On Judging Others

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A talk on judging others was given abroad. Our Lord left us a very great and solemn commandment: “Judge not, that you be not judged. For with the judgment you pronounce, you will be judged.”

The Holy Gospel also says that the Father has entrusted judgment to the Son. And the Son says, “Judge not, that you be not judged.” Yet we human beings take upon ourselves the judgment that belongs to the Son of God, and we judge one another.

And as we know, the root of condemnation is human egotism.

At the root of egotism—this incurable disease, from which a person is not easily freed—is something deeply embedded in the human heart. It is an inheritance that we human beings received from our forefather Adam, who resisted God, spoke against Him, and did not obey His commandment.

We know very well the account in the Old Testament concerning the five cities of Sodom and Gomorrah. Because of the exceedingly great sin of those five cities, God punished them and submerged them, and what is called the Dead Sea came into being.

This sea, this great lake, contains sulfur and is called dead because no life exists within it. Whatever flows into it from the other rivers, especially from the Jordan, dies.

The five cities lie lost beneath its depths.

As the people sinned, the stench of their sin rose up to God.

The stench rose up to God, and God said, “I will go down and see whether the people truly live according to the stench coming from those five cities—whether they are indeed sinning.” As God, He already knew that the stench was rising, yet He said, “I will go down and learn whether it is truly so.”

Here God gives us an example: even when we hear certain things that do not seem right to us—actions, deeds, or words that appear wrong—we should not be quick to judge unless we have seen them with our own eyes or examined the matter for ourselves.

And even if we do see something, we may still be deceived and interpret it wrongly. How much more so when we merely hear something, do not examine it, and simply agree with it. In this way, one person passes the infection of condemnation on to another.

God said that He would go down and see whether the people of the five cities were truly living so sinfully. When the Jews caught a woman in the very act of adultery, they brought her before Christ and said to Him, seeking, of course, to trap Him, “This woman was caught in the act of sin.”

“The Mosaic Law says that such women must be stoned. What do You say?” Then Christ bowed His head and wrote on the ground. And He said, “Let him who is without sin among you be the first to cast a stone at her.” Then He bent down again and continued writing.

When he lifted his head again and looked, he said to her, “Woman, has no one condemned you?” “No one, Lord.” One by one they had slipped away, and they left her there alone with the Lord.

When He saw that they had all gone—for their consciences convicted them that they were not without sin and had no right to pick up a stone, throw it at her, and kill her—the Lord said to her, “Neither do I condemn you. Go, and sin no more.”

All this enables us to understand how grave a sin it is to judge our neighbor.

It is an exceedingly grave sin. We find examples in Holy Scripture and in Patristic Tradition of certain Saints who, through carelessness, fell into the sin of condemnation and were punished very severely by God.

And one cannot help but say: if these holy people were punished so severely by God because once or twice a word or thought escaped them and they judged someone, then if this is what happens to the green wood, what will happen to the dry?

What, then, will happen to us, who are so quick to condemn our neighbor?

Many times we make mistakes: without examining a matter, we interfere and pass judgment, and afterward we do not even realize how we have sinned. If we knew, at least we could put that sin through the refining furnace of Holy Confession, so that it might be taken away.

But thoughts and words of condemnation slip past us, and we do not even realize it so that we can wipe them away. Then tomorrow we will stand before the judgment seat, and when all these things are set before us, we will say, “But how did this happen? How did so many things accumulate?”

We see this in the account known as the Life of Saint Theodora. As she passed through the aerial toll houses, she was terrified by the demons’ detailed examination. They had everything recorded with complete precision, even the time and the persons involved.

Her soul shuddered at the exactness of the account. And if she had not received the help of the prayers of Saint Basil, she would not have been saved; she would not have passed through the toll houses. For the matter concerned a mortal sin, and she could not have passed beyond that particular toll house if this great spiritual father of hers had not intervened to deliver her.

To save it. The more self-centeredness we have, the more readily we pass judgment. That is why we have to be careful about what we say and what we think. When someone keeps a careful mouth, and avoids judging at any cost, with every effort, that very thing is a sign, it is proof of a soul that is saved — so long as they can keep control of—

The tongue and the thoughts. From this it becomes perfectly clear that this person is truly upright.

The more a person keeps silent, the more securely he protects himself.

And it is a great help to a soul when it prevents condemnation from taking place. It also does a very great good to one’s neighbor. On another occasion I told you about an incident in the life of Saint John the Merciful, Patriarch of Alexandria.

This Saint condemned no one. People would come and tell him many things about monks and others, but he condemned no one. He had learned from personal experience, and from that time onward he guarded himself very carefully.

Once, a very devout monk went down to Alexandria on some business for his monastery. While he was waiting at a hotel—that is, at an inn—a young woman approached him.

She tugged at his cassock and said, “Save me.” He was startled. “What do you want from me?” She said, “I want to be saved. I have just escaped from the devil’s nets. Save me. Take me and bring me to a monastery.” What was he to do? He wondered whether, because of the scandal it might cause, he should send her away, or whether he should take her to a monastery so that she might be saved.

He did not know what to do. Finally, he prayed and said, “I will try to save her, and may God help me.” He took her with him and tried to find a monastery. As they walked along together, they found an abandoned child lying in the road; the young woman was Jewish.

And he takes the child as well. He felt sorry for it, so he took it along too. And you know how it is, how loose our tongues are, how quick we are to judge. People began saying a thousand and one things. And all this talk made the rounds, and it reached the Patriarch as well. The Patriarch, without looking into the matter at all, takes him and locks him up in the cellar.

As for the monk, he took the little girl to a monastery, saw that she was safely settled there, and went on his way. That night, when the Saint had gone to sleep, he saw the monk in his sleep, and the monk bared his back to him and said: "Does it give you pleasure, Father, the beating you gave me?"

The moment he woke up, he realized he had done something wrong — that he'd made a mistake. He calls his deacon and says to him: "Go and bring me the monk from downstairs, from the holding cell." The deacon brings him up. "Come, my child, just show me your back for a moment."

When the monk removed his garment, the Patriarch discovered that he was a eunuch.

At once he said to him, “Forgive me, my child; I was wrong.” The monk replied, “Yes, you are a Saint, but you are also human.” From that time onward, the Patriarch said, “Never again will I accept a slanderous accusation from anyone against a man who wears the cassock.”

Word spread that the Saint condemned no one. Then a very resolute monk said, “I will try to see whether he really will judge.”

He went down to Alexandria and worked at the docks. Then he began visiting houses of ill repute, and he said that he was sinning, and so forth.

News immediately reached the Patriarch that a monk was not guarding his conduct. But the Patriarch told them, “Judge nothing before the Lord comes and reveals what is hidden in men, the secrets of their hearts. Judge no one.”

“But, Your Eminence,” the priests would say, “he is dragging the monastic cassock through the mud.”

“He is bringing down the dignity of monasticism,” they said, and so forth. “I said no. Judge no one,” he replied. They were perplexed by the Patriarch and by his way of thinking. The monk continued to test the Patriarch through this way of life. Yet he was not merely putting the Patriarch to the test; at the same time, God was also bringing souls to the Lord.

When he went to those houses, he would give them the money he had earned from his work, you see, and say to the woman there, “Tonight we are going to keep vigil.” After giving her the money, she would see the monk kneel, weep, pray, and read. Little by little, once he had awakened reverence and trust within her, he would begin to sow the seed of the Gospel and of salvation.

And many sinful souls came to faith and changed their lives. They left those houses of sin; some became nuns, while others began to live chastely and married. And he made them swear, “You must not tell anyone anything.”

They kept their oath and said nothing about the virtue of this holy man, which God alone knew.

Then one day, as he was coming down the stairs from such a house, a young man of that sort was going up. He slapped the monk—whose name was Vitalios—and said to him, “How long, you wretched man, will you go on deceiving people and living in debauchery?” And so he struck the monk.

The holy man said to him, “The time will come, you wretched man, when this slap will be returned to you, and all Alexandria will hear of it.”

Indeed, after some time, the Saint understood that his end was near. He rose and went outside the city, where he had a small hut made of grass. He went there, crossed his hands in the manner of the saints, and ended his earthly life.

When this holy man fell asleep in the Lord, a tremendous sound was heard, like the crack of a slap. The young man himself received that slap and heard a voice saying to him, “Receive the slap that the monk Vitalios sends you.” At the blow, he became possessed by a demon and ran through the city crying out, “Vitalios is a Saint, and Vitalios has fallen asleep outside the city.”

As he ran about spreading the news, he came to the monk’s hut. The people also hurried there to see what had happened, because, as you can well understand, during all the time Vitalios had lived there, there had been a great deal of gossip about him.

The people gathered, the clergy gathered, and so did the sinful women who had abandoned their former lives and become chaste and repentant. They cried aloud and recounted the spiritual life he had lived secretly in their presence, and how he had been the reason they returned to God through metanoia, through repentance.

Then the news reached Saint John the Patriarch. The Patriarch, now vindicated, went down with the clergy to the hut and venerated the holy monk. He gave him a most magnificent funeral and delivered a homily, saying, “Do you see what a snare you would have cast me into if I had listened to you—if I had listened to your slander?” Moreover, Saint John punished the priests who had slandered the holy monk by suspending them for three years: they were not to celebrate the Divine Liturgy for three years.

This is a very vivid and powerful example, and if we are to be saved,

if we are to escape the dreadful sin of condemning others, we must be extremely careful about what we say and what we think, because speech begins first in thought. And the spoken word does not simply remain as it is.

Once it leaves the mouth, the word takes on flesh; it takes on bones and flesh and becomes a living reality—a sinful reality.

Another monk once heard something about a certain man and said, “Oh! So even he is still sinning.” A little later, an angel came holding the soul of the man whom the monk had condemned and said to him, “Judge”—for he called the monk a judge—“decide where I am to take this soul: to Hell or to Paradise.”

The monk realized his error—that he had passed judgment—and said, “I have sinned. Forgive me; I was wrong.” This makes it perfectly clear that when we judge someone, we take the judge’s seat and pronounce a verdict. Consider, then, what a grave error it is to place ourselves in the position of deciding whether another person is worthy of salvation or not.

A humble person does not open his mouth to speak about another person. Why not? Because he thinks about his own faults. He sees the sack before him, filled with his own many sins.

But when he puts that sack, full as it is, behind his back and sets his brother’s sack before him, with its few sins, then he will judge them.

That is why we must not look at our brother’s few faults—the speck—but at the beam in our own eye. That beam is our own personal sins and our own acts of carelessness. Who is there who has not sinned?

Who has not been wounded? Who is not sick? When we go to a hospital,

There we see many people, and each one has an illness of his own. But what we notice is that no one condemns another for being ill. Each person is concerned with his own pain and with how he may recover. He knows that illness is part of the human condition. And we never see a sick person blaming a fellow patient for his illness.

we feel compassion for the other person and suffer alongside him. Indeed, many people come to love one another deeply there, upon the bed of suffering.

If we regarded ourselves in this way—as spiritually sick—and each of us attended to our own condition, we would never open our mouth to speak about another person.

Saint Ephraim teaches us about this by using the example of a school: all the children have their own lesson before them.

No child will have to answer for whether a classmate studied or did not study.

Each one attends to his own lesson, his own paper, and how he will recite the lesson to the teacher. So here, too, each of us should look at our own paper, our own record of offenses. We should examine it for sins and wipe them away.

If we judge our neighbor, we will not be justified.

And this sin is committed so casually—I mean, so very easily, in the blink of an eye.

We can cast out so many bitter words and entertain so many thoughts about our neighbor that the extent of the sin is beyond measure.

So many thoughts pass through our minds, even while we are in the Church and during the Divine Liturgy. How many things the devil brings into our minds! Why does he bring them? So that the nous, the spiritual intellect, will become occupied with these thoughts and be defiled by them, and so that we will not pay attention to the Divine Liturgy.

He brings countless thoughts about other people: curiosity about what this person or that person is wearing, and about what the priest or the chanter is doing.

What will save us is watchfulness — what the Fathers call nepsis. And what does nepsis mean? To be watchful, to be sober, means to pay attention, to stay awake and keep vigil, to keep a lookout, to stand guard.

We must set a guard over our nous; we must establish attentiveness, like a guard who does not allow enemies to enter. Every logismos—every intrusive thought—that is not from God is our enemy. Every thought that is not good comes from the devil.

The Fathers say that a single thought can raise us up to Heaven, and a single thought can bring us down into the depths of Hell. All through one logismos, one intrusive thought. By our logismoi, our thoughts, we either become better or become worthless.

The Fathers also say, “When the nous turns away from theoria, the divine vision of God, it becomes either brutish or savage.”

If a person’s nous turns away from the remembrance of God—if it does not dwell upon the name of Christ, does not think of God, and does not have the fear of God within it—it will end up either in sins of the flesh or in anger and egotism.

The opposite happens when we guard our nous and know how to fight against the logismoi, the intrusive thoughts. All sins begin with the logismoi. If we direct our thoughts properly, there is no occasion for sin.

If a person’s nerves are severed with a razor, the body becomes completely paralyzed, and there is no possibility of moving any limb. In the same way, when the logismoi are cut off through nepsis, there is no occasion for sin; we are kept from sinning altogether.

No bodily member can move toward sin unless the movement first begins within us.

The shipwreck first takes place within us, and only afterward do we suffer the outward disaster.

We must therefore practice nepsis over the nous and the imagination, because there is no logismos that does not begin with some image—a person, an object, a scene, or something from the past.

Something enters the imagination, and from there the thought, the logismos, gets going. Of course, this is when we have what we call watchfulness, nepsis: an alertness, a wakeful, sober attention. So when we see an image, a person, something that stirs us, let us be aware of this:

A corresponding logismos—an intrusive thought—will spring up, and that thought carries its own particular pleasure.

Pleasure. It has its own particular pleasure. Let us say that an intrusive thought comes to me about killing someone. It will bring before my imagination all the things that person supposedly did to me: he did this and that, he killed my brother, insulted me, deceived me, made us poor, and so on. Then the image of that person appears before me. If we do not drive it away immediately and say, “This is not real; what I am thinking has no basis,” then this is sin.

If I do not reject it and pray at once, but instead keep that person’s image within me, a desire for revenge will arise.

Revenge contains a kind of pleasure and gratification. Even someone who kills another person does so with pleasure—but it is an inhuman, beastlike pleasure. Therefore, a person must immediately cast away the image of that man and say, “I must not dwell on him, because I may become angry and think evil against him.”

This is how I must drive him from my thoughts. I make an effort to erase his image from my imagination. The devil tries to paint it there as vividly as possible, while I, through watchful attention and prayer, try to erase it.

At the same time, I call upon the name of Christ: “My Lord Jesus Christ.” This effort itself begins a struggle, and if we persevere, the image in our imagination will eventually recede. But if we simply leave it there and offer no corresponding resistance—if the devil exerts a hundred degrees of force and I exert only fifty—I will suffer a loss of fifty degrees, and the image will continue developing within my thought.

Then it will work like a germ within us, and anger and wrath will arise. At that moment, the devil will remind us of all the evil that person has done to us. Our rage and desire for revenge will begin to boil over.

Finally, if a person yields to all these thoughts, he will reach the point of consenting to lie in wait for the other man and kill him. The other passions work in exactly the same way, each with its own images and its own pleasures.

Therefore, if we wish to be freed from sins of thought and speech, we must be extremely careful not to admit images of people, things, or scenes from either the past or the present.

This is what the watchful Fathers of the Desert teach us. With a little effort directed toward our thoughts and imagination, we escape every kind of sin. But because we do not guard the imaginative faculty of the nous—the spiritual intellect—we fall into all kinds of dreadful deeds.

If you wish, observe this for yourselves and put it into practice. When an evil thought comes, let it remain and see where it leads you; then drive it away and see how you are set free. Peace enters your soul. Therefore, if we set our thoughts right, no sins will come from the tongue.

When the tongue does not sin, peace comes to the human soul and heart.

When a person keeps silent, penthos—mourning for sin—comes to him. I do not mean the mourning we experience when someone dies and we grieve for them. Not that kind of mourning; it is neither spiritually useful nor edifying. I mean the penthos born from the silence of the lips and the strangling of evil thoughts.

When we close our imagination and our mouth and pray inwardly, joyful penthos comes. It is a mourning that has joy in its depths, and its fruit is tears. Those tears wash the garment of the soul, and the soul feels a spiritual freshness.

Just as a weary person feels refreshed after bathing, putting on clean clothes, and resting, so too does the soul feel when it mourns and weeps over its sins. Then it experiences this great joy within itself.

In precisely this way, the imagination, the nous, the heart, and the body are cleansed; all together they become pure and genuine before God, and our prayer acquires a corresponding boldness before Him.

And once again I return to what I said at the beginning: we must take care not to judge one another. It is a very grave sin and a transgression of the Gospel. If we do not judge, then, according to the word of Christ, we will not be judged.

I will give one final example, and then I will finish.

There was once a monk who was negligent. He did not struggle as much as he should have. He neglected his canon, his rule of prayer; he did not rise at night for the vigil, and there were other such failings.

But he tried never to judge any brother.

When his end came, the brothers gathered around him to see...

to see how he would die, so that they might be edified by something they witnessed. They knew that he had been negligent in his duties. But when they saw him joyful, utterly peaceful and serene, they were astonished and asked him, “Forgive us, brother. We know that you were negligent. How is it, then, that we now see you departing with such joy”

how he would go to meet Christ.

Yes, indeed, my brothers, it is just as you say. I was very slothful and negligent, as those of you who lived close to me know. But I tried to keep one saying of Christ: “Judge not, that you be not judged.”

I never allowed myself, either in thought or in word, to condemn any of my brothers. And if some small offense did occur, I made sure, before the sun went down, to make a prostration before him and ask his forgiveness. Then I could go to sleep in peace.

And I believe that, since I did not judge, I will not be judged. The Word of Christ never fails. The Word of Christ is a decree, and that decree has already been given concerning those who do not judge. Therefore, I will not be judged. I believe it.”

Then the brothers were amazed at the great assurance he possessed and said, “Brother, you found the path to salvation very easily.”

Let us do the same and keep watch over ourselves. Then, when the time comes for us to depart from this world for the next, we will not suffer anxiety or uncertainty about our salvation. Our conscience will bear witness to the truth: since we have not judged, we will not be judged.

Thank you.

Ομιλία περί κατακρίσεως έγινε στο εξωτερικό. Ο Κύριός μας μάς άφησε μία πολύ πολύ μεγάλη και σοβαρή εντολή. Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε. Και εν ω κρίματι κρίνετε, κριθήσεσθε.

Επίσης, πάλι στο Ιερόν Ευαγγέλιο γράφει το εξής: Ότι ο Πατήρ δέδωκε την κρίση στον Υιό Και ο Υιός λέει: μη κρινετε, ινα μη κριθητε. Και εμείς οι άνθρωποι παίρνουμε την κρίση του Υιού του Θεού και κρίνουμε ο ένας τον άλλον.

Και όπως γνωρίζουμε, η ρίζα της κατακρίσεως είναι ο εγωισμός του ανθρώπου.

Βάση του εγωισμού, αυτής της ανιάτου νόσου, που ο εγωισμός μάλλον δεν απαλλάσσεται ο άνθρωπος τόσο εύκολα, είναι ριζωμένος μέσα στην καρδιά του ανθρώπου. Είναι μια κληρονομικότητα που κληρονομήσαμε εμείς οι άνθρωποι από τον Προπάτορα Αδάμ, που αντιστάθηκε του Θεού και αντιλόγησε και δεν πειθάρχησε στην εντολή Του.

Γνωρίζουμε πολύ καλά την περίπτωση, το ιστορικό, στην Παλαιά Διαθήκη, γύρω από τις πέντε πόλεις των Σοδόμων και Γομόρρων. Δια την πολύ μεγάλη αμαρτία αυτών των πέντε πόλεων, ο Θεός τις τιμώρησε και τις βούλιαξε και δημιουργήθηκε η Νεκρά Θάλασσα, η λεγομένη.

Αυτή η θάλασσα, αυτή η μεγάλη λίμνη, έχει μέσα της θειάφι και λέγεται νεκρά γιατί δεν υπάρχει ζωή μέσα της. Ό,τι κι αν πέσει εκεί μέσα από τα άλλα ποτάμια, και δη τον Ιορδάνη, ψοφάει.

Κάτω στον πυθμένα της είναι οι πέντε πόλεις χαμένες.

Όταν αμάρταναν οι άνθρωποι, η δυσωδία της αμαρτίας ανέβαινε στον Θεό.

Ανέβαινε στον Θεό η δυσωδία και ο Θεός είπε: «Θα κατέβω να δω εάν, κατά την δυσωδία των πέντε πόλεων, αν διάκεινται έτσι οι άνθρωποι, εάν πράγματι αμαρτάνουν». Και ότι η δυσωδία πήγαινε και, σαν Θεός, το ήξερε, αλλά είπε: «Θα κατέβω να γνωρίσω αν πράγματι έτσι είναι».

Εδώ μας δίνει το παράδειγμα ο Θεός ότι, παρότι ακούμε ορισμένα πράγματα που δεν μας φαίνονται καλά, μας φαίνονται στραβές πράξεις, έργα, λόγια, να μην κρίνουμε τόσο εύκολα εάν δεν δούμε με τα μάτια μας ή δεν ψηλαφήσουμε κάτι.

Και ακόμα κι αν δούμε, πάλι μπορούμε να πλανηθούμε και να σκεφτούμε έτσι πλανεμένα. Πολύ μάλλον όταν ακούμε κάτι και δεν το εξετάζουμε και συμφωνούμε κι εμείς. Και έτσι ο ένας μεταδίδει στον άλλον το μικρόβιον της κατακρίσεως.

Είπε ότι θα κατέβει ο Θεός να δει αν οι άνθρωποι των πέντε πόλεων διάκεινται έτσι αμαρτωλά. Όταν οι Ιουδαίοι συνέλαβαν μία γυναίκα επ’ αυτοφώρω μοιχευομένη, την πήγαν μπροστά στον Χριστό και του είπανε, για να τον παγιδεύσουν βέβαια: «Αυτή η γυναίκα επιάστηκε», λέει, «να αμαρτάνει».

Ο νόμος ο Μωσαϊκός λέει ότι τας τοιαύτας γυναίκας πρέπει να λιθοβολούνται. Εσύ τι λέγεις; Τότε έσκυψε κάτω ο Χριστός το κεφάλι και έγραφε. Και είπε: Ὁ ἀναμάρτητος ὑμῶν πρῶτος βαλέτω λίθον ἐπ’ αὐτήν. Και κάτω έσκυψε πάλι και συνέχιζε να γράφει.

Όταν ξανασήκωσε το κεφάλι του και είδε, της λέει: «Γύναι, οὐδείς σε κατέκρινεν;» «Οὐδείς, Κύριε». Ένας ένας από αυτούς έφευγε και την αφήσαν μόνη της με τον Κύριο.

Αφού είδε ότι όλοι φύγανε, γιατί τους ήλεγχε η συνείδηση ότι δεν ήταν αναμάρτητοι και δεν είχαν το δικαίωμα να σηκώσουν πέτρα, να τη ρίξουν, να τη σκοτώσουν, της λέγει ο Κύριος ότι ούτε εγώ σε κατακρίνω, μόνο πήγαινε και ξανά μην αμαρτήσεις.

Όλα αυτά μας δίνουν τη δυνατότητα να καταλάβουμε το μέγεθος της αμαρτίας, το να κρίνουμε τον πλησίον μας.

Είναι πάρα πολύ μεγάλη αμαρτία. Βλέπουμε παραδείγματα από τη Γραφή, από την Πατερική Παράδοση, ορισμένοι Άγιοι εξ απροσεξίας να έχουν υποπέσει στο αμάρτημα της κατακρίσεως και να έχουν τιμωρηθεί πάρα πολύ αυστηρά από το Θεό.

Και κάθεται κανείς και λέει: Αν αυτοί οι Άγιοι άνθρωποι, για μία φορά ή δύο φορές που κάτι τους ξέφυγε είτε στο λόγο είτε στη σκέψη, και έκριναν κάποιον άνθρωπο και τιμωρήθηκαν τόσο πολύ αυστηρά από το Θεό, και αν στο χλωρό ξύλο γίνεται αυτό το πράγμα, τι γίνεται στο ξερό;

Σε εμάς τους ανθρώπους, οι οποίοι έχουμε τόσο εύκολα να τον κατακρίνουμε, τον πλησίον μας,

πολλές φορές κάνουμε λάθη και, χωρίς να εξετάσουμε μία υπόθεση, επεμβαίνουμε και κρίνουμε και μετά δεν ξέρουμε πώς αμαρτήσαμε. Αν ξέραμε, τουλάχιστον θα το περνούσαμε το αμάρτημα από το χωνευτήρι της Ιεράς Εξομολογήσεως, ώστε να φύγει.

Αλλά μας ξεφεύγουν σκέψεις και λόγια κατακρίσεως και δεν έχουμε τη δυνατότητα να αντιληφθούμε, ώστε να τα σβήσουμε. Και αύριο περνούμε από ένα δικαστήριο και, όταν μας παρουσιαστούν μπροστά μας όλα αυτά, θα λέμε: «Μα πώς έγιναν; Πώς μαζεύτηκαν τόσα πολλά;»

Βλέπουμε στο βίο της Αγίας Θεοδώρας, που λέγεται. Όταν περνούσε τα εναέρια τελώνια, τρόμαξε στη λεπτομέρεια της εξετάσεως από πλευράς δαιμόνων. Τα τελώνια τα είχαν γραμμένα με πάσαν λεπτομέρεια, σε λεπτομέρεια και χρόνου ακόμη και προσώπων.

Και έφριξε η ψυχή αυτή για την ακρίβεια της καταθέσεως. Και αν η ψυχή αυτή δεν είχε τη βοήθεια των ευχών του Οσίου Βασιλείου, δεν θα εσώζετο, δεν θα περνούσε τα τελώνια, διότι αφορούσε κάποιο θανάσιμο αμάρτημα και δεν θα μπορούσε να ξεπεράσει το ειδικό τελώνιο, εάν δεν επενέβαινε ο μέγας αυτός πνευματικός της πατέρας να την γλιτώσει.

Γλιτώσει. Ανάλογα με τον εγωισμό μας, έχουμε εύκολα και την κρίση. Γι' αυτό θα πρέπει να προσέχουμε το τι λέμε και το τι σκεπτόμεθα. Ο άνθρωπος που έχει προσεκτικό στόμα και αποφεύγει με κάθε θυσία και με κάθε προσπάθεια να μην κρίνει, αυτό το πράγμα είναι σημείο, είναι τεκμήριο σωσμένης ψυχής, εφόσον μπορεί και κυβερνάει.

Τη γλώσσα και τη σκέψη. Από εδώ και πέρα φαίνεται ολοκάθαρα ότι αυτός ο άνθρωπος είναι πάρα πολύ εντάξει.

Όσο σιωπά κανείς, τόσο και περισσότερο ασφαλίζει τον εαυτό του.

Και είναι μεγάλη βοήθεια για μια ψυχή όταν αποτρέπει την κατάκριση να γίνεται. Κάνει πολύ μεγάλο καλό στον πλησίον του. Και άλλη φορά σας έχω μιλήσει για ένα περιστατικό του Αγίου Ιωάννου του Ελεήμονος, Πατριάρχου Αλεξανδρείας.

Αυτός ο Άγιος δεν κατέκρινε κανέναν άνθρωπο. Ερχόταν και του λέγανε πολλά για μοναχούς κ.λπ. Αυτός δεν κατέκρινε κανέναν άνθρωπο. Είχε πάρει μια προσωπική εμπειρία και από τότε ασφάλισε πάρα πολύ τον εαυτόν του.

Κάποτε ένας μοναχός κατέβηκε κάτω στην Αλεξάνδρεια, ευλαβέστατος άνθρωπος, για κάποια εργασία της μονής του. Και εκεί που περίμενε σε κάποιο ξενοδοχείο, δηλαδή πανδοχείο ένα, εκεί περίμενε και εκεί τον πλησίασε μία κοπέλα.

και τον τράβεψε το ράζο και του λέει σώσε με. Αυτός σαφνιάστηκε. Μα τι ζητάς από μένα. Λέει: «Θέλω να σωθώ. Τώρα», λέει, «ξεγλίστρησα από του διαβόλου τα δίχτυα και σώσε με. Πάρε με και πήγαινέ με σε μοναστήρι». Αυτός τι να κάνει; Σκέφτεται, για το σκάνδαλο, να την αποπέμψει, να την πάει σε μοναστήρι, να σωθεί.

Δεν ήξερε τι να κάνει. Τελικά προσευχήθηκε και είπε ότι εγώ θα προσπαθήσω να τη σώσω και ο Θεός βοηθός. Την παίρνει και προσπαθούσε να βρει μοναστήρι. Έτσι που κυκλοφορούσαν μαζί, εκεί στον δρόμο βρήκαν ένα πεταμένο παιδάκι και αυτή ήταν Εβραία.

Και το παίρνει και το παιδί, το λυπήθηκε, το παίρνει κι αυτό. Όπως είναι γνωστό και όπως έχουμε την προχειρότητα του λόγου, να κρίνουμε εύκολα. Άρχισαν οι άνθρωποι να λένε χίλια δυο πράγματα. Πήγανε αυτά τα πράγματα, πήγανε και στον Πατριάρχη. Ο Πατριάρχης, χωρίς να εξετάσει την περίπτωση, τον παίρνει και τον κλείνει στο υπόγειο.

Ο δε μοναχός την πήγε σε μοναστήρι, την ασφάλισε και έφυγε. Το βράδυ που κοιμήθηκε ο Άγιος, βλέπει καθ’ ύπνον τον μοναχό και του λέει και του γυμνώνει την πλάτη του και του λέει: «Σε ευχαριστεί, πάτερ, το ξύλο που μου έδωσες;»

Μόλις ξύπνησε, κατάλαβε ότι κάτι, κάποιο λάθος έκανε. Φωνάζει τον διάκονό του και του λέει: «Για φέρε μου τον μοναχό από κάτω, από το κρατητήριο». Τον φέρνει. «Για δείξε, παιδί μου, λίγο την πλάτη σου».

Και βγάζοντας το ρούχο, εγνώρισε ότι ήταν ευνούχος.

Αμέσως του λέει: «Συγγνώμη, παιδί μου, έσφαλα». Λέει: «Ε, και Άγιος είσαι, αλλά είσαι άνθρωπος». Και από τότε είπε ότι ξανά δεν θα δεχθώ συκοφαντία από κανέναν άνθρωπο εναντίον του ράσου.

Μαθεύτηκε ότι ο Άγιος δεν κατακρίνει. Ένας μοναχός πολύ δυνατός: «Εγώ θα προσπαθήσω να δω αν θα κρίνει».

Κατέβηκε στην Αλεξάνδρεια και εργαζόταν κάτω στα λιμάνια και άρχισε να πηγαίνει σε σπίτια που δεν ήταν καθόλου καλά και έλεγε ότι αμαρτάνει και λοιπά.

Αμέσως πήγανε στον Πατριάρχη οι ειδήσεις ότι ένας μοναχός δεν προσέχει τον εαυτό του και τους έλεγε: «Μην κρίνετε πριν έρθει ο Κύριος και αποκαλύψει τα κρυπτά των ανθρώπων, τα κρυπτά των καρδιών. Μην κρίνετε κανέναν».

Μα, δεσπότη μου, λέγανε οι ιερείς, «κουρελιάζει το ράσο».

ρίχνει κάτω την αξιότητα του μοναχισμού και λοιπά». «Είπα όχι, μην κρίνετε κανέναν», λέει. Απορούσανε με τον Πατριάρχη, τέλος πάντων, τη νοοτροπία. Ο μοναχός συνέχιζε να πειράζει τον Δεσπότη με αυτή τη ζωή και εν τω μεταξύ δεν είναι ότι μόνο δοκίμαζε και τον έκανε τεστ τον Πατριάρχη, συγχρόνως ο Θεός έφερνε και ψυχές προς τον Κύριο.

Εκεί που πήγαινε στα σπίτια αυτά και έδινε τα χρήματά του που εργαζόταν, βλέπετε, έλεγε στη γυναίκα εκεί ότι «απόψε θα αγρυπνήσουμε». Αφού της έδινε τα χρήματα, έβλεπε τον μοναχό να γονατίζει, να κλαίει, να προσεύχεται, να διαβάζει και σιγά σιγά, αφού της κινούσε την ευλάβεια και την εμπιστοσύνη, άρχισε να σπέρνει και τον σπόρο του Ευαγγελίου και της Σωτηρίας.

Και πολλές ψυχές αμαρτωλές πίστεψαν, άλλαξαν ζωή, εγκατέλειψαν αυτά τα ένοχα σπίτια, γινόντουσαν μοναχές, σωφρονούσαν, παντρευόντουσαν και τις όρκιζε ότι «σε κανένα δεν θα πείτε τίποτα».

Αυτές φυλάγανε τον όρκο και δεν μιλούσαν την αρετή του Αγίου αυτού ανθρώπου, που την ήξερε μόνο ο Θεός.

Τελικά, κάποτε που κατέβαινε από ένα τέτοιο σπίτι, από τη σκάλα, ανέβαινε ένας νεαρός αυτού του είδους και δίνει ένα ράπισμα του μοναχού και ο μοναχός λεγόταν Βιτάλιος και του είπε: «Ως πότε, ταλαίπωρε, θα κοροϊδεύεις και θα ασωτεύεις;» και τον ράπισε τον μοναχό.

Ο Άγιος άνθρωπος του λέει: «Θα έρθει καιρός, ταλαίπωρε, που αυτό το ράπισμα θα το πάρεις πίσω και θα ακουστεί σε όλη την Αλεξάνδρεια».

Πράγματι, μετά από ένα διάστημα, ο Άγιος κατάλαβε ότι πλησίασε το τέλος του, σηκώνεται και βγαίνει έξω από την πόλη, είχε και εκεί μία καλύβα χορταρένια και εκεί πήγε και σταύρωσε τα χέρια του οσιακώς και ετελείωσε τη ζωή του.

Όταν ο Άγιος αυτός άνθρωπος εκοιμήθη, ακούστηκε ένας πολύ μεγάλος κρότος σαν ράπισμα, που το ράπισμα το πήρε αυτός ο νεαρός και άκουσε φωνή που του έλεγε: «Λάβε το ράπισμα, όπερ σοι αποστέλλει ο μοναχός Βιτάλιος». Και με το ράπισμα που δέχτηκε, δαιμονίστηκε και έτρεχε μέσα στην πόλη και φώναζε: «Ο Βιτάλιος είναι Άγιος και ο Βιτάλιος εκοιμήθηκε έξω από την πόλη».

Και τρέχοντας και πληροφορώντας έτσι τον κόσμο, πήγε στην καλύβα του. Και έτρεξε και ο κόσμος να δει αυτό το πράγμα, τι γίνεται, γιατί φυσικά, όπως θα αντιλαμβάνεστε, με τόσο καιρό που έμεινε εκεί κάτω, είχαν γίνει πάρα πολλά σούσουρα.

Και μαζεύτηκε ο κόσμος, μαζεύτηκε ο κλήρος, μαζεύτηκαν οι αμαρτωλές γυναίκες που σωφρόνησαν και έγιναν σώφρονες και μετανοημένες και φώναζαν και εξιστορούσαν την πνευματική ζωή που έκανε κρυφά μπροστά τους και πως αυτός ήταν η αιτία να επιστρέψουν δι' της μετανοίας κοντά στον Θεό.

Και στη συνέχεια πήγε η είδηση στον Άγιο Ιωάννη τον Πατριάρχη. Ο Πατριάρχης, νικητής πλέον, κατέβηκε με τον κλήρο, πήγε στην καλύβα, προσκύνησε τον Άγιο Μοναχό. Του έκανε μεγαλοπρεπέστατη κηδεία, έβγαλε λόγο και είπε: «Βλέπετε σε τι παγίδα θα με ρίχνατε, εάν σας άκουγα, εάν άκουγα τη συκοφαντία σας;» Και μάλιστα τους ιερείς που είχαν συκοφαντήσει τον Άγιο Μοναχό, ο Άγιος Ιωάννης τους τιμώρησε επί τριετία αργία, να μην λειτουργήσουν τρία χρόνια.

Αυτό το παράδειγμα είναι πάρα πολύ ζωντανό και μεγάλο και θα πρέπει, για να μπορέσουμε να σωθούμε,

για να μπορέσουμε να ξεφύγουμε από τη φοβερή αμαρτία της κατακρίσεως, θα πρέπει να προσέχουμε πάρα πολύ το τι λέμε, το τι σκεπτόμεθα, διότι από τη σκέψη ξεκινάει ύστερα, κατόπιν, ο λόγος. Ο λόγος δεν μένει έτσι.

Έτσι, βγαίνοντας από το στόμα, ο λόγος παίρνει σάρκα, παίρνει οστά και σάρκα και γίνεται προσωπικότητα, προσωπικότητα αμαρτία.

Ένας πάλι, ένας μοναχός, άκουσε για κάποιον άλλον άνθρωπο και είπε: «Ουφ», λέει, «κι αυτός ακόμα αμαρτάνει». Και μετά από λίγο έρχεται ο άγγελος και κρατάει την ψυχή εκείνου του ανθρώπου που κατέκρινε και του λέει: «Κριτά», λέει στον μοναχό, «κριτά, αποφάσισε πού θα οδηγήσω την ψυχή, στην κόλαση ή στον παράδεισο».

Κατάλαβε το σφάλμα του, ότι έκρινε, και είπε: «Ήμαρτον, συγγνώμη, έσφαλα». Με αυτό φαίνεται ολοφάνερα ότι, όταν κρίνουμε, παίρνουμε έδρα δικαστού και αποφασίζουμε. Και σκεφτείτε πόσο μεγάλο σφάλμα είναι να θέτουμε τον εαυτό μας σε μία θέση, το να κρίνουμε αυτόν τον άνθρωπο αν είναι για σωτηρία ή όχι.

Ο ταπεινός άνθρωπος δεν ανοίγει το στόμα του να μιλήσει για άλλον άνθρωπο. Γιατί δεν το ανοίγει; Γιατί σκέφτεται τα δικά του. Βλέπει τη σακούλα που έχει μπροστά του, που είναι τόσα πολλά.

Όταν όμως τη σακούλα με τόσα πολλά τη βάλει πίσω του και βάλει του αδελφού του μπροστά, που είναι λίγα, θα τα κρίνει.

Γι' αυτό δεν πρέπει να βλέπουμε τα ολίγα του αδελφού, το ξυλάριο, αλλά να βλέπουμε τη δοκό που έχουμε στο δικό μας μάτι. Και η δοκός είναι τα αμαρτήματα τα προσωπικά μας. Είναι οι απροσεξίες μας. Ποιος είναι αυτός που δεν έχει αμαρτήσει;

Ποιος είναι αυτός που δεν έχει λαβωθεί; Που δεν είναι άρρωστος; Όταν πάμε στο νοσοκομείο,

Στο σημείο βλέπουμε πολλούς ανθρώπους και κάθε άνθρωπος έχει και τη δική του νόσο. Αλλά εκείνο που παρατηρούμε είναι ότι ο ένας δεν κατακρίνει τον άλλον γιατί είναι άρρωστος. Γιατί ο καθένας κοιτάει τον δικό του πόνο, κοιτάζει το πώς να γίνει καλά. Ξέρει ότι είναι ανθρώπινο το να είναι άρρωστος κανείς. Και δεν βλέπουμε ποτέ κανέναν άρρωστο να κατηγορεί τον συνάρρωστό του για τη δική του ασθένεια.

και συμπονάει τον άλλον και συμπάσχει, και μάλιστα και πολλοί άνθρωποι αγαπιούνται και πάρα πολύ εκεί, στο κρεβάτι του πόνου.

Εάν έτσι θεωρούσαμε τους εαυτούς μας, ότι είμαστε άρρωστοι ψυχικά, και ο καθένας κοιτούσε τα δικά του, δεν θα άνοιγε το στόμα του να μιλήσει για τον άλλον καθόλου.

Ο Όσιος Εφραίμ διδάσκει επάνω εδώ και λέει το εξής, όπως στο σχολείο: Όλα τα παιδιά έχουν μπροστά τους το δικό τους μάθημα.

Κανένα παιδί δεν θα απολογηθεί για τον συμμαθητή του, εάν διάβασε ή δεν διάβασε.

Κοιτάζει το δικό του μάθημα, τη δική του κόλλα, το πώς θα πει το μάθημα στον διδάσκαλο. Έτσι και εμείς εδώ, να κοιτάμε ο καθένας το δικό του χαρτί, το δικό του ποινικό. Εκεί να κοιτάζει αν έχει αμαρτίες, να τις εξαλείψει.

Εάν κρίνουμε τον πλησίον μας, δεν δικαιωνόμεθα.

Και επειδή αυτό το αμάρτημα έχει πάρα πολύ προχειρότητα, εννοώ δηλαδή ότι πάρα πολύ εύκολα, στο άψε σβήσε,

μπορούμε να πετάξουμε τόσα λόγια πικρά και να σκεφτούμε για τον πλησίον μας, που η αμαρτία δεν έχει υπολογισμό.

Σκέψεις περνάνε από το μυαλό μας πάρα πολλές, και μέσα στην Εκκλησία ακόμη που ευρισκόμεθα, και κατά τη Θεία Λειτουργία, πόσα και πόσα μας φέρνει ο διάβολος στο μυαλό. Γιατί μας τα φέρνει αυτά; Μας τα φέρνει για να μπορέσει να απασχοληθεί ο νους με αυτά, με τις σκέψεις αυτές και για να μολύνει το νου, αλλά και για να μην προσέχουμε στη Θεία Λειτουργία.

Μας φέρνει χίλια δυο για τους άλλους. Και είναι ήδη περίεργο τι φοράει ο ένας, τι φοράει ο άλλος ή άλλοι, τι κάνει ο ιερέας, ο ψάλτης.

Εκείνο το οποίο θα μας σώσει είναι να νήφουμε. Τι θα πει νήψις; Νήφω θα πει προσέχω, αγρυπνώ, επισκοπώ, φρουρώ.

Όταν στο νου μας βάλουμε φρουρό, βάλουμε προσοχή. Όταν βάλουμε ένα φρουρό και δεν επιτρέπει την είσοδο εχθρών. Και κάθε λογισμός που δεν είναι από το Θεό είναι εχθρός μας. Κάθε σκέψη που δεν είναι καλή είναι από τον διάβολο.

Λένε οι πατέρες ότι μία σκέψη μπορεί να μας ανεβάσει στον ουρανό και μία σκέψη να μας κατεβάσει μέχρι τα βάθη της κολάσεως. Με ένα λογισμό. Ἐν τοῖς λογισμοῖς ἢ βελτιούμεθα ἢ ἀχρειούμεθα.

Επίσης λένε οι πατέρες, νοῦς ἀποστὰς τῆς τοῦ Θεοῦ θεωρίας ἢ κτηνώδης ἢ θηριώδης γίνεται.

Ο νους του ανθρώπου, εάν απομακρυνθεί από τη μνήμη του Θεού, το να μην μελετά το όνομα του Χριστού, να μην σκέφτεται το Θεό, να μην έχει τον φόβο του Θεού μέσα του, θα καταλήξει ή στα σαρκικά αμαρτήματα ή στα του θυμού και του εγωισμού.

Ενώ αντιθέτως, όταν προσέχουμε το νου μας και ξέρουμε πώς να αντιπολεμήσουμε τους λογισμούς. Από τους λογισμούς ξεκινούν όλα τα αμαρτήματα. Εάν τις σκέψεις τις κατευθύνουμε σωστά, δεν υπάρχει θέμα αμαρτίας.

Όπως όταν κόψει κανείς τα νεύρα του με ένα ξυραφάκι, εντελώς παραλύεται. Δεν υπάρχει καμία περίπτωση να κινήσει κανένα μέλος του. Όταν κοπούν οι λογισμοί με τη νήψη, δεν υφίσταται θέμα αμαρτίας. Δηλαδή δεν μπορούμε να αμαρτήσουμε τελείως.

Δηλαδή δεν μπορεί να κινηθεί μέλος προς αμαρτία, εάν δεν ξεκινήσει από μέσα μας.

Μέσα γίνεται πρώτα το ναυάγιο και μετά παθαίνουμε τον εξωτερικό καταποντισμό.

Εάν έχουμε τη νήψη στο νου και στη φαντασία, δηλαδή δεν υπάρχει λογισμός που δεν ξεκινάει από κάποια εικόνα. Πρόσωπο, πράγμα, σκηνή, παρελθόν.

Μπαίνει κάτι στη φαντασία και από εκεί ξεκινάει ο λογισμός. Όταν έχουμε βέβαια, όπως λέμε, τη νήψη, μια εγρήγορση, ξύπνια τη νήψη. Όταν βλέπουμε μία εικόνα, ένα πρόσωπο, κάτι να μας ερεθίσει, να ξέρουμε.

Θα ξεπηδήσει ανάλογος λογισμός. Και ο ανάλογος λογισμός έχει και ιδιάζουσα ηδονή.

Ηδονή. Έχει ειδική ηδονή. Ας πούμε ότι μου έρθει ένας λογισμός να σκοτώσω έναν άνθρωπο. Γιατί θα μου το φέρει στη φαντασία ότι αυτός μου έκανε εκείνο, εκείνο, το άλλο, σκότωσε τον αδελφό μου, με έβρισε, με εξαπάτησε, μας έκαμε φτωχούς κ.λπ. Και έρχεται το πρόσωπο αυτό. Αυτό, όταν δεν το διώξουμε αμέσως και δεν πούμε «δεν υπάρχει, δεν στέκει αυτό που σκέφτομαι», είναι αμαρτία αυτό.

Αν δεν το κάνω αυτό και συγχρόνως να προσευχηθώ και το αφήσω μέσα μου το πρόσωπο, θα μου γεννηθεί η εκδίκηση.

Η εκδίκηση έχει μέσα της ηδονή, ευχαρίστηση. Και αυτός που σκοτώνει έναν άνθρωπο, τον σκοτώνει με ηδονή, αλλά με ηδονή απανθρώπου, θηριώδους. Λοιπόν, εάν τη σκέψη, εάν την εικόνα αυτού του ανθρώπου δεν την πετάξει αμέσως ο άνθρωπος και πει: «Δεν πρέπει να τον σκεφτώ αυτόν, διότι ενδεχομένως να οργιστώ και να σκεφτώ κακό για τον άνθρωπο».

Και έτσι πρέπει να τον διώξω. Κάνω την προσπάθεια να σβήσω την εικόνα του από τη φαντασία μου. Ο διάβολος προσπαθεί να μου τη ζωγραφίζει όσο γίνεται πιο έντονα. Εγώ με την προσοχή και με την προσευχή θα προσπαθώ να τη σβήσω.

Συγχρόνως θα φωνάζω το όνομα του Χριστού, «Κύριε Ιησού Χριστέ μου». Ήδη με την προσπάθεια αυτή θα γίνει μία πάλη και, αν επιμείνουμε, θα υποχωρήσει ούτως ή άλλως η φαντασία. Εάν όμως την αφήσουμε έτσι, δεν βάλουμε την ανάλογη αντίσταση, αν ο διάβολος βάλει 100 βαθμούς και εγώ βάλω 50, θα έχω 50 βαθμούς απώλεια, το να προχωρήσει η φαντασία μέσα στη σκέψη μου.

Και μετά θα δουλέψει αυτό σαν μικρόβιο. Και μετά θα δημιουργηθεί η οργή και ο θυμός. Θα θυμίσει ο διάβολος, θυμίζει εκείνη την ώρα πόσα κακά του έκανε αυτός ο άνθρωπος. Θα φουντώσει ο βρασμός, η εκδίκηση.

Και τελικά, αν υποχωρήσει σε όλες αυτές τις σκέψεις, θα καταλήξει στη συγκατάθεση να κρυφοφυλακτήσει, να τον σκοτώσει. Έτσι ακριβώς έχουν και τα άλλα πάθη τις δικές τους φαντασίες και τις δικές τους ηδονές.

Γι' αυτό πρέπει να προσέξουμε πάρα πολύ, αν θέλουμε να απαλλαγούμε από τα αμαρτήματα της σκέψης και του λόγου, να προσέξουμε το να μην αφήνουμε να δεχόμεθα εικόνες προσώπων, πραγμάτων, σκηνών του παρελθόντος ή του ενεστώτος χρόνου.

Αυτό μας διδάσκουν οι νηπτικοί Πατέρες της Ερήμου. Και με λίγο κόπο στη σκέψη και στη φαντασία γλιτώνουμε από όλες τις αμαρτίες. Δεν προσέχουμε το φανταστικό του νου και παθαίνουμε όλες τις άσχημες δουλειές.

Αν θέλετε, παρατηρήστε το και κάνετε το πράξη. Όταν σας έρχεται μια κακή σκέψη, αν την αφήσετε, να δείτε πού θα οδηγηθεί. και όταν τη διώξετε, πώς θα απαλλάσσεστε. Έρχεται μέσα στην ψυχή σας ειρήνη. Λοιπόν, εάν τη σκέψη τη διορθώσουμε, δεν υπάρχουν αμαρτήματα από τη γλώσσα.

Όταν η γλώσσα δεν αμαρτάνει, ειρηνεύει η ψυχή και η καρδιά των ανθρώπων.

Όταν σιωπάει ο άνθρωπος, του έρχεται το πένθος. Όχι πένθος, γιατί το πένθος αυτό, όταν έχουμε νεκρό κλπ. Μας πέθανε κάποιος και πενθούμε. Όχι αυτό το πένθος· αυτό δεν είναι χρήσιμο και ωφέλιμο. Αλλά το πένθος που γεννά η σιωπή των χειλέων και ο στραγγαλισμός των κακών σκέψεων.

Όταν κλείσουμε τη φαντασία και το στόμα και προσευχόμεθα εσωτερικά, έρχεται το χαροποιό πένθος. Αυτό το πένθος που έχει στο βάθος χαρά, και το πένθος αυτό έχει σαν αποτέλεσμα και καρπό τα δάκρυα. Τα δάκρυα πλένουν το ένδυμα της ψυχής και νιώθει η ψυχή ότι νιώθει μία δροσερότητα πνεύματος.

Όπως νιώθει ένας κουρασμένος άνθρωπος μετά από ένα μπάνιο και φοράει τα καθαρά του ρούχα και νιώθει ξεκούραση, έτσι ακριβώς νιώθει και η ψυχή όταν πενθήσει, όταν κλάψει για τις αμαρτίες της και νιώθει αυτή τη μεγάλη χαρά της ψυχής, στην ψυχή της.

Λοιπόν, ακριβώς κατά αυτήν την έννοια καθαρίζεται η φαντασία, ο νους, η καρδιά, το σώμα και όλα μαζί γίνονται ενώπιον του Θεού καθαρά και γνήσια και η προσευχή αποκτά ανάλογη παρρησία.

Και πάλι σας ξαναγυρίζω στα πρώτα και λέγω ότι θα προσέξουμε να μην κρίνουμε ο ένας τον άλλον. Είναι πολύ μεγάλη αμαρτία, είναι ευαγγελική παράβαση και εάν δεν κρίνουμε, δεν θα κριθούμε κατά το λόγο του Χριστού.

Ένα τελευταίο παράδειγμα και τελειώνω.

Ήταν ένας μοναχός και είχε αμέλεια. Δεν αγωνιζόταν όσο έπρεπε. Άφηνε τον κανόνα του, δεν σηκωνόταν τη νύχτα στην αγρυπνία και άλλα.

Προσπαθούσε να μην κρίνει κανένα αδελφό.

Ήρθε το τέλος του και οι αδελφοί πήγαν κοντά του να δουν

να δούνε πώς θα πεθάνει, να ωφεληθούν από κάτι που μπορεί να δούνε. Ξέρανε πως ήταν αμελής στα καθήκοντά του. Όταν τον αντίκρισαν να είναι χαρούμενος, ειρηνικότατος, γαλήνιος, απόρησαν και του έκαναν την ερώτηση. Αδερφέ, με συγχωρείτε, ξέρουμε ότι εσύ ήσουν αμελής. Και πώς τώρα σε βλέπουμε χαρούμενο να εξέρχεσαι

προς υπάντηση του Χριστού.

Ναι, πράγματι, αδελφοί μου, έτσι είναι όπως το λέτε. Ήμουν πάρα πολύ ράθυμος και αμελής, όπως ξέρετε όσοι καθίσατε κοντά μου. Αλλά προσπάθησα να τηρήσω έναν λόγο του Χριστού, που είπε: «Μη κρίνετε, ίνα μη κριθήτε».

Δεν άφησα σκέψη, δεν άφησα λόγο να κατακρίνω κανέναν αδελφό μου. Και αν γινόταν και κανένα μικρό σκάνδαλο, φρόντιζα πριν βασιλεύσει ο ήλιος να του βάλω μετάνοια και να του ζητήσω συγγνώμη και έτσι να πάω να κοιμηθώ ήσυχα.

Και πιστεύω ότι, εφόσον δεν έκρινα, δεν θα κριθώ. Ο Λόγος του Χριστού δεν πέφτει έξω. Ο Λόγος του Χριστού είναι απόφαση και η απόφαση είναι παρμένη για εκείνους τους ανθρώπους που δεν κρίνουν. Και επομένως δεν θα κριθώ, το πιστεύω.

Και τότε οι αδελφοί εξέστησαν από τη μεγάλη πληροφορία του αδελφού και είπαν: «Αδελφέ, πάρα πολύ εύκολα βρήκες τον δρόμο της σωτηρίας».

Αυτό να κάνουμε κι εμείς, να προσέχουμε τον εαυτό μας. Κι έτσι, όταν θα έρθει η ώρα να φύγουμε από αυτόν τον κόσμο προς τον άλλον, δεν θα έχουμε την αγωνία και την αβεβαιότητα της σωτηρίας. Η συνείδηση θα μαρτυρεί την αλήθεια. Εφόσον δεν κρίνουμε, δεν θα κριθούμε.

Ευχαριστούμε.