The Catechetical Homily of Saint John Chrysostom

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

What I mean is this: among all the many instructive things that are said in these days, and specifically in the days of Pascha, if a person wants to follow them all, he has to set aside a great deal of time.

And there is also something that most people do not know about. There is a catechetical homily attributed to the divine Chrysostom, which is read at the end of the Divine Liturgy of the Resurrection. But as you know, most people leave the Resurrection service early, and never once in their lives have they heard this catechetical homily of the divine Chrysostom that is read at the end of the Resurrection service.

Some have heard it many times over, but they have never had it explained to them precisely: what it teaches, what it calls to mind, what, in short, it is trying to say with these words. And they misunderstand certain of its expressions, certain of its ideas.

I do not know, now, what your own relationship is to this catechetical homily, you who are listening at this hour: whether you have ever stayed in church after the Resurrection service, whether you have heard it, and whether you understood what it says. In any case, allow me this evening to take up this homily and to explain it in the simplest possible way, so that we may see exactly what this holy Father is saying.

It begins like this: 'If anyone is devout and loves God, let him enjoy this beautiful and radiant festival.' Whoever, he says, is devout and loves God, let him take joy tonight in this radiant and beautiful feast of Pascha.

“If anyone is a grateful servant, let him enter rejoicing into the joy of his Lord.” Any servant, he says, who has a good and willing heart, let him come in with joy, into the joy of his Lord.

Many people do not want to be called servants of the Lord. And I would like at this point to open a small parenthesis, because today's ideologues say that Christ too wants servants, whereas we are trying to set people free.

What kind of tyranny is this, they ask, and who are you who go and make yourselves servants? But to be a servant according to Christ means to be free from sin. What people see as slavery is being held down under the power of someone else, and that someone being a human being.

That man is a slave; he behaves servilely toward his master. In essence, Paul says this: if you are a slave, he says, and you can become free, but peacefully, then become free. But if you cannot manage to become free, then do not be a slave of men; and above all, do not be a slave to sin.

Does Christ accept slaves in the way that people understand slaves? A slave is only the one who is under the heel of sin. And free is only the one who is not enslaved to sin.

The world does not conquer him, fashion does not conquer him, the flesh does not conquer him, self-interest does not conquer him, the devil does not conquer him. That man is free. The man who is conquered, even if by circumstance he happens to be called free, is in reality not free at all.

Anthony the Great says that such people are not free, or are free only by accident of circumstance; the only ones who are free, he says, are those who have been set free from sin. So here, when it says 'servant of Jesus Christ,' it means: he is not a servant of Satan.

So a person is free when he is close to Christ; he binds himself as a servant willingly, not under compulsion, willingly. I once gave you an example from the days of the slave trade. Someone once went to buy slaves, back when human beings were sold at the markets, and he bought some from a man who was selling them. Among those he bought, he also bought a robust one, a strong one, a sturdily built slave; but this one he bought at an astronomical price, without haggling at all.

He set them apart over to one side, told them to get ready, and said we would leave for the farm.

When he returned so that they could leave, the others were joking among themselves and did not seem to care; they had changed masters, but their lot had not changed. Yet this stout, strong man was downcast.

He asked him, why are you in this state? Are you ill perhaps, are you in pain anywhere? Let us go to a doctor now, while we are still here in town, in the city. Because once we go out into the countryside, where am I going to take you to find a doctor?

The man gave no answer. I am speaking to you, he says. You will not speak? When I am asking you? Why are you like this? Why are you so downcast? And he says, how did you want me to be? Like the others? I heard, he says, how much you paid for me, and that is why my spirits collapsed.

I heard, he says, that you bought me at an astronomical price. You did not haggle over me at all. I can imagine, he says, what awaits me, so that you can get back what you paid and make a profit on top. Because you did not buy me out of philanthropy.

You bought me to exploit me. So what kind of good spirits do you expect me to have, he says to him; where am I to find the heart to talk, when I know what is waiting for me? And the master says, you are distressed. Then he says, listen to me, my child: I did not buy you in order to have you as a slave. Then why did you buy me? I bought you to set you free. You are free. Go. And the man stood there. And then, when he heard this, he falls at his feet and says to him, I will be your servant forever. This is Christ. And this is what the Christian must do.

For when Christ gave His own blood to buy me, I who was bound and trapped in Satan's Hell, and He sets me free through that blood, what ought I to be to Him? Ought I not to be grateful always? Ought I not to be His servant always?

So this is exactly what he has in mind here when he says, 'If anyone is a grateful servant' — one who has been bound in service with thanksgiving — 'let him enter into the joy of his Lord.' Christ compels no one. It is to a person's own benefit to have Christ as Lord and not to have Satan as lord, and to be a servant of Christ.

That is why all the Apostles call themselves, of their own accord, servants of Jesus Christ. James the Brother of the Lord, and Peter, and Paul, and all those who wrote epistles described themselves as servants of Jesus Christ.

So I don't know how this squares with the theories people hold today. But from the Orthodox side, it is exactly as I am telling you. And he goes on: "If anyone has labored in fasting, let him now receive his denarius." Whoever has fasted, he says, whoever has worn himself out during these days, let him come and enjoy his denarius, that precious coin — and by that he means Holy Communion — let him come and receive his reward, whoever has labored in fasting.

He is not speaking about those who did not even abstain from meat during Great Lent, but about those who did fast.

“If anyone has labored from the first hour, let him receive today the wage that is justly owed him.”

Within one church, not everyone is of the same age in Christ.

Some have entered Christianity from the first hour, others entered Christianity at the third hour, others at the sixth hour, others at the eleventh hour. The first hour means those who from childhood have lived the Christian life, and they are here tonight.

“If anyone, then,” he says, “has labored from the first hour, let him receive today his rightful due.” He then continues: “If anyone has come after the third hour, let him gladly join in the feast.” Whoever came not in his earliest years, but later in his youth, let him too gladly join in the feast.

'If anyone has arrived after the sixth hour' — a man now grown mature, past the halfway point of his life, fifty or sixty years old — whoever is here among us who came to Christ at that age, at the hour he mentions here, the sixth hour, let him know that he must not doubt: 'let him in no way hesitate.' Let such a person not doubt that Christ supposedly will not receive him, 'for he shall in no way be deprived.'

He too will be paid, and he too has a claim in the Kingdom of Heaven equal to the one who was there from the morning, who was there from childhood or from his youth. 'If anyone has delayed until the ninth hour, let him draw near, in no way doubting' — without holding back at all. That is, whoever came at three in the afternoon, which is the ninth hour, those who came to Christ in the evening of their life, at the age of late afternoon: let him not hesitate in the least.

'If anyone has arrived only at the eleventh hour' — he made it just barely, at the eleventh hour — let him not be afraid on account of his lateness and say, 'This is not for me, I came too late, others have been Christians for so many years.'

For our Master is generous, He is openhanded, and He welcomes the last just as He welcomes the first. He gives rest to the one who came at the eleventh hour exactly as He does to the one who has labored since the very first hour.

'He shows mercy to the last and He tends to the first. To the one He gives, and to the other He grants freely. He accepts the works, and He welcomes the intention. He honours the deed, and He praises the purpose.' With these words he consoles every person who finds himself in the Church of Christ, no matter when he came and became a Christian. That is something no one should brood over.

It is true that we always judge in a human way, we weigh things in a human way, calculating our own advantage, and we always see matters our own way. There are people who say: am I really to receive the same, I who came from childhood, who suffered so much, who never transgressed a single commandment of His, as someone who came at the last moment and made his confession? Are we to receive the same? Is that justice?

Those who have this hesitation, this thought, ought to read the twenty-first chapter of Matthew.

There in the twenty-first chapter of Matthew a parable is recorded which our Christ spoke, and it is the answer to exactly what I am telling you.

It records that Christ told the Parable of the Labourers in the Vineyard — in the twentieth chapter, forgive me. 'For the Kingdom of Heaven is like a landowner who went out early in the morning to hire labourers for his vineyard.'

The Kingdom of Heaven, He says, is like a householder who went out to the marketplace to hire workers to work in his vineyard. 'And when he had agreed with the labourers for a denarius a day, he sent them into his vineyard.' How much do you want for a day's wage? A denarius.

So go to my vineyard, work today, and in the evening I will give you the denarius.

And going out about the third hour, he saw others standing idle in the marketplace. He went and found others at the third hour who were not working. And he said to them, “You too go into the vineyard, and whatever is fair, I will give you.” So they went. “You too, go and work in my vineyard, and I will give you whatever is right.”

He made no agreement with these men; it was with the ones who went at daybreak that he agreed on a wage. "And going out again about the sixth and the ninth hour, he did likewise." He sent others as well, without settling on a sum, only that he would give them whatever was right.

"And about the eleventh hour he went out and found others standing idle." It's evening now — five o'clock in the afternoon. "And he says to them: Why do you stand here idle all day long?" Why didn't you go and work? Why? "They say to him: No one has hired us" — nobody said a word to us. "He says to them: You go into the vineyard too, and whatever is right, that you will receive" — and whatever is fair, that's what you'll be paid.

So some must have gone out first thing in the morning, others at nine, others at noon, others at three, and others at five in the evening. "And when evening had come" — that is, once it had grown dark — the master of the vineyard says to his steward, the man in charge; let's say, to his treasurer, for example: "Call the workers who worked in the vineyard today and give them their wages, beginning with the last and going on to the first."

Call them all so that you may pay them. And begin the paying with the ones who came for work at five in the afternoon.

Those who came about the eleventh hour received one denarius. They had worked a single hour, and they were given a denarius. And the others, who had gone in from the morning, earlier than them, now saw that these men had worked only one hour and had received a denarius.

So they thought: we who have worked since the morning, even though we agreed on a denarius, will surely receive more than that.

"But when the first came, they supposed that they would receive more," that he would pay them extra. "Yet they too received a denarius each." To the man who went at daybreak, and the man who went at midday, and the man who went in the afternoon, he gave one denarius.

"And when they had received it, they murmured against the householder, saying, These last have worked one hour, and you have made them equal to us who have borne the burden and the heat of the day." You are unjust, they tell him. These men were here one hour and you give them a denarius.

You have made them equal with us, who have been here since morning and carried the whole weight of the day. "But he answered and said to one of them, Friend," to the man who had taken it upon himself to defend their rights, "I am doing you no wrong. Did you not agree with me for a denarius?" Did we not agree in the morning that you would work for a denarius?

"Take what is yours and go." Take it and go with God's blessing. "But I wish to give to this last man," I want to give to the one who came at the end, "even as I gave to you." I want to give him what I gave you as well. What harm is that to you? How does it injure you if I am generous and want to give this man the same? What I agreed with you, who came in the morning, that is what I am giving you. Where do you find any injustice? And why do you complain against me? "Is it not lawful for me to do what I wish with what is my own?" Can I not manage my own possessions and do with them as I please?

You bring your complaint against me. "Is it not lawful for me to do what I wish with what is my own?" Can I not manage my own goods and do with them as I please? Shall I appoint you as my manager? "Is your eye evil because I am good?" Are you resentful because I am generous? I want to give to this man too. That is how it stands.

This is what John Chrysostom has in mind when he speaks these words in his homily for Pascha, the passage that is taken from here and that we are hearing at this hour.

Whatever hour you enter Christianity, he says, know that you are not treated differently from anyone else. If you pass inside, you will be saved. Now, if you do not come to dwell in an apartment block or a penthouse in Paradise, that is because of you, because you did not come in quickly and work to prepare a place for yourself in eternity.

You will have a lesser place, because you have only now begun to labor, while another has been laboring all along. You gain entrance, but you do not gain the same place. You will gain entrance; you will enter—do not doubt it. Now that you have come, that is enough.

But the other man has been sending building material up to heaven since he was a small child. Through prayers, through almsgiving, through love shown in deed, through this and this and this. You repent at the last moment and you receive the ticket to get inside. But beyond that, whatever God grants you as a gift.

For God is just, and he prepares for each one a dwelling in eternity in proportion to the material that person sends ahead from here. So a person secures his entrance through faith in the Church of Christ.

That is why he says, “If anyone has delayed until the ninth hour, let him draw near without hesitation.” Let him come without giving it a second thought. Let him not say, “Where can I go now?” Do not say that; it comes from Satan. “If anyone has arrived only at the eleventh hour”—if he has barely made it in time, at the eleventh hour.

Let him not fear that he has come so late. For the Master is generous and receives the last just as He receives the first. He gives rest to the one who came at the eleventh hour, just as He does to the one who has labored from the first hour. God is rich and gives abundantly to man; He shows mercy to the one who comes last and cares for the one who came first. He gives to the one and bestows gifts upon the other. That is, He gives to the one, but He also offers His gifts to the other.

He offers his gifts equally to all people, so that they may have the right to pass into his Kingdom. "And he honors the deed and he praises the intention." Many times good intentions never reach the point of action.

Oh, if only I could; oh, if only I had the strength; oh, if only I had the means; oh, if only I had known. This is rewarded by God, just as, on the other side, the inclination toward sin is condemned by God and is written down as sin, regardless of whether the sin ever came to fruition, whether it was ever carried out.

I have every intention of doing the evil thing, but because I ran into somebody, or because I was locked up in prison, I never did it. It is still written down against me as evil. I have every intention of scheming against my neighbor's good name, and so on. But I don't pull it off; I didn't pull it off.

Things didn't turn out the way I had schemed them. I have every intention of doing some harm, but I can't get the conditions to line up, I can't make sure it's all quiet, and so I never get there. Plenty of people have made it all the way to the sheepfold to steal, and then they heard a wolf howl, and off they went.

But they had every intention, and now they curse the wolf. If the wolf hadn't howled, they would have stolen. That is written on the debit side of their account. It is the opposite with those who have every intention of doing something good, something that would be for their own soul and for the glory of God, but they don't have the conditions that would let them do it.

This is the fine point of what he says: he honours the deed, when you do something right and upright, but he also praises the intention of the person who has the good intention. Because, you know, our Lord always stakes everything on a person's good intention, on their frame of mind, the humble one. That is where he always stakes everything. He is won over by the humble person, he is won over by the eager one. You've seen how some children are ready to run and bring the plates, bring the broom, do this, fix that, and compare them with the other child, the one you promise things to and who does nothing. You see that the one has an intention, and you notice it, you love that child in a special way, and you are only human.

How much more, then, does God do this, when He sees intentions like that in a person. He accepts the works, and He embraces the disposition of the heart. And this is exactly what he says there, yes: He honors the deed, and He praises the intention. In other words, the deeds are the works that He accepts, and the intention is that disposition of the heart.

So it is the same thing. He makes a kind of wordplay and states the same thing with two sentences. That is why he says: therefore, come in, all of you, and here now comes the table, into the joy of our Lord. Today, at Pascha, God the Father has the fatted calf. He has his lamb slain; come, all of you. Both the first and the second, receive your reward. The reward is the gift of God the Father, who gives his Son to mankind.

The greatest gift God gives to mankind is Christ, whom he offers to us, whom we always receive in Holy Communion, rich and poor alike. Dance together, rich and poor. In other words, Christianity is a strange thing when you compare it with a person's standing in this world.

Among us the rich go with the rich and the poor with the poor. Christianity is a road roller, and you don't look at the wallets, whether they are fat or thin. You look at people's souls, and they all have to feel the same joy.

And Christ gives the same spiritual joy to the rich and to the poor. That is, when He speaks of the rich and the needy, He is speaking of their material circumstances. You who are self-controlled and you who are slothful, honor this day.

You too, all of you who have mastered your passions, who restrain your passions. The passions of the flesh, the passion of anger, and this and that and the other, all of them. But also the slack ones, the ones who never bothered, who never fought. Who never struggled against their passions. Honour this day, he says. Today, fall into line, wake up, open your eyes, take hold of this joy.

You who have fasted and you who have not fasted, rejoice today. But earlier you said, O saint of God, "If anyone has labored in fasting, let him now receive his denarius, his full wage." How can you tell us that whether we fast or we don't fast, we'll get the reward? You who have fasted and you who have not fasted, rejoice today.

And how can you say here that to receive the denarius, let him now receive the denarius who has fasted? Which time are you telling the truth? Both times he is telling the truth.

The way he says it the second time, you who have fasted and you who have not, be glad today, has this meaning: you who have fasted, who had the strength and the health for it, and you who have not fasted, not having the strength, not having the health, be glad, all of you.

He is not abolishing the fast, as some people claim. He is not saying, seriously now, fast or don't fast. So what does it mean? About fasting he spoke plainly: let the one who has fasted receive the denarius; he will be paid.

But now we have a class of people who cannot fast. Well then, those who did fast, let them enjoy today. But those who did not fast, because they were unable to fast, because they had reasons of health, let them rejoice today as well.

Not the ones who trample on the fast, not the ones who haven't even begun the fast and simply don't care. No, he is not speaking about them. He is speaking about those who did not fast and who had reasons not to fast. The sick person, the nursing mother, the frail child, the old man.

The young, some of whom need proper nourishment because they are growing, for their health and so on. There are a thousand and one cases that are exempt from the fast, because there is an Apostolic Canon that John Chrysostom could never have overlooked, which says: if any bishop, or priest, or deacon, or subdeacon, or reader, or chanter does not fast on Wednesday and Friday and in Great Lent, let him be deposed, it deposes him; and if he is a layman, let him be excommunicated. Except for reasons of illness. If a person is ill, he will not fast.

But his spiritual father has to know about it, and together they should discuss it with a discerning doctor: what this person is to put into his diet, the person who has need on the day of the fast. And then you will be among those who have not fasted, and yet you will have the right to come forward and receive Holy Communion.

Nothing prevents you from being present at the joy of your Lord, so long as you did not fast, not out of indifference or lack of self-control, but for reasons of health. Because fasting kills the passions, it does not kill the body; its purpose is not to send people off to sanatoria or to neurological clinics.

Its purpose is to fight the passions; it is a killer of the passions and not a killer of the body. That is why a person sins just as much when he has no health and yet fasts,

and fasts from natural foods while feeding on supernatural ones. There are people who fast from oil and at the same time take iron, get injections, liver extracts, and a thousand other pills and vitamins, all so they can fast from oil. The devil is making fools of them.

You tell me whether it isn't strange: you won't take it in through the mouth, but you take it in through the backside with injections. What are these injections? Aren't they marrow? Aren't they liver extracts and the rest of it? Blood? So you won't eat oil, and instead you take it in contrary to nature, against the way God made things, when you could have eaten according to nature, the way God made things, something that would have kept your health.

This happens for the most part with women who want to be healed by fasting, while they devour so many people, so many daughters-in-law, so many mothers-in-law. They eat them alive day and night, and they fast from oil.

That is sin just the same, and such a person has no right to receive Holy Communion unless he listens to his spiritual father. A person may manage himself only in this case, when his spiritual father's direction is this: I am telling you that you may eat, eat a little fish, eat a little cheese, drink a small cup of milk, or whatever it may be, even meat.

But if you cannot keep to that, very well. Then you decide for yourself, yes or no. But if he tells you that you are not to fast, and you go and do your own thing and fast anyway, then you have no right to receive Communion. You are under canonical penance.

Because you did your own will. He says this, since he has spoken to everyone. The table is full, that is, it is for all people. One cup, one table, one lamb, one calf, but for the whole Christian world.

The table is full, feast all of you, come and receive Communion, because he is speaking about Holy Communion. The calf is ample, the fatted calf, the one that was slaughtered for the prodigal son, if you remember, and there was joy when the prodigal sat down and they ate.

This same calf has been slaughtered again for us prodigals, because we too are prodigals.

"Let no one go away hungry." People think there is only one kind of hunger. That is why the devil grabs them by the stomach and marches them off to the mageiritsa soup right after "Christ is Risen!" But there are two hungers. There is bodily hunger, the hunger the cooking pot is busy with, and there is also spiritual hunger.

Do you know what it means to go and hold the Resurrection candle and then walk away without receiving Holy Communion? Do you know what that means? You'll go out hungry, hungry to feed your body, your stomach, your flesh — the flesh you perhaps made to fast all through Great Lent — and now you want to give it a treat,

with the food you are about to serve it. You still have to satisfy it. But your immortal soul, how can it leave Pascha without Communion? And there are many people who do not commune at Pascha, even though Holy Communion itself is interpreted as Pascha. Every time a person receives Communion, he is keeping Pascha.

Because Christ, the Lamb of God, takes a person out of Egypt, out of his sins, and carries him across into the Kingdom of Heaven, into the promised land.

And even so, they come to the outside of the church with a candle in hand, they light it, and then they leave, without receiving Communion. Others receive on Holy Thursday, and do not receive on Holy Saturday, and do not receive at Pascha.

Others receive on Holy Saturday and do not receive at Pascha. They are content to commune on Holy Thursday or on Holy Saturday, because at Pascha they have no intention of staying for the Resurrection service. They know it in advance, and so they receive then.

And there are even disturbances over this. Especially here in Athens and in other cities. Businessmen and the like. They come out and pressure the priests, early in the morning, to give them Holy Communion so they can go off to their work.

And unfortunately many priests give in and commune them. They do wrong, and one day they will answer to God for it.

The priest ought not to commune a single one of them. He should tell him: you have work, go to your work, my child, and come on the night of the Resurrection, when you will not have work, and receive Communion then.

And that is not all. What else does he do? He opens the artophorion that holds Communion reserved from last year, from Holy Thursday, kept for those in danger of death, and he gives them Communion from it. The Divine Liturgy has not yet been served, the change of the Gifts has not yet taken place.

People come in anonymously through one door and go out the other, receiving Communion at the left or the right gate, without having attended a Liturgy or anything at all. And he never told them: do you know what I am communing you from? From what I keep for those in danger of death, from last year.

You would become birds and fly away; every one of them would have left.

So learn this yourselves: never go and ask to receive Holy Communion when no Liturgy has been served. Even if your priest is willing to commune you, you must not receive. You will attend the Liturgy, and then you will come forward with the fear of God and with faith, to receive Communion.

Those who have work should go to their work, and at Pascha they should go to their church to receive Communion, at the hour when they have no work. That is how things fall into their proper place. And let us not deceive ourselves. Christ is not something to be stolen; we do not take Christ by stealth.

He knows who is seeking Him and how that person seeks Him; and accordingly, He either fills him with grace or strikes him down. For the Apostle Paul says plainly in the eleventh chapter of his First Epistle to the Corinthians that “many are weak and sick, and many have fallen asleep.” Why is that? Where do cancers come from? Incurable diseases?

It comes from receiving Holy Communion unworthily. Read First Corinthians, chapter eleven, from verse twenty-six onward. You will find the very same thing there. So the table, he says, is full-laden. It is set for everyone. The calf is a fatted one; let no one go away hungry. Let all of you enjoy the banquet of faith.

One banquet. One table. A table that shows the faith of them all: of those who have been living the faith for years, and of the others who came later, and of the others, and the others still, and of those who made their Confession only yesterday.

For if there were some way to keep statistics about how each person comes forward, the spiritual fathers would be able to tell us that this year again thousands of indifferent people came to faith. Thousands of people who had never made Confession came back, repented, and confessed, even at a great age.

These are the ones of the eleventh hour, and yet they have every right to receive Communion just as the one receives who has lived the faith since he was in swaddling clothes. So let us all come and enjoy the banquet of faith; let all of you enjoy the riches of His goodness.

We are not worthy to receive Communion, but God is so rich, God is so good. Chrestos, kind and good, spelled with an eta, not Christos with an iota. Useful, benevolent. Come. Let no one lament his poverty, that is, let no one weep because he is poor.

For the common Kingdom has appeared. The poor man becomes a king's son. Poor by human reckoning, a king's son by the divine reckoning. The poorest man of all, if he is faithful and has a share in this banquet of faith, is a king's son. Let no one lament his poverty, for the common Kingdom has appeared, the Kingdom offered to everyone, to the poor and to the rich alike.

Let no one bewail his failings; let no one weep or lament over his sins, let him not grieve, for forgiveness has dawned from the tomb. Forgiveness has risen from the tomb; it has been granted to you as a gift. Do not weep, smile. Your God is giving you joy, your King, your Brother, your Redeemer. Why are you sitting there cast down, saying, 'But I know what I did, you know...'?

What is it that you know? Because there are many people like this, who do not understand exactly how the matter of salvation stands. They set about trying to pay for their own sins, and they feel wretched, even though they have repented and confessed.

And perhaps they even receive Communion, yet they feel no joy inside them. Satan comes and says to them, 'Yes, you confessed, but...' And he terrifies them. How much a person ought to say back to Satan: 'I sinned, I did that, but I confessed it, and Another has taken it on His own shoulders.'

If I'm not leaving here, then leave me alone. Because otherwise a person will go around scowling all day long. He won't say Glory to God, he'll never feel light enough to walk with his head up like everyone else. Not because he deserves it, but because Christ grants it as a gift, Christ who is rich in kindness and in long-suffering.

So, he says, let no one mourn — let no one weep. Let no one fear the death that takes us from here, for the death of the Savior has set us free. The Savior died; the Savior was put to death; and the death of the Savior healed our own death.

How old are you? I am sixty. How many times have you said 'Christ is risen'? I have no idea; sixty times a hundred; I do not know how many thousands of times I have said it. And what does this 'Christ is risen' say? 'Trampling down death by death, and to those in the tombs bestowing life.' His death trampled down, crushed, and dissolved the death of everyone else.

We live through the death of Jesus. “For the death of the Savior,” it says, “has set us free”—it has set us free. He died so that we might be liberated. Thank You so very much, my Christ, for what You have done. So smile and stand tall. “The One held captive by him destroyed him,” it says. Satan, who wielded the scepter of death, was himself destroyed. Christ shattered Satan; He defeated Satan.

For Satan, even though he was the one taken captive, was holding death; he held the keys of Hell, of Hades, and he held human beings down there below. But Christ conquered him and took out of his grip the people who had believed in Him, in Christ.

'He whom death held captive extinguished it,' he says. That is, even though the Savior was held for a moment by death, since death did indeed hold Him, did it not seize Christ too and drag Him down below? Yet death was conquered by Him. He mentions this further on in his thought.

I will tell you where.

"He who descended into Hades despoiled Hades." The One who went down there conquered Hades and carried off its spoils. And what spoils was Hades holding inside? Souls. Those are what Christ took; He plundered Hades of them. "He embittered him" — that is, Hades; He filled Hades with bitterness.

Having tasted His flesh. Hades, you would be embittered by the flesh of Christ. And Isaiah foretells this: that Christ would descend into Hades and embitter Hades. Isaiah speaks of it in the fourteenth chapter.

Verse 9 — do read it there. "Hades below," he says, "was embittered when it met you." Down below, there where it met you, there where you went down, Hades was embittered. "It was embittered, for it was abolished" — and a little further down we ourselves say, "it was embittered," yes, and more besides: "it was embittered, for it was mocked," we say. "It was embittered, for it was slain" — and at the same time it was slain; because it was slain, it was embittered.

I will tell you how it was put to death, and you will hear still more. "It was embittered, for it was abolished." It has no power any longer.

"It was embittered, for it was bound." It can do nothing more. Christ seized the strong one; Christ seized Satan.

"It received a body, and encountered God." It received a body, and that body had God within it; He was God become man. Hades took Him and swallowed that pill in the form of a body, a righteous man, Jesus, so as to be rid of Him. But this Jesus had divinity within. "It received earth, and met heaven." It took earth, a man, and met God. "It received what it saw," Christ as man, "and fell by what it did not see." Satan could see as far as crucifying Him and being rid of Him; the Resurrection he could not see, and that is where he was undone. He received what he saw, but he fell, he fell from the side he could not see.

Do you know what happened in this case? God did to him the exact opposite of what he had done when he took man and led him over to the other side. Satan cast a hook at the first human beings in order to catch them.

And on that hook he put bait, because no hook catches a fish unless you put some bait on it. The bait he set for them was that they would become gods if they ate from the very thing God had told them not to eat.

So Satan baited his hook with godhood, and that is how he caught the little fish, Adam and Eve. He put a god on his hook as bait, and by means of divinity he deceived them and caught those two little fish, Adam and Eve.

Now Christ comes into the world, and now He wants to catch Satan with Satan's own hook. And what does Christ bait the hook with? A man; not God, a man. Satan swallows that hook, the man, but inside it there was God, and in that sense He caught him.

Satan, to catch two little fish, used God as bait. But God, to catch a dragon, used one little fish, a man, the son of Mary, and so He caught him. That is the stratagem here. And it is of this that this divine father speaks. "He received," he says, "what he saw, and he fell by what he did not see."

If you read the texts of Great Saturday, where Hades is personified, and see how Hades speaks about Christ's descent below, there you will shudder. There you will shudder at exactly how it happened. "Today Hades groans and cries out," he groans and cries out.

"It would have been better for me," he says, "not to have taken in the son of Mary."

He took Him as a man, as the son of Mary, but Christ emptied him of them all. "All those I took from You by the tree of knowledge," he says, "He has taken from me by the tree of the Cross." Then you will be able to fit together in your mind exactly what happened and what Christ accomplished against Satan on our behalf.

And he turns and says to him: "Where, O death, is your sting?" Where is your stinger now, that poisoned us and sent us down into Hades? "Where, O Hades, is your victory?" Where is your power now? "Christ is risen, and you are cast down. Christ is risen, and the demons have fallen," the satanic powers were disgraced, humiliated. "Christ is risen, and the angels rejoice. Christ is risen, and life reigns."

Then life was hidden. How could it reveal itself while death still reigned? It was hidden. But now life reigns; life is everywhere. In Christ, of course, life is everywhere. The person who receives Christ does not fear death, for life continues beyond the grave. No longer does man go down to Hades; the one who believes in Christ goes to Paradise. In the Old Testament, there was no Hell and Paradise. There was Hades, and everyone went there, both the righteous and the unrighteous: Abraham was there, Daniel was there, Judas was there—everyone.

And Christ went down there, into the treasury of Hades — pay attention to the troparia, the hymns of Great Friday — and He smashed the place to pieces down there. And He preached, and all those who received Him He made alive, "and upon those in the tombs bestowing life," and He took them with Him.

"Christ is risen, and not one dead remains in the tomb." When he says not one remains in the tomb, he means that now both the righteous and the unrighteous will rise. All will rise; not one remains in the tomb any longer; all will rise.

But some will rise to punishment, and others to eternal life. That depends on you; it is in your own hands. Yet he will raise them all, because he has rights over Satan. For Christ has been raised from the dead, and has become the firstfruits of those who have fallen asleep. From that moment Satan could no longer hold on to people, and so Christ will always be able to draw them over to his own side.

"To Him be glory and dominion," he says, "unto the ages of ages. Amen." This beautiful sermon, this teaching of the divine Chrysostom, is what people deprive themselves of when, carried away by their stomachs, they leave the church.

My wish for you is that this year you not leave, but that with pure repentance and confession you stay and receive Holy Communion, take the blessing of Christ, and then go to your homes. That is all for tonight.

Μέσα λέγω, σε αυτά τα πολλά και τα διδακτικά που λέγονται αυτές τις ημέρες και συγκεκριμένως στις ημέρες του Πάσχα, ο άνθρωπος, αν θελήσει να τα παρακολουθήσει, πρέπει να διαθέσει πολλήν χρόνο,

υπάρχει και κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι δεν το ξέρουν. Είναι ένας κατηχητικός λόγος που λέγεται του Θείου Χρυσοστόμου, που διαβάζεται στο τέλος της Θείας Λειτουργίας της Αναστάσεως. Αλλά όπως ξέρετε, οι περισσότεροι άνθρωποι φεύγουν από την ακολουθία της Αναστάσεως και ουδέποτε στη ζωή τους έχουν ακούσει αυτόν τον κατηχητικό λόγο του Θείου Χρυσοστόμου, που διαβάζεται στο τέλος της ακολουθίας της Αναστάσεως.

Τον έχουν ακούσει επανειλημμένως, αλλά δεν τον έχουνε ερμηνεύσει ακριβώς, τι διδάσκει, τι υπενθυμίζει, τι θέλει να πει εν ολίγοις με τα λόγια αυτά. Και παρεξηγούνε και ορισμένες του εκφράσεις, ορισμένες του ιδέες.

Δεν ξέρω τώρα εσείς που ακούτε αυτή την ώρα τι σχέση έχετε με αυτόν τον κατηχητικό λόγο, αν έχετε μείνει ποτέ μετά την Ανάσταση στην Εκκλησία, αν τον έχετε ακούσει και αν έχετε καταλάβει τι λέει. Εν πάση περιπτώσει, εγώ, να μου επιτρέψετε απόψε το βράδυ, να τον αναφέρω αυτόν τον λόγο και επί το απλούστερον να τον ερμηνεύσουμε, ώστε να δούμε τι ακριβώς λέει ο Άγιος αυτός Πατήρ.

Αρχίζει ως εξής· «Εἴ τις εὐσεβὴς καὶ φιλόθεος, ἀπολαυέτω τῆς καλῆς ταύτης καὶ λαμπρᾶς πανηγύρεως». Όποιος, λέει, είναι ευσεβής και αγαπά το Θεό, ας απολαύσει απόψε τη λαμπρά, την ωραία αυτή εορτή του Πάσχα.

Εἴ τις δοῦλος εὐγνώμων, εἰσελθέτω χαίρων εἰς τὴν χαρὰν τοῦ Κυρίου αὐτοῦ. Όποιος, λέγει, δούλος έχει αγαθή διάθεση, ας εισέλθει χαρούμενος εις την χαράν του Κυρίου του.

Πολλοί δεν θέλουνε να λέγονται δούλοι Κυρίου. Και θα ήθελα στο σημείο αυτό να κάνω μία μικρή παρένθεση, διότι οι σημερινοί ιδεολόγοι λέγουν ότι και ο Χριστός δούλους θέλει, εμείς ζητάμε να ελευθερώσουμε τους ανθρώπους.

Τι δυνάστευση είναι αυτή και ποιοι είστε εσείς που πάτε και δουλώνεστε; Δούλος κατά Χριστόν πάει να πει ελεύθερος από αμαρτία. Δουλεία οι άνθρωποι βλέπουν το να καταδυναστεύονται από κάποιον, και αυτός ο κάποιος να είναι άνθρωπος.

Αυτός είναι δούλος, δουλοπρεπώς συμπεριφέρεται προς αυτόν. Στην ουσία ο Παύλος λέγει το εξής· Αν, λέει, είσαι δούλος και μπορείς να γίνεις ελεύθερος, ειρηνικά όμως, γίνε ελεύθερος. Εάν όμως δεν κατορθώνεις να γίνεις ελεύθερος, μην είσαι δούλος των ανθρώπων, αλλά να μην είσαι δούλος στην αμαρτία.

Παραδέχεται ο Χριστός δούλους, όπως τους βλέπουν οι άνθρωποι; Δούλος είναι μόνον εκείνος που είναι υπό το πέλμα της αμαρτίας. Και ελεύθερος είναι μόνον εκείνος ο οποίος δεν είναι δεδουλωμένος στην αμαρτία.

Δεν τον νικά ο κόσμος, δεν τον νικά η μόδα, δεν τον νικά η σάρξ, δεν τον νικά το συμφέρον, δεν τον νικά ο διάβολος. Αυτός είναι ελεύθερος. Αυτός που νικάται, έστω και κατά την τύχη να είναι ελεύθερος, στην πραγματικότητα δεν είναι ελεύθερος.

Ο Μέγας Αντώνιος λέγει, δεν είναι ελεύθεροι ή κατά τύχη είναι ελεύθεροι· ελεύθεροι, λέει, είναι μόνο εκείνοι οι οποίοι είναι ελευθερωμένοι από την αμαρτία. Εδώ λοιπόν όταν λέγει δούλος Ιησού Χριστού, πάει να πει δεν είναι δούλος του σατανά.

Είναι ελεύθερος λοιπόν κοντά στον Χριστό ο άνθρωπος, θεληματικά δουλώνεται, όχι υποχρεωτικά, θεληματικά δουλώνεται. Σας είχα πει κάποτε ένα παράδειγμα από ημερών δουλεμπορίου, ότι κάποτε πήγε κάποιος να αγοράσει δούλους, που πουλιόντουσαν στα παζάρια οι άνθρωποι, και αγόρασε από έναν άλλον που τους πουλούσε· μέσα σε αυτούς που αγόρασε, αγόρασε και έναν εύρωστο, έναν γερό, ένα γεροδεμένο δούλο όμως αυτόν τον αγόρασε σε μία αστρονομική τιμή χωρίς να κάνει παζάρι καθόλου.

Τους εχώρισε προς τα εκεί, τους είπε να ετοιμαστούν και να φύγουμε για τη φάρμα.

Όταν γύρισε για να φύγουν, εφόσον οι άλλοι αστειεύονταν μεταξύ των, δεν τους ενδιέφερε· αφέντη αλλάξανε, τύχη δεν αλλάξανε. Αυτός ο εύσωμος, ο γερός, ήτο κατηφής.

Τον ερώτησε, πώς εσύ είσαι σε αυτή την κατάσταση; Μήπως είσαι άρρωστος, μήπως πονείς τίποτα; Να πάμε στον γιατρό τώρα που είμαστε εδώ στη χώρα, στην πόλη. Γιατί θα βγούμε έξω, πού να σε πάω σε γιατρό;

Αυτός δεν απαντούσε. Σε ο μιλώ του λέει Δεν μιλάς; Το που σε ρωτώ; Γιατί είσαι έτσι; Γιατί σε κατηφείς Λέει, γιατί ήθελες να είμαι; Όπως είναι, λέει, και οι άλλοι; Ακούσα λέει πόσο με αγόρασες Και γι' αυτό μου κόπηκε το κέφι.

Άκουσα, λέει, ότι με αγόρασες σε αστρονομική τιμή. Δεν έκανες καθόλου παζάρι για μένα. Φαντάζομαι, λέει, τι με περιμένει, για να βγάλεις αυτά που έδωσες και να κερδίσεις. Γιατί δεν με αγόρασες για φιλανθρωπία.

Με αγόρασες να με εκμεταλλευτείς. Λοιπόν, τι κέφι θέλεις να έχω, του λέει, πού να το βρω το κέφι εγώ να ομιλώ, όταν ξέρω τι με περιμένει. Λέγει αυτός, είσαι στενοχωρημένος. Λέγει αυτός, λοιπόν άκουσε, του λέει, παιδί μου, δεν σε αγόρασα για να σε έχω δούλο. Αλλά γιατί με αγόρασες; Σε αγόρασα να σε ελευθερώσω, είσαι ελεύθερος, πήγαινε. Αυτός έμεινε. Και τότε, όταν άκουσε αυτό, του πέφτει στα πόδια, και του λέγει, θα σου είμαι πάντοτε δούλος. Αυτός είναι ο Χριστός. Και αυτό πρέπει να κάνει ο Χριστιανός.

Πως όταν ο Χριστός έδωσε το αίμα του να με αγοράσει, εγώ που ήμουν δεσμευμένος και παγιδευμένος στην κόλαση του σατανά και με ελευθερώνει αυτός δι' αυτού, τι θα πρέπει να είμαι σε αυτόν; Δεν πρέπει να είμαι πάντοτε ευγνώμων; Δεν πρέπει να του είμαι πάντοτε δούλος;

Αυτό λοιπόν ακριβώς έχει υπόψη του, εδώ που λέγει, εἴ τις δοῦλος εὐγνώμων, μετ' ευχαριστήσεως που έχει δουλωθεί, εισελθέτω στην χαράν του Κυρίου αυτού. Δεν υποχρεώνει κανέναν ο Χριστός. Του συμφέρει του ανθρώπου να έχει Κύριο το Χριστό και να μην έχει τον Σατανά Κύριο, και να είναι δούλος Χριστού.

Γι' αυτό και όλοι οι Απόστολοι λέγονται αφ' εαυτών δούλους Ιησού Χριστού. Και ο Ιάκωβος, ο Αδελφόθεος, και ο Πέτρος, και ο Παύλος, και όλοι όσοι συνέγραψαν επιστολάς, τον εαυτόν τους τον εχαρακτηρίζαν δούλους Ιησού Χριστού.

Δεν ξέρω λοιπόν, σύμφωνα με τις σημερινές θεωρίες, πώς στέκεται αυτό. Όμως, από Ορθοδόξης πλευράς, έχει αυτό που σας λέγω. Και συνεχίζει. «Εἴ τις κοπιάσας ἐνήστευσεν, ἀπολαβέτω νῦν τὸ δηνάριον». Όποιος, λέει, ενήστεψε, καταπονήθη κατ' αυτάς, έτσι, ας έρθει να απολαύσει το δηνάριό του, το τίμιον, δηλαδή δια της θείας κοινωνίας, να πάρει την αμοιβή του, όποιος κοπιάσας ενήστευσεν.

Δεν λέει για αυτούς που δεν απόκρεψαν ακόμη, μεγάλη τεσσαρακοστή, αλλά για αυτούς που ενήστευσαν.

Εἴ τις ἀπὸ πρώτης ὥρας ἠργάσατο, δεχέσθω σήμερον τὸ δίκαιον ὄφλημα.

Μέσα σε μια Εκκλησία δεν είναι όλοι κατά Χριστόν της ιδίας ηλικίας.

Άλλοι έχουν εισέλθει από την πρώτη ώρα στο χριστιανισμό, άλλοι εισήλθουν την τρίτη ώρα στο χριστιανισμό, άλλοι εισήλθουν την έκτη ώρα στο χριστιανισμό, άλλοι την ενδεκάτη ώρα στο χριστιανισμό. Πρώτη ώρα είναι αυτοί οι οποίοι από μικροί ζούσανε τη χριστιανική ζωή και είναι εδώ απόψε.

Εἴ τις λοιπόν, λέγει, ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας ἠργάσατο, δεχέσθω σήμερον τὸ δίκαιον ὄφλημα. Και συνεχίζει στη συνέχεια και λέγει, εἴ τις μετὰ τὴν τρίτην ἦλθεν, εὐχαρίστως ἑορτασάτω. Όποιος στη νεανική του ηλικία, όχι από τις πρώτες μέρες, αλλά στη νεανική του ηλικία ήλθε, ευχαρίστως να εορτάσει και αυτός.

Εἴ τις μετὰ τὴν ἕκτην έφτασε, ώριμος πλέον άντρας, πέρασε τα μισά της ηλικίας του, 50-60 ετών, όποιος υπάρχει εδώ πέρα μέσα, που έφτασε εις Χριστόν σε αυτή την ηλικία, αυτή την ώρα που την αναφέρει εδώ, την έκτη ώρα, γνωρίζει ότι δεν πρέπει να αμφιβάλει, μηδὲν ἀμφιβαλλέτω, να μην αμφιβάλει ο άνθρωπος αυτός, ότι δήθεν ο Χριστός δεν θα τον δεχθεί, οὐδὲν γὰρ ζημιοῦται.

Θα πληρωθεί και αυτός και δικαιούται και αυτός στην Βασιλεία των Ουρανών το ίδιο με εκείνον που ήτο από το πρωί, που ήτο από μικρής ηλικίας ή που ήτο από νεανικής ηλικίας. Εἴ τις ὑστέρησεν εἰς τὴν ἐνάτην, προσελθέτω μηδὲν ἐνδοιάζων, χωρίς να έχει κανέναν ενδοιασμόν, όποιος δηλαδή ήρθε την τρίτην απογευματινήν ώραν, εκεί είναι η ενάτη, δηλαδή αυτοί που ήρθαν εις Χριστόν το δειλινό της ζωής των, σε ηλικία δειλινού, να μην ενδοιάζει καθόλου.

Εἴ τις εἰς μόνην ἔφθασε τὴν ἑνδεκάτην, αυτός έφτασε τσίμα-τσίμα την ενδεκάτην, μη φοβηθεί τη βραδύτητα και πει, δεν είναι για μένα, εγώ άργησα, άλλοι είναι που τόσα χρόνια είναι Χριστιανοί.

Φιλότιμος γὰρ ὢν ὁ Δεσπότης, δέχεται τὸν ἔσχατον καθάπερ καὶ τὸν πρῶτον. Ἀναπαύει τὸν τῆς ἑνδεκάτης, ὡς τὸν ἐργασάμενον ἀπὸ τῆς πρώτης.

Και τον ίστερον ελεή, Και τον πρώτον θεραπεύει. Κακείνω δίδωσι, και τούτω χαρίζεται. Και τα έργα δέχεται, και την γνώμην ασπάζεται. Και την πράξιν τιμά, και την πρόθεσιν επαινεί. Με αυτά τα λόγια παρηγορεί κάθε άνθρωπο ευρισκόμενο στην Εκκλησία του Χριστού, αδιαφόρως πότε ήρθε και έγινε χριστιανός. Αυτό δεν πρέπει να το σκέπτεται κανείς.

Είναι αλήθεια ότι εμείς πάντοτε κρίνουμε ανθρωπίνως, ζυγίζουμε ανθρωπίνως συμφεροντολογικά και τα βλέπουμε τα πράγματα πάντοτε με τον τρόπο μας. Είναι άνθρωποι που λέγουν, μα το ίδιο θα πρέπει εγώ να πάρω, που ήρθα από μικρή ηλικία, υπέφερα τόσο, ουδέποτε εντολή Του παρήλθον, με έναν που ήρθε την τελευταία στιγμή και εξομολογήθηκε; Το ίδιο θα πρέπει να πάρουμε; Είναι δικαιοσύνη αυτή;

Αυτοί οι οποίοι έχουν αυτόν τον ενδοιασμόν, αυτή τη σκέψη, θα πρέπει να διαβάσουν το 21ο κεφάλαιο του Ματθαίου.

Εκεί μέσα στο 21ο κεφάλαιο του Ματθαίου αναφέρεται μία παραβολή που είπε ο Χριστός μας, η οποία είναι απάντησις σε αυτό το οποίο σας λέγω.

Αναφέρεται ότι ο Χριστός είπε την παραβολή των εργατών του αμπελώνος, στο 20ο, συγγνώμη. Ομοία γαρ εστίν η βασιλεία των ουρανών ανθρώπω οικοδεσπότη, όστις εξήλθεν άμα πρωί μισθώσασθαι εργάτας εις τον αμπελώνα αυτού.

Η Βασιλεία των Ουρανών είναι, λέγει, σαν ένας οικοδεσπότης που βγήκε στην αγορά να μισθώσει εργάτες να δουλέψουν στο αμπέλι του. Και συμφωνήσας μετά των εργατών εκ δηναρίου την ημέραν, απέστειλεν αυτούς εις τον αμπελώνα αυτού. Πόσο θέλετε μεροκάματο; Ένα δηνάριο.

Πηγαίνετε λοιπόν στον αμπελώνα μου, να δουλέψετε σήμερα και να σας δώσω το βράδυ το δηνάριο.

Καὶ ἐξελθὼν περὶ τρίτην ὥραν, εἶδεν ἄλλους ἑστῶτας ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀργούς. Πήγε και βρήκε την τρίτην ώραν άλλους που δεν δουλεύανε. Καὶ ἐκείνοις εἶπεν· Ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον δώσω ὑμῖν. Οἱ δὲ ἀπῆλθον. Πάτε κι εσείς να εργαστείτε στο αμπέλι μου και ό,τι είναι καλό θα σας δώσω, να πάμε.

Δεν συμφώνησε με αυτούς· με αυτούς που πήγαν από το πρωί συμφώνησε. Και πάλιν εξελθών περί την έκτην και ενάτην ώραν, εποίησεν ωσαύτως. Έστειλε κι άλλους, χωρίς να συμφωνήσει, και ότι καλό θα τους δώσει.

«Περὶ δὲ τὴν ἑνδεκάτην ὥραν, ἐξελθών, εὗρεν ἄλλους ἑστῶτας ἀργούς». Βράδυ, στις πέντε η ώρα το απόγευμα. «Καὶ λέγει αὐτοῖς· Τί ὧδε ἑστήκατε ὅλην τὴν ἡμέραν ἀργοί;» Γιατί δεν πήγατε να δουλέψετε, γιατί; «Λέγουσιν αὐτῷ· Οὐδεὶς ἡμᾶς ἐμισθώσατο», δεν μας είπε κανένας. «Λέγει αὐτοῖς· Ὑπάγετε καὶ ὑμεῖς εἰς τὸν ἀμπελῶνα, καὶ ὃ ἐὰν ᾖ δίκαιον λήψεσθε», και ό,τι είναι το σωστό, θα πληρωθείτε.

Πρέπει να πήγαν άλλοι από το πρωί, άλλοι στις 9, άλλοι στις 12, άλλοι στις 3, άλλοι στις 5 το βράδυ. Ὀψίας δὲ γενομένης, εφόσον νύχτωσε, λέγει ο κύριος του αμπελώνα στον επίτροπο αυτού, λέγει, να πούμε στον ταμία του, επί παραδείγματι, κάλεσον τους εργάτας που δούλεψαν σήμερα στο αμπέλι και απόδος αυτοίς τον μισθόν, αρξάμενος από των εσχάτων έως των πρώτων.

Κάλεσέ τους όλους να τους πληρώσεις. Και άρχισε να πληρώνεις από αυτούς που ήρθαν στις 5 τ' απόγευμα για δουλειά.

Ελθόντες περί την 11η ώρα έλαβαν ένα δηνάριο. Μια ώρα δούλεψαν και τους έδωσαν ένα δηνάριο. Οι άλλοι που είχαν πάει από το πρωί, γρηγορότερα, έβλεπαν τώρα ότι αυτοί μία ώρα δούλεψαν και πήραν δηνάριο.

Άρα εμείς που δουλέψανε από το πρωί, παρότι είχαμε συμφωνήσει δηνάριο, ασφαλώς θα πάρουμε παραπάνω.

Ελθόντες δε οι πρώτοι ενόμισαν ότι πλείονα λήψονται, θα τους πληρώσει παραπάνω. Αλλά έλαβον και αυτοί ανά δηνάριον. Και εκείνος που πήγε από το πρωί, και αυτός που πήγε το μεσημέρι, και αυτός που πήγε το απόγευμα, του έδωσε ένα δηνάριο.

Λαβόντες δε εγόγγυζον κατά του οικοδεσπότου λέγοντες ότι ούτοι οι έσχατοι μίαν ώραν εποίησαν, και ίσους ημίν αυτούς εποίησας τοις βαστάσασι το βάρος της ημέρας και τον καύσωνα. Είσαι άδικος, του λένε. Αυτοί ήταν μια ώρα και τους δίνεις ένα δηνάριο.

Ξέχαμε σώμια με εμάς, πού είμαστε από το πρωί και βαστήξαμε όλο το βάρος της ημέρας Ο Δε Αποκριθής είπεν, Ενή αυτόν, Ετέρε, Φίλε, Τός που είχε αναλάβει να υποστηρίξει τα δικαιωμάτά τους Ουκ αδικώ σε, δεν σε αδικώ, ουχί δηναρίου συνεφώνησάς μοι; Δε συμφωνήσαμε το πρωί για να εργαστείτε, θέλετε ένα δηνάριο;

Λάβε το σον, άρον το σον και ύπαγε. Πάρ' το και πήγαινε στην ευχή του Θεού. Θέλω δε τούτω τω εσχάτω, εγώ όμως θέλω και αυτόν που ήρθε τελευταία, δούναι ως και σοι, θέλω να του δώσω και αυτού ως έδωσα και σένα. Τι σου πειράζω; Τι σε βλάπτω εσένα, αν εγώ είμαι κουβαρντάς και θέλω να δώσω και σε αυτόν το ίδιο; Αυτό που συμφώνησα με εσένα, που ήρθες από το πρωί, αυτό σου το δίδω. Ότι βρίσκεις την αδικία; Κι εγκαλείς μαζί μου; Ή ουκ έξεστί μοι ποιήσαι ο θέλω εν τοις εμοίς; Ή δεν μπορώ να διαχειριστώ τα δικά μου, να τα κάνω ό,τι θέλω;

Ουκείς μαζί μου, Ή ουκεξεστήμι ποιήσε, Ο θέλω εν εμείς. Ή δεν μπορώ να διαχειριστώ τα δικά μου να τα κάνω ό,τι θέλω. Θα σε βάλω εσένα να μου διαχειρίστες. Ή ο θαλμός σου πονηρόσεστη ότι εγώ αγαθώσιμη. Σε πονηρός του λέγεται εγώ μου αγαθώ. Θέλω να δώσω και σ' αυτόν. Έτσι.

Αυτό έχει υπόψη του όταν ο Θείος Χρυσόστομος λέγει αυτά τα λόγια στο λόγο του το Πάσχα, που είναι το κομμάτι αυτό παρμένο και το ακούμε αυτή την ώρα.

Οποιαδήποτε, λέει, ώρα κι αν μπεις στο χριστιανισμό, να γνωρίζεις ότι δεν έχεις διάκριση από τον άλλον. Όσοι θα περάσεις μέσα, θα σωθείς. Τώρα, εάν δεν κατοικήσεις σε πολυκατοικία ή σε ρετιρέ στον Παράδεισο, αυτό οφείλεται σε σένα που δεν μπήκες γρήγορα μέσα να δουλέψεις για να φτιάξεις θέση για την αιωνιότητα.

Θα είσαι σε δευτερεύουσα θέση, διότι εσύ από τώρα άρχισες να εργάζεσαι, άλλος εργάζεται από τότε. Είσοδον επιτυγχάνεις, θέσιν ανάλογον δεν επιτυγχάνεις. Είσοδον επιτυγχάνεις, θα περάσεις, μην αμφιβάλλεις, τώρα που ήρθες, αρκεί.

Αλλά ο άλλος έχει που στέλνει υλικά από μικρό παιδί στον ουρανό. Από προσευχές, από ελεημοσύνες, από αγάπη, εκδήλωση, από, από, από. Συ μετανοείς την τελευταία στιγμή, παίρνεις το εισιτήριο για μέσα. Αλλά ό,τι σου δωρίσει ο Θεός.

Διότι ο Θεός είναι δίκαιος και φτιάχνει του καθενός στην αιωνιότητα να μένει, κατά αναλογία των υλικών που στέλνει από εδώ. Την είσοδο λοιπόν εξασφαλίζει ο άνθρωπος διά της πίστεως στην Εκκλησία του Χριστού.

Γι’ αυτό λέει, «Εἴ τις ὑστέρησεν εἰς τὴν ἐνάτην, προσελθέτω μηδὲν ἐνδοιάζων». Χωρίς να σκεφτεί τίποτα, να έρθει. Μην πει, «Τώρα πού να πάω εγώ;» Μην το πει αυτό, είναι του σατανά. «Εἴ τις εἰς μόνην ἔφθασε τὴν ἑνδεκάτην», μόλις πρόλαβε, έντεκα.

μη φοβηθεί τη βραδύτητα Φιλότιμος γαρ ὁ Δεσπότης, και δέχεται τον έσχατον καθάπερ και τον πρώτον. Αναπαύει τον της ενδεκάτης ως τον εργασάμενον από της πρώτης. Είναι πλούσιος ο Θεός και δίδει στον άνθρωπον, και τον ύστερον ελεεί και τον πρώτον θεραπεύει. Κακείνω δίδωσι και τούτω χαρίζεται. Δηλαδή και στον έναν δίδει αλλά και στον άλλον προσφέρει.

τας δωρεάς του, εξίσου σε όλους τους ανθρώπους, για να έχουνε δικαιώματα να περάσουν στη Βασιλεία του. Και την πράξιν τιμά και την πρόθεσιν επαινεί. Πολλές φορές αγαθές προθέσεις δεν φτάνουνε σε πράξη.

Αχ να μπορούσα, αχ να ηδυνάμην, αχ να είχα, αχ να γνώριζα. Αυτό αμείβεται από τον Θεό, όπως και κατηγορείται από τον Θεό και γράφεται αμαρτία η διάθεση προς την αμαρτία, ανεξαρτήτως αν δεν τελεσφόρησε η αμαρτία, αν δεν έγινε.

Έχω όλη τη διάθεση να κάνω το κακό, αλλά διότι έπεσα πάνω σε έναν, στη φυλακή, δεν το έκανα. Γράφεται στο κακό. Έχω όλη τη διάθεση να επιβουλευτώ την τιμή του γείτονα και λοιπά. Αλλά δεν τα καταφέρνω, δεν τα κατάφερα.

Δεν μου ήρθαν όπως τα είχα εγώ μηχανορραφήσει. Έχω όλη τη διάθεση να κάνω μια ζημιά, αλλά δεν μπορώ να ταυτίσω τας προϋποθέσεις, να εξασφαλίσω την ησυχίαν και δεν φτάνω. Πολλοί άνθρωποι φτάσαν μέχρι το μαντρί για να κλέψουν, και άκουσαν ένα λύκο που ούρλιασε και έφυγαν.

Όμως είχαν όλη τη διάθεση, και καταρώνται το λύκο τώρα. Αν ο λύκος δεν ούρλιαζε, αυτοί θα έκλεβαν. Αυτά γράφονται στο παθητικό τους. Εν αντιθέσει με τους άλλους, που έχουν όλη τη διάθεση να κάνουν κάτι καλό, που θα είναι και για την ψυχή τους και για τη δόξα του Θεού, μα δεν έχουν τις προϋποθέσεις για να μπορέσουν να το κάνουν.

Αυτή είναι η λεπτομέρεια, αυτό που λέγει, και την πράξιν τιμά, όταν πράξεις κάτι σωστό, ηθικό, αλλά και την πρόθεσιν επαινεί του ανθρώπου που έχει την καλή πρόθεση. Γιατί ξέρετε, ο Κύριός μας πάντοτε ποντάρει στην αγαθή πρόθεση του ανθρώπου, στο φρόνημά του, το ταπεινό, εκεί ποντάρει πάντοτε, σκλαβώνεται με τον ταπεινόν, σκλαβώνεται με τον πρόθυμον. Είδατε μερικά παιδάκια είναι έτοιμα να τρέξουν, να φέρουν τα πιάτα, να φέρουν τη σκούπα, να κάνουν, να φτιάξουν και να τους θέσουν με τον άλλον που του τάζεις και δεν κάνει τίποτα. Βλέπεις το ένα έχει μίαν πρόθεση και το προσέχεις, το αγαπάς ιδιαίτερα, σαν άνθρωπος.

Πολλώ μάλλον ο Θεός, όταν δει τέτοιες προθέσεις στον άνθρωπο. Και τα έργα δέχεται και τη γνώμη ασπάζεται. Είναι ακριβώς εκείνο που λέει κακεί, ναι: την πράξη τιμά και την πρόθεση επαινεί. Με άλλα λόγια, οι πράξεις είναι τα έργα, τα οποία δέχεται· η πρόθεση είναι η γνώμη.

Δηλαδή τα ίδια πράγματα, κάνει ένα λογοπαίγνιο και υποστηρίζει με δυο προτάσεις τα ίδια πράγματα. Γι' αυτό λέει, ουκούν, λοιπόν, εισέλθετε πάντες, εδώ τώρα το τραπέζι, εις την χαράν του Κυρίου ημών. Σήμερα, Πάσχα, ο Θεός Πατήρ έχει τον μόσχον τον σιτευτόν. Έχει το αρνί του σφαγμένο, ελάτε πάντες. Και πρώτοι και δεύτεροι τον μισθόν απολάβετε. Ο μισθός είναι η δωρεά του Θεού Πατρός που δίδει στον άνθρωπο τον Υιό Του.

Μεγαλύτερο δώρο που κάνει ο Θεός στον άνθρωπο είναι ο Χριστός, ο οποίος μας προσφέρει, τον οποίον μεταλαμβάνουμε εμείς πάντοτε, πλούσιοι και πένητες. Μετ' αλλήλων χορεύσατε, πλούσιοι και πένητες. Δηλαδή ο Χριστιανισμός είναι ένα ξένο πράγμα, αναφορικώς με την κατάσταση του ανθρώπου στον κόσμο τούτον.

Εμείς πάνε οι πλούσιοι με τους πλουσίους και οι πτωχοί με τους πτωχούς. Ο Χριστιανισμός είναι μία οδοστρωτή και δεν βλέπεις τα πορτοφόλια, τα πλούσια ή τα πτωχά. Βλέπεις τις ψυχές των ανθρώπων και πρέπει να αισθάνονται την ίδια χαρά.

Και ο Χριστός δίδει την ίδια χαρά και στον πλούσιο, την πνευματική, και στον πτωχόν. Υλικώς δηλαδή, όταν ομιλεί για πλουσίους και πένητες, ομιλεί για υλική κατάσταση. Εγκρατείς και ράθυμοι, την ημέραν τιμήσατε.

Και εσείς όσοι κυριαρχήσατε στα πάθη σας, εγκρατεύεστε στα πάθη σας. Μα της σαρκός, μα του θυμού, μα, μα, μα, όλοι. Αλλά και οι ράθυμοι ακόμη, οι οποίοι δεν ενδιαφέρθησαν, δεν επάλεψαν. Δεν αγωνίστηκαν κατά των παθών των. Την ημέρα, λέει, τιμήσατε. Σήμερα συμμορφωθείτε, ξυπνήστε, ανοίχτε τα μάτια σας, εκμεταλλευτείτε τη χαρά.

Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες, ευφράνθητε σήμερον. Μα γρηγορότερα είπες, Άγιε του Θεού, «Εἴ τις ἐκοπίασε νηστεύων, ἀπολαβέτω νῦν τὸ δηνάριον». Πώς μας λες, είτε νηστέψουμε είτε δεν νηστέψουμε, θα έχουμε αμοιβή; Νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες, ευφράνθητε σήμερον.

Πώς λες εδώ ότι για να λάβω το δηνάριον, απολαβέτω νυν το δηνάριον όστις έκαμε νηστεύων; Πότε λες αλήθεια; Και τις δυο φορές λέει αλήθεια.

Δι' αυτού του τρόπου που λέγει στη δευτέρα του εκδήλωση, νηστεύσαντες και μη νηστεύσαντες ευφράνθητε σήμερον, έχει την εξής ερμηνείαν: νηστεύσαντες, που είχατε την δύναμιν, την υγείαν, και μη νηστεύσαντες, μη έχοντες την δύναμιν, μη έχοντες την υγείαν, ευφράνθητε πάντες.

Δεν καταργεί την νηστεία που λένε ορισμένοι, μα δεν λέγει νηστέψατε και μην νηστέψατε, σοβαρά, λέγει, αλλά ποια ερμηνεία έχει; Για την νηστεία είπε σαφώς, όστις έκαμε νηστεύων, απολαβέτω το δηνάριον, θα πληρωθεί.

Τώρα έχουμε μια τάξη όμως ανθρώπων, οι οποίοι δεν μπορούν να νηστεύσουν. Καλά, εκείνοι που νηστεύσανε, απολαύσουν σήμερα. Αλλά εκείνοι που δεν νηστεύσανε, διότι δεν μπορούσαν να νηστεύσουν, είχαν λόγους υγείας, κι αυτοί να χαρούν σήμερα.

Όχι για αυτούς που καταστρατηγούν την νηστεία, όχι για αυτούς που δεν απόκρεψαν ακόμη και αδιαφορούνε. Όχι, δεν μιλάει για αυτούς, μιλάει για τους μη νηστεύσαντες που είχαν λόγους να μην νηστεύσουν. Ο ασθενής, η μητέρα που θηλάζει, το ασθενικό παιδί, ο γέροντας.

Τα νιάτα, ορισμένα που έχουν ανάγκη από τροφοδοσία λόγω αναπτύξεως, υγείας κ.λπ. Είναι χίλιες δυο περιπτώσεις που εξαιρούνται της νηστείας, διότι υπάρχει αποστολικός κανών που δεν ήταν δυνατόν ποτέ να τον παραβλέψει ο Θείος Χρυσόστομος, ο οποίος λέγει: Εί τις Επίσκοπος, ή Πρεσβύτερος, ή Διάκονος, ή Υποδιάκονος, ή Αναγνώστης, ή Ψάλτης, ου νηστεύση Τετάρτη και Παρασκευή και Τεσσαρακοστή, καθαιρείσθω, τον καθαιρεί, ή λαϊκός ή αφοριζέσθω. Παρεκτός λόγοι ασθενείας. Αν είναι άρρωστος ο άνθρωπος, δεν θα νηστεύσει.

Όμως θα πρέπει να το ξέρει ο πνευματικός του και μαζί να το συζητήσουνε με έναν διακριτικό ιατρό, τι θα βάλει στο σιτηρέσιό του ο άνθρωπος, ο έχων ανάγκη της ημέρας της νηστείας. και τότε θα είσαι μεταξύ των μη νηστευσάντων, όμως θα δικαιούσαι να προσέλθεις να κοινωνήσεις.

Δεν σε δυσκολεύει να παρευρεθείς στη χαρά του Κυρίου σου, εφόσον δεν ενήστεψες όχι από αδιαφορία και από ακρασία, αλλά από λόγους υγείας. Διότι η νηστεία είναι παθοκτόνος, δεν είναι σωματοκτόνος, δεν έχει σκοπό να στείλει τους ανθρώπους στα σανατόρια ή στις νευρολογικές κλινικές.

Έχει σκοπό κατά των παθών, είναι παθοκτόνος και ουχί σωματοκτόνος, γι' αυτό αμαρτάνει εξίσου ο άνθρωπος ο οποίος δεν έχει υγεία και νηστεύει,

και νηστεύει τας φυσικάς τροφάς και τρέφεται με υπερφυσικάς τροφάς. Άνθρωποι νηστεύουν το λάδι και ταυτοχρόνως παίρνουν σίδερο, κάνουν ενέσεις, εκχυλίσματα ήπατος και χίλια δυο άλλα χάπια και βιταμίνες, για να νηστεύσουν το λάδι. Τους κοροϊδεύει ο διάβολος.

Εσείς λέτε ότι είναι παράδοξο που δεν το βάζετε από το στόμα, αλλά το βάζετε από τους γλουτούς με ενέσεις. Τι είναι οι ενέσεις; Μυελοί δεν είναι; Εκχυλίσματα ήπατος και λοιπά δεν είναι; Αίμα; Και δεν τρως λάδι και ρίχνεις παρά φύσιν, ενώ μπορούσες να φας κατά φύσιν κάτι που μπορούσε να σου διατηρήσει την υγεία σου.

Αυτό βέβαια συμβαίνει ως επί το πλείστον στις γυναίκες που θέλουν να γιάσουν από τη νηστεία, πόσον τρώνε τόσον κόσμο, τόσες νύφες, τόσες πεθερές, τους τρώνε μέρα νύχτα και νηστεύουν το λάδι.

Είναι εξίσου αμαρτία και δεν δικαιούται ο άνθρωπος να κοινωνήσει, εφόσον δεν ακούσει του πνευματικού του. Μόνον τότε μπορεί να κάνει ο άνθρωπος κουμάντο του εαυτού του, όταν η εντολή του πνευματικού του είναι η εξής: Εγώ σου λέγω ότι μπορείς να φας, να φας λίγο ψάρι, να φας λίγο τυρί, να πιεις ένα κουπάκι γάλα, δεν ξέρω τι, ή και κρέας ακόμη.

Αν όμως δεν μπορείς να το κρατήσεις, έχει καλώς. Τότε θα κανονίσεις εσύ, ναι ή όχι. Αν όμως σου πει δεν θα νηστεύσεις και εσύ κάνεις το δικό σου και νηστεύσεις, τότε δεν δικαιούσαι να κοινωνήσεις, είσαι υπό κανόνα.

Γιατί έκανες το δικό σου, λέγει, εφόσον μίλησε σε όλους. Η τράπεζα γέμει, δηλαδή είναι για όλους τους ανθρώπους. Ένα ποτήριο, μια τράπεζα, ένας αμνός, ένας μόσχος, αλλά για όλο τον κόσμο τον χριστιανικό.

Η τράπεζα γέμει, τρυφήσατε πάντες, ελάτε να κοινωνήσετε, διότι μιλεί περί της Θείας Κοινωνίας. Ο μόσχος πολύς, ο σιτευτός μόσχος, εκείνο που έσφαξε για τον Άσωτο, αν θυμάστε τότε, και έγινε χαρά όταν παρακάθησε ο Άσωτος και έφαγαν.

Αυτός πάλιν τέθυται ο μόσχος για μας τους ασώτους, διότι και εμείς είμαστε άσωτοι.

Μηδείς εξέλθη πεινών. Έχει τη γνώμη ο άνθρωπος ότι υπάρχει μία πείνα. Γι' αυτό και ο διάβολος τον παίρνει από την κοιλιά και τον πηγαίνει για τη μαγειρίτσα μετά το «Χριστός Ανέστη». Αλλά είναι δύο πείνες· είναι η πείνα η σωματική, για την οποία δουλεύει η χύτρα, αλλά είναι και η πνευματική.

Ξέρεις τι πάει να πει να πας να κρατήσεις λαμπάδα της Αναστάσεως και να φύγεις ακοινώνητος; Ξέρεις τι πάει να πει αυτό; Θα βγεις πεινασμένος να θρέψεις το σώμα σου, την κοιλία σου, τη σάρκα σου, που ίσως την ενήστεψες μέσα στη Σαρακοστή, για να της κάνεις μια χαρά.

με το φαγητό που θα της σερβίρεις τώρα, πρέπει να την ικανοποιείς ακόμη. Την ψυχή σου την αθάνατο, πώς θα φύγει ακοινώνητη από το Πάσχα; Και υπάρχουν άνθρωποι πολλοί οι οποίοι δεν κοινωνούν το Πάσχα. Παρότι Θεία Κοινωνία ερμηνεύεται Πάσχα, οσάκις λέει ο άνθρωπος κοινωνεί, Πάσχα επιτελεί.

Διότι ο Χριστός, ο Αμνός του Θεού, παίρνει τον άνθρωπο από την Αίγυπτο, από τις αμαρτίες και τον περνάει στη Βασιλεία των Ουρανών, στη γη της Επαγγελίας.

Και εντούτοις έρχονται απ' έξω από την εκκλησία, με ένα κερί στο χέρι, ανάβουν και φεύγουν έπειτα, χωρίς να κοινωνήσουν. Οι άλλοι κοινωνούν τη Μεγάλη Πέμπτη, δεν κοινωνούν το Μεγάλο Σάββατο, δεν κοινωνούν το Πάσχα.

Άλλοι κοινωνούν το Μεγάλο Σάββατο, δεν κοινωνούν το Πάσχα. Αρκούνται να κοινωνήσουν τη Μεγάλη Πέμπτη, το Μεγάλο Σάββατο. Γιατί το Πάσχα δεν πρόκειται να καθίσουν στην Ανάσταση. Το ξέρουν εκ προοιμίου και κοινωνούν τότε.

Και γίνονται και μάλιστα θόρυβοι. Εδώ κατ' εξοχήν εις τας Αθήνας και σε άλλες πόλεις. Εμπορευόμενοι άνθρωποι κλπ. Βγαίνουν και εκβιάζουν τους ιερείς πρωί-πρωί να τους κοινωνήσουν για να πάνε στις δουλειές τους.

Και δυστυχώς πολλοί ιερείς ενδίδουν και τους κοινωνούν. Κάνουν κακώς και θα δώσουν λόγο στο Θεό μία ημέρα.

Κανέναν εξ αυτών δεν πρέπει να κοινωνεί ο ιερεύς. Θα του πει, έχεις δουλειά, να πας στη δουλειά σου παιδί μου και να έρθεις τη νύχτα της Αναστάσεως που δεν θα έχεις δουλειά, να κοινωνήσεις.

Δεν το λέω αυτό. Τι κάνει ακόμη; Ανοίγει το αρτοφόριον που έχει θεία κοινωνία από πέρυσι, τη Μεγάλη Πέμπτη, για τους μελλοθανάτους και κοινωνεί από αυτό. Θεία λειτουργία δεν έχει γίνει ακόμη, μετουσίωσις δεν έχει γίνει ακόμη.

Μπαίνουν άνθρωποι ανώνυμοι από τη μία πόρτα και βγαίνουν από την άλλη. Κοινωνώντας από την αριστερά ή δεξιά πύλη, χωρίς να έχουν παρακολουθήσει ούτε λειτουργία, ούτε τίποτα. Και δεν τους είπε, ξέρετε πού θα σας κοινωνώ, από εκείνο που έχω για τους μελλοθανάτους από πέρσι.

Θα γινόσαστε πουλιά πετούμενα, θα φεύγαν όλοι.

Μάθετε το λοιπόν εσείς, μην πάτε ποτέ σας χωρίς να γίνει λειτουργία και να ζητάτε να κοινωνήσετε. Έστω κι αν ο παπάς σας κοινωνεί, εσείς να μην κοινωνήσετε. Θα παρακολουθήσετε τη λειτουργία και θα πάτε μετά φόβου Θεού, πίστεως, να κοινωνήσετε.

Όσοι έχουν δουλειά να πάνε στη δουλειά τους και να πάνε το Πάσχα στην εκκλησία τους να κοινωνήσουν που δεν θα έχουν δουλειά. Έτσι θα μπουν τα πράγματα στη θέση τους, και μη πλανώμεθα. Ο Χριστός δεν κλέπεται, δεν τον παίρνουμε εμείς κλεφτά το Χριστό.

Ξέρει ποιος τον ζητάει, πώς ζητείται, και κατ' αναλογίαν τον χαριτώνει ή κατ' αναλογίαν τον κεραυνώνει. Διότι ο Απόστολος Παύλος λέει σαφώς στην προς Κορινθίους επιστολή, στο ενδέκατο, ότι «πολλοί ασθενείς και άρρωστοι και κοιμώνται ικανοί». Από τι; Οι καρκίνοι, από τι; Ανίατες ασθένειες;

Από την αναξιότητα της Θείας Κοινωνίας. Διαβάστε Α΄ Κορινθίους, ενδέκατο κεφάλαιο, 26 και κατωτέρω. Τα ίδια θα βρείτε εκεί πέρα. Η τράπεζα λοιπόν, λέει, γέμει. Για όλους είναι. Ο μόσχος πολύς· μηδείς εξέλθῃ πεινών. Πάντες απολαύσατε του συμποσίου της πίστεως.

Ένα συμπόσιο. Ένα τραπέζι. Που αποδεικνύει την πίστη όλων. Και αυτών που έχουν χρόνια που θρησκεύουν και των άλλων που ήρθαν αργότερα, και των άλλων, των άλλων, και αυτών που εξομολογήθηκαν μόλις χθες.

Διότι εάν υπήρχε ένας τρόπος να κρατιέται κάποια στατιστική γύρω από την προσέλευση ενός εκάστου, θα είχαν οι πνευματικοί να μας πούνε ότι και φέτος χιλιάδες άνθρωποι αδιάφοροι ήρθαν στην πίστη. Χιλιάδες άνθρωποι που δεν είχαν εξομολογηθεί επέστρεψαν, μετενόησαν και εξομολογήθησαν, παρότι σε μεγάλη ηλικία.

Είναι η της ενδεκάτης ώρας αυτοί, όμως δικαιούνται να κοινωνήσουν όπως κοινωνεί και αυτός ο οποίος θρησκεύει από τα γεννοφάσκια του. Πάντες λοιπόν ελάτε να απολαύσουμε του συμποσίου της πίστεως, πάντες απολαύσατε του πλούτου της χρηστότητος.

Δεν το αξίζουμε για να κοινωνήσουμε, αλλά είναι τόσο πλούσιος ο Θεός, τόσο χρηστός ο Θεός. Χρηστός με ήτα, όχι Χριστός με γιώτα. Χρήσιμος. Ελάτε. Μηδείς θρηνείτω πενίαν, δηλαδή κανένας να μην θρηνεί γιατί είναι φτωχός.

Εφάνη γαρ η κοινή βασιλεία. Ο φτωχός γίνεται βασιλόπουλο. Πτωχός κατά το ανθρώπινο, βασιλόπουλο κατά το θείο. Ο πιο πτωχός, αν είναι πιστός και έχει σχέση με το συμπόσιο αυτό της πίστεως, είναι βασιλόπουλο. Μηδείς θρηνείτω πενίαν, εφάνη γαρ η κοινή βασιλεία, η οποία προσφέρεται σε όλους, σε πτωχούς και σε πλουσίους.

Μηδείς οδυρέσθω πταίσματα, μην κλάψει κανείς και μη θρηνεί για τα πταίσματά του, μη οδύρεται, διότι εκ του τάφου ανέτειλε συγνώμη, συγνώμη γαρ εκ του τάφου ανέτειλε, σου χαρίστηκαν, μη θρηνείς, χαμογέλασε, σου δίνει τη χαρά ο Θεός σου, ο βασιλιάς σου, ο αδελφός σου, ο λυτρωτής σου, Τι κάθεσαι κάτω, ξέρεις εγώ, ξέρεις.

Τι ξέρεις; Γιατί υπάρχουν τέτοιοι πολλοί, οι οποίοι δεν γνωρίζουν πώς ακριβώς έχει το θέμα της σωτηρίας και φροντίζουν να πληρώσουν τα αμαρτήματά τους και νιώθουν άσχημα, παρότι μετενόησαν, εξομολογήθησαν.

Και ίσως κοινωνούνε ακόμη, δεν νιώθουνε χαρά μέσα τους. Ποιένει ο Σατανάς και του λέει Ναι, εξομολογήθηκες, αλλά… Και τον φοβερίζει. Πόσον ο άνθρωπος πρέπει να λέγει στον Σατανά: Ημάρτησα, το έκαμα αυτό, μα το εξομολογήθηκα, το πήρε άλλος στην πλάτη του.

Αν δεν φεύγω από εδώ, άφησε με ήσυχον Γιατί τότε ο άνθρωπος θα είναι κατσούφης όλη την ημέρα. Δεν θα πει δόξα σοι ο Θεός, δεν θα νιώσει ανάλαφρα ποτέ του να περπατήσει με το κεφάλι κι αυτός επάνω. Όχι ότι το αξίζει, αλλά ότι το χαρίζει ο Χριστός, ο οποίος είναι πλούσιος σε χρηστότητα και σε μακροθυμία.

Μηδείς λοιπόν, λέει, θρηνείτω, να μην κλαίει, μηδείς φοβείσθω τον από εδώ θάνατον, ηλευθέρωσε γάρ ημάς ο του Σωτήρος θάνατος. Πέθανε ο Σωτήρ, θανατώθη ο Σωτήρ, και ο θάνατος του Σωτήρος ιάτρεψε τον θάνατο τον δικό μας.

Πόσο χρονών είσαι; Είμαι εξήντα. Πόσες φορές είπες το Χριστός Ανέστη; Δεν ξέρω εγώ, εξήντα επί εκατό φορές, ξέρω πόσες χιλιάδες το έχω πει. Τι λέει αυτό το Χριστός Ανέστη, θανάτο, θάνατον πατήσας, και τις ενισμίες μας είναι οι χαρισάμονες Ο θάνατος αυτού επάτησε, καταπάτησε, διέλυσε τον θάνατον των άλλων.

Εμείς ζούμε, δια του θανάτου του Ιησού. Ο θάνατος, λέει, του Σωτήρος ηλευθέρωσε γάρ ημάς, μας ηλευθέρωσε. Πέθανε εκείνος, για να ελευθερωθούμε εμείς. Σε ευχαριστώ πάρα πολύ, Χριστέ μου, γι' αυτό το οποίο έκανες. Και να χαμογελάσεις, σήκωσε το ανάστημά σου επάνω. Έσβεσεν αυτόν ο υπ' αυτού κατεχόμενος, έσβεσεν, λέει, αυτόν ο υπ' αυτού κατεχόμενος. Έσβησε ο Σατανάς, ο οποίος κρατούσε τα σκήπτρα του θανάτου, τον διέλυσε τον Σατανά, τον ενίκησε τον Σατανά.

Γιατί ο Σατανάς, αν και εκρατήθη, κρατούσε τον θάνατον, κρατούσε τα κλειδιά της κολάσεως, του άδου, και κρατούσε τους ανθρώπους κάτου. Ο Χριστός όμως τον ενίκησε αυτόν και του πήρε από μέσα τους ανθρώπους οι οποίοι επίστευσαν σε αυτόν, στον Χριστό.

Έσβεσεν, λέει, αυτόν ο υπ' αυτού κατεχόμενος. Δηλαδή αν και εκρατήθη ο σωτήρ από τον θάνατον, γιατί για μια στιγμή τον κατήχε, δεν τον έπιασε και τον Χριστό και τον κατέβασε κάτω; Όμως, Ενικίθη από Αυτόν Το αναφέρει παρακάτω στις σκέψεις του.

Θα σας το πω πού.

Εσκύλευσε τον Άδην ο κατελθών εις τον Άδη. Αυτός που κατήλθε ενίκησε τον Άδη και λαφυραγώγησε τον Άδη. Τι λάφυρα κρατούσε μέσα ο Άδης; Ψυχές. Αυτές τις επήρε ο Χριστός, τον λαφυραγώγησε τον Άδη. Επίκρανεν αυτόν, τον Άδη, τον επίκρανε.

Γευσάμενος της σαρκός αυτού. Που θα επικρανθείς, Άδη, από τη σάρκα του Χριστού. Και τούτο προλαβαίνει ο Ησαΐας. Αυτό δε, ότι ο Χριστός θα κατέβαινε στον Άδη και θα επίκρανε τον Άδη, το αναφέρει στο 14ο κεφάλαιο ο Ησαΐας.

Στίχος 9, να το διαβάσετε εκεί. «Ὁ ᾅδης», λέγει, «κάτωθεν ἐπικράνθη συναντήσας σοι». Κάτω, εκεί που σε συνάντησε, κάτω που πήγες, ο Άδης επικράνθη. «Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ κατηργήθη», και λέμε εμείς από κάτω, «ἐπικράνθη», ναι, και άλλα: «ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐνεπαίχθη», λέμε εμείς. «Ἐπικράνθη, καὶ γὰρ ἐνεκρώθη», και ταυτόχρονα ενεκρώθη, διότι ενεκρώθη, επικράνθη.

Θα σας πω πώς ενεκρώθηκε και θα ακούσετε κι άλλα. Επικράνθη, και γάρ καθηρέθη, δεν ισχύει πλέον.

Επικράνθη, και γάρ εδεσμεύθη. Δεν μπορεί πλέον. Τον έπιασε τον δυνατόν, τον έπιασε το Σατανά ο Χριστός.

Έλαβε σώμα και Θεώ περιέτυχε. Έλαβε ένα σώμα, το οποίο το σώμα αυτό είχε μέσα το Θεό, ήτο ο ενανθρωπήσας Θεός. Αυτός το πήρε και το κατάπιε το χάπι αυτό σαν σώμα, έναν δίκαιο, τον Ιησούν, να τον βγάλει από τη μέση. Αλλά αυτός ο Ιησούς μέσα είχε θεότητα. Έλαβε γην και συνήντησε ουρανό, πήρε γη, άνθρωπο, και συνάντησε Θεό. Έλαβεν όπερ έβλεπεν, ο Χριστός ως άνθρωπον, και πέπτωκεν όθεν ούκ έβλεπε. Ο Σατανάς έβλεπε μέχρι να τον σταυρώσει, να τον βγάλει από τη μέση, την Ανάσταση δεν την έβλεπε, και εκεί την έπαθε. Έλαβεν όπερ έβλεπε, αλλά πέπτωκε, έπεσε από εκεί που δεν έβλεπε.

Γιατί ξέρετε τι έγινε στην περίπτωση αυτή; Το τελείως αντίθετο του έκαμε ο Θεός από αυτό που έκαμε αυτός τον άνθρωπο και τον πήγε στον άλλο. Ο Σατανάς στους πρώτους ανθρώπους έριξε ένα αγκίστρι για να τους πιάσει.

Στο αγκίστρι αυτό επάνω έβαλε ένα δόλωμα, γιατί κανένα αγκίστρι δεν πιάνει ψάρι άμα δεν βάζεις κάποιο δόλωμα. Το δόλωμα που τους έβαλε ήταν ότι θα γίνουν θεοί αν φάνε από εκείνο που τους είπε ο Θεός να μην φάνε.

Εδόλωσε λοιπόν στο αγκίστρι του ο Σατανάς Θεόν, και έτσι έπιασε τη μαρίδα, τον Αδάμ και την Εύα. Έναν Θεό έβαλε δόλο στο αγκίστρι του, και με βάση τη θεότητα τους γέλασε και τις έπιασε αυτές οι δυο μαρίδες, τον Αδάμ και την Εύα.

Έρχεται τώρα ο Χριστός στον κόσμο και θέλει τώρα να πιάσει το Σατανά με το δικό του αγκίστρι. Και τι δολώνει στο αγκίστρι ο Χριστός; Άνθρωπο, όχι Θεό, άνθρωπο. Το καταπίνει ο Σατανάς το αγκίστρι αυτό, τον άνθρωπο, αλλά μέσα είχε Θεό και τον έπιασε κατά αυτή την έννοια.

Ο μεν Σατανάς για να πιάσει δύο μαρίδες έβαλε δόλωμα Θεό. Ο δε Θεός για να πιάσει έναν δράκοντα, έβαλε μια μαρίδα, έναν άνθρωπο, το γιο της Μαρίας, και τον έπιασε τόσο. Αυτό το τέχνασμα εδώ. Και περί αυτού ομιλεί ο θείος αυτός πατήρ. Έλαβε λοιπόν, λέει, όπερ έβλεπε και πέπτωκε όθεν ούκ έβλεπε.

Αν διαβάσετε τα περιστατικά του Μεγάλου Σαββάτου, εκεί που προσωποποιεί τον Άδη, πώς εκφράζεται ο Άδης από την κάθοδο του Χριστού κάτω, εκεί θα φρίξετε. Εκεί θα φρίξετε πώς ακριβώς. Σήμερον ο Άδης στενών βοά, στενάζει και βοά.

Συνεφερέμι λέει των ιών της Μαρίας να μην το πάρω κάτι.

Τον πήρε σαν έναν άνθρωπο, για γιο της Μαρίας, αλλά του άδειασε όλους. Όσους σου πήρα, λέγει, με το ξύλο της γνώσεως, μου τους πήρε αυτός με το ξύλο του σταυρού. Τότε θα μπορέσεις να συμβιβάσεις μέσα στο νου σου πώς ακριβώς έγινε και τι επέτυχε ο Χριστός κατά του Σατανά υπέρ μας.

Και γυρίζει και του λέγει, πού σου, θάνατε, το κέντρον; Πού το κεντράδι σου τώρα, που μας δηλητηρίασε και μας έστελνε στον Άδη κάτω; Πού σου, Άδη, το νίκος; Πού είναι η δύναμή σου πλέον; Ανέστη Χριστός και σύ καταβέβλησαι, ανέστη Χριστός και πεπτώκασι δαίμονες, ξεφτελίστηκαν οι σατανάδες, εξευτελίστηκαν, ανέστη Χριστός και χαίρουσιν άγγελοι, ανέστη Χριστός και ζωή πολιτεύεται.

Τότε η ζωή ήταν κρυμμένη. Πού να παρουσιαστεί εφόσον υπήρχε θάνατος; Ήταν κρυμμένη. Τώρα πολιτεύεται η ζωή, κυκλοφορεί η ζωή. Στον Χριστό βέβαια κυκλοφορεί η ζωή. Ο άνθρωπος ο οποίος δέχεται τον Χριστό δεν φοβάται τον θάνατο, υπάρχει και πέρα του τάφου. Δεν πηγαίνει στον Άδη πλέον ο άνθρωπος, πηγαίνει στον παράδεισο αυτός που πιστεύει στον Χριστό. Στην Παλιά Διαθήκη δεν υπήρχε κόλαση και παράδεισος. Άδης υπήρχε, όλοι εκεί μέσα πήγαιναν, οι δίκαιοι και οι άδικοι, εκεί ο Αβραάμ, εκεί ο Δανιήλ, εκεί ο Ιούδας, εκεί οι πάντες.

Και εκεί κατέβη ο Χριστός, στο ταμείον του Άδου, προσέχτε τα τροπάρια της Μεγάλης Παρασκευής, και τα έκανε σμπαράλια εκεί κάτω. Και εκήρυξε, και όσοι δεχτήκανε τους ζωοποίησε, και τοις εν τοις μνήμασι ζωήν χαρισάμενος, και τους πήρε μαζί του.

Ανέστη Χριστός, νεκρός ουδείς επί του μνήματος πλέον. Όταν λέει ουδείς επί του μνήματος, λέγει, θα αναστηθούνε τώρα και οι δίκαιοι και οι άδικοι. Όλοι θα αναστηθούνε, ουδείς επί του μνήματος πλέον, όλοι θα αναστηθούνε.

Αλλ’ οι μεν θα αναστηθούνε εις κόλασιν, οι δε εις ζωήν αιώνιον. Αυτό εξαρτάται από το χέρι σου, όμως αυτός θα τους αναστήσει όλους γιατί έχει δικαιώματα επί του Σατανά. Χριστὸς γὰρ ἐγήγερται ἐκ νεκρῶν, ἀπαρχὴ τῶν κεκοιμημένων ἐγένετο. Άρχισε ο Σατανάς να μην μπορεί να κρατήσει τους ανθρώπους και κατά συνέπεια θα μπορεί να τους πάρει πάντοτε ο Χριστός προς το μέρος του.

Αυτώ η δόξα και το κράτος, λέει, εις τους αιώνας των αιώνων, αμήν. Αυτό το ωραίο κήρυγμα, αυτό το δίδαγμα του θείου Χρυσοστόμου, Το στερούνται οι άνθρωποι οι οποίοι, παρασυρόμενοι από την κοιλία τους, φεύγουν από την εκκλησία.

Σας εύχομαι εσείς να μην φύγετε φέτος, αλλά με καθαρή μετάνοια και εξομολόγηση, να μείνετε να κοινωνήσετε, να πάρετε την ευλογία του Χριστού και να πάτε στα σπίτια σας. Ταύτα και για απόψε.