Χριστός Ανέστη

Ἡ ἀγγλικὴ μεταγραφὴ εἶναι αὐτόματη μετάφραση τῆς πρωτότυπης ἑλληνικῆς διάλεξης. Ἐνδέχεται νὰ περιέχει σφάλματα· ἡ πρωτότυπη ἑλληνικὴ ἠχητικὴ ἐγγραφὴ εἶναι ἡ ἔγκυρη πηγή. Ὁρισμένα ἀποσπάσματα παραλείπονται βάσει ἐκδοτικῆς πολιτικῆς.

Christ is Risen. These are the words that echo in these days among all Christians — and I dare say even among those who do not believe in Christ. It is the most serious event, together with the Incarnation of Christ, that He became man, together with the divinity of Christ: it is also the Resurrection.

Above all, of course, the Divinity of Jesus and the Resurrection of Jesus are the two great cornerstones, as one might say, on which the whole faith of man and the salvation of man rests.

For if one of the two is not true — that is, if either Christ is not God, or Christ did not rise — then there is no salvation for man. Yet He both is God and did rise. His Divinity is proven, apart from the testimonies of Scripture, generally by His life and by the miracles which He accomplished in this world.

He proved His Divinity in many ways.

Let me remind you of something that is still very fresh in our minds: that passage from the prophecy of Ezekiel which says, «When I open your graves, then you shall know that I am the Lord.» What he is saying is: look, when I open graves, you will understand that I am the Lord.

For there is none other but God. And we know that Christ raised the dead from their tombs in many ways — and He did so authoritatively, not as the other prophets before Him raised them, nor as the Saints after Him. For the prophets opened the graves in the name of God, just as the Saints opened graves in the name of Jesus.

But Jesus spoke with His own authority: «Young man, arise»; «Maiden, arise»; «Lazarus, come forth», and so on. And yet the matter of the Resurrection was taken so seriously by Satan, precisely because he had been deceived: he seized someone as a dead man, and that dead man turned out to be alive, and He emptied the tomb on him.

the tomb, and from the very first day he sought to discredit the Resurrection. As you know, they paid a great deal of money to spread the story that Christ had not risen, but that His body had been stolen. To this day, much is still debated about the Resurrection, and even among Christians there are questions. In any case, Christ rose, whether we believe it or not. He remained with us for about forty days and then ascended, and now only the final part of the whole matter remains: “And He shall come again to judge the living and the dead.” The Resurrection is the greatest event, the crowning confirmation of the entire dispensation of the Incarnation. Indeed, His Ascension is proof of the Resurrection, just as the descent of the Holy Spirit is proof of the Ascension. These things are inseparably linked. If He had not ascended—

Did He not rise? Then who ascended? And if the One who rose did not ascend, how did the Holy Spirit come down, how did Pentecost take place?

So I say, it is the most serious event. This greeting had prevailed from the very first days of Christianity — that people would affirm the faith, greeting one another with 'Christ is Risen' and answering 'Truly He is Risen.'

He is risen. Even to this day, many Christians revive this beautiful custom, and until the Ascension they greet one another—not with “good night,” “hello,” “good morning,” or other good wishes, but with “Christ is risen.” Many of us, though we believe in the Resurrection, do not want to carry the greeting through properly; we slip “many years” into it as well. Someone says, “Yes, ‘Christ is risen,’ but I would also like to hear ‘many years.’” Yet once Christ has risen, what need is there for ‘many years’...

The Resurrection, the Annunciation — of the one and of the other. But since we have no intention of dying, that is exactly why here we wish one another 'many years.' In any case, even as I was coming up here, various questions were put to me that have to do with these matters.

In any case, as we have said, our Christ descended into the deepest chambers of Hades and reached even the spirits in prison.

He descended to the spirits—to all those who were there below—in order to have mercy on them as well. The whole world, from Adam until the end of the ages, will be judged through Christ, in relation to Christ, and according to faith in Christ. Even those of the Old Testament, being human as we are, will be judged in relation to Christ and on the basis of Christ. That is why He descended to the spirits in prison and preached there as well, and remained there for thirty-three hours, as you know.

From three in the afternoon on Friday until twelve at night on Saturday.

He gave life to those there; He accomplished what is called the First Resurrection. The First Resurrection is the resurrection of all the righteous of the Old Testament. All those who believed in Him — they formed the first Church. And the hymn 'Christ is Risen' declares that He rose once He had done this work in Hades.

Christ is risen from the dead, trampling down death by death, and upon those in the tombs bestowing life. This is what “Christ Is Risen,” the dismissal hymn of our Holy Church, proclaims and teaches.

Christ descended into Hades and gave life to those who, of course, desired it. This was what is called the first Resurrection, the first Church. Its foundations were laid in Hades on Great and Holy Saturday, during the approximately thirty-three hours Christ spent there. Then the Church also raised a building above those foundations, upon which the Apostles built.

When the Apostle Peter, together with the other Apostles, preached on the day of Pentecost, and three thousand believed and were baptized, and then five thousand, and then a hundred and twenty, and so on — right up to this very day, when people preach and the faithful believe — they do nothing else but add to the foundations of that same Church.

This is the Church that our Christ founded anew in Hades when He descended there on Great and Holy Saturday, during those thirty-three hours when His body lay in the tomb while His spirit was in Hades.

It is the First Resurrection, I repeat, as some soul here is asking. It has nothing to do with us. It has to do with those who fell asleep before Christ. There were people here too who did not receive Him, even though He worked tangible miracles for them.

If one reads the events of the raising of Lazarus, he will understand clearly to what madness the freedom of man can bring him when he does not guard it. The same thing happened in Hades as well.

In Hades. Many are scandalized and ask: Is it possible that even in Hades they did not believe in Him? If there had been two separate realms—Hell and Paradise, as we have said, or as we might put it—then, of course, could those in Hell have refused to believe in Him? They would necessarily have believed in Him, compelled by what they saw. But before Christ descended into Hades, there was no Hell and Paradise. There was only Hades, where the righteous and the unrighteous were mingled together.

They were there together, and there they got themselves entangled, there they came undone, there they wove the whole plot. And just as here there were righteous and unrighteous together, and they did not receive Him even though they saw miracles — consider, what more evident miracle than Lazarus, who came forth with his hands still bound, so that the very ones who had bound him had to loose him — and yet what did they agree upon? That it was to their advantage to kill Him.

This is something that troubles some people deeply. No — just as here the people who had seen so many miracles did not receive Him, in exactly the same way, when He descended into Hades, there too they did not receive Him. Isaiah, of course, received Him; Abraham received Him; Adam received Him; the greatly beloved one received Him; the prophets received Him, and the other righteous ones who were down there — they received Him.

But others did not receive Him. That is why there remains that saying, 'neither in this age, nor in the age to come.' There is a possibility that down there too a person may be hard, just as here. It is a fixed state there; the matter does not change.

Take a stone and leave it exposed to the rain for ten years. Will it absorb even a single drop of water? Nothing. Put that stone in Hades. Will it absorb even a single drop of water? Nothing. They are stones; that is how they are. Do not find it strange. Some things are mysteries. There, Christ made a separation: He took those who were His own and formed the first Church. This is the Descent into Hades, and it is a great blessing.

John went down first as forerunner. He proclaimed His coming — that He would arrive soon — and then he went. Herod, of course, was removing John from his path because John kept rebuking him for his unlawful bed. Yet at the very same time he was serving the will of God.

He was sending John down to Hades all the sooner, to preach there “God made manifest, the One who takes away the sins of the world.” Can a human being really take that in? And yet John received his crown as well, he was baptized in his own blood, and the herald was made a forerunner once again — this time in Hades: the Forerunner. And just as Christ preached here in the body to the people who were in the body, so He also preached in the spirit to the people who were in the spirit. It was the same with John the Forerunner; the very same terms were kept for him.

There is no one who can be hidden by any other way — only through Jesus. He is the grave person who must hold everyone together, in every matter. As Symeon foretold: 'This one is set for the fall and the rising of many, and for a sign that is spoken against.' Because of Him, some will be cast down into Tartarus and others will be saved. It all depends on Him — as Symeon said.

Symeon—forgive me, Symeon. Some will be cast into torment, while others will rise to the heights and be saved. The Resurrection, I say, is the most momentous event, and it is the vindication of the whole matter. God the Father accepted His sacrifice and raised Him, the Author of life, from the dead; and now all authority in heaven and on earth has been given to Him. A brother asked me to answer a question, and I said that it would fall within tonight’s subject. He had heard a sermon—and indeed...

And this even from a person of standing — the claim that Christ was helped in His Resurrection. Helped how? They say the angel went and lifted the stone for Him. This was actually heard years ago, from a person of standing, inside the Church of the Resurrection. And, as an eyewitness told me, he even made a gesture with his hand like this — as though the angel took hold from underneath and helped, and they opened it, and He came out.

These things, of course, do not hold for Orthodoxy. Yes, the angel did loose the stone there — but not so that Christ could be raised; rather, so that the women who were coming would see the Resurrection. The one is quite different from the other. Here a person has to be a careful student. The Resurrection of Christ had already taken place.

The Resurrection of Christ had already taken place. But afterwards, it says, there was an earthquake. And with that earthquake, on the one hand the stone was moved aside, and on the other the others woke up and saw what had happened: that Christ was no longer inside.

At the same time they also saw the tomb empty, the linen cloths lying there, and all of this. The first women who arrived there heard from an angel, 'I know what you are seeking — Jesus the Crucified.' He is not here; He has risen.

If you read the twenty-eighth chapter of Matthew, from verse one onward, you will find these details there, and you will understand that the Resurrection of Jesus is one thing, and the uncovering of the tomb and the manifestation of the Resurrection of Jesus is quite another. The one is different from the other.

Christ needed no help in order to rise. Just as He came forth with the doors of His mother's virginity still closed, so also He came out of the tomb with the doors still closed, leaving the seals intact and unbroken. Just as He entered the upper room while the doors were shut, so also He came out of the tomb while the doors of the tomb were shut.

I read, and it says this — chapter 28, verse 1: 'Now after the Sabbath, as it began to dawn toward the first day of the week, Mary Magdalene and the other Mary came to see the tomb. And behold, there was an earthquake' — it was then, when they had come, that the earthquake happened, it says — 'a great earthquake, for an angel of the Lord descended from heaven and came.' And so he rolled away the stone from the door — not so that Christ might rise, but so that the myrrh-bearers might see.

'And he sat upon it. His appearance was like lightning, and his garment white as snow.'

'And for fear of him the guards' — that is, the soldiers and the others — 'trembled and became like dead men. And the angel answered and said to the women: Do not you be afraid.' Let them be afraid — they are guilty. You, do not fear; take courage.

'For I know that you seek Jesus the Crucified. He is not here; He is risen, as He said' — He is not here now, He has risen, He is not here — 'from the dead. And behold, He goes before you into Galilee; there you shall see Him. Behold, I have told you.' I have told you exactly how it will be. And so it came to pass. The angel has no part in the Resurrection of Christ; it is in the revealing of the Resurrection and in the uncovering of the tomb that the angel has his place.

The angel too was sent, along with the earthquake. And in fact, if we read Mark, we will see that on the way the women were worrying about who would roll away the great stone for them. And when they arrived, they found the stone already rolled away.

The angel had already done this work. So when we put the accounts of the Evangelists together, we reach the conclusion that is both reasonable and correct — the very thing our Spirit-bearing holy Church acknowledges, as I will show by reading you a troparion of the Church that bears on this, and the opinion of holy people. It is this: Christ rose even with the tomb still closed, and the tomb was opened for the sake of the women, and so that the guards too would learn of it and spread word of what had happened.

So there it is: 'Behold, an earthquake.' The earthquake came as the myrrh-bearers were approaching the tomb,

and it came after the Resurrection of the Savior, because while the tomb was sealed, life dawned forth from the tomb.

This is the mind of the Church — you will recall the troparion — and the opinion of the interpreting Fathers. The earthquake occurred at the moment the angel rolled away the stone from the door of the sepulchre. And it came as a confirmation of the Resurrection of the Savior, not in order to bring about the Resurrection of the Savior.

The women went in the morning, and the earthquake and the uncovering happened in the morning, since the Resurrection had already taken place at midnight. Our Church has a troparion that says this: 'Having kept the seals intact, O Christ' — did they not go and bury Him and seal the tomb, together with the guard?

So then — "Having kept the seals intact, O Christ" — the seals and the wax stamps, as we would say today, He did not disturb them at all. "You rose from the tomb, not breaking the seals of the Virgin in Your birth." Just as You preserved Your Mother a Virgin, so too You preserved intact the seals of the tomb when You rose, "and You have opened for us the gates of Paradise."

This is what we chant, and here I would like to remind you of something. It is a strange thing for an Orthodox Christian, seeing that he goes to church, seeing that he holds this Holy Week service book in his hand — for the very fact that he holds it and goes to church means he believes it, so he cannot be full of doubts.

Either he isn't paying attention, or something still has to happen inside him for him to notice it. Zigabenos says this, on this very thought: Christ rose before the angel came down. For just as He was born while the bars of virginity remained unbroken, so He came forth while the seals of the tomb remained unbroken.

The earthquake, on the other hand, took place for the sake of the guards who were sitting beside the tomb,

and they were stunned by the terrifying appearance of the one who rolled away the stone — so they fled and reported all this to the Jews.

They themselves become witnesses of the truth, because the first testimonies come from the negative side. They are the first witnesses — for they say, "While we were sleeping, they stole Him from us" — which is to say, you no longer have Him; He is gone from here.

You acknowledge that He is not there inside the tomb, that He has risen, that He is gone — and it makes no difference that you claim He was stolen.

If a person doubts the Resurrection even in the slightest, he doubts the whole work — let him keep this firmly in mind. One could picture his soul like a plant in a flowerpot, a person set in a pot.

But it can never have a truly living life if it holds inside it various — how shall we put it — parasites, weeds, thorns, that in a way suck the moisture out of the pot. The so-called tares among the wheat that the Gospel speaks of — these doubts, and especially the doubts that leave behind a certain bitterness, a certain ego: "Now I want you to prove all these things to me," not in good faith — these suck out all the sap of faith.

And it is as though the faith is not even there, as though it is not there. Once I told you about a conversation of the great — forgive me — of a disciple of the great Saint Paisios, with a Jew, on the road, as he was going down to the town. Saint Paisios had sent a disciple to sell handiwork in the town.

And on the way he had fallen in with a Jew as a traveling companion. This Jew thought it was a good opportunity to pour out his venom against the divinity of Jesus. And the monk did not stand firm in his faith — whether to get away from him, or because he did not know how to answer him.

He said to him, "Perhaps it is so." And when he came back, Saint Paisios had given orders that he remain outside and not come in at all. He was to make a metanoia, a prostration, as is the custom when they return from a task. And there he stood outside weeping, and he began to wonder, "What have I done? What is going on?"

Then the others intervened as well and pleaded with him to receive the man. As soon as he came inside, the Saint said to him, “So, perhaps it is so.” He had added just one word: “perhaps.” And yet the Saint anointed him again with holy myrrh, read the prayers for the blessing of water, and sprinkled him with the Agiasmos.

That one word was enough to drive his faith and his baptism right out of him. Go and read it for yourselves; you will find this very thing in the life of Saint Paisios the Great. We have many Christians who have question marks in their minds, but quite apart from their faith in Christ and in the Church and in the work, they have certain questions that they simply set off to one side.

If they get the answer from someone, or if they happen to need it, well and good. But it does not disturb the progress of their faith. They believe unshakably, no matter that they still have questions. Some, however, make everything depend on their questions — on the solving of their questions, of their fine details; they hang their faith on that.

These people do not stand on solid ground.

So there is a whole series of events that took place, from the evening of Great Friday — the afternoon — until the Resurrection of Jesus. Saint Ignatius the God-bearer, in his epistle to the Trallians, writes the following, and I will pass it on to you in plain language.

So on Friday, at the third hour, He received the sentence from Pilate, the Father permitting it. Pilate obtained the authorization and handed down such a verdict — otherwise he would never have handed down such a verdict. This is something illuminating and consoling.

Many times Satan puts the question to us, either directly or through other people: «Why this? Where is God?» and things like that. «And what can you do about it?» But we, if we are believers, ought to know that we are not the ones who opened this path.

So then: whatever God permits, God himself signs. Do you remember what Pilate said? He says to Him, "Don't you know that I have the power to crucify you, and the power to let you go?" And the Lord answers him, "You would have no authority over Me at all, if it had not been given to you from above, if it had not been signed from above."

And when it is signed from above, a person is consoled no matter what befalls him, and the believer must know that God knows every event. Many people take comfort in this — did God not know about it? He knew.

He has His reason for allowing it — glory to His name — and He let it go forward. This is a great relief. So this small parenthesis here from Saint Ignatius sheds much light on our lives, because many times we find ourselves at such crossroads.

So he says: with the Father's consent, this decision was taken, and all that followed came to pass. At the sixth hour He was crucified; at the ninth He breathed His last. Before sunset He was buried — before the sun went down He was buried. On Saturday He remained underground in the tomb, bodily, as our Church says.

"Where Joseph of Arimathea laid Him" — that is, the place where Joseph of Arimathea buried Him bodily. And as Sunday was dawning He rose from the dead, just as He Himself had said: "For as Jonah was in the belly of the whale three days and three nights, so also will the Son of Man be in the heart of the earth three days and three nights."

So Friday holds the Passion, Saturday the burial, Sunday the Resurrection. That is how he arranges them, how he sets them in order. Now here, of course, there are also some who again have certain questions.

They can't make the three days add up. Where are the three days here, they ask you? It's only thirty-three hours. How do these Evangelists count? ...the burial, and when they found him risen, after the third day. The third day begins on Saturday evening, once the sun has set, and it ends on Sunday evening, once the sun has set.

'On the third day I shall rise' — I am raised; and He rose on the third day. This is why there was that type of Jonah, and the reality it prefigured is fulfilled — all these things, just as Christ had foretold that He would be buried and would rise, and just as Peter also saw and writes in the second chapter of the Acts of the Apostles: that 'my holy one will not undergo corruption.' These things were written about Christ, who would rise.

His flesh, His body, will not remain in Hades to undergo corruption. He will rise. And so weighty is the matter of the Resurrection that, beyond the testimony of those who were eyewitnesses, the crowning confirmation is this: “according to the Scriptures.”

And you saw in the Creed that the Holy Fathers did not say 'according to the eyewitnesses He rose.' No — 'and on the third day He rose,' it says, 'according to the Scriptures.' The Scriptures are more faithful; they have made no error. Men wrote through the Holy Spirit.

We can make mistakes. But the Holy Spirit made no mistake. And whatever was written was correct. And Paul too speaks this way, 'according to the Scriptures,' about the Resurrection of Christ; and the Creed, when it was composed, again speaks 'according to the Scriptures' about His Resurrection.

And when the Scriptures proclaim 'Christ is risen,' who is it that can dare to say He did not rise? And how is it that so many of His enemies, to this very day, have not managed to alter the Gospel and all these truths that stand entirely against them?

They will remain until the end of the age, and woe to the person who refuses to believe the Scriptures. Remember that beautiful answer Abraham gave the rich man on God’s behalf: “They have Moses and the Prophets; let them hear them.”

A person does not need miracles in order to believe. Scripture is enough. They bear witness of me, Christ says. And yet you will not come to me, even though they were testifying about me. Many people read the Scriptures and still reject Christ — and this even though Scripture speaks about Christ, about His Godhead, His divinity, and about His Resurrection, which are the two cornerstones either of a person's faith or of that person's perdition, their being lost.

There are beautiful scenes within these days. Byzantine iconography depicts Christ in Hades. We rejoice from the moment Christ descended into Hades and gave life to the forefathers. In Byzantine iconography there is this scene of our Christ's Descent into Hades.

Other confessions have Christ, but unfortunately they have gone no further than this image: the risen Christ emerging from the tomb, holding a red banner with a cross, and it is this Resurrection that they celebrate.

This Resurrection is not as full of joy as the Resurrection that is the Descent of Jesus into Hades. There He descends, and His pierced hands take hold of those two hands that pierced His own — the one hand of Adam and the other hand of Eve — and He raises up the forefathers.

This is the essential thing; from there the joy begins, from there the majesty begins, from there — where He gives life to man — what lay asleep in death begins to come alive: 'and to those in the tombs bestowing life.' Then, of course, He also pointed out to us other ways of salvation.

The way of salvation for us is baptism, and baptism alone. Jesus, having risen from the tomb, gave eternal life to us as well.

From the tomb, He gave us eternal life and great mercy. In His mercy, He granted us salvation through Baptism and Holy Communion. Born spiritually dead, we are buried in Baptism, raised to life, and nourished from the other breast of the Orthodox Church—the chalice—and in this way we preserve the life into which we were born anew through Baptism. That is why the burial of Christ...

Christ’s burial is our Baptism. We were buried with Him in the likeness of the death of Jesus. When an infant is baptized, the child is buried in Christ’s burial—not in exactly the same manner, but in a manner like it.

Just as He was buried in the earth, so we are baptized in the water. That is why the baptismal font is both a burial and a Resurrection. If we listen to the passage from Paul that our Church has appointed for this day, from Romans, in the sixth chapter, we will see this very image.

From there the events begin; from there everything begins. Many things are told about the matter of those who have fallen asleep. That some of them, that the dead, are free from the day of the Resurrection until Pentecost, and so on.

For these things we have no scriptural testimonies to confirm them. If it does happen, then it is a blessed thing; it is said to happen for the sake of our Most Holy Theotokos. Our Most Holy Theotokos interceded, and so a rest is granted, a small easing, a respite from the punishments and from the pangs of conscience in general of all the departed who failed.

For where in Paradise could they go more freely than that? This, of course, would happen; for the others it would happen. I do not know now whether it happens. We have nothing scriptural. It is proven, they say, by an Apocalypse of the Theotokos.

But this Apocalypse is rejected as a book by the Orthodox Church, just as another Epistle is rejected, or another Apocalypse of John, an Epistle of John, and certain others. You will tell me they contain certain truths. Yes, they may contain certain truths, but because of certain false things they contain, all these have been rejected. That is not the point. Our concern is not to go to Hell. For if we go to Hell, what are we then to expect—that we would have a respite of forty days?

In this whole scene we must also take note of the persons who played human roles and not divine ones. Think now of various people in prominent positions—say, governors, kings, rulers. Imagine if this dispensation were happening now!

And imagine if they did not conduct themselves according to God and according to conscience, but conducted themselves according to self-interest, according to the world, according to the pleasing of men—just as Pilate conducted himself, and Annas, and Caiaphas, and all of them. Just think, now—let it not seem to us a fairy tale; all these things are real.

It is a historical fact. No one can say that Thermopylae did not exist, that there were no three hundred Spartans, that there was no traitor Ephialtes. In the same way one cannot dispute the events of Christ, nor the betrayal of Judas.

But what a person must be careful about is this. Every person who chooses to act contrary even to his own conscience—which still speaks to him—not even to the law: for conscience has been set within a person in such a way that it walks together with the law of God, and even if he does not know the law, if he only heeds his conscience, he still has a compass, as we might say, to walk rightly and not be lost—let him know that his end will be evil.

It will be evil. Remember that well-meaning wife of Pilate; she went and said to him, 'Do not lay your hands on this righteous man,' she tells him, 'do not lay hands on him. Tonight I saw many things in a dream,' she says, 'concerning this man.'

Neither this beloved warning nor the divine revelation was enough for the little place he clung to there. Pilate is content merely to wash his hands, and he thinks that in this way the matter has been settled. Judas said the same thing: 'What is that to us? See to it yourself,' the others told him. So these are things a person must watch out for—when he becomes entangled in divine matters, when he becomes a transgressor of the law.

Unjust, as we would say in this world—when he does something unlawful to the harm of someone else, and let it not even be God, let it be simply a fellow man—let him know that he will pay for it one day. I do not know whether you have ever read of the end of these people, all who took part in this tragedy, in this affair.

Regardless of what came out of these actions—God had countless ways to save man—the wickedness of these people was made manifest, and their end was wretched.

As I have gathered, most of you have read certain historical incidents. And there is a correspondence between Jerusalem and Rome. At that time Caesar, when he learned all these things that had taken place down there, demanded an explanation and demanded that they all come there, to put them on the stand—and they had, how shall I put it, a bad end.

Some of you will have obtained that book which is called An Exact History of the Crucifixion and of the events in general of Jesus; it is from a manuscript of the Holy Mountain—I published this book years ago—and in it is mentioned this event I am telling you about: how they spoke, what they suffered, how Caesar spoke, and how they treated Christ in those days, and how people ought to conduct themselves.

Our Christ has told us: do not harm one of these little ones, for their Angel, He says, beholds the face of my Father in heaven continually.

If the angel of our fellow man—whom we wrong, whom we harm, whom we rob, whose blood we drink, whose sweat we drink, upon whom we lay violent hands, whom we crush utterly, and so on—will be a witness for the prosecution on that day in the great court, then our punishment may begin even from here, and we may, alas, taste it in advance.

Now think about other divine persons—certain ones who dared to act against Saints, certain ones who today speak against clergy, without having anything concrete against them and without even knowing them. Think what awaits these people.

Allow me, since I've raised this point, to share with you some incidents connected with this matter. Let me first read you something about the person of Jesus — how people regarded Him, how they saw Him in those days. It is a letter that many are aware of; it is the letter of Publius Lentulus, as it is called, and it is preserved in a library in Rome. That is where this letter comes from, and here is what he writes to Caesar concerning the person of Christ. Listen to this portrait of Him.

And it truly exists.

In truth, O Caesar, miracles are indeed heard of daily concerning this Christ. He raises the dead and heals the sick by a single word alone. He is a man of medium stature, fair in appearance and clothed with majesty, especially in the face, so that those who gaze upon Him are compelled to love Him and to fear Him.

His hair is the color of a ripe hazelnut and reaches down to his ears; from there to his shoulder blades, it becomes earth-colored, though rather lustrous. It is parted down the middle from the crown, according to the custom of the Nazarenes. His forehead is smooth and serene, his face without wrinkle or blemish, and his nose and lips are perfectly proportioned.

His beard is thick, the same color as His hair; it is not long, and it is parted in the middle. His gaze is grave and inspires fear. It has the power of a ray of sunlight, and no one is able to look upon Him steadily. When He rebukes, He strikes fear; when He does not, He weeps.

He is lovable and gracious, yet solemn. They say that he has never been seen laughing, but has often been seen weeping. His hands and arms are beautiful. In conversation, he pleases everyone. Yet he is rarely seen.

And when He does appear, He is modest, and He has the most beautiful bearing in the world. He is as beautiful as His mother, who is the most beautiful woman that has ever been seen in these parts.

But if Your Majesty, O Caesar, desires to see Him, as you once wrote to me, let me know, and I will send Him to you at once; at your service, I will send Him to you immediately.

Everyone in Jerusalem marvels at His wisdom, and that although He never studied anything, He nevertheless possesses all knowledge. He walks barefoot and with His head uncovered. Many who see Him laugh, but when they stand before Him they tremble and marvel at Him.

They say that no man like Him has ever appeared in these parts. In truth, as the Hebrews themselves say, never was such counsel given, never was such teaching proclaimed as His. And many of the Jews regard Him as God.

Others, again, say that He is an enemy of Your Majesty, O Caesar. These wicked Hebrews have troubled me in many ways. Yet it is said that He never displeased anyone, but rather did good.

Everyone who has known Him says that they have been blessed by Him. Yet toward Your Majesty, O Caesar, in obedience to you, I stand ready; whatever you command will be carried out. Given at Jerusalem, in the seventh indiction, on the eleventh day of the moon. Your Majesty's most faithful and most obedient servant, Publius Lentulus, Governor of Judea.

I have read this to you first so that you may see: since he esteemed Him to be such a person, how he still gave in to those criminals—how he gave in—and so that you may see what Caesar does to him afterward.

Now listen to this — Caesar writes to Pontius Pilate. Tiberius Caesar, Sovereign Lord, Unconquered and Dread, to Pontius Pilate, governor of Judea. Since you passed an unjust sentence of death against Jesus, agreeing together with the envious and wicked among the Jews, and taking gifts from them in return for that death — for these things I now decree the following against you: either you are to come to me in chains, to give an account concerning that soul —

the One whom you handed over to death though He had done nothing wrong. But oh, what senselessness, what hardness of heart! You saw so many signs and wonders, so great and so awesome, all of them worked by Him, and still you dared to hand over such a man, an innocent man, to death. And who gave you — you hardened and profane man, unworthy of any mercy or human kindness at all — who gave you this audacity and this authority for so great and so God-hating an undertaking?

that you should conspire with that wicked council and corrupt people, and grant them the authority for such a death?"

For you to pass this death sentence upon him with such haste—when you had not even written to me beforehand about this matter, so as to learn my will as well! Instead, after you had done whatever you wished, only then did you write to me about the evil that had been committed. And behold, you even write to me of your folly of your own accord, telling me that you saw him perform works and miracles greater than those of the gods whom we worship. Oh, what envy and malice you have shown! Even if you did not receive him as a god, could you not at least have kept him as a physician? You did not want him as a god? Could you not at least have preserved him as a healer, since he cured every disease and even raised the dead? For although I learned of these things only by hearsay, I heard that such fearsome and extraordinary signs and miracles had been wrought by him.

"And I have judged in my mind that He is not a man only, but also God." He, from far away, heard of these things and drew the conclusion—he says—that this One cannot be a man only, but must be God as well. "For to raise the dead, to open the eyes of the blind, to drive demons out of men, and to raise up paralytics—these things God alone could do, and not a man."

Let the Jehovah’s Witnesses also hear this. "For what man has ever heard of raising one dead four days, and opening the eyes of a man born blind? These things I have learned not only from your own letter, but far more from a woman who came here in the first days. She told all these things with accuracy. She came from the region of Magdala, called Mary, herself said to be a disciple of Jesus, who bore witness, recounting before the crowd the things done by Him, and much more besides—and that He cast seven demons out of her by a word alone. For these reasons, then, I will not overlook this injustice."

The history records that Mary Magdalene went first to Rome, and that she was the one who first brought Christianity to Rome.

Now when the chief courier Rahab came from Rome to Jerusalem with two thousand soldiers, he bound Pilate in iron chains, and likewise Annas and Caiaphas the high priests, and along with them Archelaus and Philip and Alexander and all the leading men of the Jews, all those who had taken part in that council. The men they put to the sword, and their profane and shameless women were violated by the Gentiles.

So they took Pilate and those with him, bound in iron chains, and set out for Rome. And when they reached the island of Crete, Caiaphas died.

Caiaphas. So they went ashore and buried him. As they were sailing past Crete, near its shores, Caiaphas died there in the boat. They went ashore on Crete to bury him, but the earth would not receive him. They went out and buried him in a certain place, but his defiled body sprang out of the grave, because the earth would not receive it. When the local people saw this, they took...

They took up stones and buried him beneath them. As for the rest, when at last they had reached Rome, Caesar would not even examine them, but gave orders concerning Annas the high priest, and they wrapped him naked inside the fresh hide of an ox and threw him out into the sun in the height of summer.

They wrapped him in the fresh hide of a calf and placed him in the sun. The hide dried in the scorching heat and, as it tightened violently around him, crushed him within it. Thus he died a bitter death.

Likewise Archelaus and all the chief men of the Jews they put to death by beheading. As for Pilate, he ordered that he be cast into a tower—into a tower, in prison—outside the city, bound about with iron chains.

This was the very man Caiaphas had wanted to put to death. "Throw him in there," said the emperor, "and I will execute him with my own hands." Yes, the emperor himself. Now one day Caesar went out to the countryside to hunt. One day Caesar went out hunting.

There was a custom in that ancient kingdom: if a condemned man was able to look upon the face of the king and speak to him, he was spared from death. If, he says, a condemned man managed to see the king face to face, to look him in the face, his death sentence was pardoned.

Pilate knows this custom. And as the account goes on to say here: "Knowing these things, and having learned that the king was about to pass close by the tower, Pilate thrust his head out through the opening of the tower." He went to an opening where the king would be passing by outside, so that he could call out to him and look him in the face.

That way, he thought, he would save his own head. He was down in an underground spot, in the low part of the tower, so that he could see Caesar as he passed by. But a gazelle came running and went right underneath the tower, at the very place where Pilate was standing inside the opening.

When the emperor saw the gazelle darting away at speed, he was afraid he would lose his prey. So he quickly drew his bow and loosed an arrow at it.

As a result, instead of hitting the deer, the arrow struck Pilate, who was lying in wait in the opening, and left him lifeless. And so the punishment was completed for all those who set themselves against Jesus, or who raised a hand against him, directly or indirectly.

My beloved, a similar punishment awaits all who deny Christ as well, above all on that Day. Yet I pray from the depths of my heart that the whole world may receive Jesus.

...Jesus, not merely as an exalted person, but as the incarnate Son of God, who was crucified for our sins, was buried, and rose on the third day according to the Scriptures, and who will come again to judge the living and the dead. Holding fast, then, to this confession of the Resurrection, let us respond to the greeting, “Christ is risen!” with the words, “Truly He is risen!”

Thank you.

Χριστός Ανέστη. Αυτά είναι τα λόγια που αντηχούν τις ημέρες αυτές σε όλους τους Χριστιανούς, ακόμη τολμώ να πω και στους μη πιστεύοντας τον Χριστόν. Είναι το σοβαρότερο γεγονός μαζί με την ενανθρώπιση του Χριστού, ότι έγινε άνθρωπος, με τη θεότητα του Χριστού, είναι και η Ανάσταση.

Κατ' εξοχήν βέβαια η Θεότης του Ιησού και η Ανάσταση του Ιησού είναι τα δύο μεγάλα ακρογωνιαία λιθάρια, όπως θα μπορούσε να πει κανείς, όπου στέκεται ολόκληρη η πίστη του ανθρώπου και η σωτηρία του ανθρώπου.

Διότι ένα από τα δύο, αν δεν είναι σωστά, δηλαδή ή ο Χριστός δεν είναι Θεός ή ο Χριστός δεν ανέστη, σωτηρία δεν υπάρχει για τον άνθρωπο. Εν τούτοις όμως και Θεός είναι και ανέστη. Η Θεότητα του αποδεικνύεται εκτός των γραφικών μαρτυριών, γενικά από τη ζωή του και από τα θαύματα τα οποία επιτέλεσε εις τον κόσμο τούτον.

Απέδειξε ποικιλοτρόπως τη Θεότητά του.

Να θυμίσω, που είναι πολύ νωπό ακόμη, το κομμάτι εκείνο της προφητείας του Ιεζεκιήλ που λέγει: «Εν τω ανοίξαι με τους τάφους υμών, τότε γνώσεσθε ότι εγώ ειμι Κύριος». Όταν λέει, δείτε, και ανοίγω τάφους, θα καταλάβετε ότι εγώ είμαι Κύριος.

Κυρίως δεν είναι άλλος ημί ο Θεός Και γνωρίζουμε ποικιλότροπος σύνηξε τάφους ο Χριστός Αυθεντικά μάλιστα, όχι όπως άνοιξαν και οι άλλοι προ αυτού προφήτες ή μετά από αυτόν Άγιοι. Διότι οι προφήτες άνοιξαν εν ονόματι του Θεού τους τάφους, όπως και οι Άγιοι εν ονόματι του Ιησού τους τάφους.

Ο Ιησούς όμως αυθεντικώς είπε: «Νεανίσκε, ἐγέρθητι», «Νεᾶνις, ἐγείρου», «Λάζαρε, δεῦρο ἔξω» και ούτω καθεξής. Εν τούτοις τόσο σοβαρό εθεωρήθη εκ μέρους του Σατανά το θέμα της Αναστάσεως, διότι αυτός επλανήθη, πήρε έναν ως νεκρόν, ο οποίος νεκρός παρουσιάστηκε ότι ήτο ζων και του άδειασε τον τάφο.

τον τάφο και ηθέλησε από την πρώτη ημέρα να διαβάλει την Ανάσταση και, όπως γνωρίζετε, επλήρωσαν πολλά χρήματα για να διασκεδαστεί η υπόθεση της Αναστάσεως, ότι ο Χριστός δεν ανέστη αλλά εκλάπη. Μέχρι σήμερα πολλά συζητούνται γύρω από την υπόθεση της Αναστάσεως και μεταξύ των χριστιανών ακόμη υπάρχουν ερωτηματικά. Ο Χριστός, εν πάση περιπτώσει, ανέστη, είτε το πιστεύουμε εμείς είτε δεν το πιστεύουμε. Έμεινε μαζί μας περίπου 40 μέρες και ανελήφθη και τώρα υπολείπεται το τελευταίο μέρος της όλης υποθέσεως: το «και πάλιν ερχόμενον κρίναι ζώντας και νεκρούς». Η Ανάσταση είναι το μεγαλύτερο γεγονός, η επισφράγιση ολοκλήρου της ενσάρκου οικονομίας. Η Ανάληψή του, μάλιστα, είναι απόδειξη αναστάσεως, όπως και η κάθοδος του Πνεύματος του Αγίου η απόδειξη αναλήψεως. Αυτά είναι αλληλένδετα. Εάν δεν ανέβαινε

Δεν ανέστη; Ποιος ανελήφθη; Και αν δεν ανελήφθη αυτός που ανέστη, πώς κατήλθε το Πνεύμα το Άγιον, πώς έγινε Πεντηκοστή;

Λέγω λοιπόν, είναι το σοβαρότερο γεγονός. Ο χαιρετισμός αυτός είχε επικρατήσει από τις πρώτες ημέρες της Χριστιανοσύνης, οι άνθρωποι να επιβεβαιούν, να χαιρετώνται με το «Χριστός Ανέστη» και να απαντούν «Αληθώς Ανέστη».

Ανέστη. Και μέχρι σήμερα πολλοί εκ των χριστιανών αναζωπυρούν την ωραία αυτήν συνήθειαν και μέχρι της Αναλήψεως χαιρετώνται: καλή νύχτα, χαίρετε, καλημέρα, ευχές και λοιπά, με το «Χριστός Ανέστη». Πολλοί από εμάς, παρότι πιστεύουν στην Ανάσταση, δεν θέλουν να το ολοκληρώσουν σωστά· βάζουν και το «χρόνια πολλά» στη μέση. Σου λέει, καλά, «Χριστός Ανέστη», αλλά θα ήθελα και «χρόνια πολλά». Από τη στιγμή όμως που ο Χριστός ανέστηκε, τα χρόνια πολλά...

Ανάσταση, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελισμός, Ευαγγελ και του μεν και του δε. Αλλά διότι εμείς δεν έχουμε υπόψη να πεθάνουμε, γι' αυτό ακριβώς ευχόμεθα εδώ χρόνια πολλά. Εν πάση περιπτώσει, ήκουσα και που ανέβαινα ακόμη επάνω εδώ, μου έθεσαν ερωτήματα διάφορα που έχουν σχέση με αυτά τα πράγματα.

Ο Χριστός μας, εν πάση περιπτώσει, όπως ελέχθη, κατέβη μέχρι άδου ταμείων και έφτασε και στα εν φυλακή πνεύματα.

Στα πνεύματα, σε όλους αυτούς οι οποίοι υπήρχον εκεί κάτω, εκατέβη και αυτούς να τους ελεήσει. Όλος ο κόσμος, από Αδάμ μέχρι στη συντέλεια των αιώνων, όλοι θα πρόκειται να κριθούμε διά του Χριστού και με αφορμή τον Χριστό και με την πίστη προς τον Χριστό. Και αυτοί της Παλαιάς Διαθήκης ακόμη, άνθρωποι και αυτοί, με αφορμή τον Χριστό, με βάση τον Χριστό, πρόκειται να κριθούν. Γι' αυτό εκατέβηκε και στα εν φυλακή πνεύματα και κήρυξε και εκεί και έμεινε 33 ώρες, όπως γνωρίζετε.

Από τις 3 το απόγευμα της Παρασκευής μέχρι τις 12 τη νύχτα του Σαββάτου.

Ζωοποίησε αυτούς εκεί, έκαμε την λεγομένη πρώτη Ανάσταση. Πρώτη Ανάσταση είναι η Ανάσταση όλων των δικαίων της Παλαιάς Διαθήκης. Όσοι επίστευσαν εις αυτόν, αυτοί επιτέλεσαν την πρώτη Εκκλησία. και το αναφέρει το Χριστός Ανέστη ότι ανέστη εφόσον έκανε αυτή την εργασία στον Άδη.

Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος. Το «Χριστός Ανέστη», αυτό το απολυτίκιο το οποίο έχει η Αγία μας Εκκλησία, αυτό λέγει, αυτό διδάσκει.

ότι ο Χριστός εκατέβη στον Άδη και εζωοποίησε τους ανθρώπους που ασφαλώς ήθελαν. Έγινε η πρώτη λεγόμενη Ανάσταση, η πρώτη Εκκλησία. Τα θεμέλιά της έπεσαν το Μέγα Σάββατο στον Άδη, κατά τις 33 ώρες του Χριστού εκεί. Έπειτα η Εκκλησία δημιούργησε και κτίριον έξω των θεμελίων που επ' αυτού οικοδόμησαν οι Απόστολοι.

Όταν ο Απόστολος Πέτρος μαζί με τους άλλους, τους Αποστόλους, την ημέρα της Πεντηκοστής εκήρυξαν και επίστευσαν τρεις χιλιάδες και βαπτίσαν έπειτα πέντε χιλιάδες, έπειτα εκατόν είκοσι και λοιπά και μέχρι σήμερα ακόμη που κηρύττουν οι άνθρωποι και πιστεύουν οι πιστοί δεν κάνουν τίποτα άλλο ει μη μόνον να προσθέτουν στα θεμέλια εκείνης της Εκκλησίας.

Η Εκκλησία, την οποία αναθεμελίωσε ο Χριστός μας εις τον Άδη, όταν κατέβηκε το Μεγάλο Σάββατο κάτω, κατά τις 33 ώρες αυτές, που με το σώμα του ήτο κείμενος, το δε πνεύμα του στον Άδη.

Είναι η πρώτη, επαναλαμβάνω, όπως ρωτάει εδώ κάποια ψυχή, λεγόμενη Ανάσταση. Δεν έχει σχέση με εμάς. Έχει σχέση με τους κεκοιμημένους προ-Χριστού. Υπήρξαν άνθρωποι και εδώ που δεν τον εδέχτησαν παρότι τους έκαμε θαύματα χειροπιαστά.

Αν διαβάσει κανείς τα γεγονότα της Αναστάσεως του Λαζάρου θα καταλάβει καθαρά η ελευθερία του ανθρώπου μέχρι τι τρέλας μπορεί να φτάσει τον άνθρωπο όταν δεν την προσέξει. Το αυτό συνέβη και στον Άδη.

Στον Άδη. Πολλοί σκανδαλίζονται: είναι δυνατόν στον Άδη να μην τον επίστεψαν; Εάν υπήρχαν δύο διαμερίσματα, Κόλαση και Παράδεισος, όπως λέγαμε, όπως θα μπορούσαμε να πούμε, τότε, βέβαια, οι ευρισκόμενοι εν τη κολάσει θα μπορούσαν να μην τον πιστέψουν; Να τον πιστέψουν οπωσδήποτε, εξ ανάγκης. Αλλά δεν υπήρχε Κόλαση και Παράδεισος προ της καθόδου του Χριστού στον Άδη. Υπήρχε Άδης μόνο, που δίκαιοι και άδικοι ήσαν συγκεχυμένοι.

Ήσανε στη Λίβδη μαζί και εκεί τους επαρτήθηκαν, εκεί τη φάγανε, εκεί την πλέξαν την υπόθεση. Και όπως εδώ ήσαν δίκαιοι και άδικοι μαζί και δεν τον εδέχτησαν, έστω κι αν είδαν θαύματα, σκεφτείτε ποιο αισθοφανές θαύμα από το Λάζαρο που τάψει τα χέρια δεμένα να τον λύσουν οι ίδιοι που τον είχαν δέσει και εντούτοις τι συμφωνήσανε, ότι συμφέρει να τον σκοτώσουμε.

Πολύ σκανδαλίζει ορισμένους αυτό το πράγμα. Όχι, όπως εδώ ακριβώς σκέφτονται οι άνθρωποι που είδαν τόσα θαύματα, δεν τον εδέχτησαν, έτσι και στον Άδη όπου κατέβηκε δεν τον εδέχτησαν. Τον εδέχτη βέβαια ο Ισαΐας, τον εδέχτη ο Αβραάμ, τον εδέχτη ο Αδάμ, τον εδέχτη ο σφόδρα ηγαπημένος, τον εδέχτησαν οι προφήτες, άλλοι δίκαιοι οι οποίοι υπήρξαν εκεί πέρα, τον εδέχτησαν.

Άλλοι όμως δεν τον εδέχτησαν. Γι' αυτό εκεί είναι το υπόλοιπο εκείνο που λέγει ούτε εν τω αιώνι, ούτε εν τω μέλλοντι. Υπάρχει εκδοχή και κάτω εκεί να είναι σκληρός ο άνθρωπος όπως εδώ. Είναι κατάσταση εκεί πέρα, δεν αλλάζει το πράγμα.

Πάρτε ένα λιθάρι, βάλτε το στην επιφάνεια να βρέχεται δέκα χρόνια. Θα τραβήξει μια σταλαγματιά νερό; Τίποτα. Βάλτε το στον Άδη αυτό το λιθάρι. Θα τραβήξει μια σταλαγματιά νερό; Τίποτα. Είναι λιθάρια, έτσι είναι, μη σας φαίνεται παράξενο, είναι κάτι πράγματα που είναι μυστήρια. Έκανε ένα διαχωρισμό εκεί, επήρε τους δικούς του και έφτιαξε την πρώτη εκκλησία, είναι η εις Άδου Κάθοδος, είναι μεγάλη ευλογία.

Επήγε πρώτα ο Ιωάννης ως πρόδρομος κάτω, εκήρυξε τον ερχομό του ότι θα έρθει σε λίγο και επήγε. Βέβαια ο Ηρώδης τον έβγαζε τον Ιωάννη από μπροστά διότι τον ήλεγχε για το παράνομο κρεβάτι του. Ταυτοχρόνως όμως εξυπηρετούσε το θέλημα του Θεού.

Έστελνε τον Ιωάννη μια ώρα γρηγορότερα στον Άδη να κηρύξει «Θεόν φανερωθέντα, τον αίροντα τας αμαρτίας του κόσμου». Μπορεί να το καταλάβει ο άνθρωπος; Εν τούτοις, και το στεφάνι του πήρε και βαπτίστηκε το αίμα του και τον κήρυκα έκανε πρόδρομο πάλι στον Άδη, Πρόδρομο. Και όπως ο Χριστός εδώ εκήρυξε εν σώματι τους εν σώματι ευρισκομένους ανθρώπους, έτσι εκήρυξε και εν πνεύματι τους εν πνεύματι ευρισκομένους ανθρώπους. Το ίδιο και ο Ιωάννης ο Πρόδρομος· οι ίδιες διατυπώσεις εκρατήθησαν.

Δεν υπάρχει άνθρωπος που θα κρυφτεί διαφορετικά, ή μόνο διά Ιησού Το σοβαρό πρόσωπο το οποίο πρέπει να συνέχει τους πάντας και για όλοι οι υποθέσεις είναι αυτοί Όπως είπε προφητικώς και ο Ζαχαρίας Ούτως κείται εις τόσην και εις ανάστασιν πολλών και εις μίων αντιλεγόμεων Εξαιτίας αυτού άλλοι θα ταρταρωθούνε και άλλοι θα σωθούνε Εξαρτάται ο Σιμειών

Ο Συμεών, συγγνώμη, ο Συμεών. Άλλοι θα ταρταρωθούν και άλλοι θα μεσουρανήσουν, θα σωθούν. Η Ανάσταση είναι το σοβαρότερο, λέγω, γεγονός και είναι η επιβράβευση όλης της υποθέσεως. Εδέχτη τη θυσία του ο Θεός Πατήρ, ανέστησε αυτόν, τον αρχηγό της ζωής, και πλέον του εδόθη εξουσία εν ουρανό και επί γης. Ένας αδελφός με ρωτούσε να του απαντήσω, και λέγω, θα είναι μέσα στο θέμα το αποψινό, ότι ήκουσε κήρυγμα και μάλιστα

και μάλιστα από επίσημο πρόσωπο ότι ο Χριστός εβοηθήθη στην Ανάστασή Του. Δηλαδή πώς εβοηθήθη; Πήγε λέει ο Άγγελος και του σήκωσε το λιθάρι. Αυτό δε ακούστηκε προ ετών από επίσημο πρόσωπο μέσα στο ναό της Αναστάσεως και έκανε μάλιστα όπως μου έλεγε αυτόπτης μάρτυς και το χέρι του έτσι ότι βάστηξε από κάτω και βοήθησε και ο Άγγελος και το ανοίξανε και βγήκε.

Αυτά βέβαια δεν ισχύουν για την Ορθοδοξία Χριστός, ναι μεν, ο Άγγελος εκεί έλυσε το λίθο Αλλά όχι για να αναστηθεί ο Χριστός Για να δούνε την Ανάσταση οι γυναίκες που επήγαιναν Διαφέρει το ένα από το άλλο Εκεί πρέπει ο άνθρωπος να είναι καλός μελετητής Η Ανάσταση του Χριστού είχε γίνει.

Η Ανάσταση του Χριστού είχε γίνει. Έπειτα όμως έγινε ένας σεισμός, λέει. Και με τον σεισμόν εκείνον, επήγε στην άκρη ο λίθος αφενός, εξύπνησαν οι άλλοι και είδαν το γεγονός, ότι ο Χριστός λείπει από μέσα.

ταυτοχρόνως, είδανε και τον τάφον κενόν, τα οθόνια κείμενα και τα τία αυτά, οι πρώτες γυναίκες οι οποίες έφτασαν εκεί και ήκουσαν παρ' αγγέλου, ξέρω λέει τι ζητάτε, Ιησούν τον Εσταυρωμένον, ούτε αστείο δεν γίγερδε.

Εάν κανείς διαβάσει στο 28ο κεφάλαιο του Ματθαίου από στίχο 1 και κατωτέρω, εκεί θα δει αυτές τις λεπτομέρειες και θα καταλάβει ότι άλλη είναι η υπόθεση της Αναστάσεως του Ιησού και άλλη η αποκάλυψη του τάφου και η φανέρωση της Αναστάσεως του Ιησού· διαφέρει το ένα από το άλλο.

Δεν ήθελε βοήθεια ο Χριστός για να αναστηθεί. Όπως εισήλθε κεκλεισμένων των θυρών της παρθενίας της μητέρας του, έτσι και εξήλθε του τάφου κεκλεισμένων των θυρών, αφήσας τα σήμαντρα σώα. Όπως εισήλθε κεκλεισμένων των θυρών στο υπερώον, έτσι και εξήλθε κεκλεισμένων των θυρών του τάφου.

Διαβάζω και λέγει το εξής, στο 28ο στίχος 1 Οψέ δε σαββάτων, τη επιφωσκούση εις μίαν σαββάτων, ήλθεν Μαρία η Μαγδαληνή και η άλλη Μαρία θεωρήσαι τον τάφον. Και ιδού σεισμός, τότε που πήγαν αυτές εκεί έγινε ο σεισμός λέγει, έγινε μέγας, άγγελος γαρ κυρίου καταβάς εξ ουρανού προσελθών, Λοιπόν, απεκύλισε τον λίθον από της θύρας, όχι για να στηθεί ο Χριστός, αλλά για να ειδούν οι μυροφόρες.

Και εκάθητο επάνω αυτού, ην δε η ιδέα αυτού ως αστραπή και το ένδυμα αυτού λευκόν ωσεί χιών.

Από δε του φόβου αυτού εσείσθησαν οι τηρούντες, δηλαδή οι στρατιώτες και οι άλλοι, και εγένοντο ωσεί νεκροί, αποκριθείς ο Άγγελος, είπε ταις γυναιξί, μη φοβείσθε υμείς, αυτοί ας φοβούνται, είναι ένοχοι, εσείς μη φοβείστε, θαρσείτε.

Είδαγαρ, γνωρίζω, ότι η Σούν των Εσταυρωμένων ζητείτε, ου κεστειώδε, η Γέρθη, καθώς είπε, δεν η Γέρθη τώρα, έχει η Γέρθη, η Γέρθη δεν υπάρχει εδώ, Από των νεκρών και ιδού προάγει υμάς στην Γαλιλαία και αυτόν όψεσθε, ιδού είπον υμίν. Σας είπα πως ακριβώς θα γίνει. Και έτσι έγινε. Δεν έχει καμία σχέση ο Άγγελος στην Ανάσταση του Χριστού, στην Αποκάλυψη της Αναστάσεως και στην Αποκάλυψη του Τάφου έχει θέση ο Άγγελος.

Εστάλη, συν τω σεισμώ, και ο Άγγελος. Διότι άλλωστε αν διαβάσουμε το Μάρκο θα δούμε ότι απασχολούσε καθ' οδόν τας γυναίκας ποιος θα τους αποκυλίσει τον λίθον τον μεγάλο. Και όταν πήγαν βρήκαν τον λίθον αποκυλισθέντα.

Ο Άγγελος είχε κάνει την εργασία αυτή. Από έναν συνδυασμό λοιπόν των διηγήσεων των Ευαγγελιστών βγαίνει το συμπέρασμα, το λογικό και το σωστό. Και όπως άλλωστε παραδέχεται η πνευματοφόρος Αγία μας Εκκλησία, όπως και θα διαβάσω τροπάριο της Εκκλησίας σχετικό και γνώμη Αγίων ανθρώπων, ότι ο Χριστός και κεκλεισμένου του τάφου ανέστη και η αποκάλυψη του τάφου έγινε για λογαριασμό των γυναικών αφενός και για να πληροφορηθούν και οι φύλακες, για να διαδώσουν το γεγονός.

Υπάρχει λοιπόν ιδού σεισμός. Ο σεισμός εγένετο κατά την προσέγγιση των μυροφόρων εις τον τάφον,

εγένετο δε μετά την Ανάσταση του Σωτήρος, διότι εσφραγισμένου του τάφου η ζωή εκ του τάφου ανέτειλεν.

Αυτή εστίν η της Εκκλησίας γνώμη, θα θυμηθείτε το τροπάριο, και η γνώμη των ερμηνευτών πατέρων. Ο σεισμός εγένετο καθ' ον χρόνον απεκύλισε ο άγγελος τον λίθον από τη θύρα του μνημείου. Εγένετο δε προς βεβαίωση της Αναστάσεως του Σωτήρος και όχι δια την Ανάσταση του Σωτήρος.

Αυτές πήγαν το πρωί και ο σεισμός και η Αποκάλυψη έγινε το πρωί, εφόσον η Ανάσταση είχε γίνει τα μεσάνυχτα. Η εκκλησία μας έχει ένα τροπάριο που λέγει το εξής. Φυλάξας τα σήμαντρα σώα Χριστέ, δεν επήγανε και τον ενταφίασαν και εσφράγισαν τον τάφο μετά της κουστωδίας;

Λοιπόν, φυλάξας τα σήμαντρα σώα Χριστέ, τις σφραγίδες και τα βουλοκέρια όπως θα λέγαμε σήμερα, δεν τα άγγιξε καθόλου. Εξηγέρθης του τάφου ο Τασκής της Παρθένου μη λυμηνάμενος. Εν τω τόκω σου, όπως διατήρησες την Παρθένον μητέρα σου, έτσι διατήρησες και Παρθένον με τας σφραγίδας του τάφου όταν ανέστες, και ανέωξας ημίν παραδείσου τας πύλας.

Αυτό εμείς ψάλλομεν και θα ήθελα στο σημείο αυτό να υπενθυμίσω. Απορία για τον Ορθόδοξον εφόσον εκκλησιάζεται, εφόσον κρατάει αυτό το εγκόλπιο της Μεγάλης Εβδομάδος στο χέρι του. Και για να το κρατάει και για να εκκλησιάζεται πάει να πει το πιστεύει, δεν μπορεί να έχει ερωτηματικά.

Ή δεν προσέχει ή ακόμη κάτι γίνεται μέσα του να το προσέξει. Ο Ζιγαβηνός λέγει το εξής επάνω σε αυτή τη σκέψη. Ο μεν Χριστός ανέστη προτού καταβήναι τον άγγελον. Καθάπερ γαρ εγεννήθη, σώων φυλαττομένων των κλείθρων της Παρθενίας, ούτως εξήλθε, σώων φυλαττομένων των σφραγίδων του μνήματος.

Ο δε σεισμός εγένετο δια τους παρακαθημένους στο τάφο φύλακας,

καὶ τῷ φρικτῷ τῆς ἰδέας τοῦ τὸν λίθον ἀποκυλίσαντος ἐκπλαγέντες, ἔφυγον καὶ ἀπήγγειλαν ταῦτα τοῖς Ἰουδαίοις.

Μάρτυρες αυτοί της αληθείας γίνονται, διότι οι πρώτες μαρτυρίες είναι εκ του αρνητικού. Αυτοί είναι οι πρώτοι μάρτυρες ότι εμείς λέγει ημών κοιμωμένων μας τον έκλεψε, δηλαδή δεν τον έχετε πλέον, λείπει από εδώ.

Αναγνωρίζετε ότι δεν υπάρχει μέσα στον τάφο, ότι ανέστηκε, χάθη, αλλά αδιάφορον αν εσείς λέτε ότι εκλάπη.

Εάν ο άνθρωπος έστω το παραμικρό αμφισβητήσει την Ανάσταση, αμφισβητεί ολόκληρον το έργο, να το έχει υπόψη του, θα μπορεί κανείς να φανταστεί την ψυχή του σαν ένα φυτό σε μια γλάστρα, έναν άνθρωπο σε μια γλάστρα.

Δεν μπορεί ποτέ όμως να έχει ζωντανή ζωή σωστή, εάν αυτό έχει μέσα διάφορα, πώς τα λέμε, παράσιτα, νέα, αλλά τας ακάνθας, και απομυζούν κατά κάποιον τρόπο την ικμάδα από τη γλάστρα. Τα ζιζάνια τα λεγόμενα, του σίτου που λέει το Ευαγγέλιο, οι απορίες αυτές και μάλιστα οι απορίες που αφήνουν κάποια πικρία, κάποιο εγώ, και εγώ θέλω πλέον να μου αποδείξετε τα τι αυτά, όχι με καλή πίστη, αυτές απομυζούν ολόκληρο την ικμάδα της πίστεως.

Και είναι σαν να μην είναι, σαν να μην είναι. Κάποτε σας είχα πει ένα διάλογο του μεγάλου, συγγνώμη, ενός υποτακτικού του μεγάλου Παϊσίου. Με έναν Εβραίο, καθ' οδόν, που κατέβαινε στην πόλη. Παΐσιος είχε στείλει έναν υποτακτικό να πουλήσει εργόχειρο στην πόλη.

Και καθ' οδόν είχε συντροφευτεί με έναν Εβραίον. Ο πρώτος Εβραίος ενόμισε ότι είναι μια ευκαιρία να χύσει το δηλητήριό του εναντίον της Θεότητας του Ιησού. Και ο μοναχός δεν στάθηκε στην πίστη του, θες για να τον αποφύγει, θες δεν ήξερε να του απαντήσει.

Του είπε ίσως να είναι έτσι. Και όταν επέστρεψε είχε δώσει εντολή ο Άγιος Παΐσιος να μείνει έξω, να μην έρθει καθόλου μέσα. Να βάλει μετάνοια ως είθισται όταν επιστρέφουν από μια διακονία. Αυτός κλαίων έξω και άρχισε να σκέφτεται τι έκαμα, τι συμβαίνει.

Και όταν επενέβησαν και οι άλλοι και παρακάλεσαν να τον δεχθεί. Μόλις μπήκε μέσα, του λέγει: «Ώστε ίσως να είναι έτσι»· ίσως, μια λέξη έβαλε, «ίσως». Και εντούτοις τον εμύρωσε πάλι, διάβασε αγιασμό, τον ερράντισε.

Ήτο ικανή αυτή η λέξη να του εξοστρακίσει την πίστη του και το βάπτισμά του. Για διαβάστε· στον βίο του Μεγάλου Παϊσίου θα το βρείτε αυτό το πράγμα. Έχουμε πολλούς χριστιανούς οι οποίοι έχουν ερωτηματικά, αλλά ανεξάρτητα με την πίστη τους προς τον Χριστό και την Εκκλησία και το έργο, έχουν ορισμένα ερωτηματικά τα οποία τα έχουν στην άκρη.

Αν πάρουν την απάντηση από κάποιον ή τους χρειάζεται αυτό, έχει καλώς. Δεν τους πειράζει όμως στην πρόοδο της πίστεώς τους. Πιστεύουν ακράδαντα, αδιαφόρος αν έχουν ερωτηματικά. Όμως ορισμένοι εξαρτούν από τα ερωτηματικά τους, από τη λύση των ερωτηματικών τους, των λεπτομερειών των, εξαρτούν την πίστη τους.

Αυτοί δεν στέκουν καλά.

Είναι μια σειρά γεγονότα λοιπόν τα οποία έλαβαν χώραν. Από τη Μεγάλη Παρασκευή το βράδυ, το απόγευμα, μέχρι της Αναστάσεως του Ιησού. Ο Άγιος Ιγνάτιος ο Θεοφόρος στην επιστολή του προς Τραλλιανούς γράφει τα εξής και σας τα μεταφέρω σε απλή γλώσσα.

Τη ουν Παρασκευή τρίτη ώρα, απόφασιν εδέξατο παρά του Πιλάτου, συγχωρήσαντος του Πατρός. Πήρε άδεια και έβγαλε ο Πιλάτος τέτοια απόφαση. Δεν θα έβγαζε τέτοια απόφαση. Αυτό είναι κάτι διαφωτιστικό και παρήγορο.

Πολλές φορές ο σατανάς μας θέτει το ερώτημα, ή απευθείας ή μέσω άλλων: «Γιατί αυτό; Πού είναι ο Θεός;» και τα τοιαύτα. «Και τι μπορείς να κάνεις;» Εμείς όμως θα πρέπει να γνωρίζουμε, αν είμαστε πιστοί, ότι δεν έχουμε εμείς ανοίξει το μονοπάτι.

Ανάληψη, ότι το επιτρέπει ο Θεός, το υπογράφει ο Θεός. Θυμόσαστε τι είπε ο Πιλάτος; Του λέει: «Δεν ξέρεις ότι εγώ δύναμαι να σε σταυρώσω και δύναμαι να σε αφήσω;» Του λέγει: «Δεν θα είχες καμιά εξουσία επάνω μου, εάν δεν σου ήταν δεδομένο άνωθεν, εάν δεν ήταν υπογεγραμμένο από πάνω.»

Και όταν είναι υπογεγραμμένο από πάνω παρηγορείται ο άνθρωπος οτιδήποτε και αν του συμβεί, και πρέπει ο πιστός να γνωρίζει ότι κάθε γεγονός το γνωρίζει ο Θεός. Και πολλοί άνθρωποι παρηγορούνται, ο Θεός δεν το ήξερε αυτό; Το ήξερε.

Για να το επιτρέψει έχει το λόγο του, δόξα στο όνομά του, προχώρησε. Είναι μεγάλη η ανακούφιση αυτή. Αυτή λοιπόν η μικρή παρένθεση εδώ του Αγίου Ιγνατίου έχει πολύ φως στη ζωή μας επάνω, γιατί πολλές φορές βρισκόμαστε σε τέτοια σταυροδρόμια.

Λοιπόν λέγει, συγχωρήσαντος του Πατρός, επάρθη αυτή η απόφαση και έγιναν ό,τι έγιναν στη συνέχεια. Έκτη ώρα εσταυρώθη, ενάτη απέπνευσε. Προ ηλίου δύσεως ετάφη, πριν πέσει ο ήλιος ετάφη. Το Σάββατον υπόγειος έμεινε εν τω μνημείω, σωματικώς, όπως λέει και η Εκκλησία μας.

Όπου απέθετο Αυτόν ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας, εκεί που τον ενταφίασε σωματικώς, ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας. Επιφωσκούσης Κυριακής ανέστη εκ των νεκρών, κατά το ειρημένον υπ' αυτού, ώσπερ γαρ ην Ιωνάς εν τη κοιλία του κήτους τρεις ημέρας και τρεις νύχτας, ούτως έσται και ο Υιός του ανθρώπου εν τη καρδία της γης τρεις ημέρας και τρεις νύχτας.

Περιέχει ουν η μεν Παρασκευή, το πάθος, το Σάββατον, την Ταφή, η Κυριακή, την Ανάσταση. Έτσι τα ταξινομεί, έτσι τα βάζει στη σειρά. Τώρα εδώ υπάρχουν βέβαια και μερικοί οι οποίοι πάλι έχουν ορισμένας απορίες.

Δεν μπορούν να μετρήσουν το τριήμερο. Πού είναι, σου λέει, εδώ; 33 ώρες είναι. Πώς μετράνε αυτοί οι Ευαγγελιστές; ...τον ενταφιασμό και πότε τον βρήκαν αναστημένον, μετά την τρίτη ημέρα. Η τρίτη ημέρα αρχίζει από το Σάββατο το βράδυ, άμα δύσει ο ήλιος, και τελειώνει την Κυριακή το βράδυ, άμα δύσει ο ήλιος.

Την τρίτη λοιπόν ημέρα αναστήσομαι, εγείρομαι και εγέρθη την τρίτη ημέρα. Γι' αυτό υπήρχε και ο τύπος αυτός του Ιωνά και πραγματοποιείται το πρόσωπο. και όλα αυτά τα πράγματα, όπως και ο Χριστός θα είχε πει ότι θα ταφεί και θα αναστηθεί, και όπως είχε δει επίσης και γράφει στις Πράξεις των Αποστόλων στο Δεύτερο Κεφάλαιο ο Πέτρος, ότι ο όσιός μου δεν θα υποστεί διαφθορά. Αυτά ήταν γραμμένα για το Χριστό που θα αναστηθεί.

Δεν θα μείνει η σάρξ του, το σώμα του στον Άδη για να διαφθαρεί. Θα αναστηθεί. Και τόσο πολύ είναι σοβαρό το θέμα της Αναστάσεως, που εκτός των μαρτύρων που υπήρξαν αυτόπτες μάρτυρες, στέκεται ως επιστέγασμα το «κατά τας Γραφάς».

Και είδατε στο πιστεύω οι Άγιοι Πατέρες δεν μίλησαν κατά τους αυτόπτας μάρτυρας Ανέστη. Όχι! και τη τρίτη ημέρα ανέστη, λέει, κατά τας Γραφάς. Αι Γραφαί είναι πιο πιστές, δεν έχουν κάνει λάθος. Έγραψαν δια Πνεύματος Αγίου οι άνθρωποι.

Εμείς μπορούμε να κάνουμε λάθος. Το Πνεύμα το Άγιον όμως δεν έκανε λάθος. Και ό,τι εγράφη ήταν σωστό. Και ο Παύλος πάλι ομιλεί έτσι κατά τας Γραφάς για την Ανάσταση του Χριστού, και το σύμβολο της πίστεως, όταν έγινε, πάλι κατά τας Γραφάς ομιλεί για την Ανάστασή Του.

Και όταν αι γραφαί ομιλούν το Χριστός Ανέστη, ποιος είναι αυτός που μπορεί να τολμήσει και να πει ότι δεν Ανέστη; Και πώς τόσοι εχθροί του μέχρι σήμερα δεν κατόρθωσαν να τροποποιήσουν το Ευαγγέλιο και όλες αυτές τις αλήθειες που είναι όλες εναντίον τους αντιτάξουν.

Θα υπάρχουν μέχρι της συντελείας των αιώνων, και αλίμονο στον άνθρωπο ο οποίος δεν θέλει να πιστέψει στας Γραφάς. Θυμηθείτε εκείνο το ωραίο που απήντησε στον πλούσιο ο Αβραάμ για λογαριασμό του Θεού. Έχουσι Μωσέα και Προφήτας, ακουσάτωσαν αυτών.

Δεν χρειάζεται θαύματα για να πιστέψει ο άνθρωπος. Η Γραφή είναι ικανή. Μαρτυρούσι περί εμού, λέει ο Χριστός. Αλλά δεν θέλετε να έρθετε προς με, παρότι αυτά εμαρτύρουν περί εμού. Και πολλοί διαβάζουν τη Γραφή, αλλά απορρίπτουν τον Χριστό, που η Γραφή ομιλεί για τον Χριστό, για τη Θεότητα Αυτού και για την Ανάσταση Αυτού, που είναι οι δύο ακρογωνιαίοι λίθοι της πίστεως ή της απωλείας του ανθρώπου.

Έχει ωραία περιστατικά μέσα στις ημέρες αυτές. Η Βυζαντινή Αγιογραφία παρουσιάζει τον Χριστό στον Άδη. Εμείς χαιρόμεθα από τη στιγμή που ο Χριστός κατέβη στον Άδη και ζωοποίησε τους προπάτορας. Στη βυζαντινή εικονογραφία υπάρχει αυτή η σκηνή της εις Άδου καθόδου του Χριστού μας.

Τα άλλα δόγματα έχουνε τον Χριστό και έχουν δυστυχώς φτάσει μόνο μέχρι αυτή την εικόνα, τον Χριστό Αναστάντα που βγαίνει από το μνημείο κρατώντας μια κόκκινη σημαία με ένα σταυρό, και χαιρετίζουν αυτή την Ανάσταση.

Αυτή η Ανάσταση δεν είναι η τόσο χαρμόσυνος όσο είναι η Ανάσταση η εις Άδου κάθοδος του Ιησού. Εκεί που κατεβαίνει και τα τρύπια Του χέρια πιάνουνε τα δύο χέρια εκείνα τα οποία Του τρύπησαν τα χέρια. Το ένα χέρι του Αδάμ και το άλλο χέρι της Εύας και ανιστά τους προπάτορας.

Αυτό είναι το βασικό, από εκεί αρχίζει η χαρά, από εκεί αρχίζει το μεγαλείο, αρχίζει το κοιμημένο να γίνεται από εκεί που ζωοποιεί τον άνθρωπο και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος. Εμάς έπειτα βέβαια υπέδειξε άλλων τρόπων σωτηρίας.

Τρόπος σωτηρίας μας είναι μόνο το βάπτισμα. Έδωκε και ημίν ζωήν αιώνιον, αναστάς ο Ιησούς εκ του τάφου.

Από του τάφου, έδωκεν ημίν την αιώνια ζωή και μέγα έλεος. Κάμνοντας έλεος, παρεχώρησε σε εμάς, δια του βαπτίσματος και δια της Θείας Κοινωνίας, τη σωτηρία μας. Γεννημένοι νεκροί, θαπτόμεθα εν το βαπτίσματι, ανιστάμεθα και τρεφόμεθα από το στήθος το άλλο της Ορθοδόξου Εκκλησίας, που είναι το ποτήριο, και διατηρούμε κατά αυτή την έννοια την αναγεννηθήσαν εκ του βαπτίσματος ζωή. Γι' αυτό και η ταφή του Χριστού

Η ταφή του Χριστού μας είναι το βάπτισμα το δικό μας. Συνετάφημεν εν ομοιώματι τω θανάτω του Ιησού. Όταν βαπτίζεται το μωρό, θάπτεται στην ταφή του Χριστού. Όχι κατά ίδιον τρόπον, αλλά κατά όμοιον τρόπον.

Όπως Εκείνος ετάφη στη γη, εμείς θα βαπτιζόμαστε στο ύδωρ. Γι' αυτό η κολυβήθρα είναι ταφή και Ανάσταση. Αν ακούσουμε το κομμάτι που έχει επιστρατεύσει η εκκλησία μας του Παύλου από τους Ρωμαίους στο έκτο κεφάλαιο, θα δούμε αυτή την εικόνα.

Από εκεί αρχίζουν τα γεγονότα, από εκεί αρχίζουν τα πάντα. Πολλά θρυλούνται γύρω από την υπόθεση των κεκοιμημένων. Ότι ορισμένοι, ότι νεκροί είναι ελεύθεροι από τη μέρα της Αναστάσεως μέχρι και της Πεντηκοστής και ούτω καθεξής.

Αυτά δεν έχουμε μαρτυρίες γραφικά να τα πιστώσουμε. Αυτό αν γίνεται πάλι χαλάλι γίνεται, γίνεται λέγεται για το χατήρι της Παναγίας μας. Η Παναγία μας παρακάλεσε και έτσι δίεται μία ανάπαυση, μία μικρή άνεση, μία ανάπαυλα των τιμωριών και των τύψεων γενικά όλων των κεκοιμημένων που απέτυχαν.

Διότι εν τω παραδείσω, πού αλλού ελευθερότερο να πάνε; Αυτό βέβαια θα γίνεται, για τους άλλους θα γίνεται. Δεν ξέρω τώρα εάν γίνεται. Γραφικών δεν έχουμε. Αποδεικνύεται, λέγουν, από μια Αποκάλυψη της Θεοτόκου.

Αυτή όμως η Αποκάλυψη απορρίπτεται ως βιβλίον από την Ορθόδοξον Εκκλησία, όπως απορρίπτεται και η Αγία Επιστολή ή μια άλλη Αποκάλυψη του Ιωάννου, Επιστολή του Ιωάννου και κάτι άλλα Θα μου πείτε έχουν ορισμένες αλήθειες. Ναι, μπορεί να έχουν ορισμένες αλήθειες, αλλά για ορισμένα αναληθή που έχουν μέσα τα έχουν απορρίψει όλα αυτά τα πράγματα. Δεν είναι θέμα. Το θέμα μας είναι να μην πάμε στην κόλαση. Γιατί αν πάμε στην κόλαση τι να περιμένουμε έπειτα να έχουμε μια ανάπαυλα 40 ημερών.

Θα πρέπει επίσης μέσα σε όλη αυτή τη σκηνή να προσεχθούν τα πρόσωπα τα οποία έπαιξαν ρόλων ανθρώπινων και όχι θείων. Σκεφτείτε τώρα ανθρώπους διάφορους σε επίκαιρες θέσεις, ξέρω εγώ, διοικητάς, βασιλείς, κυβερνήτες, Να ήτανε τώρα αυτή η οικονομία ε!

Και να μην επολιτεύοντο κατά Θεόν και κατά συνείδηση Αλλά να επολιτεύοντο κατά συμφέρον, κατά κόσμον, κατά ανθρωπαρέσκεια Όπως επολιτεύτηκε και ο Πιλάτος, και ο Άννας, και ο Καϊάφας, και όλοι αυτοί Για σκεφτείτε ε, μη μας φαίνεται παραμύθι, είναι πραγματικά όλα αυτά τα πράγματα

Είναι ιστορικό γεγονός. Δεν μπορεί να πει κανείς ότι δεν υπάρχει Θερμοπύλη, δεν υπήρξαν 300 Σπαρτιάτες, δεν υπήρξε και προδότης Εφιάλτης. Έτσι δεν μπορεί να αμφισβητήσει και τα γεγονότα του Χριστού ούτε την προδοσία του Ιούδα.

Και είναι όμως που θα πρέπει να προσέξει ο άνθρωπος είναι το εξής. Κάθε άνθρωπος ο οποίος θα θελήσει να πολιτευτεί αντίθετα έστω και με τη συνείδησή του που λέει ακόμα, όχι με τον νόμο, που η συνείδηση έχει τοποθετηθεί κατά τέτοια έννοια στον άνθρωπο ώστε να συμβαδίζει με τον νόμο του Θεού και αν δεν το ξέρει τον νόμο, συνείδηση μόνο να προσέχει, πάλι έχει ένα μπούσουλα όπως θα λέγαμε να βαδίσει σωστά και να μην χαθεί, να γνωρίζει ότι τα έσχατα του θα είναι άσχημα.

Θα είναι άσχημα. Θυμηθείτε αυτή η καλοπροαίρετος γυναίκα του Πιλάτου, πήγε και του είπε μην βάλεις τα χέρια στο δίκαιον άνθρωπον αυτόν του λέει απάνω, μην τα βάλεις. Απόψε πολλά πράγματα, πολλά είδα κατ' όναρ λέει για αυτόν τον άνθρωπο.

ούτε αυτό το προσφιλές πρόσωπο τερος πάντων και η Θεία Αποκάλυψη ή το ικανή για τη θεσούλα του εκεί πέρα ο Πιλάτος ρουκιάσει μόνο να πλύνει τα χέρια του και νομίζει ότι κατά αυτή την έννοια ετακτοποιήθη Το ίδιο είπε και ο Ιούδας, τι προσημάς σοι όψεις του υπανόμως οι άλλοι Αυτά λοιπόν είναι κάτι που πρέπει να τα προσέχει ο άνθρωπος Όταν μπλεχτεί με Θεία πράγματα, όταν γίνει παραβάτης του νόμου

Άδικος όπως θα λέγαμε στον κόσμο αυτόν όταν ενεργήσει κάτι παράνομον εις βάρος κάποιου άλλου ας μην είναι Θεός, ας είναι απλώς ένας συνάνθρωπός του να γνωρίζει ότι θα τα πληρώσει μια ημέρα. Δεν ξέρω αν έχετε διαβάσει ποτέ σας το τέλος αυτών των ανθρώπων, όλων που επήρανε μέρος σε αυτή την τραγωδία, σε αυτή την υπόθεση.

Αδιαφόρως τι προέκυψε εξ αυτών των ενεργειών. Θεός είχε μυρίους τρόπους να σώσει τον άνθρωπο Η κακία όμως των ανθρώπων αυτών εφάνη και το τέλος τους ήταν οικτρό

Περισσότεροι όπως έχω αντιληφθεί έχετε διαβάσει ορισμένα περιστατικά ιστορικά Και υπάρχει μια αλληλογραφία μεταξύ Ιερουσαλήμ και Ρώμης Τότε ο Κέσσαρ, όταν έμαθε όλα αυτά που έλαβαν χώρα κάτω, ζήτησε εξηγήσεις και ζήτησε να πάνε όλοι εκεί πέρα, να τους καθίσει στο σκαμνί και είχαν, πώς να σου το πω, άσχημο τέλος.

Έχω ορισμένοι θα το έχετε πάρει αυτό το βιβλίο που λέγει Ιστορία ακριβής της Σταυρώσεως και των γεγονότων γενικά του Ιησού είναι από χειρόγραφο του Αγίου Όρους το είχα βγάλει προ ετών αυτό το βιβλίο και εκεί μέσα αναφέρεται αυτό το γεγονός που σας λέγω Πώς μίλησαν, τι υπέστησαν αυτοί, πώς μίλησε ο Κέσσαρ και πώς τον Χριστό τον είχαν τις ημέρες εκείνες και πώς θα έπρεπε να πολιτευτούν οι άνθρωποι.

Ο Χριστός μας έχει πει: μη πειράξετε έναν των μικρών τούτων διότι ο Άγγελος του λέγει, βλέπει το πρόσωπο του πατέρα μου στον ουρανό διά παντός

Αν ο άγγελος του συνανθρώπου μας που αδικούμε, που πειράζουμε, που κλέβουμε, που του πίνουμε το αίμα του, τον ιδρώτα του, που χειροδικούμε επάνω του, που τον εξουθενώνουμε κλπ. Θα είναι μάρτυς κατηγορίας εκείνη την ημέρα στο δικαστήριο το μεγάλο και μπορεί να αρχίσει και από εδώ η τιμωρία μας, να προγευόμεθα δυστυχώς.

Τι σκεφτείτε τώρα σε άλλα θεία πρόσωπα, εναντίον Αγίων ορισμένοι που απετόλμησαν, εναντίον κληρικών ορισμένοι που λέγουν σήμερα, χωρίς να έχουν τίποτα το συγκεκριμένο και να μην τους γνωρίζουν καν. Σκεφτείτε τι τους περιμένει τους ανθρώπους αυτούς.

Επιτρέψτε μου, μια και το έθιξα αυτό, να σας μεταφέρω περιστατικά γύρω από την υπόθεση αυτή. Να σας διαβάσω πρώτα για την προσωπικότητα του Ιησού, πώς τον είχαν, πώς τον έβλεπαν τότε. Είναι μια επιστολή που πολλοί την έχουν υπόψη· είναι η επιστολή του Πουβλίου Λεντούλου, έτσι λέγεται, και υπάρχει σε μια βιβλιοθήκη της Ρώμης. Από εκεί είναι γραμμένη τώρα αυτή και γράφει το εξής προς τον Καίσαρα γύρω από το πρόσωπο του Χριστού. Ακούστε μια σκιαγραφία του.

Και υπάρχει τη αληθεία.

Τη αληθεία, ω Κέσσαρ, ακούονται καθ' εκάστην θαύματα πράγματι περί του Χριστού αυτού. Ανεγείρει νεκρούς και ιατρεύει ασθενείς διά μιας μόνης λέξεως. Είναι ανήρ αναστήματος μετρίου, καλός στην όψη και μεγαλοπρέπειαν περιβεβλημένος, ιδίως κατά το πρόσωπον, ώστε όσοι τον ατενίζουν αναγκάζονται να τον αγαπούν και να τον φοβούνται.

Έχει την κόμην χρώματος καρύου ωρίμου, εξικνουμένη μέχρι των ώτων του, εκείθεν δε μέχρι των ωμοπλατών του, καταντά γεώχρους, αλλά μάλλον στιλπνή, διχάζεται δε αυτή εν τω μέσω άνωθεν κατά το σύστημα των Ναζηραίων. Το μέτωπό του είναι λείον και γαλήνιον, το πρόσωπον άνευ ρυτίδος ή κηλίδος, η ρις και τα χείλη κανονικότατα.

Το γένειόν του είναι πυκνόν και του αυτού χρώματος της κόμης, δεν είναι δε μακρόν και διχάζεται εν τω μέσω. Το βλέμμα του είναι σοβαρόν και εμποιούν φόβον. Έχει δε δύναμη ακτίνος ηλιακής. Ουδείς δύναται να τον παρατηρήσει ατενώς. Όταν επιτιμά, φοβίζει. Όταν δεν πράττει τούτο, κλαίει.

Είναι αξιαγάπητος και χαρίεις μετά σοβαρότητος. Λέγουσι ότι ουδέποτε ώφθη γελών, αλλά πλειστάκις κλαίων. Έχει ωραίας τας χείρας και τους βραχίονας. Εν τη συνομιλία ευαρεστεί τους πάντας. Δυσκόλως όμως φαίνεται.

Όταν δε φανεί, είναι μετριόφρων και το ωραιότερο παράστημα του κόσμου. Είναι ωραίος ως η μητέρα του, ήτις εστίν η ωραιοτέρα γυνή, ήτις ποτέ δεν εθεάθη εις τα μέρη ταύτα.

Εάν όμως η ση μεγαλειότης, ο Κέσσαρ, ποθεί να ίδη αυτόν, ως μοι έγραψες άλλοτε, πληροφόρησέ μου. Διότι θα σου τον στείλω παρ' αυτά, την υπαλληλότητα, θα τον στείλει αμέσως.

Πάντες εν Ιερουσαλήμ θαυμάζουσι τη σοφία του και ότι ουδέποτε εσπούδασε τι και όμως είναι κάτοχος πάσης επιστήμης. Περιπατεί ανυπόδητος και ασκεπής την κεφαλήν. Πολλοί βλέποντες αυτόν γελώσι, αλλά όταν ευρίσκονται προ αυτού τρέμουσι και θαυμάζουσι αυτόν.

Λέγουσι ότι ουδέποτε άνθρωπος ως αυτός ενεφανίσθη εις τα μέρη ταύτα. Τη αληθεία, ως μιλεύουν οι Εβραίοι, ουδέποτε εδόθησαν συμβουλαί, ουδέποτε εκηρύχθη διδασκαλία ως αι δικαί του. Πολλοί δε των Ιουδαίων θεωρούσι αυτόν Θεόν.

Άλλοι πάλι μιλεύουν ότι είναι εχθρός της Σης Μεγαλειότητος, χήν και το δηλητήριο, ο Κέσσαρ. Πολλαχώς με παρενοχλούσαν οι μοχθηροί αυτοί οι Εβραίοι. Λέγεται ότι αυτός ουδέποτε εδυσηρέστησε τινα, αλλά ότι μάλλον εποίησε το αγαθόν.

Όλοι όσοι εγνώρισαν Αυτόν λέγουσι ότι ευεργετήθησαν παρ' Αυτού. Όμως, εις την Σην Μεγαλειότητα, ω Καίσαρ, εις την προς σε υπακοήν, ειμί πρόθυμος· ό,τι διατάξεις θέλει εκτελεσθή. Εν Ιερουσαλήμ, ινδικτιώνος 7, σελήνης 11. Της Σης Μεγαλειότητος, Πιστότατος και Ευπειθέστατος, Πούβλιος Λέντουλος, Κυβερνήτης της Ιουδαίας.

Σας διάβασα αυτό πρώτα για να δείτε, εφόσον τον εκτιμεί ότι είναι τέτοιο πρόσωπο, πως ενέδωσε σε αυτούς τους κακούργους, πως ενέδωσε, και να δείτε τι του κάνει εκ των υστέρων ο Κέσσαρ.

Ακούστε τώρα, ο Κέσσαρ γράφει στον Πόντιο Πιλάτο. Τιβέριος Κέσσαρ, Δεσπότης Ανίκητος Φοβερός, Ποντίω Πιλάτω ηγεμόνι της Ιουδαίας. Επειδή άδικον εψήφισας θάνατον κατά του Ιησού, συμφωνήσας μετά των φθονερών και κακών των Ιουδαίων, λαβών παρ' αυτών δώρα υπέρ του τοιούτου θανάτου, διά ταύτα καγώ ούτω κατά σου διατάττω: ή να έρθεις προς με δέσμιος, του δούναι απολογίαν περί της ψυχής.

Ὃν ἀναιτίως παρέδωκας εἰς θάνατον. Ἀλλ’ ὦ τῆς ἀνοίας καὶ πωρώσεως! Ὅτι τοσαῦτα καὶ τηλικαῦτα φοβερὰ σημεῖα καὶ θαύματα παρ’ αὐτοῦ γενόμενα θεωρήσαντες, ἐτολμήσατε τοιοῦτον ἄνθρωπον ἀθῷον παραδοῦναι εἰς θάνατον. Τίς δέ σοι, πεπωρωμένε καὶ βέβηλε καὶ πάσης φιλανθρωπίας ἀνάξιε, ἔδωκε ταύτην τὴν τόλμην καὶ ἐξουσίαν εἰς τηλικοῦτον μέγα καὶ μισόθεον κίνημα;

Ή να συμφωνήσεις μετά του πονηρού συνεδρίου και διεφθαρμένου λαού και δώσης αυτοίς εξουσίαν του τοιούτου θανάτου;

Του θανάτου γαρ ταύτην κρίσιν επενεγκείν μοι διά τάχους, διότι ούτε καν έγραψας πρώτον εις εμέ περί της υποθέσεως ταύτης, ίνα λάβεις και το εμόν θέλημα, αλλ’ ότε ετέλεσας όσα ηθέλησας, τότε μοι έγραψας τα κακώς τελεσθέντα. Αλλ’ ιδού, γράφεις μοι και την ανοησία σου αυτοθελήτως, λέγων μοι ότι και από τους θεούς ους εμείς λατρεύομεν, μείζονα τούτων έργα και θαύματα παρ’ αυτού τελούμενα είδες. Ω του φθόνου και της κακίας σας! Ει και ως θεόν τούτον ουκ εδέξασθε, καν ως ιατρόν ουκ είχετε αυτόν; Δεν τον θέλετε για θεόν; Για γιατρό τουλάχιστον δεν τον διατηρούσατε; Εφόσον έκανε όλες τις αρρώστιες καλά και έκανε και νεκρών αναστάσεις. Εγώ γαρ εξ ακοής μόνον τούτων μαθών και τοιαύτα φοβερά και εξαίσια σημεία και θαύματα παρ’ αυτού γενόμενα ακούσας.

Και έκρινα τω νοΐ μου, μη είναι αυτόν άνθρωπον μόνον αλλά και Θεόν. Εγώ από μακριά άκουσε και έβγαλε, λέει, το συμπέρασμα ότι αυτός δεν μπορεί να είναι άνθρωπος μόνον, αλλά θα είναι και Θεός. Το γαρ αναστήσαι νεκρούς και οφθαλμούς τυφλών ανοίξαι και δαίμονας εξ ανθρώπων διώξαι και παραλύτους ανορθώσαι, ταύτα Θεός μόνον δυνατεπίησε και ουχή άνθρωπος.

Να τα ακούγανε και οι έχω βείτε αυτά. Τις γαρ άνθρωπος ήκουσε ποτέ νεκρόν τετραήμερον εγείραι και οφθαλμούς τυφλού γεγεννημένου ανοίξαι; Ταύτα γαρ ου μόνον εκ της ιδίας επιστολής σου έμαθον, Αλλά πολλό μάλλον εκ μιας γυναικός ή της πρώτων ημερών εντάφτα ελθούσε Είπε μετά αυτά πάντα με τα κριβείας Κατήγετο δε αυτή εκ των ορίων Μαγδαλά, Μαρία καλουμένη, μαθήτρια και αυτή λέγουσα είναι του Ιησού, η οποία εμαρτύρησε διηγησαμένη ενώπιον του πλήθους Τα υπαυτούγε γονότα και τα περισσού και άλλα πολλά και ότι εξέβαλε εξ αυτής επτά δαιμόνια λόγω μόνο. Δια ταύτα λοιπόν ουχί να παραβλέψω ταύτην την αδικίαν.

Η Μαρία η Μαγδαληνή γράφει η ιστορία ότι πήγε πρώτη στη Ρώμη και αυτή μετέφερε τον χριστιανισμόν το πρώτον εις τη Ρώμη.

Ελθόντος δε του πρωτοκούρσορος Ραχάβ από Ρώμης εις Ιεροσόλυμα, μετά δύο χιλιάδων στρατιωτών, και δήσαντος τον Πιλάτον αλύσεσι σιδηραῖς, ωσαύτως Άνναν και Καϊάφαν τους αρχιερείς, συν τούτοις και τον Αρχέλαον και Φίλιππον και Αλέξανδρον και όλους τους πρώτους των Ιουδαίων, όλους όσοι έλαβαν μέρος στο συνέδριο αυτό, τους μεν άνδρας ξίφει απέκτειναν, των δε βεβήλων και ασέμνων γυναικών αυτών τα έθνη επόρνευσαν.

Παραλαβόντες δε τον Πιλάτον και τους συν αυτώ σιδηροδεσμίους επορεύθησαν εις Ρώμην. Φθάσαντες δε εις την νήσον Κρήτην, απέθανεν ο Καϊάφας.

Ο Καϊάφας. Οι δε εξελθόντες έθαψαν. Όταν έπλεον παρά την Κρήτη, στα σύνορα, μέσα στο καΐκι, τους πέθανε ο Καϊάφας. Βγήκανε στην Κρήτη τώρα να τον θάψουν. Αλλά η γη δεν τον εδέχεται. Εξελθόντες δε έθαψαν αυτόν εν τινί τόπω, αλλά το μιαρόν αυτού σώμα εξεπήδησε έξω του τάφου, μη δεχομένης τούτο της γης. Ιδόντες δε οι εγχώριοι τούτο, άρα...

Άραντες λίθους κατέχωσαν αυτόν. Τους δε λοιπούς φτάσαντες εις την Ρώμην τελείως, ο Καίσαρ ουκ ηθέλησε εξετάσαι αυτούς, αλλά προσέταξε τον Άναν τον Αρχιερέα και ετύλιξαν αυτόν γυμνόν εντός νεαρού δέρματος βοός και έριψαν εις τον ήλιον εν καιρώ θέρους.

Ένα νωπό δέρμα από μοσχάρι, τον ετύλιξαν και τον έβαλαν στον ήλιο. Ξηρανθέν δε το δέρμα, το δέρμα εξεράθηκε από την υπερβολική κάψιν του ηλίου και, σφίγγοντάς τον βιαίως, τον συνέθλιψε εντός αυτού, και ούτω πικρώς ετελεύτησε.

Ομοίως και των Αρχέλαων και όλους τους πρώτους των Ιουδαίων κεφαλική τιμωρία εθανάτωσαν. Τον δε Πιλάτον εκέλευσε βαλείν αυτόν εν τω πύργω, σε έναν πύργο στη φυλακή. Έξω της πόλεως περιβεβλημένος σιδηραίς αλύσεσι.

Τον οποίον ηβούλετο αποκτείναι αυτός ο Καϊάφας, η διείσσερση Βάλ' τον δε εκεί, θα τον εκτελέσω με τα ίδια από τα χέρια αυτόν. Συγγνώμη, ο Καίσαρ μάλιστα. Εν μοιάουν των ημερών εξελθών ο Κέσσαρη στην εξοχήν επιτοθηρεύσετη Κάποια μέρα ο Καίσαρ βγήκε να κυνηγήσει.

Έθος δε είναι της αρχαίας βασιλείας, Εάν της κατάδικωσον και δυνάμενος είναι το πρόσωπο του βασιλέως λαλήσει αυτό, ερείετο του θανάτου. Αν, λέει, τον βασιλέα τον έβλεπε κατά πρόσωπον ένας κατάδικος, κατόρθωνε να τον δει κατά πρόσωπο, του εχαρίζεται η ποινή του θανάτου.

Αυτό το ξέρει ο Πιλάτος. Και όπως αναφέρει εδώ στη συνέχεια, «Ταύτα ειδώς ο Πιλάτος και μαθών ότι ο βασιλεύς μέλλει διελθείν πλησίον του πύργου, έβγαλε την κεφαλήν αυτού εις την οπήν του πύργου». Πήγε σε μια οπή που θα περνούσε απ' έξω ο βασιλιάς, θα του φώναζε και θα τον έβλεπε.

Κατά συνέπεια θα γλίτωνε το κεφάλι του. Όντας εν υπογείω, στο χαμηλό μέρος, ίνα ίδη τον Καίσαρα διαβαίνοντα. Δραμούσα δε μία δορκάς, επορεύθη υποκάτω του πύργου, όπου εντός της οπής ο Πιλάτος ίστατο.

Ιδών δε ο βασιλεύς την δορκάδα φεύγουσαν με ταχύτητα και φοβούμενος μη χάσει το θήραμα, τείνας ταχέως το τόξον έριψε κατ’ αυτής.

Με αποτέλεσμα, αντί να κτυπήσει την δορκάδα, να κτυπήσει τον καιροφυλακτούντα εις την οπήν Πιλάτον και να αφήσει αυτόν άπνουν. Ούτω ολοκληρώθη η τιμωρία όλων αυτών που εναντιώθησαν εις τον Ιησού ή σήκωσαν χείραν εμμέσως ή αμέσως κατά αυτού.

Αγαπητοί μου, παρόμοια τιμωρία περιμένει και όλους τους αρνητές του Χριστού κατεξοχήν εκείνη τη μέρα. Πάντως, εύχομαι εκ βάθους καρδίας όλος ο κόσμος να δεχτεί τον Ιησού.

...τον Ιησούν, όχι ως ένα υψηλό πρόσωπο, αλλά ως τον ενανθρωπίσαντα Υιόν του Θεού και σταυροθέντα δια τας αμαρτίας ημών, και ταφέντα και τη τρίτη ημέρα αναστάντα κατά τας γραφάς και πάλι ερχόμενον, κρίναι ζώντας και νεκρούς. Κρατώντας, λοιπόν, την ομολογίαν αυτήν της Αναστάσεως, ας απαντούμε στον χαιρετισμό «Χριστός Ανέστη» το «Αληθώς Ανέστη».

Ευχαριστώ.