Forgiveness of Enemies

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A homily on forgiving our enemies, delivered abroad.

The parable shows us clearly and vividly the consequences of failing to forgive all the wrongs that other people have done to us—in other words, what happens when we do not forgive.

We forgive with all our heart those who have done us any wrong whatsoever.

Here is the parable. In the Gospel, the Lord tells of a king who wished to settle accounts with his servants—that is, with us human beings.

Among the others, then, there came before him a servant who owed his master, the king, ten thousand talents—an unimaginable sum. Naturally, the servant had no means of repaying this enormous amount.

Then his lord and master ordered everything he possessed to be sold—even his wife and children—so that the debt might be repaid. Seeing that he now faced complete and permanent ruin, with no hope of paying the debt, the servant fell at his master's feet. He begged him to be patient and forgive him, promising that he would try to repay the amount he owed, just as we all do when we are in debt and have no means of paying.

When the servant's master saw his contrition, heard his pleas and his grand promises, he was moved with compassion and pity, and forgave him the debt.

He erased the whole enormous debt. It was within his power: he was rich and could do so. When that servant left the king's palace, he happened to meet a fellow servant, one of his own companions, who owed him only one hundred denarii—a trifling, insignificant sum, roughly one hundred drachmas in today's money.

He seized him and began to choke him, the Lord says, demanding, “Pay me what you owe me, without delay. Give me what you owe.” The fellow servant fell at his feet and began to plead with him, using exactly the same words with which he himself had pleaded before the king: be patient with me a little while, and I will repay the small amount I owe you.

But the man not only refused to be patient with his fellow servant; he not only refused to forgive him or grant him more time;

he not only showed him no compassion, even though the sum was so small and his fellow servant, his own companion, was merely a poor man; in his mercilessness, he had him thrown into prison until he paid the one hundred drachmas.

When the other fellow servants saw what had happened—when they saw what this servant had done to their companion, and especially when they learned that their master had only just forgiven him the enormous sum he owed—

they were deeply grieved. They could not overlook so serious a matter or simply let it pass.

They appeared before the king and, with both exactness and deep sorrow of soul, related all the grievous events concerning these two fellow servants.

Then the master summoned that ungrateful servant whose debt he had forgiven and said to him, “You wicked servant, you ungrateful and hardhearted servant! I forgave you that entire enormous debt solely because you pleaded with me.

Should you not also have shown compassion, pity, mercy, and forgiveness toward your fellow servant—your friend, this poor man—just as I, your master, showed mercy to you and forgave you?

I revoke the document that cancelled your debt. I withdraw the remission, since you have proved so ungrateful.

Your place is now in prison, since you have no means of paying—in prison.

The torturers will torment you until you repay the amount you owe and settle your debt—that is, eternally.”

This is the conclusion of the parable. “In the same way,” says the Lord, “My heavenly Father will also deal with you.”

The same fate will befall all of you who have refused to forgive your brother from your heart for all his offenses, for every wrong he has done you. This conclusion, this warning from the Lord—the fearful, final, and irreversible fate of every Christian who refuses to forgive, his eternal condemnation—should fill us not merely with concern and reflection, but with fear and trembling.

It should move us to anguish and to struggle: a struggle against resentment, against hostility, against vindictiveness. What will we say? How will we defend ourselves on that great and fearful Day of Judgment, when the books shall be opened and we shall be judged by what is written in them, according to our works?

All the petty things of this world over which we take revenge and quarrel will then have passed away beyond recall, and we will no longer be able to go back and set them right. Money, property, honors, insults, supposed slights, and all such things will have passed away. Our own offenses will fill whole volumes, great books of many pages, an entire library, while the offenses of others against us will fill only one small page, or at most a few pages. How will God erase all the volumes containing our sins when we were unwilling to erase even one page—the offenses of our brother? Whatever wrong another person may have done to us,

whether a neighbor, a brother, a fellow worker, or any relative at all, is not as great as it seems to us.

It is finite. Even if it lasts throughout our whole life, one day it will pass away.

It has no eternal force, power, or existence. But the harm we do to ourselves when we refuse to forgive has no end; it has eternal consequences, for we will be punished eternally. We therefore have to choose between two evils: the wrong another person does to us, which is passing, and the wrong we do to ourselves by refusing to forgive, which is eternal.

What rational person desires his own harm, especially eternal harm? We know that those who are mentally ill—those pitiable people who have lost their reason—may cut their own limbs, walk on burning coals, injure themselves, take their own lives, and do many other such things.

Yet no rational person does such things. If we avoid these lesser evils because we know they are unreasonable, will we inflict infinitely greater evils upon ourselves? Will we condemn ourselves to eternal darkness and send ourselves to dwell with the demons, simply because we were unwilling to erase the petty wrongs others did to us?

Will we make such a terrible mistake? Where are all the generations that came before us, including those who departed from this life forever without forgiving?

What did those people gain by refusing to forgive others? Surely by now they have repented bitterly, but without benefit and with no possibility of setting things right.

If someone does not believe these things, he is naturally free to do whatever he thinks best. But anyone who calls himself an Orthodox Christian and believes in God and in the Gospel

must never be without his red pencil. What does this mean? In official records, deletions are made with a red pencil. With this pencil, anyone who wishes to be called an Orthodox Christian must, beginning today, erase every offense committed by his brother.

And every human being is his brother, whether known or unknown, Orthodox or not. When he departs from this world, that pencil will serve him as a key that opens the gate of Paradise. In other words, if he does not use this pencil to erase the red writing, he cannot open Paradise.

He will put the red pencil into the lock on the gate of Paradise, and it will open. By saying, “May God forgive him,” and by praying for that person, Paradise is opened.

The five foolish virgins knocked in vain at the gate of Paradise that night. They remained outside in the darkness because they had shown neither compassion nor forgiveness. They had neither the oil that soothes wounds nor the red pencil that erases the offenses of others and opens the Bridal Chamber, opens Paradise, and opens the gate of the Jerusalem above.

Yes, sadly, they remained outside. And outside there was darkness—the deep darkness of Hell.

It was a moonless night, with no light from the moon, a freezing night without warmth. But the wise virgins, who possessed sound judgment, understanding, and self-mastery, entered the Bridal Chamber. They entered Paradise and the eternal life of Light.

They had oil; they had kindness and love—love that does not take revenge but forgives everyone for everything. It is up to us to determine our place from this very moment.

It is up to us whether we enter the Bridal Chamber with the wise virgins or remain outside, in the darkness of that freezing night, with the foolish ones.

As long as we are still in this life, as long as the curtain has not fallen on the theater of this present world and the thread of our life has not been cut, we can forgive.

We can make the heroic decision to “forgive our debtors,” according to the Lord’s Prayer, which the Lord taught us and which we pray every Sunday, at every service, and every day.

We say to God, “Forgive me, my God, as I forgive others.” And when we do not forgive, we are lying.

We lie every time we pray the Lord’s Prayer. For when we refuse to forgive, we are still demanding forgiveness from God. Let us forgive, and then God will forgive us. In our prayer, we should first ask God to forgive all those who have wronged us, and to forgive the sins of all people. Only then should we ask Him to forgive us as well, for, sadly, we have sinned against Him far more.

It is written in the Gerontikon that a brother, a younger monk, went to an elder who was his spiritual father and said to him: “There is a man, a thief, who goes around stealing from the huts of the fathers. He steals their rusks and the little food they have. He has stolen my things as well, and I have decided to report him to the court, so that he may mend his ways, stop sinning, and pay for his sin. In this way, it will be for his own good.”

But the elder, his spiritual father, advised him, saying: “No, my child, do not do that. Do not take him before the judge; do not report him. He is a human being. Forgive him, and pray for him, asking God to illumine him so that he will give up this stealing.”

“No, geronta, he will not mend his ways. He has been doing this for a very long time, and he needs to be punished. If he is not punished, he will continue; so by having him punished, we are actually doing him good.”

“No, my child, you must not report him or take him before the judge. Leave the matter in God’s hands.” But the younger monk clung to his own opinion and would not yield. Then the elder, his spiritual father, said to him: “Since you have made up your mind, let us pray that your undertaking may go well.”

And when they knelt down to pray, the spiritual father began to say the Lord’s Prayer. But when he reached the words, “And forgive us our debts,” he changed them and said, “Lord, do not forgive us our sins, for we also do not forgive our brother’s sins against us.”

“Father, you are making a mistake. That is not what the Lord’s Prayer says.” The elder replied, “Since you are going before the judge to report the brother who has sinned against you, this is the Lord’s Prayer we must say.” The brother understood that his view had been wrong, asked forgiveness, and gave up his intention of reporting the brother who had wronged him.

This parable teaches us so many things and is so deeply edifying that, if we truly grasp its meaning and essence as it has been presented, it becomes very easy for us to approach God with boldness and to pray with confidence, provided that we forgive freely and abundantly every person who has done us any wrong.

And when we forgive, we will have the courage and the boldness to ask for our own eternal forgiveness, and so to be numbered among the servants of God who are saved.

Through the prayers of our Holy Fathers, O Lord Jesus Christ our God, have mercy on us and save us. Amen.

Ομιλία συγχώρεσης των εχθρών. Έγινε στο εξωτερικό.

Δηλαδή, παραστατικά και ανάγλυφα, τα αποτελέσματα της μη συγχωρήσεως όλων εκείνων που οι άλλοι άνθρωποι μας έκαναν. Δηλαδή, όταν δεν συγχωρούμε.

Συγχωρούμε με όλη μας την καρδιά εκείνους που μας έκαναν κάποιο κακό, οποιοδήποτε.

Η παραβολή. Ένας βασιλιάς, στο Ευαγγέλιο λέει ο Κύριος, θέλησε να λογαριαστεί με τους δούλους του, εμάς τους ανθρώπους.

Μεταξύ, λοιπόν, των άλλων παρουσιάστηκε και ένας δούλος που χρωστούσε στον κύριό του, τον βασιλέα, μύρια τάλαντα, ένα αμύθητο ποσό. Ο δούλος, φυσικά, δεν είχε να εξοφλήσει αυτό το τεράστιο ποσό.

Τότε ο κύριός του, το αφεντικό του, διέταξε να πουληθούν ό,τι είχε και δεν είχε. Ακόμα και η γυναίκα του με τα παιδιά του, για να εξοφληθεί το χρέος. Ο δούλος, βλέποντας ότι καταστρέφεται πλέον και διαπαντός, χωρίς καμιά ελπίδα εξοφλήσεως του χρέους, έπεσε στα πόδια του κυρίου του και τον παρακαλούσε να μακροθυμήσει και να τον συγχωρήσει και θα προσπαθήσει να αποδώσει το οφειλόμενο ποσό, όπως κάνουμε και όλοι όταν χρωστούμε και δεν έχουμε να το δώσουμε.

Ο κύριος του δούλου εκείνου, όταν είδε τη συντριβή του, όταν άκουσε τα παρακάλια του και τις μεγαλόστομες υποσχέσεις του, τον σπλαχνίστηκε, τον λυπήθηκε και του χάρισε το χρέος.

Όλο το τεράστιο χρέος το έσβησε. Ήταν στην εξουσία του. Ήταν πλούσιος και μπορούσε να το κάνει. Όταν ο δούλος εκείνος έφυγε από τα ανάκτορα του βασιλέως, κατά σύμπτωση συνάντησε έναν σύνδουλό του, έναν συνάδελφό του, που του χρωστούσε μόνον 100 δηνάρια, δηλαδή ένα τιποτένιο, μηδαμινό ποσό, περίπου σημερινές 100 δραχμές.

Τον κράτησε και τον έπνιγε, λέει ο Κύριος, λέγοντάς του: «Απόδος μοι, χωρίς αναβολή, ό,τι μου οφείλεις. Δώσ’ μου αυτά που μου χρωστάς». Ο σύνδουλος έπεσε στα πόδια του και άρχισε να τον παρακαλεί, ακριβώς με τις ίδιες λέξεις που παρακάλεσε αυτός τον βασιλέα, να μακροθυμήσει για λίγο και θα του δώσει το οφειλόμενο μικρό ποσό.

Εκείνος, όμως, όχι μόνο δεν μακροθύμησε τον σύνδουλό του, όχι μόνο δεν συγχώρησε, όχι μόνο δεν του έδωσε προθεσμία,

όχι μόνο δεν τον σπλαχνίστηκε, αφού ήταν ένα τόσο μικρό ποσό και ήταν ένας απλός, φτωχός άνθρωπος αυτός ο σύνδουλός του, ο συνάδελφός του, αλλά από ασπλαχνία τον έβαλε στη φυλακή, έως ότου δώσει τις 100 δραχμές.

Όταν οι άλλοι σύνδουλοι, οι συνάδελφοι, είδαν αυτά που έγιναν, όταν είδαν αυτά που ο δούλος έκαμε στον σύνδουλό τους, όταν, μάλιστα, έμαθαν ότι ο κύριός τους, μόλις προ ολίγου, του είχε χαρίσει το τεράστιο ποσό που χρωστούσε,

λυπήθηκαν πολύ και ένα τόσο σοβαρό γεγονός δεν μπορούσαν να το παρατρέξουν, να το αφήσουν να περάσει έτσι.

Παρουσιάστηκαν μπροστά στον βασιλέα και του διηγήθηκαν με ακρίβεια, αλλά και με πόνο ψυχής, όλα τα συμβάντα τα τόσο θλιβερά αυτών των δύο συνδούλων τους.

Τότε ο κύριος εκάλεσε τον δούλο εκείνο, τον αχάριστο, που του είχε χαρίσει το χρέος, και του είπε: «Δούλε πονηρέ, δούλε αχάριστε και σκληρέ, εγώ σου χάρισα όλο το τεράστιο εκείνο χρέος σου, μόνο και μόνο γιατί με παρεκάλεσες.

Δεν έπρεπε κι εσύ να σπλαχνιστείς, να λυπηθείς, να ελεήσεις, να συγχωρήσεις τον σύνδουλό σου, τον φίλο σου, τον φτωχό αυτόν άνθρωπο, όπως κι εγώ, ο κύριός σου, ελέησα και συγχώρησα εσένα;

Ανακαλώ το χαριστήριο γράμμα. Παίρνω πίσω την εξόφληση, μια και φάνηκες τόσο αχάριστος.

Η θέση σου είναι τώρα στη φυλακή, εφόσον δεν έχεις να το πληρώσεις, στη φυλακή.

Οι βασανιστές θα σε βασανίζουν, έως ότου αποδώσεις το οφειλόμενο ποσό και εξοφλήσεις το χρέος σου, δηλαδή αιώνια».

Συμπέρασμα της παραβολής. «Έτσι», λέει ο Κύριος, «και ο Πατέρας μου ο Επουράνιος θα μεταχειριστεί και εσάς».

Τα ίδια θα πάθετε και όλοι σας εσείς που δεν θελήσατε με την καρδιά σας να συγχωρήσετε τον αδελφό σας για όλα τα φταιξίματά του. Για όλα όσα κακά σας έκαμε. Το συμπέρασμα τούτο, η προειδοποίηση αυτή του Κυρίου, το φοβερό τελικό και ανεπανόρθωτο κατάντημα κάθε χριστιανού που δεν θέλησε να συγχωρήσει, η αιώνια καταδίκη του, θα πρέπει να μας βάλει όχι απλώς σε έγνοια, σε σκέψη, αλλά και σε φόβο και σε τρόμο.

Σε αγωνία, αγώνα εναντίον της μνησικακίας, αγώνα εναντίον της εχθρότητος, εναντίον της εκδικητικότητας. Τι θα ειπούμε, τι θα απολογηθούμε κατά τη μεγάλη και φοβερή εκείνη ημέρα της κρίσεως, όταν βίβλοι ανοιγήσονται, όταν θα ανοιχτούν και θα κριθούμε εκ των γεγραμμένων εν τοις βιβλίοις κατά τα έργα ημών;

Όταν όλα αυτά τα μικροπράγματα του κόσμου τούτου, για τα οποία εκδικούμεθα και μαλώνουμε, τα οποία θα έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί, όταν δεν θα μπορέσουν να ξαναγυρίσουν να τα διορθώσουμε, όταν τα χρήματα, τα κτήματα, οι αξιοπρέπειες, οι προσβολές, οι υποτιμήσεις, εντός εισαγωγικών, και τα παρόμοια θα έχουν περάσει, όταν τα δικά μας πταίσματα θα είναι ολόκληροι τόμοι, ολόκληρα πολυσέλιδα βιβλία, ολόκληρη βιβλιοθήκη, των άλλων σε εμάς μια μικρή σελίδα ή έστω λίγες σελίδες, πώς ο Θεός θα διαγράψει όλους τους τόμους με τα δικά μας αμαρτήματα, όταν εμείς δεν θελήσαμε μια μόνο σελίδα να διαγράψουμε, του αδελφού μας τα πταίσματα; Το οποιοδήποτε κακό που μας έκαμε ο άλλος,

ο γείτονας, ο αδελφός, ο συνεργάτης, ο οποιοσδήποτε συγγενής, δεν είναι τόσο μεγάλο όσο μας φαίνεται.

Είναι πεπερασμένο, δηλαδή, και σε όλη τη ζωή να διαρκέσει, θα περάσει κάποια μέρα.

Δεν έχει αιώνια ισχύ και δύναμη και ύπαρξη. Το κακό όμως που κάνουμε εμείς οι ίδιοι στον εαυτό μας, όταν δεν συγχωρούμε, είναι χωρίς τέλος, έχει αιώνια ισχύ· θα τιμωρούμεθα αιώνια. Έχουμε λοιπόν να διαλέξουμε μεταξύ δύο κακών: εκείνου που ο άλλος μας κάνει και που είναι παροδικό και εκείνου που κάνουμε στον εαυτό μας, όταν δεν συγχωρούμε, που είναι αιώνιο.

Ποιος λογικός άνθρωπος θέλει το κακό του και μάλιστα το αιώνιο; Ξέρουμε ότι οι παρανοϊκοί, αυτοί που έχουν πρόβλημα στο μυαλό τους, οι αξιολύπητοι αυτοί οι άνθρωποι που έχουν χάσει τις φρένες τους, που κόβουν τα μέλη με τα χέρια τους, πατούν σε αναμμένα κάρβουνα, αυτοτραυματίζονται, αυτοκτονούνε και τόσα άλλα.

Ωστόσο, κανείς λογικός δεν κάνει τέτοια πράγματα. Εάν λοιπόν τα μικρότερα αυτά δεν τα κάνουμε, διότι δεν τα βρίσκουμε λογικά, θα κάνουμε τα απείρως μεγαλύτερα κακά στον εαυτό μας; Θα τον καταδικάσουμε οι ίδιοι στο αιώνιο σκοτάδι και θα τον στείλουμε να κάνει συντροφιά με τους δαίμονες, μόνο και μόνο γιατί δεν θελήσαμε να διαγράψουμε τα μικροπράγματα που μας έκαναν οι άλλοι;

Θα κάνουμε ένα τόσο μεγάλο λάθος; Πού είναι όλες οι προηγούμενες γενεές, μέσα στις οποίες ήσαν και οι άνθρωποι που έφυγαν από εδώ για πάντα χωρίς να συγχωρήσουν;

Τι κέρδισαν οι άνθρωποι αυτοί με την ασυγχωρησία που έδειξαν στους άλλους; Δεν θα έχουν τώρα πια μετανιώσει πικρά, χωρίς ωφέλεια και χωρίς διόρθωση, βεβαίως;

Εάν ένας δεν τα πιστεύει αυτά, είναι φυσικά ελεύθερος να κάνει ό,τι νομίζει. Ένας όμως που λέει ότι είναι χριστιανός ορθόδοξος και πιστεύει στον Θεό και στο Ευαγγέλιο,

δεν πρέπει να του λείπει το κόκκινο μολύβι. Τι θα πει αυτό; Στα επίσημα βιβλία οι διαγραφές γίνονται με κόκκινο μολύβι. Με αυτό το μολύβι θα διαγράψει από σήμερα κάθε φταίξιμο του αδελφού του Αυτός που θέλει να λέγεται Χριστιανός Ορθόδοξος.

Και αδελφός του είναι κάθε άνθρωπος, γνωστός ή άγνωστος, Ορθόδοξος και μη. Το μολύβι αυτό θα του χρησιμεύσει, όταν πλέον φύγει από τον κόσμο αυτό, σαν κλειδί που θα ανοίξει την πόρτα του Παραδείσου. Δηλαδή, εάν δεν διαγράψει με αυτό το μολύβι το κόκκινο, δεν μπορεί να ανοίξει τον Παράδεισο.

Θα βάλει το μολύβι το κόκκινο στην κλειδαριά της πόρτας του Παραδείσου και θα ανοίξει. Με το να πει «Θεός συγχωρέσει» και κάνοντας προσευχή για αυτόν τον άνθρωπο, ο Παράδεισος άνοιξε.

Οι πέντε μωρές παρθένες χτύπαγαν άδικα την πόρτα του Παραδείσου τη νύχτα εκείνη. Έμειναν έξω στο σκοτάδι, γιατί δεν είχαν δείξει συμπάθεια και συγχωρητικότητα. Δεν είχαν ούτε λάδι που μαλακώνει τις πληγές, ούτε κόκκινο μολύβι που σβήνει τα πταίσματα των άλλων και ανοίγει τον Νυμφώνα, ανοίγει τον Παράδεισο, ανοίγει την πύλη της Άνω Ιερουσαλήμ.

Ναι, έξω δυστυχώς. Και έξω ήταν σκοτάδι, πολύ σκοτάδι κολάσεως.

Ήταν νύχτα ασέληνη, χωρίς φεγγάρι, παγερή νύχτα, χωρίς θερμότητα. Οι φρόνιμες όμως, αυτές που είχαν σώφρονα νου και σκέψη και κυβέρνηση, μπήκανε στον Νυμφώνα, μπήκαν στον Παράδεισο και στην αιώνια ζωή του Φωτός.

Είχαν λάδι, είχαν την καλοσύνη, την αγάπη που δεν εκδικείται, αλλά συγχωρεί όλους για όλα. Από μας εξαρτάται να καθορίσουμε από τώρα τη θέση μας.

Από μας εξαρτάται εάν θα μπούμε στον Νυμφώνα με τις φρόνιμες γυναίκες ή θα μείνουμε έξω στο σκοτάδι της παγεράς νύχτας με τις μωρές.

Εφόσον ακόμη βρισκόμεθα στη ζωή αυτή, εφόσον η αυλαία του θεάτρου, του παρόντος κόσμου, δεν έπεσε και το νήμα της ζωής μας δεν κόπηκε, μπορούμε να συγχωρήσουμε.

Μπορούμε να πάρουμε την ηρωική απόφαση να αφίεμεν τοις οφειλέταις ημών, κατά την Κυριακή Προσευχή, την οποία μας δίδαξε ο Κύριος και την οποία προσευχόμεθα κάθε Κυριακή, σε κάθε ακολουθία και κάθε μέρα.

Λέμε στον Θεό: «Συγχώρησέ με, Θεέ μου, καθώς εγώ συγχωρώ». Και όταν δεν συγχωρούμε, λέμε ψέματα.

Ψευδόμεθα κάθε φορά που προσευχόμεθα με το Πάτερ ημών. Διότι, εφόσον δεν συγχωρούμε, απαιτούμε συγχώρηση από τον Θεό. Να συγχωρούμε, οπότε και ο Θεός θα μας συγχωρέσει. Πρέπει στην προσευχή μας πρώτα να ζητάμε να συγχωρέσει ο Θεός όλους εκείνους που μας έκαναν κακό, να συγχωρήσει και όλων των ανθρώπων τις αμαρτίες και μετά να παρακαλούμε να συγχωρέσει και εμάς, που του φταίσαμε δυστυχώς πολύ περισσότερα.

Γράφει στο Γεροντικό ότι ένας αδελφός, ένας νεότερος μοναχός, πήγε σε ένα γέροντα πνευματικό και του είπε ότι κάποιος άνθρωπος, κλέφτης, γυρνά και κλέβει τις καλύβες των πατέρων. Το παξιμάδι, τα ελάχιστα τρόφιμα, έκλεψε και εμένα, τα δικά μου, και σκέπτομαι και πήρα απόφαση να τον καταγγείλω στο δικαστήριο, για να συμμορφωθεί, να σταματήσει την αμαρτία και να πληρώσει την αμαρτία, και έτσι να του γίνει καλό.

Ο γέροντας όμως, ο πνευματικός, τον συμβούλευε και του έλεγε: Όχι, παιδί μου, μην το κάνεις αυτό, μην τον πας στον δικαστή, μην τον καταγγείλεις. Άνθρωπος είναι, συγχώρησέ τον, κάνε του προσευχή να τον φωτίσει, να αφήσει αυτή την κλεψιά.

Όχι, γέροντα, αυτός δεν συμμορφώνεται, έχει πάρα πολύ καιρό που το κάνει αυτό και του χρειάζεται η τιμωρία. Αν δεν τιμωρηθεί, θα συνεχίζει, οπότε του κάνουμε ένα καλό.

Όχι, παιδί μου, δεν πρέπει να τον καταγγείλεις, όχι στον δικαστή. Στον Θεό άφησε την υπόθεση. Ο νεότερος, στηριζόμενος στην άποψή του, δεν υποχώρησε. Τότε ο γέροντας, ο πνευματικός, του λέει: Εφόσον το έχεις αποφασίσει, πάμε να κάνουμε προσευχή, να πάει καλά η δουλειά σου.

Και όταν γονάτισαν στην προσευχή, άρχισε ο πνευματικός να λέγει το Πάτερ ημών. Και όταν έφτασε στη φράση «καὶ ἄφες ἡμῖν τὰ ὀφειλήματα ἡμῶν», δεν είπε έτσι και είπε ότι Κύριε, μην μας αφήνεις τα αμαρτήματά μας, διότι και εμείς δεν αφήνουμε τα αμαρτήματα του αδελφού μας.

Πάτερ, κάνετε λάθος. Δεν λέει έτσι το Πάτερ ημών. Εφόσον θα πας στον δικαστή να καταγγείλεις τον αδερφό που σε αμάρτησε, αυτό το Πάτερ ημών θα πούμε. Ο αδερφός κατάλαβε ότι είχε λάθος την άποψή του, ζήτησε συγγνώμη και έτσι υποχώρησε στη γνώμη να καταγγείλει τον πταίσαντα αδερφό.

Αυτή η παραβολή είναι τόσο πολυδιδακτική, είναι τόσο πολυωφέλιμη, που εάν συνειδητοποιήσουμε, όπως διαβάστηκε, την έννοια και την ουσία, είναι πάρα πολύ εύκολο να έχουμε παρρησία στον Θεό, παρρησία στην προσευχή, όταν θα συγχωρούμε αφειδώς, πλούσια, κάθε άνθρωπο ο οποίος μας έκανε κάτι κακό.

Και όταν θα συγχωρούμε, θα έχουμε το θάρρος, θα έχουμε την παρρησία να ζητήσουμε την αιώνια συγγνώμη μας και έτσι να βρεθούμε μετά των σωζομένων δούλων του Θεού.

Λοιπόν, των Αγίων Πατέρων ημών, Κύριε Ιησού Χριστέ ο Θεός, ελέησον και σώσον ημάς. Αμήν.