Sunday Before the Nativity

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

In our last talk, those of you who were with us will remember that we spoke about Christ’s journey down to Bethlehem and His birth there. Because of the census, Joseph, His supposed father, had gone there with His mother, and Christ was born in Bethlehem.

These are events recounted by the Apostle and Evangelist Luke.

For, as we said, when we come, God willing, to the night of the Feast of the Nativity, we shall find Him already born. So we wanted to prepare beforehand by looking at these events and seeing how it came about that He was born there and nowhere else.

Today I would like to say something else by way of preparation, something that brings to mind the tree known as the family tree—not, of course, from Adam, but from Abraham onward. I do not know whether this genealogy has ever caught your attention.

If someone traces it all the way back to the days of Adam, he will find that it followed a particular line. Here, for example, when the Gospel comes to Jacob, it says that he begot Judah and his brothers. Someone might ask, “Why does it not say that he begot Reuben, since Reuben was the firstborn? Reuben, Simeon, Levi—why does it pass over them and come to Judah?” Because the line continued neither through Reuben, nor Simeon, nor Levi, but through Judah.

In exactly the same way, among Adam’s children the line continued neither through Abel, who was murdered, nor through Cain, the murderer, but through another child of Adam, Seth. Then, as we move forward, the flood takes place and Noah’s family remains—eight people. Once again, the line did not continue through two of his sons. Noah’s three sons were Shem, Ham, and Japheth; with their three wives and the older married couple, Noah and his wife, there were eight people altogether.

The line continued neither through Japheth nor through Ham; it continued through Shem. It is a beautiful thing to study this genealogy and the way Christ’s ancestral line unfolds. You will find ten, ten, ten, and three.

The three are these: Abraham begot Isaac, Isaac begot Jacob, and Jacob begot Judah. There are as many generations down to David as the years Christ lived upon the earth. That is how far back His genealogy is traced here.

The Gospel begins at this point because Christ would also be a descendant of Abraham, and Abraham’s line had been blessed. This is how it traces the genealogy of our Christ. This family tree begins, of course, with Abraham.

Abraham, as you know, had no child, and yet God had told him that his offspring would be blessed.

God had told him that through his offspring his descendants would become as numerous as the sand of the sea. Abraham believes, and he goes to offer his son as a sacrifice without asking God when He is telling the truth and when He is telling a lie.

This was a prophecy concerning Him. The day after tomorrow, on the Sunday before the Nativity of Christ, this genealogy is read first in the churches. The Church is preparing us. I would like those of you who have not noticed it to know that the Gospel contains two genealogies of Christ.

One is given by the Apostle and Evangelist Matthew. He begins with Abraham and brings the line down to Joseph the Betrothed, the man regarded as Mary’s husband, from whom Christ was born.

Then there is the Apostle and Evangelist Luke. He takes Christ at about thirty years of age, when He had entered His public ministry, and traces His genealogy backward, all the way to the point where he presents Him as God as well.

I do not know whether this has ever caught your attention. This second genealogy shows that Christ is also God. He is not only man; He is also God. You will find it in the Apostle and Evangelist Luke, chapter three, verse 23 and following. It says there: “Now Jesus Himself was about thirty years old when He began His ministry, being, as was supposed, the son of Joseph”—because He was not Joseph’s child—“the son of Heli, the son of Matthat, the son of Levi, the son of Melchi, the son of Janna, the son of Joseph, the son of Mattathiah, the son of Amos, the son of Nahum, the son of Esli, the son of Naggai, the son of Maath, the son of Mattathiah, the son of Semei,” and so on. It goes farther and farther back, until it comes to “the son of Cainan, the son of Arphaxad, the son of Shem, the son of Noah, the son of Lamech, the son of Methuselah, the son of Enoch, the son of Jared, the son of Mahalalel, the son of Cainan, the son of Enosh, the son of Seth, the son of Adam, the son of God.”

The one genealogy descends and presents Him as man. The other begins with Him as a man of about thirty years, when, as it says, He entered His public ministry, and traces the line backward, declaring that He is also God and presenting Him as God.

So there are two genealogies in the Gospel. For the most part, we know the first one, especially the part from Abraham onward.

We do not often discuss the other one, which shows that He is also God. Moreover, those who have studied these matters will have noticed that Matthew says, for example: “From Abraham to that point there were fourteen generations, from that point to the next there were fourteen generations, and from there to the final point there were fourteen generations.”

Nevertheless, there are not forty-two generations altogether, although three groups of fourteen would make forty-two. “So all the generations from Abraham to David were fourteen generations; from David until the Babylonian Captivity, fourteen generations; and from the Babylonian Captivity until Christ, fourteen generations.” Forty-two.

But there are not forty-two. When you read the written genealogy, you find fewer.

This happened because they remained enslaved in Babylon for seventy years, and while they were captives in Babylonia, the records they had left behind were lost, just as happened to us during the years of the Occupation.

If you read Luke’s genealogy backward, you will count more than fifty generations, because he goes back beyond Abraham, still farther into the past. So if a person does not know how to weigh and reckon these matters, he will be scandalized when he reads Holy Scripture.

But that is not the case. The truth is that Holy Scripture and its authors did not write according to a prearranged plan or in consultation with one another. Each wrote about the matter as he had received and understood it. And the fact that their accounts do not agree in every detail is evidence that they did not conspire beforehand to deceive people.

This speaks in favor of Holy Scripture, not against it. Some take it as evidence against Scripture: “Look, it is lying here; it says one thing here and another thing there.” Yes, but examine why it says something different. Read and learn why it differs, and pay attention.

Then you will see the sincerity of the men who wrote and that there was no prior collusion. Here, then, it begins: “The book of the genealogy of Jesus Christ”—the book in which the genealogy of Jesus Christ is recorded.

It begins with Abraham and proceeds from there, because Abraham was presented as the father of the nations. And it says, “Abraham begot Isaac.” Take note of this; we spoke about it the other day, and we have mentioned it before as well.

It does not say that Sarah begot Isaac, because the man begets; the woman does not beget. Life is in the man’s seed, not in the woman’s ovum.

Bear this in mind. I do not know whether any of you come from farming regions. If you take an egg and place it under a brooding hen to be incubated, no chick will hatch if the hen had no rooster. Do you understand? The egg does not come to life because it has received no seed from a rooster. It is the rooster’s seed that fertilizes the ovum, the egg, and a chick develops. The same thing happens between a man and a woman.

That is why, he says, life is transmitted not from the woman but from the man. The man is the father; the woman is like the earth in which seed is sown. She tends what has been sown, gives it life, and brings it forth. If nothing is sown, she produces nothing.

And whatever is sown is what she brings forth. Here is also an answer to certain foolish parents who demand a particular kind of child—a boy or a girl. Sir, that is what you sowed. The seed is yours, not the woman’s.

You sowed it. If you want to blame someone and demand an explanation, blame yourself.

“Jacob begot Judah and his brothers”—not Rachel. And it continues: “Judah begot Perez and Zerah by Tamar,” because he had married again. Then it goes on: “Perez begot Hezron, and Hezron begot Ram.” Thus it presents a genealogy of men who beget.

Now it comes down through the later generations and draws near to the family line of Mary and Joseph. For, as we said the other day, both belonged to the royal lineage of David. So it says here: “Eliud begot Eleazar.”

“Eleazar begot Matthan, Matthan begot Jacob, and Jacob begot Joseph, the husband of Mary, from whom was born Jesus, who is called Christ.” When the genealogy reaches Mary, the wording changes.

Since Joseph was the husband of Mary, why does it not say, “from whom,” referring to Joseph, “Jesus was born,” but instead, “from whom,” referring to Mary, “Jesus was born”? Because Joseph sowed nothing. Here we have another kind of conception and another kind of birth.

Here is fulfilled what God said to the serpent in Paradise. What did He tell him? “The seed of the woman will crush your head, and you will strike His heel.” According to His humanity, the serpent would have Him nailed to the Cross; but through the Cross, Christ crushes his head.

So, as we have said, the woman does not beget. That is why Paul, when he speaks of the birth of Christ, says: “But when the fullness of time had come, God sent forth His Son, born of a woman.”

He does not say, “born of a man,” because in the birth of Christ no man sowed seed. The conception did not take place as it does among ordinary human beings. That is why He is called the Son of Man, not the son of human beings. “The Son of Man came to seek and to save that which was lost.”

For only one part comes from a human being; the other does not. Only the flesh is from a human being. The spirit was given in another way, through the action of the grace of the Holy Spirit. “The Holy Spirit will come upon you, and the power of the Most High will overshadow you,” said the Archangel.

Indeed, the Most Holy Theotokos herself questioned this, did she not? “How can this be,” she said to the Archangel, “since I do not know a man? I have no husband. The man who has been given to me is my protector; he has not been given to me as a husband.”

Besides, if he were my husband, what new thing would you be telling me by saying that I would bear a child? Why would the angel announce it to me in this way? What could be more natural than for a married couple to have a child? Therefore, this is not about a husband and wife in the ordinary sense in which we use those words.

That is precisely why she herself said, “How can this be, since I do not know a man? I have no husband.” And the answer was, “The Holy Spirit will come upon you, and the power of the Most High will overshadow you.” How will He bring this about? How should I know?

I was not sent to tell you how the Holy Spirit will do it. I was sent to tell you what the Holy Spirit will do, because no one knows the how—understand that. And this is not the only thing; we know the how of nothing. The human person is a mystery.

How is it that I am speaking to you now, and how is it that you hear me? It is absurd for someone to claim that he knows exactly how hearing takes place. He can only describe it; he cannot reproduce exactly how it happens. A person does not even know how he sees, nor do ophthalmologists know how a human being sees.

They describe it; they do not reproduce it. Nor do I know how I hear, how I speak, or how I taste. Man does not know these things, nor does science know them—that is, it does not know the how. Neither does it know how the olive tree takes water flowing through the irrigation channel and turns it into oil.

Yet people have thrust themselves into the question, trying to discover how this conception took place and how this man came to be without a human father. That is the mystery: without a human father. Everyone stumbles at this very point. They insist that a human being must come from the union of a couple.

A man and a woman bring forth a human being. When you tell me, “She brought forth a human being without a man,” I cannot understand it.

Then where did Adam come from? How will you understand that?

Where did Adam come from? Who was Adam’s father? Or did Adam never exist? Did the ape make him—and who made the ape? Or did it come into being by itself? Such claims are very foolish. Just as Adam came to be without father or mother, and just as Eve came to be without father or mother, so the same divine work continues here in the mystery of Christ.

It is the same Craftsman. There, without a mother, He fashioned a woman; here, without a father, He fashioned a man. There He fashioned a human being without mother or father, and here likewise He brings forth a human being.

It is like taking a sprig of basil from the Cross and placing it in the dough, and the dough becomes leaven.

Where did that come from? The warmth of the hen brings forth life before your eyes. And so does the Holy Spirit: the fire of divinity brings forth life before you. Just as life is present there, so life is present here. But man does not want to accept these things.

Here, then, a person must listen very carefully. You have followed forty generations of men; but when you reach Joseph, who was regarded as Mary’s husband, the wording changes: “Jacob begot Joseph, the husband of Mary, from whom was born Jesus, who is called Christ.”

Up to this point it was always “from whom,” referring to a man; but now it says, “from her Christ was born.”

Because this is a unique conception, the Evangelist makes a distinction. As far as possible, he sheds light on the matter for anyone of good will. He says, in effect, “Now let me tell you how the birth of Christ took place. I have told you about the births of ordinary men; but here I am telling you that the woman gives birth, not the man.”

The Most Holy Theotokos (All-Holy) gave birth to Him, not the man—pay attention. “Now the birth of Jesus Christ took place in this way.” This is how it happened.

“When His mother Mary had been betrothed to Joseph, before they came together, she was found to be with child through the Holy Spirit,” who sanctifies and purifies. The conception did not take place through marital relations; they had not come together.

“Before they came together” does not mean that they came together afterward. It means without their coming together—without marital relations. “She was found to be with child through the Holy Spirit.” Anyone who reads the account of these events will find it in Luke.

It is in the first chapter, where the Annunciation took place. What happened when the Theotokos consented and said, “Behold the handmaid of the Lord; let it be to me according to your word”?

She accepted what had been told her. But she was human. She needed to see whether she had conceived; she needed to know whether she was pregnant. How could she confirm it? She too experienced some anxiety, and she had her reasons. From what you know as a woman, some time may be needed before a pregnancy becomes apparent.

During the dialogue, mention had also been made of one of her relatives, an elderly woman. She understood that this referred to Elizabeth, the mother of the honorable Forerunner, who was then six months pregnant: “Your relative is now in her sixth month.”

She kept this in mind and, being human, with human weaknesses and curiosity, she arose and went with haste to the hill country, to a city of Judah. Do you know how far this young girl walked? One hundred and fifty kilometers. From Nazareth to Jerusalem is about one hundred and forty kilometers.

And from there to the hill country is about another ten kilometers. One hundred and fifty kilometers for a little fourteen-year-old girl! Of course, she did not take the elder with her; she left him behind. She met him again three months later, when she returned home.

“And Mary arose in those days and went with haste into the hill country, to a city of Judah.” With haste. Do you know what “with haste” means? Head down, determined: “I am going to see.” That is what it means: “I am going to see whether what I was told is true.” And she arrived. It may have taken her four days or five days; I do not know how long.

“And she entered the house of Zechariah and greeted Elizabeth. And when Elizabeth heard Mary’s greeting, the child leaped in her womb.” Elizabeth, truly an old grandmother, nearly a hundred years old, was six months pregnant with John.

“And Elizabeth was filled with the Holy Spirit, and she cried out with a loud voice and said, ‘Blessed are you among women.’” Mary had not yet even opened her mouth to explain why she had come or how she happened to be there. She had not had time to say anything.

“Blessed are you among women,” Elizabeth tells her—the very words the angel had spoken to her.

“And blessed is the fruit of your womb.” She tells Mary that she too is pregnant, that she bears fruit in her womb. The grandmother prophesies to her. You understand: she tells her before Mary can say a word.

“And why is this granted to me, that the mother of my Lord should come to me?” What did this mean? By saying, “that the mother of my Lord should come to me,” she recognizes that this young girl bears within her womb Elizabeth’s own Lord.

Now, of course, what would the question have been? “Grandmother, how did you understand all this? How did it happen?” The answer is this:

“For behold, as soon as the voice of your greeting came to my ears, the child in my womb leaped for joy.” When you greeted me, she says, the child within me kicked. And what was he doing? He was offering a greeting. As it says in the Akathist Hymn, “with songs and with leaps.”

He greets her by leaping, just as a dog jumps and wags its tail because it cannot greet you in any other way or otherwise express its joy. This is exactly what John did within the womb. And from this, the grandmother understood that all these things were happening because of the guest.

Because of both the outward guest and the inward Guest. This, she says, took place when “the child in my womb leaped for joy.” And she continued: “Blessed is she who believed, for there will be a fulfillment of what was spoken to her by the Lord.” You will be blessed if you believe that what the Lord has told you will be fulfilled and will take effect within you.

Then our Most Holy Theotokos opened her mouth and spoke the Ninth Ode: “My soul magnifies the Lord, and my spirit has rejoiced in God my Savior,” and all the rest that she says in the Ninth Ode.

I do not know whether you know these words or remember them. So anyone who wishes can connect the events related by Luke the Evangelist with the events written here concerning how the conception took place.

If the seed had been sown by any human being—even by the man regarded as the greatest, Abraham—it could have brought forth nothing but an ordinary human being, a κοινός άνθρωπος, with omicron-iota.

If you plant an olive pit, it will produce a wild olive tree and will need to be grafted. If you plant a seed from a good, sweet orange tree, it will produce a bitter orange tree and will need to be grafted. It is exactly the same with human seed.

Nature itself acts as a theologian and leads us to what we must believe. Therefore, no human seed could be sown, because no one was capable of begetting the One who would give humanity what it lacked.

Do you know what humanity lost along the paths of sin? It lost life. “In the day that you eat from the tree, you shall surely die.” Humanity lost life; it died. What does death mean? Death means being cut off from life.

If I turn the switch and the light goes out, it has died, because it has been cut off from its source of life, cut off from the light. Nothing but the light itself can make it shine again. In the same way, no one else can bring the soul back to life and give life to humanity.

We do not discern the life of the soul; we discern only the life of the body. Since there are two kinds of death and two kinds of life, the body is alive when the soul is present with it, and the soul is alive when God—when grace—is present with it.

What did God say to the elder brother about the prodigal son? “This brother of yours was dead and is alive again.” How was he dead? He was out enjoying himself with his girlfriends. That is precisely why. When a man is far from home, far from his father’s house, he is dead.

Far from the Church, far from God, far from the Mysteries, far from Holy Confession, far from Holy Communion. He possesses natural life, but not spiritual life. His body lives, but his soul does not. His soul is separated from God.

That is why God Himself came—He who is Life itself—and gave life to man. Yet even then He does not compel him. He says, “If you wish—whoever desires to come after Me.” If you wish, do what I tell you. If you do not wish, then never do so.

We shall discuss it one day when we meet—when eight feet and eight hands carry you in. Then we shall discuss it. For now, have it your own way. The Gospel therefore says, “Now the birth of Jesus Christ took place in this way: When Mary His mother had been betrothed to Joseph, before they came together, she was found to be with child.”

Without having had any relations with him—without there having been anything at all between them—she was found to be with child.

He had no part whatsoever in this conception, in this pregnancy. “Then Joseph her husband, being a righteous man and not wishing to make her a public example, resolved to dismiss her secretly.”

He found himself at an impasse when he saw that she was pregnant, since he had had no relations with her. After all, she had not been given to him as a wife. He was an elder. Would a thirteen-year-old girl be given as a wife to a man of seventy or seventy-five? Impossible.

She “was found to be with child,” it says, and he considered dismissing her secretly.

Here again, you must turn to the events recorded by Luke.

Our Most Holy Theotokos remained there in the hill country. I do not know whether you have paid attention to these details.

He was terrified and considered himself guilty before God and men, because a young girl had been entrusted to him so that he might shelter and protect her. Yet he had failed in his duty, and now she appeared to be pregnant through a secret union—“suspecting a secret union,” as the Salutations so beautifully put it.

“Having within him a storm of doubtful thoughts”—Joseph, that is. Read it; these are beautiful words.

Then our Most Holy Theotokos tried in every way to convince him that she was pure and blameless, that she had taken no part in any carnal relations, and that this pregnancy was supernatural. But even after two thousand years of discussing these matters—

with arguments that you may call poor or rich, however you wish to describe them—what arguments could she, a young girl, have offered him? She stood before him and before the other children as well, those regarded as the brothers of the Lord.

For all of them had sensed what was happening, it seems, and they had made her life unbearable there, among the household. These children belonged to Clopas, Joseph’s brother. They were not Joseph’s children by another wife, as people so readily claim.

Then she stood before him and said: “By what is written upon my countenance, by Him who is present in my womb, may the angels at my right and at my left bear witness.” She made the sign of the precious Cross and invoked the angels, whom she evidently saw surrounding and guarding her, and then she said no more. Joseph, it seems, could not overcome his doubts, but he decided not to expose her publicly, because they would stone her.

For if he went out and said, “This girl was not given to me as a wife—outwardly she is called my wife, and in the records she is written down as my wife, but she is not truly my wife. She was entrusted to me so that I might protect her, and now she has come to me pregnant,” then she would have had to be stoned as an adulteress.

That is precisely why they entrusted her to an elder: on the one hand, so that he would not be tempted by her—she being a young girl and he a righteous man—and on the other, so that he might serve and help her when they fled to Egypt. God knew this beforehand. She needed someone beside her, especially a man, to support her. This was another reason.

But Joseph feels compassion for her. He does not wish to hand her over to society to be stoned as an adulteress, though he himself has no part in her pregnancy. So he considers taking her somewhere far away, as we would say, and leaving her there. If she escapes, then she escapes.

And if she did not escape, at least the sin would be removed from his house.

He was righteous before God and before the Law. He had no right to shelter and protect a prostitute, an adulteress. Do you know how many married and unmarried women this verse alone will cast into Tartarus and send to Hell?

For do you think there would be such corruption if we did not step forward and prove so generous—giving out our telephone numbers, offering our rooms and cars, giving money, and covering for the married or unmarried woman who goes to the clinic for an abortion, and so on?

Would we have such corruption? No, we would not. We are the ones who feed corruption, shelter it, and protect it.

It goes so far that we cover for Katerina, cover for Margarita, cover for this woman or that one; we deliver their letters, lie to their parents, make false telephone calls, pay the money, and take them to dispose of the child, and so on and so forth.

They regard this as normal, you understand, because if there were no such people—and these women call them informers; they say, ‘She is the informer who will report us’—so much could be prevented. You could prevent a situation from developing into something that later makes you tear your hair out.

And yet things have reached such a point that refusing to help with this is treated as though it were some great act of charity or excessive fear of God: ‘I cannot do such a thing. I cannot conceal this lawlessness for you. I cannot shelter it.’

‘I cannot cover up this lawlessness. From now on, it is God to whom I must answer. My concern is not with you, or your husband, or your father, or your teacher, or anyone else.’ That is how Joseph was: righteous before God. Yet he was unwilling to expose her publicly. Here there was a conflict of duties. On the one hand, God’s Law told him, ‘You must not keep her in your house. Where did this child come from?’ It was a reasonable question: where had she gotten the child? It was not his; therefore, he could not keep her and cover for her.

On the other hand, he did not want them to kill her by stoning. So he said to himself, ‘Let me send her away, so that I may remove myself from the sin and from the wrath of God. I want to put her out of my house, and whatever God does after that is up to Him.’

In the midst of this struggle, in this state that would not even let the man sleep, God hastened to take hold of him. He sent him an angel, who enlightened him and explained how matters truly stood. The situation was not as Joseph supposed.

‘But while he considered these things, behold, an angel of the Lord appeared to him in a dream, saying, “Joseph, son of David.”’ He was not literally a son of David; this is an idiom meaning that he was a descendant of David, just as the text calls him here the husband of Mary. He was not truly Mary’s husband, but only appeared outwardly to be so. ‘Do not be afraid to take Mary your wife.’ Joseph might have answered, ‘If she were truly my wife, I would have taken her into my home much sooner.’ She was not his wife in the ordinary sense, but Scripture uses these expressions.

‘For that which is begotten in her’—not that which is begotten from her, but that which came into being within her—‘is of the Holy Spirit.’ It is not as you suppose. ‘She will bear a Son’—not ‘she will bear a son for you,’ as though He were to be your own son. No, He is for the whole world.

The name Jesus means ‘Savior’: He will save His people from their sins. ‘For He’—the One who is to be born—‘will save His people.’ He has not even been born yet, and already He has a people.

Therefore, this is no insignificant conception, no empty or ordinary conception. It is new and unprecedented: He is God. ‘For He will save His people from their sins.’ If only a person could sit calmly and attentively read these words.

Can anyone say that these are merely human words? They were not spoken by some man, not even by a Father of the Church. The Holy Spirit Himself sent this angel to speak them to Joseph, to restore the man’s peace and balance. And the angel helps him still further.

‘You read the Scriptures. Have you not found what the Prophet Isaiah says? Does he not say, “Behold, the virgin shall conceive and bear a son, and they shall call His name Emmanuel”?’ This was written eight hundred and fifty years before Christ. ‘Joseph, why are you scandalized? The prophecy tells you that she will be a virgin.’

The Prophet says that the woman who gives birth will be a virgin. This is that very event. The lot has fallen to you to provide for and minister in this mystery. Why are you scandalized? ‘And they shall call His name Emmanuel.’

Which, being interpreted, means, ‘God with us.’

God is with us. The One who is coming through this woman is God. Emmanuel means ‘God with us.’ Here is the answer to the Protestants who reject the Theotokos (God-bearer). Since she gave birth to God with us, what should the woman who gave birth to God be called?

Should she not be called the Theotokos (God-bearer)? Here is the contradiction that even we find difficult to understand. On the one hand, they insist that Christ is God. Then what should the woman who gave birth to God be called? Should she not be called the Theotokos (God-bearer)?

Should she be called Christotokos, the one who bore Christ? Or did she bear Emmanuel, God with us?

If, then, His mother is not the Theotokos, Christ is not God. Do you see how they deny the divinity of Jesus, even though they claim to be so zealous for Jesus?

And you do not even realize how you fall into this trap.

They claim to be zealous for Jesus and tell you, “We believe only in Christ, and in the Gospel of Christ,” and so on and so forth. Very well. Since a woman gave birth to this God, what should that woman be called? Should she not be called Theotokos, since she bore God?

If, then, you do not accept her as Theotokos, you do not accept the divinity of Jesus. You are therefore an antichrist. This is why these Protestants, who claim to care only about Christ, end up denying the divinity of Jesus as well.

And Saint Gregory the Theologian, my dear ones, foresaw this in the third century and wrote prophetically concerning this very matter: “Whoever does not acknowledge Mary as Theotokos is separated from God.” Do you hear that? Protestantism arose only from 1519 onward.

They protested against the Papal Church, and so forth, beginning with Luther, Calvin, and the others. Yet Saint Gregory the Theologian had already written in the third century: “Whoever does not acknowledge Mary as Theotokos is separated from God.”

Such a person does not even have God. Do you understand? Having said these things, the angel departed.

“Then Joseph, being raised from sleep”—the man sprang up—“did as the angel of the Lord had commanded him. And he took his wife to himself.” He received this woman; he did not send her away, but sheltered and protected her.

“And he did not know her”—the child was not his by her—“until she had brought forth her firstborn Son.” He had no relations with her. The words “he did not know her” do not allow the interpretation, as some again claim, that he knew her afterward.

No. It means that this conception had absolutely nothing to do with him or with any marital relations between them. The wording excludes any involvement on his part, just as “firstborn” excludes any previous birth. It does not imply that she later bore other children—a second, a third, a fourth, and so on.

Since the opportunity has arisen, and since I have written on these matters, I would like to pass on to you as much as I can. You see, the Evangelicals say that Holy Scripture states, “He did not know her until she had given birth,” and, “before they came together.” Therefore, they argue, he knew her afterward. So how can you tell us that Mary is Ever-Virgin? Let us interpret this passage of Holy Scripture by means of Holy Scripture itself.

Let me say at the outset that, in the language of Holy Scripture, the expressions “until,” “until which time,” and “until such time as” do not always bear the meaning given to them by every kind of false interpreter. They do not necessarily indicate only a period of time after which the opposite occurs.

It does not mean that things remained one way until then and afterward changed. These expressions can also mean “always” or “forever.” In this passage, “until” was not used to tell us that Joseph knew her afterward, but to exclude any relations before the birth, as the following scriptural passages demonstrate.

Psalm 71, verse 7, says: “In His days shall righteousness flourish, and an abundance of peace, until the moon is taken away.” In the days when Christ comes, there will be an abundance of peace and righteousness until the moon comes to an end and disappears.

Does that mean that afterward we shall have war and rebellion? Here, the word “until” has the meaning of permanence. According to the Protestants and the Jehovah’s Witnesses, once the moon disappears, the righteousness of the Lord would also have to cease. That is what their interpretation implies, but it is not so.

There is another passage in John, chapter 9, verse 18: “But the Jews did not believe concerning him, that he had been blind and received his sight, until they called the parents of him who had received his sight and questioned them.” In this passage, the adverb “until” indicates that the same situation continued.

In other words, the Jews still did not believe even after the blind man’s parents had been summoned. The Gospel explicitly says so. Here “until” indicates continuation: they did not believe even then. How, then, should we understand what is written? Does it mean only up to the moment when the parents arrived?

When they arrived, did the Jews believe? No, they still did not believe. There is another passage: “The Lord said to my Lord, ‘Sit at My right hand, until I make Your enemies the footstool of Your feet.’” Here too, “until” has the meaning of permanence, of something everlasting.

Otherwise, we would have to believe that a time will come when the Lord will cease to be at the right hand of God. There is another passage concerning the Flood: “And the waters decreased until the tenth month.” Does that mean that after the tenth month the waters stopped decreasing and no longer went down?

So where did those wise heads get that idea? The water continued to recede.

“And he sent out the raven, and it went forth and did not return until the waters had dried up from the earth.” He sent out the raven, and it did not return until the water had dried up. In other words, as long as there was water, the raven did not come back.

But when the water was gone, did it return, go inside, and shut itself up in the Ark?

That makes no sense. Here is another example: “And Michal, the daughter of Saul, had no child”—she gave birth to no child—“until the day of her death.” Did she perhaps give birth afterward? Was she going to give birth after her death? Do you understand?

So if we examine these passages, we find that the word does not have that interpretation. And the divine John Chrysostom, explaining this passage, says: “The Evangelist used the word ‘until’ here, not so that you might suspect that Joseph knew her afterward, but so that you might learn that before the birth the Virgin was certainly untouched.”

It is meant to teach you that she had relations with no one and that this conception was by the Holy Spirit. Chrysostom says that the word was not used to tell you that Joseph knew her afterward. And then the text continues, as you yourselves know, and says that “she gave birth to her Son, the firstborn.”

There again, with the word “firstborn,” they confuse the matter, claiming that there must also have been a second-born, and so on. No. I am the first child in my family and am called the firstborn, even though there is no other child. I am called firstborn because I was the first child my mother bore, but I am also her only-begotten—her only child.

So it is with Christ. He is Firstborn and Only-Begotten. He is Firstborn of the Father and Only-Begotten of the Father. God sent His Only-Begotten Son, and He is also the Firstborn. The same principle applies here. Adam is the first-formed. Who is the second-formed? There is no second-formed man.

Eve was made from Adam. No one else was made as Adam was; only one man was made in that way. Therefore, when we say “firstborn,” we do not mean that there must also be a second-born and a third-born. He was the first to be born of this maiden: she bore her first child, her firstborn Son.

Without bearing a second child, she gave birth for the first time; this was her first childbirth. When we say “firstborn” here, it means her only child, her only-begotten. Do you understand?

The Epistle to the Hebrews says that God brought His Firstborn Son, Christ, into the world. Who, then, is the second-born, if “firstborn” must have that meaning? There are certain words which, as Peter also says, are difficult to understand, and they lead some people astray.

This happens especially when they want to blaspheme the Most Holy Theotokos. The Most Holy Theotokos is a thorn in Satan’s eye—know this well. Satan and the heretics do not hate Christ as much as they hate the Most Holy Theotokos.

She enclosed God within human flesh. Through her Satan suffered his defeat, and that is precisely why he hates the Most Holy Theotokos. You even see women—she herself being a woman, of their own sex—speaking with the utmost contempt about the Most Holy Theotokos. A woman speaking so about another woman! They speak most contemptuously of the Most Holy Theotokos. Yet it is not they who speak, but Satan himself, who dwells within them.

Of course, when we speak with heretics, we are speaking with the devil himself. We are not speaking merely with a person who holds a different view and who, being human, may have made some mistake or read something differently.

You are speaking with stubborn defiance—with the evil one himself. Honor the Most Holy Theotokos. These things are essential, and we are obliged to learn them. We are obliged to give an answer to others who, for one reason or another, do not know and perhaps are being led astray.

They also have certain questions within themselves: Why this? Why that? Must you believe everything? And other such things. For once Satan shakes a person’s faith, he has that person securely in his grasp. It is like a dentist: once he has loosened the tooth, he knows he can pull it out.

That is exactly how it is. A person must not be shaken. He must stand firm in his faith and be ready to go even as far as martyrdom for it. For one dies only once, and one is condemned only once.

So I thought that these things, too, would be useful to you this evening—to some a little and to others a great deal. That is why, by the grace of God, I have brought them to your attention. I pray to Christ, together with you, that after yesterday’s and today’s talks we may have a more correct understanding this year of the matters surrounding Christmas, and that this year’s Christmas may be better for us both in faith and in life. Amen.

Στην περασμένη μας ομιλία, όσοι είμαστε μαζί, θα ενθυμείσθε ότι μιλήσαμε για την κάθοδο του Χριστού μας στη Βηθλεέμ και τη γέννηση αυτού εκεί. Εξαιτίας της απογραφής που είχε πάει ο νομιζόμενος πατέρας του, ο Ιωσήφ, μετά της μητρός του, και ότι γεννήθη στη Βηθλεέμ.

Περιστατικά τα οποία ανέφερε ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς,

διότι είπαμε, όταν θα πάμε, Θεού θέλοντος, τη νύχτα της εορτής της Γεννήσεως, θα τον βρούμε γεννημένον. Και είπαμε να κάναμε αυτή την προεργασία, να δούμε αυτά τα περιστατικά, το πώς ευρέθηκε, γεννήθη εκεί και δεν εγεννήθηκε κάπου αλλού.

Σήμερα να έλεγα κάτι, πάλιν κι αυτό που είναι μια προεργασία, που υπενθυμίζει το δέντρο, το λεγόμενο το γενεαλογικό, όχι βέβαια από Αδάμ, αλλά από Αβράμ και εντεύθεν. Δεν ξέρω αν σας έχει ποτέ απασχολήσει αυτό το γενεαλογικό δέντρο.

Αν θα αναζητήσει κανείς από ημερών Αδάμ ακόμη, θα βρει ότι ακολούθησε κάποια οδό ιδιάζουσα. Εδώ, επί παραδείγματι, όταν έρχεται και ομιλεί για τον Ιακώβ, ότι εγέννησεν τον Ιούδαν και τους αδελφούς αυτού, μπορεί να πει κανείς: γιατί δεν λέει «γέννησε τον Ρουβήν», διότι αυτός είναι ο πρωτότοκος; Ρουβήν, Συμεών, Λευί. Γιατί πηγαίνει και βρίσκει τον Ιούδα; Διότι δεν ακολούθησε από τη γενιά ούτε του Ρουβήν, ούτε του Συμεών, ούτε του Λευί, αλλά από του Ιούδα.

Έτσι ακριβώς και μεταξύ των παιδιών του Αδάμ δεν γεννήθηκε ούτε από τον Άβελο, ο οποίος εφονεύθη, ούτε από τον Κάιν, τον φονιά, αλλά από άλλο παιδί του Αδάμ, που είναι ο Σηθ. Έπειτα, όταν προχωρούμε κάτω και γίνεται ο κατακλυσμός και έμεινε η οικογένεια του Νώε, οχτώ άνθρωποι, πάλι δεν ακολούθησε από τη γενιά των δύο παιδιών. Ήτο Σημ, Χαμ και Ιάφεθ, τα τρία παιδιά του Νώε, και οι τρεις σύζυγοι και το ανδρόγυνο, οι μεγάλοι, οχτώ άνθρωποι όλοι.

Δεν ακολούθησε από του Ιάφεθ, ούτε από του Χαμ· ακολούθησε από του Σημ. Είναι πολύ όμορφο κανείς να απασχοληθεί με αυτή τη γενεαλογία, με τι τρόπο ακολούθησε ο Χριστός. Και θα βρει ότι είναι δέκα, δέκα, δέκα και τρεις.

Τρεις είναι: Αβραάμ εγέννησεν τον Ισαάκ, Ισαάκ δε εγέννησεν τον Ιακώβ, Ιακώβ δε εγέννησεν τον Ιούδαν. Είναι όσα χρόνια έζησε στη γη ο Χριστός, τόσες γενεές είναι μέχρι του Δαβίδ. Μέχρι εκεί που γενεαλογείται από παλιά.

Εδώ το Ευαγγέλιο στέκεται, διότι θα είναι και αυτός απόγονος του Αβραάμ και έχει ευλογηθεί η σειρά του Αβραάμ. Και τον γενεαλογεί, τον Χριστό μας. Λέει το γενεαλογικό δέντρο αυτό, αρχίζει, εννοείται, από του Αβραάμ.

Ο Αβραάμ, όπως ξέρετε, δεν είχε παιδί και, εντούτοις, ο Θεός του είχε πει ότι θα ευλογηθεί το σπέρμα του.

Ο Θεός του είχε πει ότι διά του σπέρματος αυτού θα πληθυνθεί ως η άμμος της θαλάσσης ο κόσμος. Πιστεύει ο Αβραάμ, πηγαίνει να το θυσιάσει χωρίς να ρωτήσει τον Θεό πότε λέει αλήθεια και πότε λέει ψέματα.

Προφητεία του. Μεθαύριο, την Κυριακή, που είναι η Κυριακή προ της Χριστού γεννήσεως, διαβάζεται επ' εκκλησίαις το γενεαλογικό δέντρο αυτό πρώτα. Κάνει μια προεργασία η Εκκλησία. Μέσα, θα ήθελα να ξέρετε όσοι δεν έχετε προσέξει, μέσα στο Ευαγγέλιο υπάρχουν δύο γενεαλογικά δέντρα του Χριστού.

Ένα το οποίο το έχει παραθέσει ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Ματθαίος, που τον παίρνει από τον Αβραάμ και τον φέρνει μέχρι του Ιωσήφ του Μνήστορος, του νομιζομένου ανδρός της Μαρίας, εξ ης εγεννήθη ο Χριστός.

Και έπειτα είναι και ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, ο οποίος τον παίρνει 30 ετών πλέον, που έχει βγει στον δημόσιο βίο, και τον γενεαλογεί οπισθοβατικώς και τον φτάνει και τον παρουσιάζει ότι είναι και Θεός.

Δεν ξέρω αν σας έχει ποτέ απασχολήσει αυτό. Αυτό το δεύτερο γενολογικό δέντρο που είναι και Θεός για τον Χριστό Δεν είναι μόνο άνθρωπος, είναι και Θεός. Θα το βρείτε στον Απόστολο και Ευαγγελιστή Λουκά, Στο γάμα κεφαλαίο του στίχος 23 και κατωτέρω Λέγει εκεί: «Και αυτός ην ο Ιησούς ωσεί ετών τριάκοντα αρχόμενος, όσο νομίζεται ο Υιός του Ιωσήφ, γιατί δεν ήταν παιδί του Ιωσήφ, όσο νομίζεται του Ηλί, του Ματθάμ, του Λεβί, του Μελχή, του Ιωνά, του Ιωσήφ, του Ματαθείου, του Αμμός, του Ναούμ, του Εσλήμ, του Μαγέ, του Μαάθ, του Ματθείου, του Σεμεή κλπ Και έρχεται πίσω, πίσω, πίσω και πηγαίνει: «του Καϊνάν, του Αρφαξάδ, του Σημ, του Νώε, του Λάμεχ, του Μαθουσάλα, του Ενώχ, του Ιάρεδ, του Μαλελεήλ, του Καϊνάν, του Ενώς, του Σήθ, του Αδάμ, του Θεού».

Ο μεν ένας τον κατεβάζει και τον φέρνει άνθρωπο. Ο άλλος τον παίρνει από άνθρωπο, περίπου 30 ετών, λέει, όταν βγήκε στον δημόσιο βίο, και οπισθοβατικώς τον λέει είναι και Θεός, τον πηγαίνει πίσω και τον παρουσιάζει ότι είναι και Θεός.

Υπάρχουν δύο γενεαλογικά δέντρα μέσα. Εμείς, επί το πλείστον, ξέρουμε αυτό το πρώτο και μάλιστα από του Αβραάμ και κάτω.

Το άλλο, που αποδεικνύεται ότι είναι και Θεός, δεν το συζητούμε πολλές φορές. Επίσης, όσοι έχουν καταπιαστεί με αυτά τα θέματα, θα πρέπει να έχουν βρει ότι, παρότι ο Ματθαίος, φερ' ειπείν, λέγει: «Από Αβράμ μέχρι τότε γενεές δεκατέσσερες, από τότε μέχρι τότε γενεές δεκατέσσερες, από τότε μέχρι τότε γενεές δεκατέσσερες».

Εν τούτης όμως δεν είναι 42 γενναίες όλες, 3 δεκατέσσερες Πάσε ούνε γενναία από Αβράμ έως Δαβίδ γενναίες δεκατέσσερες Από Αβράμ μέχρι Δαβίδ Από Δαβίδ έως Μετικαισίας Βαβυλόνος γενναίες δεκατέσσερες και από της μετοικεσίας Βαβυλώνος έως του Χριστού γενεές δεκατέσσερες. 42.

Δεν είναι 42. Στα χαρτιά, εκεί που διαβάζεις, βρίσκονται λιγότερες.

Αυτό συνέβη διότι έμειναν 70 χρόνια υπόδουλοι στη Βαβυλώνα και καθήν εποχήν ήσατε εχμάλωτοι στη Βαβυλωνία τα χαρτιά πίσω, όπως συνέβη και σε μας στα χρόνια της Κατοχής.

Εάν διαβάσετε στον Λουκά οπισθοβατικώς, θα βγάλετε πενήντα τόσες γενεές, διότι αυτός περνάει και πιο πίσω από τον Αβραάμ, πηγαίνει ακόμη πιο πίσω. Αν, λοιπόν, ο άνθρωπος δεν ξέρει να τα ζυγίσει τα πράγματα και να τα μετρήσει, θα σκανδαλιστεί όταν διαβάσει τη Γραφή.

Όμως δεν είναι. Η αλήθεια είναι ότι η Γραφή και οι συγγραφείς της Γραφής δεν έγραψαν εκ προμελέτης, δεν έγραψαν εκ συνεννοήσεως. Όπως ο καθένας το πληροφορείτο, το γνώριζε, το θέμα έγραψε. Και αυτό, το ότι δεν συμφωνούν μεταξύ τους, είναι απόδειξη ότι δεν προσυνεννοήθηκαν για να ξεγελάσουν τον άνθρωπο.

Είναι υπέρ της Γραφής αυτό, δεν είναι κατά. Ορισμένοι το παίρνουν κατά: «Να, εδώ λέει ψέματα, άλλα λέει εδώ, άλλα λέει εκεί». Ναι, μα εξέτασε να δεις γιατί λέει άλλα, διάβασε να μάθεις γιατί λέει άλλα και πρόσεξε.

Και θα δεις ότι παρουσιάζει την ειλικρίνεια των ανθρώπων που έγραψαν και ότι δεν έγινε καμιά προσυνεννόηση. Εδώ, λοιπόν, αρχίζει: «Βίβλος γενέσεως Ιησού Χριστού», το βιβλίο που αναφέρεται μέσα η γενεαλογία του Ιησού Χριστού.

Από Αβραάμ και εντεύθεν, όμως, διότι αυτός παρουσιαζόταν ως Πατήρ των Εθνών, αυτός παρουσιαζόταν. Και λέγει Αβραάμ εγένησε τον Ισακ Προσέξετε δε, το είπαμε και προχθές αυτό και το έχουμε πει και άλλοτε.

Δεν λέγει ότι γέννησε η Σάρα, διότι ο άντρας γεννάει, δεν γεννάει η γυναίκα. Εν τω σπέρματι του ανδρός είναι η ζωή, δεν είναι εν τω σπέρματί του, εν τω ωαρίω της γυναικός.

Έχετε υπόψη σας, δεν ξέρω αν είστε από αγροτικές περιοχές. Εάν πάρετε ένα αυγό και το βάλετε, το αυγό αυτό, στην κλώσσα να το επωάσει, δεν βγάζει πουλί. Γιατί δεν είχε, λέει, κόκορα η κότα. Καταλάβατε; Το αυγό δεν ζωοποιείται γιατί δεν είχε σπέρμα από κόκορα, από πετεινό. Το σπέρμα του πετεινού είναι εκείνο το οποίο γονιμοποιεί το ωόν, το αυγό, και γίνεται πουλί. Αυτό τούτο συμβαίνει και στον άντρα με τη γυναίκα.

Γι' αυτό η ζωή μεταδίδεται όχι εκ της γυναικός, εκ του ανδρός μεταδίδεται. Ο ανήρ είναι ο πατήρ, η γυναίκα είναι γη και σπείρεται και ό,τι σπείρεται το περιποιείται, το ζωογονεί και το προσφέρει. Εάν δεν σπαρεί, δεν κάνει τίποτα.

Και ό,τι σπαρεί, αυτό δίνει. Εδώ είναι και μια απάντηση σε ορισμένους γονείς άμυαλους που ζητάνε ορισμένο είδος. Είδος: θέλουν αγόρι ή θέλουν κορίτσι. Αυτό έσπειρες, κύριε. Δικό σου είναι το σπέρμα, δεν είναι της γυναικός.

Εσύ το έσπειρες· να αιτιάσαι, αν θες να ζητείς ευθύνες, τον εαυτό σου.

Ιακώβε γέννησε Ιούδα και τους αδελφούς αυτού, όχι Ραχήλ Και συνεχίζει, Ιούδα σε γέννησε Ζαρά εκ της Θάμαρ γιατί ξανά είχε παντρευτεί Και συνεχίζει: Φαρές δε γέννησε Εσρώμ, Εσρώμ δε γέννησε Αράμ. Και παρουσιάζει μια γενεαλογία ανδρών, οι οποίοι γεννούν.

Τώρα φτάνει κάτω χαμηλά και πλησιάζει περίπου κοντά στη συγγένεια της Μαρίας, του Ιωσήφ. Διότι, όπως είπαμε προχθές, και οι δύο είναι από τη βασιλική πατριά του Δαβίδ. Λέγει εδώ, λοιπόν, το εξής: Ελιουδ δε εγεννησεν τον Ελεαζαρ.

Ελεαζαρ δε εγεννησεν τον Ματθαν. Ματθαν δε εγεννησεν τον Ιακωβ, Ιακωβ δε εγεννησεν τον Ιωσηφ τον ανδρα Μαριας, εξ ης εγεννηθη Ιησους ο λεγομενος Χριστος. Όταν φτάνεις στη Μαρία, τροποποιεί τα πράγματα.

Εφόσον εγέννησε τον άντρα της Μαρίας, γιατί δεν λες «εξ ου εγεννήθη ο Ιησούς» και λες «εξ ης εγεννήθη ο Ιησούς»; Γιατί δεν έσπειρε τίποτα ο Ιωσήφ. Είναι ένα άλλο είδος σύλληψης και ένα άλλο είδος γέννησης εδώ.

Εδώ πραγματοποιείται εκείνο που είπε μέσα στον Παράδεισο εις τον όφιν. Τι του είπε; Το σπέρμα της γυναικός θα σου συντρίψει την κεφαλή. Και εσύ θα του δαγκώσεις την πτέρνα. Είναι που θα τον κάρφωνε κατά το ανθρώπινο στο σταυρό, αλλά πίσω από το σταυρό τού σπάει το κεφάλι.

Λοιπόν, η γυναίκα, όπως είπαμε, δεν γεννά. Γι' αυτό και ο Παύλος, όταν ομιλεί για τη γέννα του Χριστού, λέγει: Οτε δε ηλθεν το πληρωμα του χρονου, εξαπεστειλεν ο Θεος τον Υιον αυτου, γενομενον εκ γυναικος.

Δεν λέει «γεννόμενον εξ ανδρός», διότι στη γέννα του Χριστού δεν έσπειρε κανείς. Δεν έγινε η σύλληψη όπως γίνεται στους ανθρώπους. Γι' αυτό και λέγεται Υιός Ανθρώπου, δεν λέγεται Υιός ανθρώπων. Ο υιος του ανθρωπου ηλθεν ζητησαι και σωσαι το απολωλος.

Διότι το ένα μέρος δεν είναι από άνθρωπο, το ένα μέρος μόνο είναι από άνθρωπο· το δεύτερο δεν είναι, είναι μόνο η σάρξ. Το πνεύμα έχει δοθεί διαφορετικά, έχει ενεργήσει χάρις Πνεύματος Αγίου. «Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε και δύναμις Υψίστου επισκιάσει σοι», είπε ο Αρχάγγελος.

Αυτό, άλλωστε, το αμφισβήτησε και η ίδια η Παναγία μας, δεν το είπε; Πώς έστε με τούτο λέει του Αρχαγγέλου, επί άντρα ου γινώσκω Εγώ δεν έχω άντρα. Αυτός που μου έχουν δώσει είναι προστάτης μου. Δεν μου έχει δοθεί για άντρας μου.

Άλλωστε, αν ήταν άντρας μου, τι καινούργιο θα μου έλεγες όταν θα γεννούσα κάποιο παιδί; Γιατί σε ευαγγελίστηκε έτσι; Είπε ένα χέρι, διότι θα, θα... Τι φυσικότερο να γεννήσει κάποιο ανδρόγυνο; Άρα, διότι δεν είναι πρώτο περί ανδρογύνου, με τη σημασία την οποία κυκλοφορούμε εμείς ως ανδρόγυνα.

Γι' αυτό ακριβώς και η Δία είπε πως αισθενεί τούτο επί άντρα ου γινώσκω, δεν έχω άντρα Και η απάντηση σήτω πνεύμα Άγιον επελεύσετε επί Θε και δίναμη στη ψήσου του επισκιάθηση Πώς θα τα φτιάξει; Πού να ξέρω εγώ;

Εγώ δεν απεστάλην να σου πω πώς θα τα κάνει το Πνεύμα το Άγιο. Εγώ απεστάλην να σου πω τι θα κάνει το Πνεύμα το Άγιο, γιατί το πώς δεν το ξέρει κανένας, να ξέρετε. Όχι αυτό μόνο· τίποτα. Ο άνθρωπος είναι ένα μυστήριο.

Πώς εγώ σας ομιλώ τώρα και πώς ακούτε εσείς. Είναι αστείο να λέει ο άνθρωπος ότι ακούει έτσι και έτσι. Απλώς θα περιγράψει, θα περιγράψει· δεν θα αντιγράψει πώς ακριβώς γίνεται. Ούτε πώς βλέπει ξέρει ο άνθρωπος, ούτε οι οφθαλμολόγοι ξέρουν πώς βλέπει ο άνθρωπος.

Περιγράφουν, δεν αντιγράφουν. Ούτε πώς ακούω, ούτε πώς ομιλώ, ούτε πώς γεύομαι. Αυτά δεν τα ξέρει ο άνθρωπος. Ούτε η επιστήμη τα ξέρει. Το πώς, δηλαδή. Ούτε πώς το νερό το παίρνει, που πηγαίνει στ' αυλάκι, η ελιά και το κάνει λάδι.

Βάλανε τη μύτη τους να βρούνε πώς, πώς έγινε αυτή η σύλληψη, πού βρέθηκε αυτός ο άνθρωπος χωρίς άντρα. Εδώ είναι το μυστικό: χωρίς άντρα. Γιατί όλοι στέκονται στο σημείο αυτό. Εγώ θέλω άνθρωπο κατόπιν ζεύγους.

Άντρα σε γυναίκα φέρνει έναν άνθρωπο. Όταν μου λες «χωρίς άντρα έφερε άνθρωπο», αυτό δεν το καταλαβαίνω εγώ.

Ο Αδάμ, πούθε ήρθε αυτό, πού θα το καταλάβεις;

Ο Αδάμ πούθε ήρθε; Ποιος είναι ο πατέρας του Αδάμ; Ή δεν υπάρχει Αδάμ; Τον έκανε ο πίθηκος, και τον πίθηκο ποιος τον έκανε; Ή είναι μοναχός του; Πολύ αστεία αυτά να τα λες. Όπως χωρίς πατέρα και μητέρα έχουμε Αδάμ και όπως χωρίς πατέρα και μητέρα έχουμε Εύα, έτσι ακριβώς είναι η εξέλιξις η υπόλοιπος γύρω από το θέμα του Χριστού.

Είναι ο ίδιος ο τεχνίτης αυτός. Όπως εκεί χωρίς μητέρα έφτιαξε γυναίκα και εδώ χωρίς πατέρα έφτιαξε άντρα. Όπως εκεί χωρίς μητέρα και πατέρα έφτιαξε άνθρωπο, το ίδιο και εδώ φτιάχνει άνθρωπο.

Όταν παίρνεις το βασιλικό από το σταυρό και τον βάζεις μέσα στο ζυμάρι και γίνεται προζύμι.

Πού ευρέθηκε; Η θερμότης της κότας σού παρουσιάζει ζωή. Και το πνεύμα του Άγιον αυτό, το πίρτ Θεότητος των άρτων στον παρουσιάζει με ζωή Όπως μέσα εκεί υπάρχει ζωή, έτσι και εδώ υπάρχει ζωή. Αλλά δεν θέλει ο άνθρωπος να τα παραδεχτεί αυτά.

Εδώ λοιπόν μεθαύριο θα πρέπει να βάλει τ' αυτί του ο άνθρωπος. Εφόσον παρακολουθείς 40 γενεές ανδρών, όταν φτάσεις στον νομιζόμενο άντρα της Μαρίας, τον Ιωσήφ, τροποποιούνται τα πράγματα. Ιακώβ δε εγέννησεν τον Ιωσήφ, τον άνδρα Μαρίας, εξ ης εγεννήθη Ιησούς ο λεγόμενος Χριστός.

Μέχρι εδώ ήταν εξού, εξού, εξού, τώρα εξίσε γεννήθη ο Χριστός.

Τώρα, διότι είναι μια ιδιάζουσα σύλληψη, κάνει μια διάκριση. Διαφωτίζει όσο μπορεί για τον άνθρωπο τον καλοπροαίρετο το θέμα. Και λέγει: «Καθίστε να σας πω πώς έγινε του Χριστού η γέννηση». Των ανθρώπων σας είπα, όμως τώρα, διότι σας λέγω ότι γεννάει γυναίκα εδώ και όχι ο άντρας.

Δεν έσπειρε η Παναγία μας, όχι ο άντρας, προσέξτε. Του δε Ιησού Χριστού η γέννησις ούτως ην. Έτσι είτο, πως

Μνηστευθείσης γαρ της μητρός αυτού Μαρίας τω Ιωσήφ, πριν ή συνελθείν αυτούς, ευρέθη εν γαστρί έχουσα. Εκ Πνεύματος Αγίου, που καθαρίζει. Η σύλληψη δεν έγινε κατόπιν συνουσίας, δεν ήρθανε, λέει, σε επαφή.

Πριν έλθουν σε επαφή, όχι ότι ήρθανε έπειτα. Χωρίς να έλθουν· το «πριν έλθουν» είναι «χωρίς να έλθουν». Χωρίς να έλθουν σε επαφή. Ευρέθη Εργαστρή, Έχουσα εκ Πνεύματος Αγίου Εάν διαβάσει κανείς δε τα περιστατικά αυτά, θα τα βρει στο Λουκά.

Στο πρώτο κεφάλαιο. Εκεί που έγινε ο Ευαγγελισμός. Τι είναι η τρόπο όταν η Θεοτόκος ενέδωσε και είπε Ιδού Ιδού λε Κυρίου γεννητώμη κατά το ρήμα σου

Ό,τι δέχεσαι. Όμως είναι άνθρωπος τώρα. Είδε αν έμεινε έγκυος. Το ξέρει αν είναι έγκυος. Πώς θα το διαπιστώσει; Τροελιαγωνία. Έχει κι αυτή τους λόγους της. Ίσως, από όσα γνωρίζεις σαν γυναίκα, χρειάζεται μια πίστωση χρόνου για να διαφανεί η εγκυμοσύνη.

Μέσα στο διάλογο είχε γίνει και μνεία μιας συγγενούς της. Ηλικιωμένες. Και αυτή αντελήφθη ότι επρόκειτο περί της Ελισάβετ, η οποία ήτο η μητέρα του Τιμίου Προδρόμου, η οποία ήτο έξι μηνών τότε, τον έκτο μήνα φέρει η συγγενής σου.

Αυτό το κράτησε και, σαν άνθρωπος με ανθρώπινες αδυναμίες, σε περιέργεια· σηκώθηκε μετά σπουδής να πάει στην Ορεινή, πόλη Ιούδα. Ξέρετε πόσο περπάτησε αυτή η κόρη; 150 χιλιόμετρα. Από τη Ναζαρέτ να έρθεις στα Ιεροσόλυμα είναι περίπου 140 χιλιόμετρα.

Και για να πας στην Ορεινή είναι 10 περίπου χιλιόμετρα. 150 χιλιόμετρα μια κοπελίτσα 14 ετών. Ας όλος το γέροντα δεν το πήρε μαζί του, τον άφησε Τον συνάντησε ξανά έπειτα από τρεις μήνες, που ξαναγύρισε στο σπίτι.

Αναστάσα δε Μαριά με τες ημέρες ταύτες Επορεύθη στην Ορεινή με τα σπουδήσεις στην πόλη Νιούδα Μετά σπουδής. Ξέρετε τι πάει να πει μετά σπουδής; Το κεφάλι κάτω, θα πάω να ιδώ. Αυτό πάει να πει μετά σπουδής· θα πάω να δω αυτά που μου είπε. Και έφτασε· έκαμε τέσσερες ημέρες, έκαμε πέντε ημέρες, δεν ξέρω πόσο έκανε.

Και εισηλθεν εις τον οικον Ζαχαριου και ησπασατο την Ελισαβετ. Και εγενετο ως ηκουσεν η Ελισαβετ τον ασπασμον της Μαριας, Εστύρτησε το βρέφος εδικηλία αυτής Η Ελισάβετ, πράγματι η γιαγιά, 100 ετών περίπου, έχει έξι μηνών τον Ιωάννη μέσα της.

Και επλείσει πνεύματος Αγίου η Ελισάβετ και ανεφώνησε και είπε φωνη μεγαλη και ειπεν· ευλογημενη συ εν γυναιξιν. Αυτή δεν είχε ανοίξει ακόμη το στόμα της, γιατί πήγε εκεί και πώς βρέθηκε εκεί· δεν είχε προλάβει να πει τίποτα.

Ευλογημένη, της λέει, εσύ εν γυναιξίν, ό,τι της είπε και ο Άγγελος.

Και ευλογημενος ο καρπος της κοιλιας σου. Και της λέει ότι είναι και έγκυος, ότι έχει καρπό στην κοιλία της. Της κάνει προφητεία η γιαγιά. Καταλαβαίνετε, την έπιασε από μπροστά.

Πώς είμαι τούτο ή να έρθει η μήτρη του Κυρίου μου πρόσμε, πώς ήταν αυτό. Αυτό, να έρθει η μήτηρ του Κυρίου μου προς με, αναγνωρίζει ότι έχει μέσα στην κοιλία της η μικρή αυτή τον Κύριον της Ελισάβετ.

Τώρα βέβαια, τι είχε το ερώτημα; Πώς τα κατάλαβες όλα αυτά, γιαγιά; Πώς έγινε; Η απάντηση είναι η εξής.

Ιδού γαρ, ως εγένετο η φωνή του ασπασμού σου εις τα ώτα μου, εσκίρτησεν το βρέφος εν αγαλλιάσει εν τη κοιλία μου. Όταν, λέει, με ησπάσθης, το παιδί μέσα κλώτσησε. Δηλαδή τι έκανε; Εχαιρέτησε. Πώς το λέγει εκεί πέρα στο Ακάθιστον ύμνο, άσμασι εν άρμασι.

Χαιρετάει πηδώντας, πως το σκυλί πηδάει και κουνάει την ουρά του και κάνει, μη δυνάμενο να χαιρετήσει με κάποιον άλλον τρόπο ή να εκδηλώσει τη χαρά του. Αυτό τούτο έκαμε ο Ιωάννης μες στην κοιλιά. Και κατάλαβε εξ αυτού η γιαγιά ότι όλα αυτά γίνονται εξαιτίας του μουσαφίρη.

Τόσο του εξωτερικού όσο και του εσωτερικού. Αυτό λέει έλαβε χώραν όταν σκύρτησε το βρέφος ένα γαλλιά σε δικηλία μου και μακαρία υπιστέψασα ότι έστε τελείωσης της λαλημένης αυτής παρά Κυρίου Και θα είσαι μακαρία αν πιστέψεις ότι αυτά τα οποία σου είπε ο Κύριος, ότι θα τελειωθούν, θα λάβουν ενέργεια επάνω σου.

Και τότε η Παναγία μας άνοιξε το στόμα της και είπε την ενάτη ωδή. Μεγαλύνει ἡ ψυχή μου τὸν Κύριον καὶ ἠγαλλίασεν τὸ πνεῦμά μου ἐπὶ τῷ Θεῷ τῷ Σωτῆρί μου. και τα υπόλοιπα τα οποία λέγει στη Ρενάτιο Δη.

Δεν ξέρω αν τα ξέρετε και αν τα θυμόσαστε. Όποιος λοιπόν, λέγω, θα ήθελε να συσχετίσει τα περιστατικά τα οποία αναφέρει ο Ευαγγελιστής Λουκάς με τα περιστατικά αυτά τα οποία γράφει εδώ, το πώς έγινε η σύλληψη.

Ο σπόρος εσπείρετο από κάποιον άνθρωπο, έστω και από τον θεωρούμενο μεγαλύτερον άνθρωπο, τον Αβραάμ, δεν θα γεννούσε τίποτα άλλο, ει μη μόνον έναν κοινό άνθρωπο, με όμικρον γιώτα.

Εάν σπείρετε το κουκούτσι, θα βγάλει αγριελιά και έχει ανάγκη εμβολιασμού. Εάν σπείρετε ένα κουκούτσι από μια πορτοκαλιά, καλή, γλυκιά, θα βγάλει νεραντζιά και έχει ανάγκη εμβολιασμού. Έτσι ακριβώς είναι και το σπέρμα του ανθρώπου.

Αυτή η φύση, θεολόγος, μας οδηγεί σε αυτά τα οποία πρέπει να πιστέψουμε. Έπρεπε λοιπόν να μη σπαρεί, διότι κανένας δεν ήταν δυνατόν να γεννήσει αυτόν ο οποίος θα έδιδε εκείνο που έλειπε από τον άνθρωπο.

Τι έχασε ο άνθρωπος στα μονοπάτια της αμαρτίας, ξέρετε; Τη ζωή έχασε. Η δ’ αν ημέρα φάγητε από του ξύλου, θανάτω αποθανείσθε. Τη ζωή έχασε, πέθανε. Τι πάει να πει θάνατος; Αποκοπή πάει να πει θάνατος, από τη ζωή.

Αν γυρίσω το διακόπτη και σβήσει το φως, αυτό πέθανε, γιατί απεκόπη από τη ζωή, απεκόπη από το φως. Κανένας άλλος δεν μπορεί αυτό να το ζωοποιήσει, ει μη το φως. Κανένας, λοιπόν, δεν μπορεί να αναζωοποιήσει ξανά την ψυχή και να δώσει στον άνθρωπο τη ζωή.

Γιατί εμείς δεν διακρίνουμε ζωή της ψυχής, διακρίνουμε μόνο ζωή του σώματος. Εφόσον υπάρχουν δυο θάνατοι και δυο ζωές, είναι ζωή του σώματος εφόσον συνυπάρχει η ψυχή και είναι ζωή της ψυχής εφόσον συνυπάρχει Θεός, Χάρις.

Τι είπε για τον άσωτον υιό ο Θεός στο μεγάλο αδελφό; Ο αδελφός σου ούτος νεκρός ην και ανέζησεν. Πώς ήταν νεκρός; Αυτός γλεντούσε με τις φιλενάδες. Ακριβώς γι' αυτό. Μακριά από το σπίτι, το πατρικό, είναι νεκρός ο άνθρωπος.

Μακριά από την Εκκλησία, μακριά από το Θεό, μακριά από τα μυστήρια, μακριά από την εξομολόγηση, μακριά από τη Θεία Κοινωνία. Έχει τη φυσική ζωή, όχι την πνευματική ζωή. Ζει το σώμα, δεν ζει η ψυχή. Η ψυχή είναι χωρισμένη.

Γι' αυτό, λοιπόν, ήρθε ο ίδιος ο Θεός, που είναι η Αυτοζωή, και έδωσε εις τον άνθρωπο τη ζωή. Και πάλι δεν τον εκβιάζει. Του λέει: αν θέλεις, όστις θέλει οπίσω μου ελθείν. Αν θέλεις, κάνε αυτά που σου λέγω. Δεν θέλεις; Ποτέ μην θελήσεις.

Θα τα συζητήσουμε μια μέρα, όταν θα συναντηθούμε, που θα σε φέρουν οκτώ πόδια και οκτώ χέρια. Τότε θα τα συζητήσουμε. Τώρα κάνε το δικό σου. Λέγει, λοιπόν, ότι του δε Ιησού Χριστού η γέννησις ούτως ην. Μνηστευθείσης γαρ της μητρός αυτού Μαρίας τω Ιωσήφ, πριν ή συνελθείν αυτούς, ευρέθη εν γαστρί έχουσα.

Χωρίς να έχει καμιά επικοινωνία με αυτόν, να μην έχουν καμία μεταξύ των, ευρέθη εν γαστρί έχουσα.

Όμως, διότι αυτός δεν είχε καμία μετοχή σε αυτή τη σύλληψη, σε αυτή την εγκυμοσύνη. Ιωσήφ δε ο ανήρ αυτής, δίκαιος ων και μη θέλων αυτήν παραδειγματίσαι, εβουλήθη λάθρα απολύσαι αυτήν.

Ευρέθηκε προ αδιεξόδου, όταν την είδε να είναι έγκυος, αφού αυτός δεν είχε καμιά σχέση μαζί της. διότι δεν του δόθηκε άλλωστε ως γυναίκα γέρον αυτός, θα του δοθεί μια κοπελίτσα 13 ετών τώρα, Ενός εβδομηνταπεντάρη, εβδομηντάρη, θα του δοθεί ως γυναίκα; Αν ήταν δυνατόν.

Ευρέθη εν γαστρί έχουσα, λέει, αυτή, κι αυτός σκέφτηκε να την απολύσει λάθρα.

Εδώ πάλι θα πάτε στα γεγονότα του Λουκά.

Η Παναγία μας έμεινε εκεί επάνω. Δεν ξέρω αν τα έχετε προσέξει αυτά τα πράγματα.

Τρόμαξε, θεώρησε τον εαυτόν του ένοχο ενώπιον του Θεού και των ανθρώπων. Διότι του εδόθη μια κόρη να τη σκεπάσει. Και αυτός αδιαφόρησε και έρχεται τώρα εκ κλεψιγαμίας. Κλεψίγαμον υπονοών, όπως λέγει ωραία στους Χαιρετισμούς.

Ζάλιν, ένδωθεν, έχων, λογισμών, αμφιβόλων Ο Ιωσήφ, διαβάστε το, είναι ωραία πράγματα αυτά.

Τότε η Παναγία μας φρόντισε με κάθε τρόπο να τον πείσει ότι είναι αγνή, ότι είναι άμωμος. Ότι δεν έχει καμία μετοχή σε θέματα σαρκικά και η εγκυμοσύνη αυτή είναι υπερφυσική. Αλλά αν έπειτα από δύο χιλιάδες χρόνια που συζητούνται αυτά τα θέματα,

τα επιχειρήματα, θες πτωχά, θες πλούσια, όπως θέλετε πέστε τα, τα δικά της που είχε σαν κοπελίτσα να του πει, στάθηκε μπροστά του και ενώπιον και των άλλων παιδιών, αυτά που φέρονται ως αδελφοί του Κυρίου.

Γιατί όλοι την είχαν πάρει μυρουδιά, ως φαίνεται. Και της είχαν κάνει βίο αβίωτον τη ζωή της εκεί πέρα, μέσα στη συντροφιά, στο σπίτι. Παιδιά αυτά είναι του Κλωπά, του αδελφού του Ιωσήφ. Δεν είναι από άλλη γυναίκα του Ιωσήφ, όπως εύκολα λένε οι άνθρωποι.

Τότε στάθηκε μπροστά του και είπε το εξής: Δια των γραπτών του προσώπου μου, δια των υπάρχων εντικυλία μου, οι εκ δεξιών μου και εξ αριστερών μου Άγγελοι ας μαρτυρήσωσιν». Έκαμε τον Τίμιον Σταυρόν και επικαλέστηκε τους Αγγέλους, τους οποίους προφανώς έβλεπε ότι τη δορυφορούν, ότι την φυλάττουν, και πλέον παραιτήθη. Αυτός, ως φαίνεται, δεν κατόρθωσε να νικήσει και σκέφτηκε να μην τη δώσει έξω στον κόσμο, γιατί θα την λιθοβολούσαν.

Διότι όταν έβγαινε αυτός και έλεγε ότι αυτή η κόρη δεν μου εδόθη για γυναίκα εμένα —λέγεται γυναίκα μου έξω, γράφεται στα χαρτιά η γυναίκα μου— αλλά δεν είναι γυναίκα μου, εμένα μου εδόθη να την προστατέψω και μου ήρθε έγκυος, έπρεπε να λιθοβοληθεί ως μοιχαλίς.

Γι' αυτό και ακριβώς την δώσανε στον γέροντα, αφενός να μην σκανδαλίζεται μαζί της, κοπελίτσα αυτή, δίκαιος αυτός, αφετέρου να διακονήσει, να τη βοηθήσει, που θα φεύγανε στην Αίγυπτο. Το ήξερε ο Θεός αυτό και χρειαζόταν έναν άνθρωπο κοντά της, και μάλιστα άντρα, να της παρασταθεί, και για τον λόγο αυτόν.

Όμως αυτός λυπάται, δεν θέλει να τη δώσει στην κοινωνία να τη λιθοβολήσουν ως μοιχαλίδα, διότι αυτός είναι αμέτοχος σε αυτή την εγκυμοσύνη, και σκέφτεται να την πάρει, να την πάει μακριά, που λέμε, και να την αφήσει, και αν τη γλιτώσει, τη γλίτωσε.

Δεν τη γλιτώσει, τουλάχιστον να φύγει η αμαρτία από το σπίτι.

Δίκαιος ων, έναντι του Θεού, του νόμου. Δεν είχε δικαίωμα να θάλπει και να περιθάλπει μια πόρνη, μια μοιχαλίδα. Αυτό μόνο το εδάφιο ξέρετε πόσες κυρίες και δεσποινίδες θα ταρταρώσει, θα στείλει στην κόλαση.

Διότι έχετε τη γνώμη, εάν δεν παρουσιαζόμεθα εμείς και βρισκόμεθα τόσο γαλαντόμοι, να δίδουμε τα τηλέφωνά μας, να δίδουμε τα δωμάτιά μας, να δίδουμε το αυτοκίνητό μας, να δίδουμε χρήματα, να καλύπτουμε την κυρία ή τη δεσποινίδα που πάει για έκτρωση στην κλινική και λοιπά.

Θα είχαμε τέτοια διαφθορά; Δεν θα είχαμε τέτοια διαφθορά. Εμείς την τρέφομεν, την θάλπομεν και την περιθάλπομεν, την διαφθορά.

Και έως αυτό το πράγμα, να καλύψουμε την Κατίνα, να καλύψουμε τη Μαργαρίτα, να καλύψουμε την αυτή, να πάμε τα γράμματα, να πούμε ψέματα στους γονείς, να κάνουμε ψεύτικο τηλέφωνο, να πληρώσουμε τα χρήματα, να πάμε να πετάξει το παιδί κλπ., κλπ.

Το θεωρούσανε αυτό, καταλάβατε, διότι αν δεν υπήρχανε —και αυτά τα λένε καρφιά αυτές, τα λένε καρφιά— «είναι το καρφί που θα μας μαρτυρήσει», πόσο προλαμβάνεις μια κατάσταση. Προλαμβάνεις μια υπόθεση που τραβάς τα μαλλιά σου.

Και εν τούτοις έχει φτάσει σε σημείο τέτοιο, που αυτή η αγαθοεργία, τόσο φόβος του Θεού, ότι δεν μπορώ να το κάνω αυτό το πράγμα. Δεν μπορώ να σας σκεπάσω την παρανομία αυτή. Εγώ δεν μπορώ να τη θάλψω.

Δεν μπορώ να την καλύψω, την παρανομία αυτή. Έχω να βγάλω με τον Θεό πέρα πλέον. Δεν έχω να κάνω με σένα, ούτε με τον άντρα σου, ούτε με τον πατέρα σου, ούτε με τον δάσκαλό σου, ούτε με σένα. Αυτός ήταν αυτός, δίκαιος ων, έναντι του Θεού. Και μη θέλων αυτήν παραδειγματίσαι, σύγκρουσις καθηκόντων στην περίπτωση αυτή. Το ένα του λέει ο Θεός: «Αυτή δεν θα την κρατήσεις μέσα. Πόθεν έσχε;» Σωστή γνώμη, πού το βρήκε το παιδί; Δεν είναι δικό σου, κατά συνέπεια δεν μπορείς να την κρατήσεις, να την καλύψεις.

Από το άλλο μέρος δεν θέλει και να τη σκοτώσουνε, να τη λιθοβολήσουνε. Σου λέει: «Ας την αφήσω, να φύγω εγώ από την αμαρτία, από την οργή του Θεού. Θέλω να την βγάλω από το σπίτι μου μέσα και ό,τι κάνει ο Θεός από εκεί πέρα, κάνει».

Πάνω λοιπόν σε αυτή την πάλη, πάνω σε αυτή την κατάσταση που δεν μπορούσε να έχει στον ύπνο του ο άνθρωπος, σπεύδει ο Θεός και τον πιάνει. Του στέλνει Άγγελο και τον διαφωτίζει το πώς έχει το θέμα. Δεν έχει όπως το λέγει το θέμα αυτό.

Τ' αυτά δε αυτού εν θυμηθέντος, ιδού Άγγελος Κυρίου κατώναρ εφάνει αυτό λέγον. Απόγονος, Ιωσήφ, Υιός Δαβίδ. Δεν είναι Υιός του Δαβίδ, αλλά είναι ιδιωματισμός, όπως εδώ λέει άντρα Μαρίας. Δεν είναι άντρας Μαρίας, φαινομενικός άντρας Μαρίας, είναι απόγονος του Δαβίδ. Μη φοβηθείς παραλαβείν Μαριάμ την γυναίκα σου. Αν είναι η γυναίκα μου, θα την είχα και γρηγορότερα εδώ. Δεν είναι η γυναίκα μου, αλλά τα αναφέρει αυτά.

Το γαρ εν αυτή γεννηθέν, όχι το εξ αυτής γεννηθέν, αυτό που εγεννήθη μέσα της. Το γαρ εν αυτοί γεννηθέν, εκ πνεύματος Αγίου εστίν, δεν είναι όπως το σκέπτεσαι εσύ Τέξεται δε Υιόν, όχι τέξεται εσύ Υιόν, θα γεννήσεις εσένα Υιόν. Όχι, είναι για όλο τον κόσμο.

Ιησούς ερμηνεύεται σωτήρ, θέλει σώση των λαών αυτού, εκ των αμαρτιών αυτών. Αυτός γάρ, αυτός που θα γεννηθεί, αυτός γάρ σώσει τον λαόν αυτού. Ακόμη δεν γεννήθηκε και λαό. Δεν γεννήθηκε ακόμη και έχει και λαό.

Άρα δεν είναι σύλληψις μικρή αυτή, δεν είναι σύλληψις κενή, κοινή. Είναι καινή, είναι Θεός αυτός. Αυτός γαρ σώσει τον λαόν αυτού από των αμαρτιών αυτών. Να μπορούσε ο άνθρωπος να καθίσει εν ψυχρώ, να διαβάσει αυτές τις λέξεις.

Γιατί αυτές, λέει, είναι λέξεις ανθρώπινες; Δεν τις είπε κάποιος άνθρωπος, κάποιος πατήρ έστω. Αυτό το Πνεύμα το Άγιον, αυτός ο άγγελος ήρθε και τα είπε του Ιωσήφ, για να τον ισορροπήσει τον άνθρωπο. Και ακόμη τον βοηθάει.

Εσύ διαβάζεις, δεν έχεις βρει στον προφήτη Ησαΐα τι λέγει; Δεν λέγει; Ιδού η παρθένος εν γαστρί έξει και τέξεται υιόν, και καλέσουσιν το όνομα αυτού Εμμανουήλ. 850 χρόνια π.Χ. είναι γραμμένο. Ιωσήφ, γιατί σκανδαλίζεσαι; Σου λέει ότι είναι παρθένος.

Μα το λέγει ο προφήτης ότι θα είναι παρθένος αυτή που θα γεννήσει. Αυτή είναι η περίπτωση. Έτυχες εσένα το λαχείο Να οικονομήσεις και να διακονήσεις σε αυτή την υπόθεση. Γιατί σκανδαλίζεσαι; Και καλέσουσιν το όνομα αυτού Εμμανουήλ.

Ο εστί με θερμινευόμενο, με θυμών ο Θεός

Μαζί μας ο Θεός. Είναι ο Θεός αυτός που έρχεται. Διά της γυναικός αυτής. Εμμανουήλ Παναπή με θυμών ο Θεός Εδώ είναι η απάντησις εναντίον των Προτεσταντών, οι οποίοι απορρίπτουν την Θεοτόκον. Εφόσον έτεκε τον με θυμών Θεόν Πώς πρέπει να λέγεται αυτή που έτεκε τον Θεόν;

Εφόσον δεν πρέπει να λέγεται Θεοτόκος; Εδώ είναι το οξύμωρο, το οποίο και εμείς δεν μπορούμε να το καταλάβουμε. Εφόσον από το ένα μέρος κόπτονται ότι ο Χριστός είναι Θεός. Η γυναίκα λοιπόν που εγέννησε τον Θεό πώς πρέπει να λέγεται; Δεν πρέπει να λέγεται Θεοτόκος;

Πρέπει να λέγεται Χριστοτόκος, έτε και Χριστόν ή έτε και τον Εμμανουήλ των μεθυμών Θεών

Αν λοιπόν δεν είναι Θεοτόκος η μητέρα του, άρα δεν είναι Θεός ο Χριστός. Βλέπετε πώς απορρίπτουν τη θεότητα του Ιησού, και ας κόπτονται για τον Ιησού.

Που δεν το καταλαβαίνεις πώς την παθαίνεις.

Εφόσον κόπτονται για τον Ιησού και σου λένε «εμείς μόνο στον Χριστό και στο Ευαγγέλιο του Χριστού και σε τούτο και στ’ άλλο». Σύμφωνοι. Εφόσον, λοιπόν, αυτόν τον Θεόν τον γέννησε μια γυναίκα, πώς πρέπει να λέγεται αυτή η γυναίκα; Δεν πρέπει να λέγεται Θεοτόκος, εφόσον έτεκε Θεόν;

Εφόσον δεν τη δέχεσαι, λοιπόν, ως Θεοτόκον, άρα δεν δέχεσαι τη θεότητα του Ιησού. Είσαι αντίχριστος, λοιπόν. Γι’ αυτό απορρίπτουν και τη θεότητα του Ιησού αυτοί οι Προτεστάντες, οι οποίοι κόπτονται μόνο για τον Χριστό, δηλαδή.

Και προλαμβάνει ο Γρηγόριος, αγαπητοί μου, ο Θεολόγος, του τρίτου αιώνα, και γράφει προφητικώς τα εξής γι’ αυτή την περίπτωση. Λέγει, ώστις την Μαριάμ Θεοτόκων ουκ υπολαμβάνει αν εφαιστεί της θεότητος Ακούτε; Προτεσταντισμός έγινε το 1519 και εντεύθεν.

Και διαμαρτυρήθηκαν εναντίον της Παπικής Εκκλησίας και τα λοιπά. Από τον Λούθηρο, από τον Καλβίνο και από τους άλλους. Λοιπόν, και γράφει τώρα από τον 3ο αιώνα ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος. και λέγει, Ως εις την Μαριάμ Θεοτόκων ουκ υπολαμβάνει αν εφαιστεί της θεότητας.

Δεν έχει ούτε τον Θεό. Καταλάβατε; Τώρα, είπε αυτά και έφυγε.

«Διεγερθεὶς δὲ ὁ Ἰωσὴφ ἀπὸ τοῦ ὕπνου», πετάχτηκε ο άνθρωπος, «ἐποίησεν ὡς προσέταξεν αὐτῷ ὁ ἄγγελος Κυρίου». «Καὶ παρέλαβεν τὴν γυναῖκα αὐτοῦ», την πήρε τη γυναίκα αυτή, δεν την έδιωξε, την εσκέπασε, την εκάλυψε.

«Καὶ οὐκ ἐγίνωσκεν αὐτήν», δεν το είχε μαζί της το παιδί, «ἕως οὗ ἔτεκεν τὸν υἱὸν αὐτῆς τὸν πρωτότοκον». Δεν το είχε με αυτόν. Το ούς δεν εγνώρισε αυτή, δεν αφήνει όπως πάλι ερμηνεύουν ότι την εγνώρισε έπειτα.

Όχι. Θέλει να πει ότι αυτή η σύλληψη δεν έχει καμιά σχέση με αυτόν, καμιά γνωριμία μαζί της. Αυτή η σύλληψη αποκλείει, όπως και το «πρωτότοκον» αποκλείει προηγούμενον τόκον. Όχι ότι ευλογεί κι άλλα παιδιά, δευτερότοκα, τριτότοκα, τετρατότοκα κ.λπ.

Ευκαιρία, και έχω γράψει επάνω σε αυτά τα θέματα και θα ήθελα να σας μεταφέρω όσο μπορώ. Δεν βλέπετε; Λέγουν οι Ευαγγελικοί ότι η Γραφή αναφέρει ότι «δεν εγνώρισε αὐτὴν ἕως οὗ ἐγέννησε», πριν να συγκατοικήσουσι, άρα κατόπιν την εγνώρισε. Πού, λοιπόν, μας λέτε ότι είναι Αειπάρθενος η Μαρία; Την περίπτωση αυτήν της Γραφής να την ερμηνεύσουμε διά της Γραφής.

Προκαταβολικώς λέγω ότι το «ἕως», το «ἕως οὗ» και το «ἕως ἄν», εις τη γλώσσα της Αγίας Γραφής, δεν έχουσι πάντοτε την ερμηνεία που δίδουν οι πάσης φύσεως κακοί ερμηνευτές. Δηλαδή, να σημαίνουσι μόνον διάστημα καιρού, το οποίο, αφού συμπληρωθεί, να γίνεται το αντίθετο.

Μέχρι τότε καλά, αλλά έπειτα άλλαξαν τα πράγματα. Σημαίνουσι και το πάντοτε, το αιώνιο. το αιωσού το αιωσάν, σημαίνως και το πάντοτε το αιωνίος. Το αιωσού εις την περίπτωση ναυτήν δεν ετέθη να πληροφορηθόμεν ότι μετά τα αυτά εγνώρισε ναυτήν ο Ιωσήφ αλλά είναι αποκλείσει προηγούμενων τόκων όσο αποδεικνύεται εκ των κάτω θηγραφικών χωρίων.

Στον 71ο ψαλμόν, στίχος 7, λέγει: Ανατελεί εν τες ημέρες αυτού δικαιοσύνη και πλήθος ειρήνης έως σου αντενερευθεί η σελήνη Στις ημέρες που θα έρθει ο Χριστός, θα υπάρχει πλήθος ειρήνης και δικαιοσύνης έως να λήξει, να χαθεί η σελήνη.

Δηλαδή, έπειτα θα έχουμε πόλεμο, θα έχουμε ανταρσία; Το έως εδώ έχει τη σημασία της λέξης μου Οι Προτεστάντε και οι Εχοβείτε μετά την εξάλληψη της Ελλήνης πρέπει η δικαιοσύνη του Κυρίου να τα πει σαν δικία. Έτσι λένε, αλλά δεν είναι έτσι.

Έχει ένα άλλο πάλι στον Ιωάννη, στο θήτα 18, λέει: Ούκ επίστευον ουν οι Ιουδαίοι περί αυτού του ποτέ τυφλού, ό,τι τυφλός είναι κι ανέβλεψε, έως ότου εφόνησαν τους γονείς αυτού. Και ηρώτησε αυτούς. Εν τω χωρίω τούτω, το επίρρημα «έως» σημαίνει συνέχεια της αυτής καταστάσεως.

Ότι, δηλαδή, οι Ιουδαίοι ουδόλως επίστευσαν και μετά την πρόσκληση των γονέων του τυφλού. Όσο αναφέρει άλλος, τα ρητώσει το Ευαγγέλιο. Το «έως», συνέχεια. Ούτε τότε πίστευσαν αυτοί. Πώς είναι εδώ όπως το γραμμένο; Πάει να πει μέχρι που ήρθαν.

Όταν ήρθαν, πίστεψαν; Αλλά δεν επίστεψαν. Έχει ένα άλλο πάλι που λέει: Εἶπεν ὁ Κύριος τῷ Κυρίῳ μου· κάθου ἐκ δεξιῶν μου, ἕως ἂν θῶ τοὺς ἐχθρούς σου ὑποπόδιον τῶν ποδῶν σου. Και εδώ έχει την έννοια του μονίμου, του παντοτινού, το «έως αν».

Διότι, εν αντιθέτω περιπτώσει, πρέπει να πιστεύσουμε ότι θα έρθει καιρός που ο Κύριος θα πάψει να ευρίσκεται παρά τω Θεώ. Έχει άλλο: Το οδέιδωρ ηλατονούτο έως του δεκάτου μηνός Στον κατακλυσμό. Δηλαδή, από το δέκατο μήνα και έπειτα σταμάτησε και δεν κατέβαινε;

Τότε πού ζήσανε αυτοί οι σοφές κεφαλές; Συνέχισε να ελαττώνεται το ύδωρ.

Και απέστειλε τον Κόρακα και εξελθόν ούκ αν έστρεψεν έως το ξερανθίνε τα Ήδωρο από της γης. Έστειλε τον κόρακα και δεν επέστρεψε μέχρι που ξεράθηκε το νερό. Δηλαδή, ο κόρακας, όσο ήταν νερό, δεν ήρθε.

Όταν έπαψε το νερό, γύρισε και μπήκε και κλείστηκε μέσα στην Κιβωτό;

Δεν στέκει. Ένα άλλο πάλι είναι το εξής. Καὶ τῇ Μελχολ θυγατρὶ Σαουλ οὐκ ἐγένετο παιδίον Δεν γέννησε. Έως της ημέρας του αποθανήνα αυτή Μήπως γέννησε έπειτα; Μετά το θάνατο θα γεννήσει αυτή; Καταλάβατε;

Αν λοιπόν τα πάρουμε αυτά, θα βρούμε ότι δεν έχει αυτή την ερμηνεία. Και ο θείος Χρυσόστομος, που το ερμηνεύει αυτό, λέει: Το έως εν ταύτα ήρικεν, ουχή να υποπτευθείς ότι με τα τάφτα αυτήν έγνο αλλά ίνα μάθεις ότι προ των ωδίνων πάντως ανέπαφος είναι η Παρθένος.

Για να μάθεις ότι δεν είχε σχέση με κανέναν και ότι είναι εκ Πνεύματος Αγίου αυτή η σύλληψη. Δεν το έβαλε για να σου πει, λέει, ότι έπειτα τη γνώρισε ο Ιωσήφ. Και συνεχίζει έπειτα, όπως ξέρετε και εσείς, και ομιλεί για το ότι έτεκεν τον υιόν αυτής τον πρωτότοκον.

Εκεί, στον πρωτότοκον, ξανά μπλέκουν τα πράγματα, ότι πρέπει να είναι δευτερότοκος και λοιπά. Όχι, εγώ είμαι ο πρώτος και λέγομαι πρωτότοκος στο σπίτι, χωρίς να έχουμε άλλο παιδί. Λέγομαι πρωτότοκος διότι το πρώτο μου που γέννησε η μάνα μου αλλά είμαι και μονογενής εδώ μεταξύ.

Έτσι είναι και ο Χριστός. Είναι Πρωτότοκος και Μονογενής. Όπως είναι Πρωτότοκος τω Πατρί και Μονογενής τω Πατρί. Έστειλε τον Υιόν αυτού τον Μονογενή. Και είναι και Πρωτότοκος. Το ίδιο συμβαίνει και εδώ. Πρωτόπλαστος. Ποιος είναι ο δευτερόπλαστος; Δεν υπάρχει δευτερόπλαστος.

Η Εύα έγινε από τον Αδάμ. Σαν τον Αδάμ δεν έγινε άλλος, ένας έγινε. Δεν λέμε λοιπόν πρωτότοκον ότι υπάρχει και δευτερότοκος και τριτότοκος. Ο πρώτος που εγεννήθη από την κόρη αυτή· έτεκε το πρώτο της παιδί, τον υιόν της τον πρωτότοκον.

Χωρίς να κάνει δεύτερον, πρωτογέννησε, είναι η πρωτογέννα. Όταν λέμε πρωτότοκος, πάει να πει μονοτόκος, μονογενής. Καταλάβατε;

Ο Εβραίος λέγει: εισήγαγεν τον Υιόν του τον πρωτότοκον ο Θεός εις τον κόσμο, τον Χριστό. Ποιος είναι ο δευτερότοκος, αν έχει αυτή την ερμηνεία; Είναι ορισμένες, όπως λέγει και ο Πέτρος, λέξεις στρυφνές και ορισμένους ανθρώπους τούς παρασύρουνε.

Και μάλιστα όταν θέλουν να βλασφημήσουν την Παναγία. Η Παναγία είναι καρφί στο μάτι του σατανά, να το ξέρετε. Δεν μισεί ο σατανάς και οι αιρετικοί τόσο τον Χριστό όσο την Παναγία.

Του δίπλωσε μέσα σε σάρκα τον Θεό. Απ' αυτήν έπαθε τη ζημιά και γι' αυτό ακριβώς μισεί την Παναγία. Βλέπετε γυναίκες που, εκ του φύλου των, η γυναίκα κι αυτή, και μιλούν καπηλικότατα για την Παναγία. Γυναίκα! Για γυναίκα! Και μιλούν καπηλικότατα για την Παναγία. Αλλά δεν μιλούν αυτοί, μιλάει ο ίδιος ο σατανάς, ο οποίος υπάρχει μέσα τους.

Βέβαια, όταν μιλούμε με αιρετικούς, μιλούμε με τον ίδιο τον διάβολο. Δεν μιλούμε με άνθρωπο κάποιον που έχει μια διαφορετική αντίληψη. Που, σαν άνθρωπος, μπορεί να κάνει κάποιο λάθος ή να έχει διαβάσει κάτι διαφορετικά.

Μιλάς με πείσμα, με τον ίδιο. Τιμησί την Παναγία Αυτά είναι απαραίτητα. Και έχουμε υποχρέωση να τα μάθουμε. Έχουμε υποχρέωση να δώσουμε λόγο στους άλλους. Οι οποίοι, για τον άλφα ή βήτα λόγο, δεν ξέρουν και παρασύρονται ίσως.

Και έχουν και ορισμένα ερωτηματικά μέσα τους. Γιατί το ένα και γιατί το άλλο; Θα πιστεύεις όλα; Και κάτι τέτοια. Διότι, όταν ο σατανάς κλονίσει τον άνθρωπο στην πίστη, τον έχει σίγουρο. Όπως ο οδοντίατρος, όταν του κουνεί το δόντι, είναι βέβαιος ότι το έβγαλε.

Έτσι ακριβώς είναι. Δεν πρέπει να κουνιέται. Να είναι θετικός ο άνθρωπος στην πίστη του και να φτάσει μέχρι μαρτυρίου για την πίστη του. Γιατί μια φορά πεθαίνει και μια φορά κολάζεται.

Νόμισα, λοιπόν, ότι και αυτά θα χρειαζόσαστε απόψε το βράδυ, σε άλλον λίγο και σε άλλον πολύ. Γι' αυτό, με τη χάρη του Θεού, τα έφερα υπόψη. Εύχομαι στον Χριστό μαζί σας, μετά από χτες και μετά σημερινά, να έχουμε κάποια ορθότερη γνώμη φέτος γύρω από τα θέματα των Χριστουγέννων και να είναι και σε πίστη και σε ζωή καλύτερα τα Χριστούγεννα τα φετινά. Αμήν.