίοι Απόστολοι τα έχασαν κυριολεκτικώς Την ημέρα της Πεντηκοστής, με το κήρυγμα του Πέτρου, μετανόησαν τρεις χιλιάδες άνθρωποι Γιατί, διότι το πνεύμα το Άγιο

ένοιξε, κατένοιξε τις καρδιές των ακροατών Έφερε κατάνοιξη και μετάνοια, έκανε απότομο θαύμα μέσα στις ψυχές Το Πνεύμα του Άγιον θερμένει την καρδιά του ανθρώπου για να είναι η προσευχή του και η λατρεία του θερμή, φλογερή Πως ωραία είναι εκείνη οι φράσεις της Θείας Λειτουργίας, ζέσης, πίστεος, πλήρης Πνεύματος Αγίου Η έννοια της ζέσεως, της θέρμης προσυδιάζει στο Πνεύμα το Άγιον,

το Πνεύματιζέοντες, το Κυρίο δουλεύοντες, το Κυρίο λατρεύοντες Το Πνεύμα το Άγιον κάνει την καρδιά του ανθρώπου να αισθάνεται το Θεό σαν πατέρα Μεγάλο τούτο το πράγμα, Ο μικρός και ταπεινός άνθρωπος, Να αισθάνεται το Θεό ως πατέρα, Γι' αυτό το βλέμμα το Άγιο ονομάζεται Πνεύμα Υωθεστίας Τι φωνάζει ο Παύλος Σε εκείνο το ανάγνωσμα Της εορτής των Χριστουγέννων Ότι δε εστέ ΙΗ, Εξαπέστηλε

ο Θεός το Πνεύμα του Υιού Αυτού, Ιστας καρδίας ημών κράζων, Αβά ο Πατήρ Διότι είμαστε παιδιά του Θεού, Ο Θεός απέστειλε το Πνεύμα του Υιού Του, Το Άγιο Πνεύμα είναι πνεύμα και το Πατρός και το Υιού Απέστειλε το Πνεύμα του Υιού Του, μέσα στις καρδιές μας και κράζει Αβά, Πατέρα, το Αβά αραμαϊκό, το Πατέρα ελληνικό, διεγείρει τις καρδιές μας το Άγιο Πνεύμα προς το Θεό και με την επίδραση του Αγίου Πνεύματος, οι καρδιές αισθάνονται το Θεός Πατέρα και φωνάζουν

«Αβά, Πατέρα μας!» ο Λειτουργός του Θεού. Κατά την ώρα της λατρείας προτρέπει τους πιστούς να ανυψώσουν τις καρδιές τους προς τα άνω. Αν οσχόμεν τας καρδίας, Ας υψώσωμε επάνω τις καρδιές μας, Η καρδιά του πεπτοκότος, Του διεφθαρμένου ανθρώπου αγαπητοί μου, Φυσικά δεν μπορεί να υψωθεί επάνω, Την εμποδίζει η βαρύτητα που την τραβάει προς τα κάτω, Η βαρύτητα των επιγείων και υλικών και σαρκικών πραγμάτων Μόνο με τη δύναμη του Άγιου Πνεύματος η καρδιά μπορεί να υψώνεται προς τα επάνω

Το Πνεύμα του Άγιον φωτίζει τον άνθρωπο πώς να προσευχηθεί Τι να πεις το Θεό και Πατέρα κατά την ώρα της προσευχής Το Πνεύμα του Άγιου εμπνέει τον άνθρωπο την ώρα της προσευχής Αληθική προσευχή, προσευχή ενώπιον της οποίας υποκλίνονται οι ουρανοί, ας επιτραπεί η έκφραση Είναι η προσευχή που γίνεται υπό την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος Η άλλη προσευχή είναι ξηρή προσευχή, αναποτελεσματική προσευχή

Γι' αυτό ο Παύλος στην προσεφεσίου σε επιστολή παραγγέλει Εν παντί καιρό προσευχόμενοι εν πνεύματι κάθε καιρό πάντοτε νοερός να προσεύχεστε με την έμπνευση του Αγίου Πνεύματος, με το φωτισμό και την επίδραση του Αγίου Πνεύματος που ηλεκτρίζει την καρδιά, περνάει σαν ηλεκτρισμός από την καρδιά και την συγκλονίζει και τη θερμένει. Ο Απόστολος Ιούδας λέγει επίσης, ένα Αγίο Πνεύματι προσευχόμενοι να προσεύχεστε υπό την επίδραση, υπό την έμπνευση

του Αγίου Πνεύματος Να έχετε πνεύμα Άγιον που να σας φωτίζει πως να προσευχεστε, που να σας κάνει να αισθάνεστε την προσευχή, που να σας κάνει να πλημμυρίζετε εσωτερικώς από λατρεία προς το Θεό Θα

αναφέρω και δύο πράγματα πολύ παράδοξα. Μόνο η Γραφή έχει τέτοια παράδοξα. Συχνά επισημένω το στοιχείο του παραδόξου μέσα στη Γραφή, διότι αποδεικνύει τη θεοπλευστία της Γραφής. Πολλά παράδοξα πράγματα λέει ο Απόστολος Παύλος στο 14ο κεφάλαιο της πρώτης προσκοληθείους επιστολής όπου μιλεί για την πλουσία έκχυση των χαρισμάτων στην πρώτη εκκλησία Η Εκκλησία έχει πάντοτε χαρίσματα, αλλά κατά την αρχή, κατά την Αποστολική εποχή είχε περισσότερα και εντυπωσιακότερα χαρίσματα για να στερεωθεί και να εξαπλωθεί η Εκκλησία

Αναφέρονται και δύο χαρίσματα που έχουν κατεξοχήν σχέση με τη λατρεία του Θεού Το ένα χάρισμα ήταν χάρισμα προσευχής, αλλά ειδικό, ειδικότατο και πολύ παράξενο χάρισμα Αυτός που είχε αυτό το χάρισμα της προσευχής, προσευχόταν με μια μυστηριώδη γλώσσα που δεν την καταλάβαινε κανείς Την καταλάβαινε όμως ο Θεός Δεν προσευχόταν ο άνθρωπος με το νου του Αλλά προσευχόταν ο άνθρωπος με το πνεύμα Που εδώ εννοεί με το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος

Έλεγε λόγια παράδοξα, μυστηριώδη, ακατάληπτα από τους άλλους Τα καταλάβαινε όμως ο Θεός και προκαλούσε στεναγμούς αλαλίτους στον άνθρωπο και λέγει ο Απόστολος Παύλος Αυτό το πνεύμα συναντιλαμβάνεται τες ασθενείες ημών, το γάρτι προσευξόμεθα καθώ δι ουκίδαμεν Αυτό δε το πνεύμα υπερεντυγχάνει υπερημών στεναγμής αλλαλίτης Ο δε ερευνώντας καρδίας είδε τι το φρόνημα του πνεύματος ότι κατά Θεό εντυγχάνει υπεραγείων Ένα πολύ παράξαλο χωρίο αυτό και δύσκολο στην προσρωμέως επιστολή

Είμαστε ασθενείς άνθρωποι, Δε ξέρομαι να προσευχηθούμε όπως πρέπει λέει ο Παύλος, Είναι πολύ δύσκολο να μάθει κανείς να προσεύχεται, Μεγάλοι ασκηταί έμαθαν να προσεύχονται και είναι επιστήμονες και διδάσκαλοι της προσευχής. Εμείς, αδελφοί μου, δεν ξέρουμε να προσευχόμεθα καλά, αλλά το Πνεύμα του Άγιον, λέει ο Απόστολος Παύλος, συναντιλαμβάνετε τις ασθενείες ημών Κατανοεί τις ασθένειές μας, τις αδυναμίες μας, τις ατελιές μας και έρχεται βοηθός, παράκλητος βοηθός είπαμε και προσεύχεται αυτό για λογαριασμό μας ή να το πω διαφορετικά.

Ο χαρισματούχος άνθρωπος προσεύχεται όχι με τον Ότο, αλλά με το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος και λέγει πράγματα που δεν τα καταλαβαίνουν οι άλλοι διότι είναι σε μυστηριώδη γλώσσα. Ο Θεός όμως που γνωρίζει τις καρδιές ξέρει τι λέγει το Άγιο Πνεύμα. Ξέρει ότι το Άγιο Πνεύμα προκαλώντας στεναγμούς αλλαλήτους προσεύχεται σαν χάρισμα του ανθρώπου υπέρ των Αγίων, υπέρ των Χριστιανών Όχι ότι το Άγιο Πνεύμα προσεύχεται για λογαριασμό Του και το Άγιο Πνεύμα είναι Θεός δεν έχει κανέναν ανώτερο για να προσευχηθεί σε Εκείνον Αλλά προσεύχεται για λογαριασμό μας, Διεγείρη την καρδιά του ανθρώπου να προσευχηθεί έτσι παράδοξα και κατά τρόπο μυστηριώδη

Άλλο καταπληκτικό χάρισμα ήταν ο ψαλμός, Μηρικά πρόσωπα που μπορεί να ήταν και άμουσα πρόσωπα Όπως εγώ που δεν μπορώ να πω τον ευκολότερο ύμνο, Είμαι τελείως άμουσος με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, εξπούσαν σε μελωδίες αγγελικές, δοξολογούσαν το Θεό με το χάρισμα του Αγίου Πνεύματος, ψάλλοντας σαν Χερωβήμ και σαν Σεραφήμ. Το Άγιο Πνεύμα, είπαμε, επιδρά στο νου, το Άγιο Πνεύμα επιδρά στην καρδιά, το Άγιο Πνεύμα επιδρά στη θέληση του ανθρώπου. Σε ολόκληρο τον άνθρωπο, Επιδρά, Σ' όλες τις πνευματικές λειτουργίες του ανθρώπου, Επιδρά,

Ισχυροποιεί τη θέληση, ώστε να μπορεί ο άνθρωπος να εκτελέσει τις εντολές του Θεού. Ενθυμηθείτε το χωρίον του προφήτου Ιεζεκίλ, είπε ο Θεός, θα δώσω στους ανθρώπους καινούριο πνεύμα, με άλλα λόγια, θα μεταβάλω, θα ανακαινήσω το εφθαρμένο πνεύματος, αλλά τι είπε ακόμη, Θα δώσω επίσης εις αυτούς το ειδικό μου πνεύμα, το Άγιο Πνεύμα για να συνεργάζεται το ανθρώπινο πνεύμα με το θείο πνεύμα και να μπορούν λέγει να εκτελούν τα προσταγματά μου Όποιος δεν έχει πνεύμα Άγιο και το παραμικρό τροελάτωμα δυσκολεύεται να το κόψει Όποιος δεν έχει πνεύμα Άγιο και την ευκολότερη

εντολή δυσκολεύεται να την τηρήσει Όποιος έχει πνεύμα Άγιο και δύσκολες εντολές εκτελεί και μεγάλα ελαττώματα και αμαρτήματα κόβει Εν θυμούμε τον αήμιεστο καθηγητή μου, τον Βασίλειο Ιωαννίδη Το καινούριο πράγμα έλεγε που έφερε ο Χριστός στον κόσμο Το σπουδαίο πράγμα που έφερε ο Χριστός στον κόσμο είναι το Πνεύμα το Άγιο Και η χάρη του που μας κάνει ικανούς να εκτελούμε τα θελήματα του Θεού Αδελφοί μου, θέλετε να δείτε πόσο το Πνεύμα το Άγιο σε συνεργασία με το ανθρώπινο Πνεύμα ανήψωσε τη λατρεία του Θεού Κοιτάξετε

τις λειτουργίες της Εκκλησίας μας, τη λειτουργία του Άγιου Ιακώβου, του Μεγάλου Βασιλείου, του Ιωάννου Χρυσοστόμου Προσέξτε τις ευχές της Θείας Λειτουργίας, Προσέξτε άλλες ακολουθίες της Θείας Λειτουργίας, Προσέξτε τους ύμνους της Εκκλησίας Ιδίως τους ύμνους μεγάλων εορτών και τις ευχές μεγάλων εορτών όπως είναι τα Χριστούγυλα, τα Θεοφάνια, η Μεγάλη Εβδομάδα, το Πάσχα, οι Πεντηκοστή Πεντηκοστήν εορτάζομεν σήμερον και πνεύματος επιδημίαν και το μυστήριον όσων Αυτή η ύμνη και αυτές οι ευχές που ακούσαμε σήμερα στην Εκκλησία είναι άφθαστα

αριστοργήματα Κάνουν τη λατρεία της Ορθοδοξίας τέλεια λατρεία, δεν είναι υπερβολή αυτός ο λόγος Η λατρεία της Καινής Διαθήκης, η λατρεία της Εκκλησίας, η λατρεία της Ορθοδοξίας Είναι ωραία σαν τον ήλιο, είναι θερμή σαν τον ήλιο, είναι λαμπρή σαν τον ήλιο και είναι υψηλή σαν τον ήλιο και υψηλότερη από τον ήλιο, άλλα έθνη έχουν υλικά επιτεύγματα. Η Ορθοδοξία μας έχει το μεγαλύτερο πνευματικό επίτευγμα, την τέλεια λατρεία της αποτέλεσμα συνεργασίας του ανθρωπίνου πνεύματος με το θείον πνεύμα.

όντως λατρεία εν πνευματική αληθεία, όποιος έχει πνευματική γεύση, όποιος έχει πνευματικές προϋποθέσεις αυτά τα πράγματα λέει ο Απόστολος πνευματικός ανακρίνονται, αυτά τα πράγματα κατανοούνται με πνευματικές προϋποθέσεις Όποιος έχει πνεωμάγιο μέσα του, όποιος έχει πνευματική γεύση, όποιος έχει νουν Χριστού για να κρίνει αυτά τα πράγματα, πείθεται ότι δεν υπάρχουν ανώτερα πράγματα στον κόσμο Ας προοδεύουν όσων θέλουν οι επιστήμες, ας φτάσουμε και στις εσχατιές του σύμπαντος με τους πυράβλους και με τα διαστημόπλια Το ύψος της Ορθόδοξης λατρείας δεν θα μπορέσει ποτέ να φτάσει κανένα πνεύμα ανθρώπινο, καμία φιλοσοφία,

καμία επιστήμη Επαναλαμβάνω πάλι το Λόγο του Χριστού προς τη Σαμαρίτιδα Εμείς προσκυνείτε ο Ουκίδατε, Εμείς προσκυνούμεν ο Ήδαμπεν, Σεις οι αιρετικοί, Σεις οι αλόθεσκοι, Δεν έχετε σωστή λατρεία, Εμείς οι ορθόδοξοι έχουμε σωστή λατρεία, Που λάμπει περισσότερο από τον ήλιο. Σφραγίζω τη σειρά των κηρυγμάτων με θέμα η εν πνεύματη λατρεία Ερώτησε η ταπεινή και αμαρτωλή Σαμαρίτισσα το Χριστό Που πρέπει να λατρεύεται ο Θεός Στο όρος Γαριζίν ή στα Ιεροσόλυμα στον Ιουδαϊκό Ναό Πνεύμα ο Θεός, Απήντησεν ο Ιησούς, Και

τους προσκυνούντας Αυτόν, Εν πνεύματι και αληθεία δι προσκυνήν. Καλός ήταν ο Ιωδαϊκός Ναός, Γνώρισε μεγάλες δόξες, Ανώτερος, πολύ ανώτερος είναι, Ο Χριστιανικός Ναός. Αλληπάρχει, αδελφοί μου, ναός ασυγκρίτος ανώτερος Οι άλλοι λαοί είναι νεκροί ναοί ζώντος Θεού Ο ανώτερος λαός, ο ασυγκρίτος ανώτερος είναι ζώνναος ζώντος Θεού Ποιος είναι αυτός ο Ναός, Είναι ο ίδιος ο άνθρωπος, Ο πιστός άνθρωπος Καλά στα Ιεροσόλυμα, Καλά στο Ναό των Ιωδαίων, Αλλά μέσα στο Ναό τον Ζωντανό, Που

λέγεται άνθρωπος όπου είναι ενιδρυμένος ο νους, όπου είναι ριζωμένη η καρδιά, όπου το Πνεύμα του Άγιου ανακοινίζει νου και καρδιά και ισχυροποιεί τη θέληση Εκεί είναι η ανώτερη λατρεία. Άνθρωπε, θέλεις να λατρεύσεις εν πνεύματι και αληθεία το Θεό, τον Πατέρα, τον Υιό και το Άγιο Πνεύμα Κάνε τον εαυτό σου ναό, Κάνε τον εαυτό σου ναό Καλό ήταν το γαριζίν για τους Σαμαρίτες Ήψος ήταν και τα ύψη, τα φυσικά ύψη βοηθούν για να αναχθούμε σε πνευματικά ύψη Καλό το γαριζίν, αλλά υπάρχει ένα άλλο γαριζίν ασυγκρήτος

ανάτρο Είναι το ύψος στο οποίο ανυψώνει τον άνθρωπο η ορθόδοξη χριστιανική λατρεία, το αριστούργημα των αριστοργημάτων, η έκχυσης και η πλημμύρα τους Αγίου Πνεύματος μέσα στις καρδιές των πιστών που λατρεύουν το Θεό με τρυφερή αγάπη, με ζήλο, με φλόγα που υπερθυμίζει το Πνεύμα της Πεντηκοστής, τη μορφή του Αγίου Πνεύματος, την πύρινη μορφή στο υπερό της Ιεροσαλήμ. Αδελφοί μου, να προσπαθούμε εμείς οι ασθενείς, οι ατελείς άνθρωποι, να λατρεύουμε το Θεό μας όσο μπορούμε περισσότερο, προσπαθώντας και αγωνιζόμενοι

να εννοούμε τα υψηλά νοήματα της πιστεώς μας Να λατρεύουμε το Θεό μας, Συμμετέχοντας στη λατρεία της Εκκλησίας μας, Όσο μπορούμε συνειδητότερα, Να λατρεύουμε το Θεό μας, Με την κατηδιαν προσευχή και λατρεία, Όσο μπορούμε πιο αισθαντικά, Να λατρεύουμε το Θεό μας με προσευχές, με ύμνους, με ευχαριστίες, με δοξολογίες, με λόγια Να λατρεύουμε το Θεό μας και με έργα, με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος, εκτελώντας τα θεληματά Του, κάνοντας θυσίες για το Θεό Λατρεία λογική και ευάρεστη στο Θεό Και αν αγωνιζόμεθα να λατρεύουμε όσο

το δυνατόν συνειδητότερα και τελειότερα το Θεό μας Με τη δύναμη του Αγίου Πνεύματος που συναντιλαμβάνεται τες ασθενείες ημών Τότε θα αξιωθούμε να μετάσχομαι σε μια άλλη λατρεία, ανώτερη λατρεία, να λατρεύσουμε τον εντριάδη Θεό εκτυπώτερον, ζωηρότερον, αισθητότερον, κατά τρόπο αφάνταστο, απερίγραπτο στην Ανέσπερη Βασιλεία Του, συμψάλλοντας και συνδοξολογώντας το Θεό μαζί με τα Χερουβήμ και τα Σεραφήμ, Άγιος, Άγιος, Άγιος Κύριος Σαβαώθ, πλήρης ο Ουρανός και γη της δόξης σου, Ο κενός ουρανός, η κενή γη που προορίζεται για τον καινό άνθρωπο, τον

καινούριο άνθρωπο που λατρεύει τον Κύριο εδώ κάτω στη γη εν πνεύματι και αληθεία. Αμήν.