On Humility, On Thoughts, and On Orthodoxy

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A talk on humility, logismoi, and Orthodoxy was given abroad.

We call man a rational being, but this is only loosely true, since his actions are not always rational. Holy Scripture also says: ‘What you hate, do not do to another.’ Do not do to your brother or neighbor what you would not want done to you. If people put this saying into practice, there would be no need for police, laws, or prisons; the Kingdom of God would prevail on earth.

But since human actions are not always governed by sound judgment, every means of restraining evil is necessary.

That is evil.

Something else that the lives of the saints, like Saint Anthony the Great, can answer for us comes from the Holy Gospel.

We read the Parable of the Ten Virgins.

There were ten virgins: some were wise, while the others were foolish. They all, of course, carried lamps. But the wise virgins had prudence and that good and diligent concern which led them to make sure they had oil to feed their lamps and keep them burning brightly.

The others lacked prudence and this good and diligent concern, because they had treated the matter too casually and without proper foresight. So they had not obtained for themselves the saving oil that would keep their lamps alight. Then they all waited for the Lord to come.

When they thought the Lord’s coming was near, the foolish virgins finally realized that they had not prepared beforehand. They immediately asked the wise, alert, and prudent virgins for oil, so that their lamps might give light and continue burning until the Lord came.

For when it was time to prepare, they did not do so, because they thought the Lord would be delayed. They said to themselves, “There is no need for so much concern. What we have is enough,” and other such things. But when they saw the difficulty of their situation, only then did they ask for oil.

But the wise ones showed themselves wise here as well. They said, "What if there isn't enough for us and for you? Then we would all be left standing outside the bridal chamber. We think the wise thing is for you to go and ask for some." And while they were off asking, the Bridegroom came, and they were shut outside the bridal chamber, while the wise ones entered into the joy of their Lord.

When the Lord came—and when the Lord comes for each of us—His coming signifies the end of a person’s life. Life comes to an end, and the Lord comes and calls that person to give an account of all his deeds.

for his works and for how he lived down here on earth. We see the foolish virgins asking for help at the very last hour, and it is the same with people who have no prudence, who take no thought for their immortal soul. They will busy themselves with empty, worthless things in this life, and they say, we still have time, we are still young, let us enjoy our life.

Now, while things are going well for us, we say, “Let us live as everyone else does, and God will provide.”

People fail to understand, prepare, take care, and reflect soberly that their life is not in their own hands, but depends upon God’s decree. When God decrees that a person must depart this life, only then, as we say, will he come to his senses—but it will be too late. We see this in the parable of the foolish virgins, who waited until the last moment to seek oil for their lamps.

And in that they failed. It is the same with every person, every Orthodox Christian, who leaves it to the very end, when his strength has already abandoned him, and at that hour he can no longer seek repentance and return, no longer do luminous works, no longer strengthen the state of his soul so as to face the Judgment Seat of his God. Then he will feel remorse. But that remorse brings him no benefit whatsoever. The prudent person, though, the one whose actions in life were sensible, will have seen to it beforehand. He will have put the matter of his soul in order; he will have taken care to wipe out his debt. That person, that Christian, will meet the Lord and will enter into eternal life. The devil deceives us and plants thoughts in us, thoughts that we should take our time and grant ourselves an extension for repentance and return. And there, if

if we prove foolish and believe this demonic logismos, we shall fail. We shall fail eternally and without end, forfeiting that eternal life.

Here, in the Parable of the Ten Virgins, we see that both groups lived in virginity and purity. But the wise virgins possessed virginity and purity both inwardly and outwardly.

Their concern was not merely to preserve bodily virginity outwardly, but above all to preserve purity inwardly—in the nous, the imagination, and the heart.

The other virgins preserved only external, bodily virginity, and this benefited them in no way, because they allowed the logismoi to work within them and rob them of their inner purity.

For if they had been wise both inwardly and outwardly, they would have preserved their purity.

The devil often comes to us as well and corrupts us with his own dark, demonic counsel. He tells us that, as long as we do not outwardly carry out what a logismos urges and advises us to do, we have committed no sin.

But that is not how things really are, for the Lord said very clearly, “Everyone who looks at a woman with lust for her has already committed adultery with her in his heart.” Here the Lord pointed out the cause of every sin.

He showed us and made us understand that outward actions have evil logismoi—intrusive thoughts—as their cause. Evil begins within us and is expressed outwardly through the body.

For this reason, the Lord said of the Jews that they take care to cleanse the outside of the cup while leaving the inside unclean. First, He says, cleanse the inside, and then the outside will also become clean.

When our logismoi, our heart, and our imagination are cleansed and purified through the struggle of nepsis—watchfulness—and prayer, then our outward deeds will be such as lead us to salvation.

The burning lamps of the virgins, that light, signify luminous deeds, works of light, works that bear grace from God. These are deeds done with humility and with a sense of duty, deeds whose value has not been stolen away by pride and vainglory.

Pride and vainglory are spiritual and inward things. Conceit in particular is a very subtle sin; it is pride in its most rarefied form. It is a sin exceedingly difficult to discern.

It is not easy for a person to recognize it and confess it.

But it becomes apparent when a slight fever breaks out in the form of corresponding logismoi. This happens when we are assailed by logismoi of blasphemy against God, unbelief, and many other such intrusive thoughts. These logismoi are not the person’s own; they come entirely from the devil or another evil source. Nevertheless, they would not arise if the person were not afflicted by the passion of conceit.

This passion and these logismoi are cleansed by treating them with contempt, recognizing that they do not belong to the person, paying them no attention at all, and not taking them into oneself as one’s own.

Outward deeds will not benefit us if we have no inward spiritual labor.

Any deed that does not partake of humility has no value before God.

For if we are not watchful, outward deeds often become an occasion for pride, causing us to lose the reward of our labors. There was once an ascetic who had truly spent many years in ascesis, in ascetic discipline, and one day a robber approached him.

This robber, conscious of his grave sins, approached the ascetic and told him that...

He said, "Father, with your ascetic discipline and all those years in the monastic life, you will be saved; you will find great grace," and so on. "But woe to me, a robber, who murdered and ruined lives," and so forth. The ascetic's thought was shaken, and he said, every man craves what is good.

It was a proud remark. The ascetic took pleasure in the thought; that is, the robber’s words stirred within him the pleasure of vainglory and pride.

Another ascetic who was present saw the grace of God depart from him. Here you see how serious the matter of a single logismos can be.

The Holy Fathers tell us that one logismos can raise a person to the third heaven, while another can cast him down into the depths of Hades. Through our logismoi we either improve or become corrupt; we become either better or worse.

Therefore, let us be attentive and give great importance to our thoughts, so that the falsehood of proud and vainglorious logismoi may be cleansed away and we may humble our souls before God. Let us consider that we are not even “unworthy servants,” for the Holy Apostles called themselves unworthy servants after fulfilling the will of God completely. We, however—and I am the first—do not do the will of God. Therefore, I cannot even call myself an unworthy servant, but something far worse.

Therefore, let us humble our way of thinking, lay our weakness before God, and say to Him: “Lord, I am powerless to do anything good. I cannot retain even one good thought unless Your grace and mercy sustain it in my nous, my spiritual intellect, and in my heart.”

For deeds, even deeds that appear to be good,

do not save a person without humility. Humility alone can save a person and make him a child of God. God has no need of our works, for salvation is called grace—a gift. Therefore, we do not offer works in order to receive salvation; rather, our works reveal a person’s intention and desire to be saved.

As far as we are able, let us think humbly of ourselves. A humble person carries a certain spiritual fragrance, and wherever he goes, wherever he stands, people perceive it. The same is true of a proud spirit.

We may be walking along a road or through a field and suddenly notice a fragrance—the scent of mint, though the plant has no outward beauty. At once its fragrance leads us to it, even though there is nothing beautiful about its appearance.

But we pick it up and smell it and hold it and stroke it and turn it over in our hands. Then we walk on, and we see a poppy in all its display and beauty, with its brilliant reds. The only difference is that it has no fragrance at all, and it holds no interest for us.

Likewise, we see the bees flying about. They pay no attention at all to the beauty of a flower; they look to see whether it contains nectar. When they find that it does, they go there, settle upon it, and gather the nectar.

In the same way, the Holy Spirit descends upon the nous and the heart in which humility is found. The Holy Spirit receives this humility and brings forth a spiritual state within the person. Therefore, with all our heart, let us hate pride, vainglory, and the desire to please others—things that assail us all, deceive us, plunder us, and rob us of that most beautiful, exceedingly beautiful humility.

All the temptations that God permits to assail us have no other purpose than to humble a person’s proud way of thinking. As one venerable Father said, “Temptations will not cease until a person has been humbled.”

I return now to the inner person. If we want our deeds to be pleasing to God, we must take care to cleanse our nous and our heart. The nous and the heart are cleansed, purified, and made acceptable in the sight of God when the five senses, both of the body and of the soul, are properly directed—that is, when they function rightly.

If we do not guard the senses, the nous and the heart will be filled with logismoi—intrusive thoughts—and sinful pleasure. The most dangerous of the senses, the one most prone to evil, is sight. What great harm it can cause! Through it, even great Fathers of the Church have fallen.

David, the King of Israel, was a holy man, a man whom Christ found to be after His own heart. He was so meek and gentle, and he was a prophet. Yet through the misuse of his eyes, he committed the two great sins of his life.

For these sins he wept bitterly and was punished severely.

With unguarded eyes he looked upon Bathsheba and sinned with her. Then, by a certain contrivance, he sent her husband to the front line of battle so that he would be killed—and he was killed.

He committed these two great sins because he was overcome through the sense of sight. Sight is like a tentacle that reaches out in such a harmful way; above all, there is the inward eye of the nous.

The eye ventures into things beyond imagining, into things of the greatest boldness, and from there every filthy deed comes forth.

Unless a spiritual person brings this power of the imagination under control, he cannot attain a spiritual state. The gravest sins arise through the imagination. This is why the Fathers say that a Christian must purify the imagination in order to pray well.

If a person prays well, he becomes a theologian. Why does he become a theologian? Because through prayer he is initiated into the mysteries of theology by the Holy Spirit. And if a person is truly a theologian, then he will pray well.

Thus, through the good effort, right disposition, diligent care, and spiritual struggle of the spiritual person, sin is not only condemned and overcome; at the same time, the person also makes his own the spiritual state bestowed by the Holy Spirit.

Therefore, the whole struggle must take place within us, and such a struggle requires a fighting spirit. A person receives this strength to struggle from the fear of God, and and the fear of God is the recognition of God.

When sinful logismoi—intrusive thoughts—come, what we must do is keep them outside.

It is as though they knock at the door of our house. We hear the knocking and understand who is at the door, but we must not open it.

If we do not open it, even if the temptations are thousands in number, we will not suffer the least disturbance from sin. But if we open the door and begin speaking with the one who knocked, then the danger to the soul begins.

And if we weaken at this point and let him enter the hallway, we will have difficulty driving him back to the door and throwing him out. If we give way here as well, in the hallway, he will enter the inner room.

At that point, our captivity is decided. Then a person is in danger of being bound, taken captive, and killed. When a logismos—an intrusive thought—comes and we do not open the door to it, we are safe. But when we begin to converse with the evil logismos, it is as though we have opened the door to it.

After we have conversed with the evil, filthy, pleasure-seeking logismos, it will advance deeper within us, bringing us to the difficult question: yes or no? Will I do this evil thing or not? Will I steal the thing I saw or not? That is when the struggle begins.

If we give way at this point as well, we come to what is called consent, which in the soul has the force of the deed itself. Then we have committed half the sin, even if it is not carried out outwardly. And it is indeed a mortal sin, because, as we said earlier, the Lord teaches that “everyone who looks with desire has already sinned in his heart.”

And so we bear a most grievous sin of the heart. But if we had been watchful at the very beginning, this whole sequence of sins would never have occurred.

Therefore, with a little effort and exertion at the outset, when the logismos first comes, we must answer it there and drive it away. Then we will escape the whole sequence of sins that follows.

And so, by driving away every logismos and every passion from the beginning, we will keep our inner self pure. And when the heart is pure, God will reveal Himself to us. And how will God reveal Himself? God is known through spiritual perception.

What are the gifts of the Holy Spirit? They are joy, peace, long-suffering, kindness, goodness, meekness, self-control, and so forth. The person whose heart is pure experiences all these gifts of the Holy Spirit.

And as we have said, this is how the heart is purified. We must exert ourselves a little and strive to maintain noetic watchfulness over the nous—the spiritual intellect—and the imagination. In this way, the purity of the inner person will follow.

...the inner person.

Alongside the shining lamp of good works, we must preserve above all the radiant mind and teaching of our Orthodox Church.

Under no circumstances must we give way or accept anything that is not Orthodox.

As we know, the great Fathers of our Church waged mighty struggles.

They labored greatly to preserve the Church at the height of Her calling.

The Orthodox Church has been sealed and established: there is no room for subtraction or addition, nor even for moving a single accent mark from one syllable to another, because that can change the meaning entirely. To persist in positions that are not Orthodox is a grave offense.

We find ourselves amid a swarm of heresies.

Heresies are nothing other than blasphemy against the Holy Spirit.

Whatever lies outside the bounds of the Orthodox Church is in error.

The Orthodox Church has not departed from Her position. Therefore, She has no need to make concessions. Today, heretics who are seeking, in their own way, to unite with Orthodoxy ask and demand that Orthodoxy abandon certain positions, while they abandon others, so that the union they so greatly desire may come about.

The light has not left its place and therefore has no need to find its way back. If they have departed from the light, let them seek it. The light is there and continues to shine. They must return in metanoia—repentance—ask forgiveness from God and from the Church, and return to the place they once held within the Church.

As we know from the events at Florence, a great battle took place there. It was a great struggle between the Eastern and Western Churches. As we know, the Orthodox Church gave way there under the terrible pressure exerted by the Pope and his followers, who subjected the Fathers to hunger, obstruction, and many other hardships.

The Fathers were compelled to yield on every point except for one man, who represented two Patriarchates. He was the great beacon of Orthodoxy, Saint Mark of Ephesus. He stood against the whole of papism. The Patriarchs, the other members of the Council, and so many others had yielded—first and foremost Emperor John. They had all yielded.

Saint Mark was put under immense pressure, to the point that, by economia, he accepted various teachings, but not the one principal issue concerning the Orthodox position on the Creed.

He was forced to accept some of the Latins' positions — and there are a great many of them; they have not left a single thing standing. But when the signatures of the Orthodox bishops reached the hands of the Pope, and the Pope saw that Saint Mark's signature was missing from among them, he cried out in anguish of soul: "We have accomplished nothing!"

“If he does not sign, there will be no union.” The Pope summoned him to give an account before all the bishops, both Eastern and Western. The Pope sat upon a lofty throne and had Saint Mark brought before him and made to stand, as though Orthodoxy itself were being humiliated.

Saint Mark perceived his proud and Luciferian spirit and, told the lie permitted by economia: “Forgive me, my kidneys are hurting, and I cannot remain standing.” So they brought him a seat and allowed him to sit, showing that Orthodoxy is not subject to papism.

In the end, he absolutely refused to yield. And so Orthodoxy remained standing. When the Holy Fathers returned to Constantinople, the people did not have today’s means of learning what had happened.

All the Orthodox waited in great anguish for the ships to drop anchor in the harbor of Constantinople. And when the Fathers came ashore, all the Orthodox ran to them, shouting: 'What have you done? What have you done?'

With their heads bowed, the Fathers said, “May our tongue be torn out and our hand be cut off—the tongue because it confessed the union, and the hand because it signed it.” Saint Mark of Ephesus then convened a Synod, anathematized the Council of Florence, and declared it a robber council.

From then on, as we know, Constantinople was divided. On one side were the Orthodox, who refused to accept the Council of Florence and its decisions; on the other were those who followed the men who believed in and ratified that Council of Florence.

The people of Constantinople were divided, and punishment followed for this: the Turk came and took Constantinople. Whenever such events occurred, the result was that the Orthodox people were chastised.

And because things are going from bad to worse, we Orthodox must hold courageously to our Orthodoxy. We must keep the banner of Orthodoxy raised high, never lowering it or dishonoring it in any way.

Of course, we shall face difficulties, because such are the times. But Christ and the Holy Fathers, who fought so valiantly for this cause, will strengthen us. And as you know, after the Council of Florence was condemned by the Synod of Constantinople under the presidency of Saint Mark of Ephesus, Emperor John raised John Bekkos to the Ecumenical throne as Patriarch—a heretic and one who favored the Latins.

Because the Holy Mountain had not signed and absolutely refused to accept this union, the Patriarch and the Emperor set out with an army to subdue the Holy Mountain.

As Patriarch Bekkos, who favored the Latins, was advancing with his followers and soldiers toward the Bulgarian Monastery of Zographou, an ascetic living in a cave outside the monastery was praying and reciting the Akathist Salutations to the Most Holy Theotokos.

There he heard a voice from the icon of the Most Holy Theotokos, saying to him, “Rise and go quickly to the monastery. Announce to the abbot and the Fathers that the enemy of my Son, Bekkos, is coming up to the monastery, and tell the Fathers to take the necessary measures.”

Indeed, as soon as he entered and announced this, the gates were closed and the Fathers shut themselves inside the tower. With the might of the soldiers, the others entered the monastery and from outside the tower, tried to persuade the Fathers to accept the union.

The Fathers, steadfast and Orthodox, fought their battle from there, sternly rebuking Bekkos and his followers for their Latin doctrines. They set fire and burned the Fathers alive, and thus the Fathers became venerable martyrs.

Just as recently — I don't know whether you've heard about it — we carried out an uncovering, a translation, of a relic, a holy relic, of Saint Kosmas the Venerable Martyr of Vatopedi, who was martyred in the time of Bekkos. Out there past the Protaton, at Itza — that is where his grave was, and a little vigil lamp had been kept burning there ever since.

Two years ago, the Fathers were given illumination to uncover and translate his relics. Indeed, the grave was two meters deep, and they found the skeleton; it appeared that the Saint had been beheaded. Other monks were also martyred, along with children of laborers and of men who kept animals there, and muleteers. Even very young children bore an Orthodox confession and became martyrs.

But we also see a mistake that was made at the Great Lavra, where two or three of the leading monks concelebrated with Bekkos, the Patriarch. As a result, when their relics were later exhumed, these brothers were found looking like demons.

They looked little different from demons. And because so many people went to see them, and because there were disturbances and, we might say, psychological crises caused by what they saw, the fathers and the people of that time made them disappear. And so we do not know what became of them.

I have simply seen a photograph of theirs, which is terribly ugly, and their whole condition reveals what papism truly is.

For if papism were true, and if their beliefs led to salvation, the men who concelebrated with Bekkos would not have become like demons.

Therefore, we must guard ourselves against papism, which is not merely a heresy but something even worse, for they have left neither Tradition, nor the Mysteries, nor the dogmas intact and true. And the other teachings and confessions are, of course, also terribly mistaken.

We, as Orthodox Christians, with the unshakable testimonies before us, must hold onto our Orthodoxy firmly and without giving an inch, because we are sinners, yes, but let us not be caught out as heretics. Just as Saint Agathon did, Saint Agathon the Righteous.

Certain accusations were put to him:

«Elder Agathon, we have heard that you are a fornicator.» «I am,» the Saint answered. «We hear that you are a glutton.» «I am.» «We hear that you are proud and full of ego.» «I am.» «We have heard that you are a heretic.» «No, I am not a heretic.»

“Why, Father, did you accept all the other accusations but not this one?” “The others are beneficial to me. But heresy separates me from God. I do not want to be separated from my Christ. I have struggled since childhood to save my soul, and I have no need of Hell.”

So these great ascetics, who spoke with God, left us such admonitions and commandments. Can we, with our shallow understanding and our wretched spiritual condition, pass judgment and ask, “Why this? Why that?”

It would be extremely proud even to think such a thing. Instead, with humility, we follow the Fathers, who discerned these matters so beautifully and set them in their proper order. We must not introduce positions of our own, because we will certainly depart from the true position.

Let us pray fervently and beseech God that the spiritual leaders of our Church, and we Christians as well, may preserve our Orthodoxy and give no hearing to the claims of the heretics that they could ever achieve union through Orthodoxy’s surrender and compromise.

For they have left nothing intact.

Neither their liturgies nor their mysteries have any grace—and their mysteries are not true Mysteries. They have nothing of what an Orthodox Christian understands the Church to possess. The Church is full of grace. Yet people now say, for example, “What does it matter if we take down the vigil lamps? It is nothing.”

They say, “What does it matter if we remove this from the Divine Liturgy, that from the blessing of water, something else from Holy Unction, something from Baptism, and so on? Orthodoxy is not harmed if we reduce things, remove things, and make the Church a little more worldly.”

Yes, that is what people say, and that is how it appears. And yet, suppose we say of a dove, “What does it matter if we pull out one feather, or two? We are not removing its flesh; the bird’s body remains intact.” But if we remove a wing, then one thing after another, even without taking flesh from the dove’s body, the dove will not live. For it is protected and kept alive not only by its flesh, but also by everything that covers and surrounds it.

In the same way, the Orthodox Church is not only the Gospel. We also have Tradition; we have the Ecumenical Councils; we have the greatest of the Fathers; we have the authority of the great hierarchs; and we have tangible testimonies of grace. Even a simple blessing of water gives us an Orthodox testimony.

It bears witness to the Orthodox Church and to the sanctifying grace she possesses. But water blessed by a heretic begins to stink after a short while.

Let us pray that our Orthodoxy may always remain at its full height, and let us pray for those who lead the Orthodox Church, that they may preserve Orthodoxy without compromise.

Thank you.

Ομιλία περί ταπεινώσεως, περί λογισμών και περί ορθοδοξίας έγινε στο εξωτερικό.

στο εξωτερικό. Ο άνθρωπος καταχρηστικώς λέγεται λογικός, όταν οι πράξεις του δεν είναι λογικές. Και ένα άλλο γραφικό, αγιογραφικό εδάφιο λέει το εξής: Ό συ μισείς, ετέρω μη ποιήσεις. Εκείνο το πράγμα, εκείνη την πράξη την οποία δεν θέλεις να σου κάνει ο αδελφός σου, ο πλησίον, μην την κάνεις κι εσύ εις αυτόν. Εάν οι άνθρωποι πάνω στη γη εφήρμοζον αυτό το ρητό, δεν χρειάζεται ούτε αστυνομία ούτε νόμοι ούτε φυλακές επάνω στη γη θα επικρατούν

Επικρατούσε η Βασιλεία του Θεού.

Αλλά για να μην είναι οι πράξεις των ανθρώπων λογικές, δια τούτο χρειάζονται όλα τα μέσα προς καταστολή του κακού.

Είναι το κακό.

Κάτι που μπορεί να μας απαντήσει η ιστορία των αγίων, όπως του Μεγάλου Αντωνίου, είναι και το εξής από το Ιερό Ευαγγέλιο.

Διαβάζουμε την παραβολή των δέκα παρθένων.

Ήτανε δέκα παρθένες, οι μεν φρόνιμες, οι άλλες ήταν μωρές. Οι φρόνιμες, όλες βέβαια κρατούσαν λαμπάδες, οι φρόνιμες είχαν τη φρόνηση, είχαν την αγαθή μέριμνα, την προσπάθεια να φροντίσουν, να έχουν έλαιον για να τροφοδοτούν τις λαμπάδες των και να φέγγουν.

Οι δε άλλες, που υστερούντο φρονήσεως και αγαθής μερίμνης, διότι το θέμα το είχαν πάρει πολύ χωρίς μεγάλη φρόνηση, και έτσι δεν είχαν προμηθευτεί για τον εαυτό τους το σωτήριον έλαιον, το οποίο θα διατηρούσε το φως εις τις λαμπάδες των, και στη συνέχεια όλες προσέμεναν τον Κύριο να έρθει.

Όταν ενόμισαν ότι θα επλησίαζε ο Κύριος να έρθει, οι μωρές παρθένες τότε έβαλαν στο νου τους ότι δεν είχαν φροντίσει ενωρίτερα και αμέσως ζήτησαν από τις φρόνιμες, από τις γρήγορες, από τις συνετές παρθένες να πάρουν έλαιο, να δώσουν φως, για να μπορέσουν να αντέξουν μέχρις ότου έρθει ο Κύριος.

Διότι στον καιρό που έπρεπε να φροντίζουν δεν εφρόντισαν, διότι ενόμιζαν ότι ο Κύριος θα αργήσει. Δεν χρειάζεται και τόση πολλή μέριμνα, μας φτάνει αυτό που έχουμε και τόσα άλλα. Αλλά όταν είδαν τη δυσκολία της περιπτώσεως, τότε ζήτησαν.

Αλλά οι φρόνιμες και εδώ επίσης εφάνησαν φρόνιμες. Και είπαν ότι μήπως δεν φτάσει και για μας και για σας; Κι έτσι μείνουμε όλες έξω του Νυμφώνος. Και νομίζουμε ότι είναι φρόνιμο να πάτε να ζητήσετε. Και όταν αυτές πήγαν να ζητήσουν ήρθε ο Νυμφίος και εκλείσθησαν έξω του Νυμφώνος, οι δε φρόνιμες εισήλθον εις τη χαράν του Κυρίου.

Όταν ήρθε ο Κύριος, όταν έρθει ο Κύριος, ο ερχομός του Κυρίου σημαίνει το τέλος της ζωής του ανθρώπου. Τελειώνει η ζωή και ο Κύριος έρχεται, καλεί τον άνθρωπο εις απολογία για τα διάφορα έργα του.

για τα έργα του και για το πώς έζησε κάτω στη γη. Βλέπουμε τις άφρονες παρθένες να ζητούν βοήθεια την τελευταία ώρα, όπως και οι άνθρωποι, οι μη έχοντες φρόνηση, οι μη έχοντες μέριμνα για την αθάνατον ψυχή, θα παίρνουν μπόσικα πράγματα στη ζωή και λένε ότι έχουμε χρόνο, ακόμα νέοι είμεθα, να γλεντήσουμε τη ζωή μας.

Τώρα που είμεθα σε κάποια ευφορία, να ζήσουμε κι εμείς όπως ο άλλος κόσμος και έχει ο Θεός,

χωρίς να φρονήσουν και να φροντίσουν και να μεριμνήσουν και να σκεφτούν λογικά ότι η ζωή δεν είναι στο χέρι τους και ότι η ζωή είναι στην απόφαση του Θεού. Και όταν η απόφαση παρθεί από τον Θεό να φύγει ο άνθρωπος, τότε θα έρθει, όπως λέμε, το μυαλό στη θέση του, αλλά θα είναι αργά, όπως το βλέπουμε και στην παραβολή αυτών των αφρόνων παρθένων, διότι ζήτησαν την τελευταία στιγμή να φροντίσουν να βρουν έλαιο διά τις λαμπάδες των.

Πράγμα που απέτυχε. Έτσι και κάθε άνθρωπος, κάθε χριστιανός ορθόδοξος, ο οποίος θα φροντίσει στο τέλος, όταν πια θα τον εγκαταλείψουν οι δυνάμεις του, και δεν θα μπορεί εκείνη την ώρα να ζητήσει μετάνοια και επιστροφή και να πράξει έργα φωτεινά και να ενισχύσει τον ψυχικό του παράγοντα για να αντιμετωπίσει το Δικαστήριο του Θεού του, τότε θα μεταμεληθεί. Η μεταμέλεια όμως δεν έχει ούτε μία ωφέλεια εις αυτόν τον άνθρωπο. Αλλά ο φρόνιμος άνθρωπος, αυτός που στη ζωή του οι πράξεις του ήταν λογικές, θα έχει φροντίσει προηγουμένως, θα έχει τακτοποιήσει το θέμα της ψυχής του, θα έχει μεριμνήσει για να σβήσει το χρέος του. Αυτός ο άνθρωπος, αυτός ο χριστιανός, θα απαντήσει τον Κύριο και θα εισέλθει στην αιώνια ζωή. Ο διάβολος μας ξεγελά και μας βάζει σκέψεις, μας βάζει σκέψεις να μεριμνήσουμε και να δώσουμε παράταση χρόνου για τη μετάνοια και την επιστροφή. Εκεί αν

αν φανούμε άφρονες και πιστέψουμε αυτόν τον δαιμονικό λογισμό, θα αποτύχουμε, θα αποτύχουμε αιώνια, χωρίς τέλος, για εκείνη τη ζωή την αιώνια.

Εδώ βλέπουμε στην παραβολή των Δέκα Παρθένων ότι και η μεν και η δε ήταν εν παρθενία και αγνότητι, αλλά οι μεν φρόνιμες ήταν έσω και έξω εν παρθενία και αγνότητι.

Η φροντίδα τους δεν ήταν μόνο εξωτερικά να διατηρήσουν το παρθενικό, αλλά κυρίως εσωτερικά, στο νου, στη φαντασία και στην καρδιά.

Οι άλλες παρθένες, οι οποίες ετήρησαν μόνο την εξωτερική, τη διά σώματος παρθενία, δεν τους ωφέλησε εις τίποτε, διότι άφησαν τους λογισμούς να δράσουν εσωτερικά και να τους αφαιρέσουν την εσωτερική αγνότητα.

Διότι αν ήταν φρόνιμες εσωτερικά και εξωτερικά, θα είχαν διατηρήσει το αγνό.

Πολλές φορές και εις εμάς ο διάβολος έρχεται και μας νοθεύει με τη δική του νουθεσία, τη δαιμονική και σκοτεινή, ότι εφόσον εξωτερικά δεν πράττουμε αυτό το οποίο ο λογισμός μας λέγει, μας συμβουλεύει να κάνουμε, δεν κάνουμε αμαρτία.

Αλλά το πράγμα δεν είναι έτσι στην πραγματικότητα, διότι ο Κύριος το είπε πολύ καθαρά, ότι πας ο βλεπων γυναικα προς το επιθυμησαι αυτην ηδη εμοιχευσεν αυτην εν τη καρδια αυτου. Εδώ επισήμανε ο Κύριος την αιτία κάθε αμαρτίας.

Επισήμανε και μας έδωσε να καταλάβουμε ότι οι εξωτερικές πράξεις έχουν σαν αιτία τον κακό λογισμό. Ξεκινάει από μέσα μας το κακό και εξωτερικεύεται διά του σώματος.

Διά τούτο είπε ο Κύριος, διά τους Ιουδαίους, ότι φροντίζουν να καθαρίσουν το έξωθεν του ποτηρίου και το έσωθεν το αφήνουν εν ακαθαρσία. Πρώτον, λέει, καθάρισε το εσωτερικό και θα γίνει και το έξωθεν καθαρό.

Όταν ο λογισμός, όταν η καρδιά, όταν η φαντασία καθαρίσουν και αγνίσουν διά της προσπάθειας της νήψεως και της προσευχής, τότε και τα εξωτερικά έργα μας θα είναι αυτά τα οποία θα μας προσδώσουν τη σωτηρία.

Το άναμμα των λαμπάδων των παρθένων, το φως αυτό, είναι τα φωτεινά έργα, είναι τα έργα του φωτός, τα έργα που έχουν χάρη από τον Θεό. Αυτά που γίνονται με ταπείνωση, αυτά που γίνονται με συναίσθηση του καθήκοντος και δεν είναι κλεμμένα από υπερηφάνεια και κενοδοξία.

Η υπερηφάνεια και η κενοδοξία είναι κάτι πνευματικό, είναι κάτι εσωτερικό, και ιδιαίτερα η λεγόμενη οίησις είναι ένα αμάρτημα πολύ λεπτό, είναι ο αιθέρας της υπερηφανίας. Είναι αμάρτημα το οποίο είναι πάρα πολύ δυσδιάκριτο.

Δεν είναι εύκολο να το διακρίνει ο άνθρωπος και να το εξομολογηθεί.

Αλλά αυτό φαίνεται όταν φανεί πυρετός με δέκατα από λογισμούς ανάλογους. Όταν μας πολεμούν λογισμοί βλασφημίας κατά του Θεού και λοιπά, απιστίας και τόσων άλλων λογισμών. Αυτοί οι λογισμοί, γιατί δεν είναι του ανθρώπου, είναι καθαρά του διαβόλου και άλλου. Ωστόσο, όμως, αυτοί οι λογισμοί δεν θα ξεκινούσαν εάν ο άνθρωπος δεν ήταν άρρωστος από το πάθος της οιήσεως.

Αυτό το πάθος, αυτοί οι λογισμοί, καθαίρονται με την περιφρόνηση, το ότι δεν είναι του ανθρώπου, καμία μέρη να πάνω σε αυτούς τους λογισμούς και να τα επινοφωνεί ο άνθρωπος για τον εαυτόν του.

Δεν θα μας ωφελήσουν τα εξωτερικά έργα, εάν δεν έχουμε εσωτερική εργασία πνευματική.

Οποιοδήποτε έργο το οποίο δεν μετέχει ταπεινώσεως, δεν έχει αξία ενώπιον του Θεού.

Διότι τα εξωτερικά έργα πολλές φορές μας γίνονται αιτία, όταν δεν προσέξουμε, να υπερηφανευτούμε και να χάσουμε τον μισθόν των κόπων. Όπως ήταν κάποιος ασκητής, ο οποίος ήταν πράγματι πολλά χρόνια στην άσκηση, και κάποτε τον πλησίασε ένας ληστής.

Αυτός ο ληστής, νιώθοντας τα μεγάλα του αμαρτήματα, πλησίασε αυτόν τον ασκητή και του είπε ότι

που είπε ότι «Πάτερ, εσείς με την άσκηση και τα τόσα χρόνια στον μοναχισμό, εσείς θα σωθείτε, εσείς θα βρείτε μεγάλη χάρη και τόσα άλλα». Αλλοίμονο σε μένα τον ληστή, ο οποίος «εσκότωσα, ρήμαξα και λοιπά». Του ασκητού σαλεύθηκε ο λογισμός και είπε κάθε άνθρωπος το καλό ορέγεται.

ήταν υπερήφανος λόγος. Ηδύνθηκε στον λογισμό, δηλαδή εστάλθηκε η ηδονή κενοδοξίας και υπερηφανίας από τον λόγο του ληστού.

Και ένας άλλος ασκητής, ο οποίος ευρίσκετο παρών, είδε την χάρη του Θεού να εγκαταλείπει τον ασκητή. Και βλέπετε εδώ την υπόθεση του λογισμού, τι μεγάλο πράγμα είναι ο λογισμός.

Ένας λογισμός, μας λέγουν οι Άγιοι Πατέρες, ανεβάζει τον άνθρωπο μέχρι τρίτου ουρανού και ένας λογισμός τον κατεβάζει στα έγκατα του Άδου. Εκ των λογισμών μας ή βελτιούμεθα ή αχρειούμεθα, ή γινόμεθα καλύτεροι ή χειρότεροι.

Γι' αυτό να προσέξουμε και να δώσουμε μεγάλη έμφαση στην υπόθεση των σκέψεων, ώστε να καθαίρονται οι ψώματα υπερηφάνων και κενοδόξων λογισμών και να ταπεινώνουμε την ψυχή μας ενώπιον του Θεού και να σκεφτόμεθα ότι είμαθα όχι αχρή δούλη διότι αχρείοι δούλοι εκλήθησαν, αυτοεκλήθησαν οι Άγιοι Απόστολοι, οι οποίοι έκαμαν ολοκληρωτικά το θέλημα του Θεού, ενώ εμείς, ο πρώτος είμαι εγώ, δεν κάνουμε το θέλημα του Θεού και επομένως μητε αχρή δουλειεσμένο, αλλά είμαι θα κάτι πολύ χειρότερο.

Γι' αυτό να ταπεινώνουμε το φρόνημά μας και να ρίχνουμε την αδυναμία μας ενώπιον του Θεού και να Του λέγουμε ότι, «Κύριε, αδυνατώ να πράξω οτιδήποτε αγαθόν, αδυνατώ να κρατήσω μήτε έναν αγαθό λογισμό, εάν μη η χάρη Σου και το έλεός Σου στηρίξει τον αγαθόν λογισμόν εις τον νου και στην καρδιά μου.

Διότι τα έργα, τα φαινόμενα καλά έργα,

άνευ ταπεινώσεως δεν σώζουν τον άνθρωπο. Η ταπείνωση και μόνη μπορεί να σώσει τον άνθρωπο και να τον κάνει παιδί του Θεού. Διότι ο Θεός δεν έχει ανάγκη από έργα, διότι η σωτηρία λέγεται χάρις, δωρεά. Και επομένως δεν δίνουμε έργα για να πάρουμε σωτηρία, αλλά τα έργα δείχνουν την πρόθεση του ανθρώπου ότι θέλει να σωθεί.

Όσο δυνάμεθα να έχουμε ταπεινές σκέψεις για τον εαυτό μας. Ο ταπεινός άνθρωπος έχει κάποια ευωδία πνευματική επάνω του και όπου κι αν πάει, όπου κι αν σταθεί, αυτό το πράγμα γίνεται αντιληπτό από τους ανθρώπους, καθώς και το υπερήφανο πνεύμα.

Περπατούμε στον δρόμο, σε κάποιον αγρό, και αισθανόμεθα μια ευωδία. Ευωδία, την ευωδία μιας μέντας που δεν έχει καμία εξωτερική εμφάνιση, και αμέσως διά της ευωδίας οδηγούμεθα σε αυτό το φυτό, παρότι δεν έχει ούτε μία εξωτερική ομορφιά.

Όμως το παίρνουμε και το μυρίζουμε και το κρατάμε και το χαϊδεύουμε και το σαλεύουμε. Περπατούμε, βλέπουμε και μία παπαρούλα με όλη τη θέα της και την ομορφιά και τα κοκκινάρια της. Επίσης, με τη μόνη διαφορά, δεν έχει καμία ευωδία και δεν μας κάνει κανένα ενδιαφέρον.

Επίσης, οι μέλισσες κυκλοφορούν και βλέπουμε ότι δεν προσέχουν καθόλου την ομορφιά του άνθους, αλλά κοιτάζουν εάν μέσα του κάποιο άνθος έχει χυμό μέλιτος. Και όταν δουν ότι υπάρχει, εκεί πηγαίνουν και στέκουν και παίρνουν τον χυμό.

Έτσι και το Πνεύμα το Άγιον επιφοιτά εις τον νου, εις την καρδιά που υπάρχει ταπείνωση. Αυτή η ταπείνωση παίρνεται από το Άγιο Πνεύμα και κατεργάζει το Άγιο Πνεύμα πνευματική κατάσταση εν τω ανθρώπω. Γι' αυτό, με όλη την καρδιά μας, να μισήσουμε την υπερηφάνεια και την κενοδοξία και την ανθρωπαρέσκεια, που μας προσβάλλει όλους και μας ξεγελά και μας συλεί και μας κλέπτει την τόσον όμορφη, την πανέμορφη ταπείνωση.

Όλοι οι πειρασμοί που επιτρέπει ο Θεός να μας προσβάλλουν δεν έχουν κανένα άλλο σκοπό, ει μη να ταπεινώσουν το φρόνημα του ανθρώπου. Ου μη παύσωνται οι πειρασμοί, είπε κάποιος Όσιος Πατήρ, εάν μη ταπεινωθεί ο άνθρωπος.

Επανέρχομαι στον εσωτερικόν άνθρωπο. Αν θέλουμε οι πράξεις μας να είναι αυτές που αρέσκουν στον Θεό, να φροντίσουμε να καθαρίσουμε τον νου και την καρδιά μας. Ο νους και η καρδιά καθαρίζουν, καθαίρονται, γίνονται ευπρόσδεκτοι στα μάτια του Θεού, όταν οι πέντε αισθήσεις, τόσον του σώματος όσον και της ψυχής, βαίνουν καλώς, δηλαδή εργάζονται σωστά.

Όταν δεν προσέξουμε τις αισθήσεις, ο νους και η καρδιά θα γεμίσουν από λογισμούς και αμαρτωλή ηδονή. Και η πιο χειρότερη και η πιο επικίνδυνη αίσθηση είναι η όραση. Αυτό το μεγάλο κακό. Από εδώ έπεσαν μεγάλοι πατέρες της Εκκλησίας.

Ο Δαβίδ, ο Βασιλεύς του Ισραήλ, ο Άγιος αυτός άνθρωπος, αυτόν που ο Χριστός τον βρήκε κατά την καρδιά Του, τόσο πράος και ήρεμος άνθρωπος, προφήτης, κι όμως από την κακή αίσθηση των ματιών του έκαμε τα δύο μεγάλα σφάλματα της ζωής του.

Δια τα οποία έκλαυσε τόσο πολύ και τιμωρήθηκε πάρα πολύ.

Είδε με τα μάτια του απρόσεκτα την Βηρσαβεέ και αμάρτησε μαζί της. Και εν συνεχεία, με κάποιον τρόπο, έστειλε και τον άνθρωπο στην πρώτη γραμμή του πυρός, με την έννοια να σκοτωθεί, και σκοτώθηκε.

Έκανε τα δυο μεγάλα αυτά αμαρτήματα, γιατί νικήθηκε από την αίσθηση και από την όραση των οφθαλμών του. Είναι το πλοκάμι, κατά κάποιο τρόπο, που απλώνεται τόσο άσχημα· είναι κυρίως το μάτι, το εσωτερικό του νοός.

Το μάτι εισέρχεται σε απίθανα πράγματα, σε τολμηρότατα πράγματα, και από εκεί εκβαίνει κάθε βρώμικη πράξη.

Εάν δεν δαμάσει ο πνευματικός άνθρωπος αυτή την αίσθηση της φαντασίας, δεν μπορεί να κατορθώσει την πνευματική κατάσταση. Τα μεγαλύτερα αμαρτήματα γίνονται από το φανταστικό. Γι' αυτό λέγουν οι πατέρες ότι πρέπει να καθαρίσει ο χριστιανός το φανταστικό, για να μπορέσει να προσευχηθεί καλώς.

Εάν καλώς προσευχηθεί ο άνθρωπος, γίνεται θεολόγος. Γιατί γίνεται θεολόγος; Διότι δια της προσευχής μυείται τα της θεολογίας δια του Αγίου Πνεύματος. Και αν είναι ο άνθρωπος θεολόγος, τότε θα προσευχηθεί καλώς.

Άρα, λοιπόν, όχι μόνο η αμαρτία καταδικάζεται από την καλή προσπάθεια και την καλή τοποθέτηση και την καλή μέριμνα και αγώνα του ανθρώπου, του πνευματικού, όχι μόνο εξουδετερώνει την αμαρτία, αλλά συγχρόνως και οικειοποιείται την πνευματική κατάσταση του Αγίου Πνεύματος.

Άρα, λοιπόν, όλος ο αγώνας πρέπει να γίνει εσωτερικά, και ένας τέτοιος αγώνας προϋποθέτει αγωνιστικότητα. Και η αγωνιστικότητα θα την πάρει κανείς από τον φόβο του Θεού. Και ο φόβος του Θεού είναι η αναγνώριση του Θεού.

Όταν έρχονται οι λογισμοί της αμαρτίας, αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να τους κρατήσουμε έξω.

Δηλαδή, χτυπούν την πόρτα του σπιτιού μας, ακούμε τον κρότο, καταλαβαίνουμε ποιος μας χτυπά την πόρτα, αλλά εμείς μην ανοίξουμε την πόρτα.

Όταν δεν την ανοίξουμε, χιλιάδες θα είναι οι πειρασμοί, ούτε μία ενόχληση αμαρτίας θα έχουμε. Αν όμως ανοίξουμε την θύρα και αρχίσουμε να συζητούμε με αυτόν που χτύπησε την πόρτα, από εδώ άρχεται ο κίνδυνος της ψυχής.

Και όταν εδώ αδυνατήσουμε και εισέλθει αυτός εις το χολ, Θα έχουμε τη δυσκολία να τον βγάλουμε μέχρι την πόρτα και να τον πετάξουμε έξω. Όταν και εδώ, στο χολ, υποχωρήσουμε, θα μπει στο εσωτερικό του δωματίου.

Οπότε κρίνεται η αιχμαλωσία μας πλέον. Τότε κινδυνεύει ο άνθρωπος να δεθεί, να αιχμαλωτιστεί, να σκοτωθεί. Όταν ο λογισμός έρθει και δεν του ανοίξουμε, είμεθα καλά. Όταν αρχίζουμε και συζητάμε με τον λογισμό τον κακό, είναι σαν να του ανοίξαμε την πόρτα.

Μετά τη συζήτηση που θα κάνουμε με τον κακό, τον βρώμικο, τον ηδονικό λογισμό, θα προχωρήσει βαθύτερα, θα έρθει στον χώρο, θα έρθει στη δυσκολία του πράγματος, ναι-όχι. Θα κάνω το κακό ή όχι, θα το κλέψω αυτό το πράγμα που είδα ή όχι; Εκεί γίνεται η πάλη ύστερα.

Όταν υποχωρήσουμε και εδώ, τότε θα έρθουμε στη συγκατάθεση τη λεγομένη, που επέχει θέση πράξεως ψυχής. Τότε κάμουμε τη μισή αμαρτία, όταν βέβαια δεν γίνει εξωτερικά. Το ότι είναι θανάσιμο αμάρτημα, είναι μάλιστα θανάσιμο, διότι ο Κύριος, όπως είπαμε και προηγουμένως, «πας ο επιθυμήσας, ήδη αμάρτησε μες στην καρδιά του».

Και έχουμε βαρύτατο αμάρτημα της καρδιάς. Λοιπόν, όταν όμως θα προσέχαμε στην αρχή του πράγματος, όλη αυτή η σειρά των αμαρτημάτων δεν θα γινόταν.

Επομένως, προσέχοντας με λίγο κόπο, με λίγη προσπάθεια στην αρχή, όταν έρχεται ο λογισμός, εκεί να δώσουμε την απάντηση και να κάνουμε την εκδίωξη, θα γλιτώσουμε από τη σειρά των αμαρτημάτων που ακολουθεί.

Και έτσι, διώχνοντας κάθε λογισμό, κάθε πάθος από την αρχή, θα διατηρήσουμε το εσωτερικό μας καθαρό. Και όταν η καρδιά είναι καθαρή, και ο Θεός θα μας φανερωθεί. Και πώς θα μας φανερωθεί ο Θεός; Ο Θεός γνωρίζεται με αίσθηση.

Τι είναι τα χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος; Είναι χαρά, ειρήνη, μακροθυμία, χρηστότης, αγαθοσύνη, πραότης, εγκράτεια κτλ. Όλα αυτά είναι χαρίσματα του Αγίου Πνεύματος. Τα αισθάνεται ο καθαρός την καρδίαν άνθρωπος.

Και όπως είπαμε, η καρδιά καθαρίζεται κατά αυτήν την έννοια. Θα δώσουμε λίγη βία και προσπάθεια να κρατήσουμε προσοχή νοερά στον νου και στη φαντασία, και έτσι θα ακολουθήσει η καθαρότητα του εσωτερικού ανθρώπου.

...ο ανθρώπου.

Κοντά στη φωτεινή λαμπάδα των καλών έργων θα πρέπει να κρατήσουμε πάνω από όλα το φωτεινότατο φρόνημα της Ορθοδόξου Εκκλησίας μας.

Δεν θα πρέπει σε καμιά περίπτωση να υποχωρήσουμε και να δεχθούμε πράγματα μη Ορθόδοξα.

Οι πατέρες, οι μεγάλοι της Εκκλησίας μας, όπως γνωρίζουμε, έκαναν μεγάλους αγώνες,

Εκοπίασαν μεγάλως για να κρατήσουν την Εκκλησία εις το ύψος της.

Η Εκκλησία, η Ορθόδοξος, εσφραγίσθη· ούτε αφαίρεση ούτε πρόσθεση χωράει, ούτε μετάθεση μιας κεραίας, μιας οξείας από τη μία συλλαβή στην άλλη, διότι αλλάζει εντελώς το νόημα, και το να μένουμε επάνω σε μη Ορθόδοξες θέσεις είναι εγκληματικό.

Βρισκόμεθα ανάμεσα σε ένα μελίσσι από αιρέσεις.

Οι αιρέσεις δεν είναι τίποτα άλλο παρά βλασφημία κατά του Αγίου Πνεύματος.

Ό,τι είναι έξω από τον κύκλο της Ορθοδόξου Εκκλησίας είναι λάθος.

Η Ορθόδοξος Εκκλησία δεν έφυγε από τη θέση της. Γι' αυτό δεν έχει ανάγκη υποχωρήσεως. Σήμερα λέγουν οι αιρετικοί, οι οποίοι φροντίζουν κατά τη δική τους προσπάθεια να ενωθούν με την Ορθοδοξία, ζητώντες και απαιτούντες να εγκαταλείψει η Ορθοδοξία ορισμένες θέσεις, να εγκαταλείψουν και αυτοί, και έτσι να γίνει η πολυπόθητος κατ' αυτούς ένωση.

Δεν έφυγε το φως από τη θέση του για να ξαναζητήσει να επανέλθει. Αν αυτοί έφυγαν από το φως, να το αναζητήσουν. Το φως υπάρχει, λάμπει, και θα πρέπει να επιστρέψουν εν μετανοία, να ζητήσουν συγγνώμη από τον Θεό και από την Εκκλησία και να επανέλθουν στην πρώτη θέση που είχαν στην Εκκλησία.

Όπως γνωρίζουμε την υπόθεση της Φλωρεντίας, εκεί έχουμε μια μεγάλη μάχη. Έχει δοθεί μια μεγάλη μάχη από πλευράς Ανατολικής και Δυτικής Εκκλησίας. Όπως γνωρίζουμε, εκεί η Ορθόδοξος Εκκλησία είχε υποχωρήσει κατόπιν τρομακτικών πιέσεων του Πάπα και των ακολούθων του, αφού καταδυνάστευε τους πατέρες εν λιμώ, αποτροπή και τόσα άλλα.

Οι πατέρες αναγκάστηκαν και υποχώρησαν σε όλα πλην ενός, ο οποίος αντιπροσώπευε δύο Πατριαρχεία. Αυτός ήταν ο μεγάλος φάρος της Ορθοδοξίας, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός. Αυτός αντιμετώπισε όλον τον παπισμό, και είχαν υποχωρήσει οι Πατριάρχες και οι λοιποί συνοδικοί και τόσοι άλλοι, και πρωτίστως ο Βασιλεύς Ιωάννης και λοιπά· είχαν υποχωρήσει όλοι αυτοί.

Και ο Άγιος Μάρκος επιέσθη κατά πολύ, ώστε να φτάσει στο σημείο κατ' οικονομία να δεχθεί τις διάφορες δοξασίες, πλην της μίας και της κυρίας, ας πούμε, ορθοδόξου θέσεως, η οποία είναι πάνω στο Σύμβολο της Πίστεως.

Αναγκάστηκε να δεχθεί ορισμένα των Λατίνων, τα οποία είναι πάρα πολλά, μα δεν έχουν και τίποτε όρθιο αφήσει. Όταν όμως έφτασαν οι υπογραφές των Ορθοδόξων Επισκόπων στα χέρια του Πάπα και όταν ο Πάπας είδε ότι η υπογραφή του Αγίου Μάρκου έλειπε από τις υπογραφές, εφώναξε εν απογνώσει ψυχής: «Ουδέν εποιήσαμεν!»

«Εάν αυτός δεν υπογράψει, ένωση δεν γίνεται». Τον καλεί εις απολογία ενώπιον όλων των επισκόπων, των μεν και των δε. Και ο Πάπας εκάθεσε σε υψηλό θρόνο και έφερε μπρος του τον Άγιο Μάρκο να στέκεται όρθιος, εν ταπεινώσει η Ορθοδοξία.

Ο Άγιος Μάρκος ενόησε το υπερήφανο και το εωσφορικό του πνεύμα και είπε το κατ' οικονομία ψέμα ότι: «Με συγχωρείτε, πονούν τα νεφρά μου και δεν μπορώ να σταθώ όρθιος». Και έτσι του φέραν θρόνο και τον άφησαν, για να δείξει ότι η Ορθοδοξία δεν είναι υποτελής στον παπισμό.

Και σε τελευταία ανάλυση δεν δέχθηκε ουδενί λόγω την υποχώρησή του. Και έτσι η Ορθοδοξία εστάθη στα πόδια της. Και όταν επέστρεψαν οι Άγιοι Πατέρες στην Κωνσταντινούπολη, δεν είχαν τα σημερινά μέσα να πληροφορηθούν τα γεγονότα.

Όλοι οι Ορθόδοξοι εν αγωνία μεγάλη περίμεναν τα πλοία να αγκυροβολήσουν στον λιμένα της Κωνσταντινουπόλεως. Και όταν οι πατέρες βγήκαν στην προκυμαία, έτρεξαν όλοι οι Ορθόδοξοι και φώναζαν: Τι εποιήσατε, τι εκάματε;

Οι πατέρες, κατεβασμένα τα κεφάλια κάτω, είπαν: «Η γλώσσα μας να ξεριζωθεί και το χέρι μας να κοπεί, η μεν γιατί ομολόγησε και το χέρι γιατί υπέγραψε την ένωση». Τότε ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός κάνει σύνοδο και αναθεματίζει τη σύνοδο, την εν Φλωρεντία, και την ανακήρυξε ληστρική.

Και από τότε, όπως γνωρίζουμε, η Κωνσταντινούπολη διχάστηκε, εις μεν τους Ορθοδόξους με το να μην δεχθούν την εν Φλωρεντία σύνοδο και τις αποφάσεις αυτής της Συνόδου, και οι άλλοι οι οποίοι πήγανε με τους ανθρώπους που επίστευσαν και επικύρωσαν τη Σύνοδο αυτήν, την εν Φλωρεντία.

Ήταν διχασμένος ο λαός της Κωνσταντινούπολης και ακολούθησε μετά η τιμωρία γι' αυτό το γεγονός, να έρθει ο Τούρκος και να πάρει την Κωνσταντινούπολη. Όποτε ακολούθησαν τέτοια γεγονότα, το αποτέλεσμα ήταν να τιμωρηθεί ο Ορθόδοξος λαός.

Και επειδή τα πράγματα βαίνουν όλο και προς το χειρότερο, εμείς οι Ορθόδοξοι πρέπει να κρατήσουμε γενναία την Ορθοδοξία μας. Να έχουμε υψηλά ισταμένη τη σημαία της Ορθοδοξίας, χωρίς καμία καταστολή, ούτε να την ατιμάσουμε εις τίποτε.

Βέβαια θα δυσκολευτούμε, διότι είναι τα χρόνια τέτοια, αλλά ο Χριστός και οι Άγιοι Πατέρες, οι οποίοι υπερμάχησαν πάνω στο θέμα αυτό, θα μας ενισχύσουν. Και όπως γνωρίζετε, και στο Άγιον Όρος, μετά από την καταδίκη της εν Φλωρεντία Συνόδου από τη Σύνοδο της Κωνσταντινουπόλεως, με πρόεδρο τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό, ο Βασιλεύς ο Ιωάννης ανεβίβασε εις τον Οικουμενικό θρόνο τον Ιωάννη τον Βέκο ως Πατριάρχη, Ερετικών και Λατινόφρονα.

Επειδή το Άγιον Όρος δεν υπέγραψε, δεν δέχθηκε ουδενί λόγω αυτή την ένωση, σηκώθηκε ο Πατριάρχης μαζί με τον Βασιλέα και ήρθανε με στρατό να υποτάξουν το Άγιον Όρος.

Στο μοναστήρι του Ζωγράφου, είναι βουλγαρικό, όταν ανέβαινε ο Πατριάρχης ο Βέκος, Ο Λατινόφρων με τους δικούς του και με τους στρατιώτες προς το μοναστήρι. Έξω από το μοναστήρι ασκείται ένας ασκητής σε μια σπηλιά και προσευχόταν και έλεγε τους Χαιρετισμούς της Παναγίας μας.

Εκεί ακούει φωνή από την εικόνα της Υπεραγίας Θεοτόκου που του λέγει: «Σήκω και πήγαινε γρήγορα στο μοναστήρι και ανάγγειλον εις τον ηγούμενον και εις τους πατέρες ότι ανεβαίνει ο εχθρός του Υιού μου εις το μοναστήρι, ο Βέκος, και οι πατέρες να λάβουν τα μέτρα τους».

Πράγματι, μόλις πήγε μέσα και το ανήγγειλε, έκλεισαν οι πόρτες και οι πατέρες κλείστηκαν εις τον Πύργο. Αυτοί, με τη δύναμη των στρατιωτών, μπήκαν στο μοναστήρι και προσπαθούσαν να πείσουν τους πατέρες έξω από τον Πύργο να δεχθούν την ένωση.

Οι πατέρες, μαχητικοί και Ορθόδοξοι, έδωσαν τη μάχη από εκεί, ελέγχοντες αυστηρώς τον Βέκο και τους περί αυτού γύρω από τα φρονήματα των Καθολικών. Αυτοί έβαλαν φωτιά και τους έκαψαν, τους πατέρες, και έτσι έγιναν οσιομάρτυρες.

Όπως και τώρα τελευταίως, δεν ξέρω αν το έχετε μάθει, κάναμε μια ανακομιδή ενός λειψάνου, αγίου λειψάνου, του Αγίου Οσιομάρτυρος Κοσμά του Βατοπεδινού, ο οποίος εμαρτύρησε επί Βέκκου. Εκεί έξω από το Πρωτάτο, στο Ίτζα, εκεί ήταν ο τάφος και έκαιγε καντηλάκι από τότε.

Και πριν δύο χρόνια εφωτίστηκαν οι πατέρες να κάνουν την ανακομιδή. Και πράγματι ήταν δύο μέτρα βαθιά ο τάφος και βρήκαν τον σκελετό, που φαίνεται ότι τον Άγιο τον είχαν κόψει το κεφάλι. Και μαρτύρησαν και άλλοι μοναχοί, ακόμα και παιδάκια εργατών και ανθρώπων που είχαν ζώα εκεί, και αγωγιάτες εκεί, και παιδάκια ακόμα μικρά έδωσαν μαρτυρία Ορθόδοξη και έγιναν μάρτυρες.

Αλλά βλέπουμε και ένα λάθος που έγινε στη Μεγίστη Λαύρα, που δύο-τρεις προϊστάμενοι συλλειτούργησαν με τον Βέκο, τον Πατριάρχη, με αποτέλεσμα όταν έγιναν οι ανακομιδές των λειψάνων τους, οι αδελφοί αυτοί να βρεθούν στην εμφάνιση σαν δαίμονες.

Δεν υπάρχει μεγάλη διαφορά από τη θεωρία των δαιμόνων. Και επειδή πήγαινε πάρα πολύς κόσμος και τα έβλεπε και γινόντουσαν επεισόδια και κρίσεις, ας πούμε, ψυχολογικές με ό,τι έβλεπαν, γι' αυτό τα εξαφάνισαν οι πατέρες και οι άνθρωποι τον καιρό εκείνο κι έτσι δεν γνωρίζουμε.

Απλώς εγώ είδα φωτογραφία δική τους, που είναι τρομερά άσχημη, που φανερώνει η όλη αυτή κατάσταση τι είναι παπισμός.

Διότι, αν ήταν σωστή και αν τα φρονήματά τους ήταν σωτήρια, οι άνθρωποι που συλλειτούργησαν με τον Βέκο δεν θα γινόντουσαν δαιμόνια.

Επομένως πρέπει να φυλαχθούμε από τον παπισμό, που δεν είναι τίποτε άλλο παρά όχι αίρεση, αλλά κάτι περισσότερο, που δεν άφησαν μήτε παράδοση, μήτε μυστήρια, μήτε δόγματα όρθια και σωστά. Και οι άλλες δοξασίες, βέβαια, και οι άλλες ομολογίες είναι τρομακτικά λανθασμένες.

Εμείς, ως Ορθόδοξοι Χριστιανοί, με τις αδιάσειστες μαρτυρίες, πρέπει να κρατήσουμε γερά και ανυποχώρητα την Ορθοδοξία μας, διότι είμεθα αμαρτωλοί, αλλά να μην πιαστούμε αιρετικοί. Όπως και ο Άγιος Αγάθων, Όσιος Αγάθων.

Του έκαναν ορισμένες ερωτήσεις, παρατηρήσεις:

«Γέροντα Αγάθων, εμάθαμε ότι είσαι πόρνος». «Είμαι», απήντησε ο Άγιος. «Ακούγεται πως είσαι γαστρίμαργος». «Είμαι». «Ακούμε ότι είστε υπερήφανος, εγωιστής». «Είμαι». «Εμάθαμε πως είστε αιρετικός». «Όχι, δεν είμαι αιρετικός».

«Γιατί, πάτερ, τα άλλα τα δεχτήκατε και τούτο δεν το δεχτήκατε;» «Τα άλλα μου είναι ωφέλιμα. Αλλά το αιρετικό με χωρίζει από τον Θεό. Να χωριστώ από τον Χριστό μου δεν το θέλω. Γιατί αγωνίζομαι από παιδί να σώσω την ψυχή μου και δεν μου χρειάζεται η κόλαση».

Άρα αυτοί οι ασκητές, οι μεγάλοι, που μιλούσαν με τον Θεό, μας άφησαν τέτοιες νουθεσίες και παραγγελίες. Εμείς μπορούμε, με το φτηνό μυαλό και με την τιποτένια κατάσταση, την πνευματική μας, να κρίνουμε και να πούμε «γιατί το ένα, γιατί το άλλο»;

Θα είναι πάρα πολύ περήφανο να το σκεφτούμε αυτό το πράγμα. Ενώ με την ταπείνωση ακολουθούμε τους πατέρες που ήλεγξαν τόσο όμορφα τα πράγματα και τα έβαλαν στη θέση τους. Εμείς δεν πρέπει να βάλουμε δικές μας θέσεις, γιατί οπωσδήποτε θα βγούμε από τις θέσεις τις σωστές.

Να προσευχόμεθα πάρα πολύ και να παρακαλούμε τον Θεό, οι πνευματικοί ηγέτες της Εκκλησίας μας και εμείς οι Χριστιανοί να κρατήσουμε την Ορθοδοξία μας και να μην δώσουμε ακοή σε ό,τι λέγεται από πλευράς των αιρετικών, ότι θα δυνηθούν ποτέ να πετύχουν την Ένωση με υποχώρηση της Ορθοδοξίας.

Μα δεν άφησαν και τίποτε όρθιο.

Δεν έχουν καμία χάρη ούτε οι λειτουργίες τους ούτε τα μυστήριά τους, που δεν είναι μυστήρια, Δεν έχουν τίποτε που να εννοεί ο Ορθόδοξος. Η Εκκλησία είναι γεμάτη χάρη. Δηλαδή, όπως επί παραδείγματι λέμε τώρα, και τι είναι αυτό το να κατεβάσουμε τα καντήλια; Δεν είναι τίποτε.

Το να αφαιρέσουμε εκείνο από τη λειτουργία, εκείνο από τον Αγιασμό, εκείνο από το ευχέλαιο, εκείνο από τη βάπτιση, εκείνο το άλλο κλπ. Δεν χαλάει η Ορθοδοξία με το να μειώσουμε και να αφαιρέσουμε και να εκκοσμικεύσουμε λίγο την Εκκλησία.

Ναι, έτσι λέγεται και έτσι φαίνεται. Κι όμως... Εάν λέμε ότι πάνω σε ένα περιστέρι, τι είναι το να βγάλουμε ένα πούπουλο, το να βγάλουμε δύο; Μα δεν βγάζουμε κρέας, το κρέας είναι ακέραιο του πουλιού. Βγάλουμε μια φτερούγα, βγάζοντας το ένα, αφαιρώντας το άλλο και μη αφαιρούντες κρέας από το σώμα του περιστεριού, το περιστέρι δεν θα ζήσει, διότι καλύπτεται και ζει όχι μόνο με τη σάρκα αλλά και με ό,τι περιβάλλεται.

Έτσι και η Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι μόνο το Ευαγγέλιο. Έχουμε και την Παράδοση, έχουμε και τις Οικουμενικές Συνόδους, έχουμε και τις κορυφές των Πατέρων, έχουμε την αυθεντία των Μεγάλων Ιεραρχών, έχουμε τις απτές μαρτυρίες της Χάριτος. Ακόμα και ένας απλός Αγιασμός μάς δίνει την Ορθόδοξη μαρτυρία.

Μιλάει για την Ορθόδοξη Εκκλησία, την αγιαστική χάρη που έχει. Ενώ ένας αγιασμός αιρετικού, μετά από λίγο, βρωμά.

Ας ευχόμεθα στην προσευχή μας η Ορθοδοξία μας να στέκει πάντα στο ύψος της και να ευχόμεθα για τους ανθρώπους που ηγούνται της Ορθοδοξίας να κρατήσουν την Ορθοδοξία ανυποχώρητα.

Ευχαριστώ.