The Nativity of Christ

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

This evening, by the grace of God, I have been granted the opportunity to say a few words concerning the feast of Christmas. We are now in this season, when material preparations are being made; but there should also be spiritual preparation for these great events of Christianity.

There is a great deal of ignorance about these matters. That is why people prepare for what they can see, but do not prepare for what they cannot see. The flesh sees the feasts as opportunities for fleshly enjoyment.

People make the most of them as they see fit. They take everything that comes with these feasts—holidays, gifts, and so forth.

Yet he does not want to learn about these feasts, nor does he ever take any interest in Him who is the cause of them. It is a great and profound ingratitude for a person to enjoy all the benefits that come from someone, yet not even want to hear about him. This is something he must face, because whether he wants to or not, he will one day find himself face to face with the central Person of Christmas, even though he now celebrates the feast only in outward appearance, as John Chrysostom says.

Christmas is the mother feast of Christianity, together with the Annunciation. For the One who was announced is the same One who received circumcision, was baptized, entered the Temple, was crucified, died, was buried, rose from the dead, and ascended into heaven.

If there had been no birth, there would have been no Baptism—no Theophany—no circumcision, no Meeting of the Lord, no Crucifixion, no burial, no Resurrection, no Ascension, and no Second Coming for us to await. Only one event still remains: “And He shall come again with glory to judge the living and the dead.”

The whole of the rest of the Divine Economy has already been accomplished. Therefore every person—and especially modern man, who has every means and opportunity available to him—must study this matter. For, I repeat, whether he wishes it or not, one day he will stand face to face with Jesus.

In the same way, whether he wishes it or not, one day he will depart from this world. The Apostle and Evangelist Luke is the author both of the Gospel according to Luke and of the Acts of the Apostles.

In the Acts of the Apostles, in chapter four, verse twelve, he writes: “There is salvation in no one else.” Salvation comes through no other way. “For there is no other name under heaven given among men by which we must be saved.” There is one name, he says, one man: Jesus. It is on the basis of Him that people will either be saved or condemned.

When Simeon the God-receiver took Him into his arms, he spoke those well-known words: “Behold, this Child is appointed for the fall and rising of many in Israel, and for a sign that will be spoken against.” Because of Him, many will fall and many will rise.

Of course, who will fall and who will rise depends upon the people themselves and upon how they receive this matter. Look around you and see how many people, each in his own way, struggle over the person of Jesus and receive Him according to the demands of their ego and their own interests.

Many people do not receive Jesus as He offers Himself to them. Sadly, even to this day, many have departed from this world for good without ever coming to know Jesus. They will not return except to be judged and condemned; they left this life without knowing Him.

Why was that? Were they uneducated? No, they were highly educated. But Christ cannot be comprehended through learning. However much a person may know, he will not find Jesus that way. Let him read as much as he wishes, if he reads only according to his own way of thinking, he still will not encounter Jesus.

Let me take this opportunity to tell you that Christ is not discovered; He is revealed. Notice carefully the distinction I am drawing for you: He is not something we find out on our own; He unveils Himself to us. Do whatever you like. Christ stands right in front of you, and you cannot come to know Him.

“For in Him we live and move and have our being,” Paul said to our forefathers in Athens. And yet the Athenians had filled Athens with gods made of stone. Still not satisfied, they had even made an altar to the Unknown God.

And at this very moment, as we are speaking, Christ is present. And yet many of us do not feel His all-holy presence. Because He is not discovered — I say it again — by my knowledge, but by my heart. There are people who are very clever.

Yet the intellect can be bought off by the heart; it serves whatever fills the heart. If the heart is wicked, beware: the nous, the spiritual intellect, is a double-edged sword. Christianity, knowledge of Christ, and communion with Him are not matters of cleverness.

They are matters of purification of the heart, humility, and spiritual receptivity. Then Christ will reveal Himself to you.

Was Christ born or was He not? His birth is a historical fact: He was born, however fiercely we may resist or deny it. Did the Jews recognize Him? Did the authorities recognize Him? Did the rabbis, the learned, or the scholars recognize Him?

No one. No one at all. Not a single one of them. So who did perceive Him? Those to whom He was revealed. And who were they? Shepherds. "You who are simple in heart, learn that I have come. Listen, all of you, to the instruments of heaven sounding together with earth: 'Glory to God in the highest.' And now go down to Bethlehem."

And they went. They left their sheep and the flocks they were tending through the night, heedless of wild beasts and thieves, and went down to Bethlehem. And they were counted worthy—the pure, innocent, guileless eyes of those shepherds—to behold God as an infant.

Does that mean Christ is only for the uneducated? Is the Spirit only for the poor? Some people ask this mockingly. No. He is for everyone.

Now pay attention: we call them Magi, but we don't mean fortune-tellers who read cards, or sorcerers who put a binding spell on a husband and wife. Let's clear that up right away. When we say Magi, we mean men who had mastered every branch of knowledge. Four degrees at the very least: physicians, philosophers, astronomers, and, and, and, and.

Four degrees—men of universal learning. Yet they bowed their heads in humility. God made it known to them there in Persia, in the East, and they set out—by cart, on foot, I do not know how. They left their work, their universities, everything, and traveled for about two years. They came to Judea, found Jesus, fell down before Him, and offered Him gold, frankincense, and myrrh.

The myrrh. Wait a moment. What are you? What am I? Omniscient? And why do you give Him gold? Is this child a king? Where do you see His kingdom? What are you giving Him? Frankincense and myrrh. Why do you offer them? What do they mean? He will be sacrificed. He is both the victim and the One who offers the sacrifice. He sacrifices Himself. And you see all this in this child? How did you understand it? Christ revealed it to him; the Son revealed that this is who He is. The proof is that He sent the star, and it led him to where the child was. There it is, even within the text itself.

So Christ is also for the learned—but for those who are pure in heart. Look at this carefully; pay close attention to it. Those who still have not understood these events and have not come to know Christ—whom, I repeat, they will one day face whether they wish to or not—are those whose hearts are burdened:

unrepentant, without confession, hard-hearted, and mocking. They imagine that they will never leave this world. They think they will remain here, though they see so many departing all around them, reaped each day by that harsh figure whom our language calls Death. Yet they still refuse to come to their senses. A person loses nothing—even if he loses everything that people gain in this life—provided he comes to know Christ. For, as I have said before, man brought nothing into this world.

So what can we say that man has to lose? He came with empty hands, and with empty hands he will depart. The pronouns we use—“yours” and “mine”—are mistaken. For, as I have said before, nothing is yours or mine; it is His. His. What we call mine and yours belongs only to this life. We merely manage these things; we are stewards. We live in this world as tenants. We are not permanent inhabitants of the earth; we are only renting our place here. And one morning, or one evening, or at midnight, we shall be cast out, and no one will be able to prevent it. Yet people do not have this outlook, and many prepare calmly and coldly, in a merely fleshly way. For what? For Christmas. For what feast? For this most spiritual feast, a person ought to be deeply moved and prepare himself humbly. And when the bell rings in the night, let us go down like other shepherds and make our way to Bethlehem—unto Bethlehem—to worship Him once again in the Manger.

If only we would receive Him into our own manger—if Christ would come into our home, our work, our soul, into everything. I say, then, that we have still not grasped this matter as we should. Satan deceives us: he steals the present from us while promising us the future.

And when tomorrow becomes today, he will point us to the next day. When that day also becomes today, he will point us still farther ahead. And so time slips away, until one day we discover that we have been deceived. We shall be like the mole, which, naturalists say, sees only on the final day of its life.

But whatever it then sees—the sun, the world, all its wonders—it sees on the last day of its life. It has no time either to enjoy anything or to do anything. This matter, the person of Jesus, is so serious that He must be made known to every human being. Therefore God worked beforehand to foreshadow Him through symbols and types, and to prophesy concerning Him, so that He might be plainly pointed out to every nation—to the pagans, the Jews, the Greeks, and all peoples.

For this reason God made preparations through prophecies, symbols, images, and every other means. The other day I showed you the account of Isaac being offered in sacrifice. What does Isaac represent? What does Abraham represent as he goes to sacrifice Isaac?

Abraham is a type of God, going willingly to sacrifice his only-begotten son. He loads the wood upon him, and Isaac ascends Golgotha. Eighteen hundred years later, Jesus goes up to Golgotha carrying His own wood.

Moriah is three little hills: Golgotha is the one in the middle, and there are two other peaks. On one of those two — there are exactly three of them, each about thirty paces from the next — that is where Abraham went and set up the altar of sacrifice to offer up Isaac.

As they travel along the road, Isaac says, “Father, I am carrying the wood.”

"The fire and the axe, the knife — you're carrying all that. But where's the lamb? What are we going to sacrifice?" And he says: "God will see to it, my child; He will provide for Himself." And he goes up and sets up the altar, and he lays him on it. A strong young man, and he lays him up there — notice that.

This boy, to be able to carry all that wood, must have been a strong young man of twenty or twenty-five, even thirty. And Abraham lays him up there on the altar — when he could easily have grabbed the old man by the throat and choked him. He could have said something: "What is this? Have you lost your mind? Where do you think you're going with this?" Instead, he accepted to be sacrificed — he entered into the voluntary Passion, the suffering freely willed, the suffering he took on by his own choice, just like the Lamb of God.

And when Abraham raised his hand to take his child’s life, what happened? He heard a voice behind him saying, “Abraham, Abraham, do not lay your hand upon the child. This is far enough. I wanted you only to enact the type; nothing more is needed. Even if you slaughtered your child and were slaughtered yourself, I have no need of your blood. There is no need for anything further. I have My own Lamb, slain from the foundation of the world. I have My own.”

When Abraham turned around at the sound of the voice, he saw beside him a ram whose horns were caught in a tree—a tree which exists to this day. I have photographed it. I have my own lamb over there.

In the Hebrew language this tree is called Sabek, which means “the tree of forgiveness.” Behold the Lamb of God; behold the tree of forgiveness. “Abraham, I do not want you to enact the type for Me. Take your child and go in peace. I shall sacrifice My own Child.”

If a person would only be willing to read just this passage — written eighteen hundred years before Christ — you would see the sacrifice of Christ there in every detail. But people don't read. Let him read about Joseph the All-Comely as well. Let him see Christ there: sold by his own brother Judah — Judas, the very same name — sold for pieces of silver and thrown into an empty pit.

Then they sell him, and he is taken down into Egypt.

In Egypt, because he would not yield to his mistress and lie with her, he was thrown into prison because of that corrupt woman. There he found himself with Pharaoh’s chief baker and chief cupbearer, between two criminals, and they had dreams. You remember all this from school; I do not think I need to carry owls to Athens—to tell you what you already know. I will simply remind you where we left off. So he interpreted their dreams and said to the one, “In three days you will return to your post as chief cupbearer.” But to the other he said, “You who saw the basket—in three days Pharaoh will hang you upon the wood, and you will be eaten.”

Joseph says to one man, “The birds will devour you up there.” We see the same pattern in the two criminals: the thief on the right is saved, while the other is lost. Then Joseph is brought out and interprets Pharaoh’s dreams, and Pharaoh places him at his side and leads him out before the people.

Trumpets are blaring and drums are beating. "My name is Pharaoh. But it is at this man's mouth, at his word, at the hand of this man standing beside me, that you will stand still or move."

“You shall be gods.” Christ comes, passes through this whole enclosure, descends to the prison below, into Hades, and rises again, saying: “All authority has been given to Me in heaven and on earth. I rule. God is there; I rule. I am in command. I baptize, I hear confessions, I give Holy Communion, I will raise the dead, and I will judge.” Do you not see Christ? Does that require philosophy?

You truly are.

He was buried with the rich. Was it not the rich among the people who buried Him? He committed no iniquity, and yet He bore the sins of our souls there. This takes some deep thought. Moses lifts up the serpent in the wilderness. Christ takes that up and says: “As Moses lifted up the serpent in the wilderness, even so must the Son of Man be lifted up.”

Moses lifted up the serpent, and whoever looked toward it, though bitten by another snake, did not die but lived. So whoever looks to Him who tomorrow will be lifted up upon the wood of the Cross, and keeps his gaze fixed upon Him, though Satan—the other, spiritual serpent—may bite him, will not die but will live.

Where can I begin, and what can I say first about this person? God has pointed Him out unmistakably, and in yet another way He has placed Him, as we say, within our field of vision.

The Protoevangelium, the first proclamation of the Gospel: “And I will put enmity between you and the woman, and between your seed,” and so on. There God spoke about the seed of a woman — that one day a woman would give birth to a man. From that moment the story of Jesus begins.

From that moment on we know that Christ will be born. And in what manner will He be born? He will be born of a Virgin. "But when the fullness of time came, God sent forth His Son, born of a woman." That is the Apostle — Paul says it too — and we will hear these words tonight in the Epistle reading. So we know the manner: of a Virgin. And we know the place where He will be born. Herod asks the learned men, the scribes, and they look it up and turn and tell him: "It is written that it is in Bethlehem: And thou, Bethlehem, land of Judah, art in no way least among the rulers of Judah; for out of thee shall come forth a ruler, who shall shepherd them with a rod of iron."

And on this basis, the Magi set out from Jerusalem for Bethlehem. And as they went out toward Bethlehem, behold, there was the star which they had seen in the East. For the Magi had not been led directly from the East by the star.

They had seen the star, and they knew the prophecy of Balaam. Read chapter 24 of Numbers in the Old Testament, and you will see where they found the prophecy that, when a strange star appeared, the King and Savior of the world would be born in Judea.

So they set out in search of Judea and went to the king of Judea. He knew nothing about it and was troubled, and so forth. For if the star had been guiding them all the way, there would have been no reason for them to go to the king.

And they saw the star again, it says. A star. And Herod, when he questioned them, pulled them aside and asked them, "When was it that you saw the star?" And they told him when they had seen it. That is why, afterwards, when he gave his order — when they left Herod behind as a fool, "Herod the babbler," as the Salutations, the Akathist Hymn, calls him — he gave the order that the children be slaughtered from two years old and under. Because this is what they had said: "We saw the star about two years ago." And they set out, by ox-cart and on foot, to come in search of Judea. Where is it?

Where is Judea? These men came in haste from Persia to Jerusalem. And how long did it take them to make that journey? That is why Herod slaughtered the children from two years old and under, “according to the time which he had carefully ascertained from the Magi.”

From all this it follows that Christ was no ordinary person, nor did He simply happen to appear. History itself had prepared the way for Him.

Napoleon—from the day he was born until the day he died. Alexander the Great—from the day he was born until the day he died. Who else? The Kaiser, Hitler, Stalin—name whatever great man you wish: from the day he was born until the day he died. But Jesus is revealed.

Now, was He just any child? He was not the child of a man. He was the child of God. That is why there is this stir, this ferment, over the whole earth. But Christ is a two-edged sword, and that is why some are saved and others perish, just as we were saying.

There is also the question of when He would be born. From a prophecy of Daniel, they knew when His birth would take place. Daniel had said that the ruler would come after sixty-nine weeks of years, which amounts to roughly four hundred and eighty years.

This was to be counted from the time the command was issued to restore the Temple of Solomon after the destruction wrought by Nebuchadnezzar. And indeed, the date coincided. So when you know when, where, and how a person will come, you can verify who He is.

This is the point. Sadly, many have not grasped it at all. They think it is some kind of game, merely a feast and an opportunity to make money. You see the frenzy in the marketplace. Everyone is preparing, when things ought not to be this way; there ought to be peace and calm.

People ought to be crowding into the churches, preparing through confession to receive Christ in the manger. Instead, they carry cypresses, pines, and other trees. Why? To show that they are Christians. They are mistaken.

I am not scolding them. But that is not Christ. Christ dwells in the heart. Christ does not hang from pine trees, nor does happiness come through pictures on windows of Saint Basil the Great with a moustache. Happiness is Christ.

The churches ought to be overflowing during these days, and the priests ought to be drenched in sweat from hearing confessions. Of course, some people rush in during the final days, but there may not even be time for them. How can so many people possibly confess within two, three, or five days?

They will snatch a hurried prayer of absolution, or else they will go on unconfessed. Yet they would never behave this way if they had a problem with their heart. They would make a special appointment with the doctor, be examined privately, and give him plenty of time to listen to them.

When it comes to doing something for their souls, they do not do it. They are not acting wisely. People are not in their right minds. From now on, they must take care to live differently.

...to live differently and care for their family, instead of simply buying the children new shoes. I am not saying they should leave them barefoot, but that they should prepare their souls and give them Christ within. If they do not give them Christ every day, then at least let them do so from time to time—at Christmas, at Pascha, and on August 15—but only after proper preparation, metanoia and Confession. Where will Christ dwell? Where will Christ come? To whom does this Christ belong? He belongs in our hearts. Is He not for everyone? Is Christ selective? This is precisely why...

I tell you that Daniel, six hundred years before Christ, specified the time: this, he said, is when He will be born. Pay attention to the year; indeed, the whole world had turned its gaze toward that moment. This is not the time for me to set before you prophecies from every nation and every people, all speaking of someone who was to come, the awaited Messiah.

Everyone awaited the Messiah as the liberator of humanity. Let me simply select a few examples that I have before me from our own people—from our own philosophers—without speaking to you about those of other nations. For many people are far more willing to listen to a philosopher, that is, to science, than to an Apostle or a prophet. They reject the latter out of hand. And so, some of our own Greek philosophers have been brought forward as witnesses.

We have mentioned the philosophers because we are Greeks. Listen to what Plato says about Christ: the righteous man, though he has done no wrong, will be scourged, beaten, and finally crucified. That is what he writes in his book “Laws and Epinomis.”

Our own Solon says this: at a certain moment, into a humanity that is divided, the Godhead who has no flesh will take on flesh. The fleshless Godhead will take flesh. And this Godhead will bring deliverance and release from the passions. This God without flesh will be hanged by a lawless people, and He will endure all the sufferings of the Passion willingly, of His own free will.

Christ came to His voluntary Passion, to the suffering He willingly accepted. The communists say that a proletarian is superior to a Christian, or even to Christ Himself. Why? Because, they say, proletarians sacrifice themselves for others, so that the rest may live.

But why did Christ sacrifice Himself? Was it for some benefit of His own? He did not even own a donkey on which to enter Jerusalem, but had to borrow one; He was buried in another man’s tomb. Whom, then, are you accusing? Why did Christ come? What did this Christ do?

If a person does not know, what can he say in response to these words? That is not why He came! And listen to what Socrates says:

“You would continue sleeping.” You would remain asleep, he says, unless God, in His care for us, were to send someone to us. Unless God took pity on us and sent someone to us, we would remain asleep forever. And when we interpret this, we understand it as being “under the dark sleep of sin.”

He speaks of awakening from that sleep, not from ordinary sleep, in his Apology. But it was not only our wise men and these oracles that spoke. Satan was compelled to prophesy about Christ—not merely that He would come, but even to state His name and calculate the numerical value formed by that name.

Striking — and very telling, this. I spoke to you, I think, in my first homily, exactly eight days ago, from this same spot. So the Sibyl of Cumae says this: "One day He will come to this much-tormented earth, and without seed He will become flesh." One day, she says, He will come to this much-tormented earth, and He will become flesh.

That is to say, He was not flesh; He was the One without flesh, the bodiless God — and He will become flesh. "And with the tireless surgings of His Divinity, He will loose the corruption of incurable sufferings." In other words, He will take it upon Himself to set right all the corruption of human beings, all the damage that people have suffered. And against this One — against this physician, let us call Him, who is to come — "there will be envy from an unbelieving people."

He will be envied by an unbelieving people, and He will be hung on high as one condemned to death. That is what it says. If you wish, those of you who have a Synaxarion can read it in the Life of Saint Catherine, whose feast, God willing, we celebrate the day after tomorrow.

Read it, and you will find this prophecy there. The Saint used it as an argument before the Greeks, to prove to them that Christ had come.

There is still another Sibyl who says: "Then indeed the child of the great God will come to men, bearing flesh, made like mortals." A child of God, she says — of the Great God — He will become man, He will take on flesh, He will be sarkophoros, flesh-bearing, thnetois homoioumenos, made like mortal men. He will come here to earth, she says, just as the prophet Baruch also says: "Afterward He appeared on earth and lived among men." The devil says exactly the same things. When we say "medium," we mean this Sibyl here, we mean an oracle, we mean Satan. And this Satan was pressed into service to speak certain truths.

And this Sibyl is extremely revealing. Now pay close attention. She speaks about his name and says: "Four vowels it bears, and the voiceless letters in it are two; and I will declare the whole number of the pair." His name, she says, will have four vowels and two consonants.

And that is exactly how it is. The name «Ιησούς» — Iesous, Jesus — has two sigmas and four vowels. Of course, someone will object: but other names too can be made up of four vowels and two consonants. So, to settle the question for us and remove any doubt, the Sibyl goes on to say what those consonants are going to be and what those vowels are going to be.

The consonants and vowels must necessarily produce the number 888: “Eight units, and as many tens besides, and eight hundreds; understand this in your mind.” If you understand, she says, this is the name that will have four vowels and two consonants.

That is, it will be 800; it will have eight units, eight tens, and eight hundreds. And that is exactly what it comes to. If, for example, we take the letter Iota, it is 10. Eta is 8, making 18. Sigma is 200, making 218. Omicron is 70, making 288. Upsilon is 400, making 688. And the final Sigma is 200, making 888. Behold: eight units.

Eight units, eight tens, and eight hundreds. And it is the devil who says these things. Who are you, O man, to reject Jesus? And if you are Greek, you will be punished twice over. Listen, my children, to what Christ said: “I am the Alpha and the Omega.” Of which alphabet? And what are Alpha and Omega? They are the beginning and the end of the Greek alphabet.

What other alphabet in the world has Alpha and Omega?

Do you realize that the Greek alphabet and the Greek letters are God-given? Do you know that the Greek letters speak of and symbolize the Holy Trinity? They are not a matter of chance. And no other language in the world can express the meanings of Holy Scripture.

And the truths concerning the Godhead. Do you know this? How many letters does the alphabet have? Twenty-four. First there are alpha, beta, gamma, delta, epsilon, zeta, eta, and theta. What are these? Eight units. They are eight units; we cannot say they are ten.

Iota, kappa, lambda, mu, nu, xi, omicron, and pi: these are eight tens. Rho, sigma, tau, upsilon, phi, chi, psi, and omega: these are eight hundreds. So what conclusion will you draw? Will you remove Christ from the picture? Then you have no Alpha and Omega, no 888; you have no Alpha and Omega, and no Holy Trinity. Christ is God.

Do you understand what a privilege we Greeks have? Unless, of course, we take offense that God has blessed us and given us this blessing. Where can you turn, O Greek, and where can you seek refuge? How can you escape God? You are surrounded by Him; everything you have is blessed.

I am Greek, and yet there are Greeks who blaspheme Christ and the Most Holy Theotokos, while welcoming everyone else. They show great forbearance, but they do not forget. So let us take care to make good use of what we have. The Greek people are a great treasure, and the Greek language is a tremendous heritage. That is why, back in our homeland, atheism and materialism are trying to eradicate this language. I see that these things have reached even here. The final n’s are being dropped. Do those n’s bother you? What harm do they do? Who put you up to attacking them here?

And yet you would corrupt your language, this sacred language of the Fathers, the philosophers, and all the rest—a language that all Europe is eager to study, so that people there learn ancient Greek. Why are we doing this? Struggle to preserve it as much as you can. I am not threatening anyone. I am simply reminding you of these facts.

Now, if someone wished to examine even one more detail that I shall mention, let him read and see whether he can find it. I myself have worked on this subject in the Scriptures, with God’s help, and I have written many things that can help a person.

They can help him come to know Christ through all that preceded His coming. For, as I told you the other day on another occasion, Christ has this prehistory, as do the Holy Spirit, the Most Holy Theotokos, the honorable Forerunner, and the precious Cross.

In countless passages, these persons are written about, prophesied, and prefigured: the four persons and the one symbol that served the salvation of the human race, of mankind.

Allow me to review quickly a few points from this prehistory. We know from Holy Scripture—from Isaiah 40:3 and Malachi 3:1—that a forerunner would come before Jesus, and this indeed came to pass.

From the Prophet Baruch — and I mentioned this to you earlier as well — at Baruch 3:38, we are told that Christ, who is God, would live and move among human beings. "Afterward He appeared upon the earth and lived among men."

We also learn that He would flee into Egypt under persecution, just as He did, and that God would call Him back from there. Hosea mentions this in 11:1, and Matthew in 2:15.

Fourth, that his coming would be the coming of God himself into the midst of men. Emmanuel — God with us, God in our midst. Isaiah 7:14 and Matthew 1:23. Fifth, that he would become the object of unjust hatred on the part of his own people. Psalm 68:4-5 speaks of this.

He would be betrayed by one close to Him—Judas, whom He had welcomed at His table, an intimate companion and fellow worker. The Psalmist writes this in Psalm 54:13–14. He would be sold for thirty pieces of silver, with which the potter’s field would be bought—the field you saw last night, which I showed you.

Zechariah mentions it in 11:12–13, and Matthew in 27:9–10. He will endure humiliation and suffering as the lowest of men, and people will be ashamed of Him. Isaiah mentions it in 53:7. He will be led like a sheep to the slaughter, without uttering a single complaint — just as we bring a sheep before the shearer, and while it is being shorn it makes no sound. That is how our Christ offered Himself, without protest. The Psalmist mentions it in 37:13–14. He will suffer thirst.

And in His thirst they will give Him vinegar mixed with gall to drink. Do you remember that from Holy Week? And the Psalmist speaks of it a thousand years before Christ, in Psalm 68, verse 22. They will pierce His feet and His hands.

David speaks of this in Psalm 21, verses 16 and 17. He will be crucified between two criminals. Eight hundred and fifty years before Christ, Isaiah writes it in chapter 53, verse 12. He will begin his preaching from the borderlands of the tribes of Zebulun and Naphtali.

Those who sat in darkness and in the shadow of death saw a great light, as you will remember. This is mentioned by Isaiah in chapter 9, verses 1–2, and by Matthew in chapter 4, verses 12–16. He will enter Jerusalem triumphantly, seated on the colt of a donkey.

You saw even the gate through which He entered, as I was telling you the other day. In connection with this verse, I also gave you the reason why we should respect the clergy. It is found in Zechariah 9:9 and John 12:15. The prophets also say that His preaching would be accompanied by extraordinary signs: the healing of the blind, the lame, the deaf, the sick, and so forth. Isaiah says this in 35:5.

At His death, nature would mourn: darkness would fall at high noon, and so forth. And the darkness did indeed fall, just as the Prophet Amos foretold in 8:9 and as the Evangelists record. There is also Saint Dionysius the Areopagite, who later heard the Apostle Paul’s preaching in Athens.

When he learned from Paul that darkness had fallen at high noon, he asked when this had occurred—I do not know whether you are familiar with this account. For when that darkness had taken place, Saint Dionysius had made a written note of it.

His note read, “Either the whole creation is being destroyed, or the God of all is suffering,” and this helped him believe more readily. Nor is this the only testimony. There is another that I had noted somewhere. A historian named Phlegon writes concerning the 202nd Olympiad: “In the fourth year of the 202nd Olympiad, at the sixth hour of the day”—the sixth hour is noon—an extraordinary darkness occurred. And, as you know from the Evangelists, His garments would be divided, and lots would be cast for His clothing. The Psalmist foretold this a thousand years before Christ, in Psalm 21:19.

Besides these, there are countless other prefigurations. Joseph the All-Comely, as I told you, Isaac, and others are types of Christ. And if anyone reads their lives, he will find the events set forth exactly as they later came to pass.

After all these events, then, and after everything God did to make Christ known, we today must not remain in ignorance and keep looking for other proofs.

Christ is now a historical person. Even unbelievers today write the year “1978.” From what point, sir, are you dating it? From where do you begin counting? Are you not ashamed? Are you dating it from the founding of Rome, or from the creation of the world? You write it neither from the founding of Rome nor from the creation of the world; you write 1978 years from Jesus the Crucified.

Thank you.

So, what can one say? When a person is unwilling—when a person is unwilling—even God Himself cannot act. Even the omnipotence of God cannot, because, as the Fathers say: “He who created you without you cannot save you without you.” God, who made us without asking us, cannot save us without asking us.

Many people stumble over the very things I have mentioned. Someone may ask, “Why do they stumble?” They cannot accept that a virgin gave birth. They reject it. They put their own reasoning in the way, looking only at what happens according to nature, and so forth.

One day, while I was traveling, I was speaking with a student. He said to me, “For me to believe that a human being has been born, I need a man and a woman. When you tell me that He was born of a woman alone, without a man, I cannot believe it.”

I said to him, “Have you heard that Christ is called the Son of Man?” “What?” he replied. “According to what you are saying, He ought to be called the ‘Son of Human Beings.’ Now, what are you: a son of one human being, or a son of human beings?” He looked at me. “You come from a mother and a father. You come from two people, do you not?” “Yes, I do.” “Then you are a son of human beings.” “Yes.” “But He is called the Son of Man.” “He is,” he said. “So what does that mean? It means that He came from one human being, not from two. He was not conceived through a man’s seed. Why He was not conceived in that way is another matter, which I shall come to later.”

So, when it comes to God, do you insist that two human beings are required for Him to be born? Very well.

“Which view do you hold? That we came from God, or that we came from some ape?” “No,” he said, “I did not learn that we came from an ape; I learned that we came from God.” Now, I could find no fault with what he said.

«Because if you had told me that we came from the ape, and you rejected the Creator, I would have sent you on your way and we would have ended the conversation right there. But now, since you’re telling me that we come from God, let’s go on. Can you tell me who Adam’s father was, and his mother?» «Can you tell me?» They just kept looking at me.

There was a time when no human being existed, and then a human being appeared without father or mother.

Can you tell me who Eve’s father and mother were? Or did Eve never exist? You see, straightaway we have a man, Adam, without a married couple; and we also have a woman without father or mother. Then, from this couple, the human race multiplies.

He's the master craftsman who — I'm telling you — made a human being back there with no father and no mother. And this same One is here now, bringing forth a human being from a mother alone. "Is it possible?" I ask him. So there's a great deal we haven't read — those events back there, how the human being comes, how he comes into being.

Because if you're having a discussion with someone who doesn't accept God as Creator, that's a different matter altogether. And this is exactly the thing by which Christ left man without excuse, without any defence to make. When He came into the world, He found that blind man, and His disciples asked Him, "Who sinned, this man or his parents, that he was born blind?" And our Christ answered, "Neither this man nor his parents." There was something else going on, something serious: it was so that the works of God might be revealed in him. That's one thing. And then, a little further on, He spits; with a little saliva and a little earth He makes clay, and He performs for him an act of creation.

Creation. He makes clay and tells him to go to the pool of Siloam; and he returned seeing. It is as though He says, “There, My fine fellows, I am showing you who made you.” The angels watched and praised the creation. And so, today this blind man came, and I shall perform a test to show you My identity: that I am your Creator, who with a little spittle and a little earth fashions the most delicate organ of the human body. The eye is a mystery, both in its construction and as the means by which man sees. Not even ophthalmologists know what the eye truly is. They can describe it, but they cannot reproduce it. If you ask an ophthalmologist how man sees, he cannot explain it precisely or reproduce the way sight works. He can put the various elements together, but he cannot tell you exactly how it happens. It is like when our Most Holy Theotokos asked, “How shall this be for me?” I do not know; that is not my task. I cannot tell you how it will happen. I want to tell you what will happen: “The Holy Spirit will come upon you.” And man, who does not have even a little...

Man has not solved a single one of the mysteries surrounding him, yet he wants to solve the great Mystery of godliness: “God was manifested in the flesh.” He wants to explain what our Church expresses so beautifully and dogmatically: “I behold a strange and wondrous Mystery.”

Do you know what “Mystery” means? It comes from the word myo: I close my mouth, because I do not know how to answer you. I see it, but I do not know how it happens. Does a person know how he sees? He does not. Does a person know how he hears? He does not.

And can you tell me who it is that sees? Is it the eye that sees and the ear that hears? How many people have passed right in front of us, time and again, without our seeing them? They greeted us, took offense, and afterward demanded an explanation from us.

“What have I done to you? Do you have something against me?” “No, but I passed by, greeted you, and you did not speak to me.” “Where did you pass?” My nous was not attentive to what was happening there. So, is it with your nous that you see? Of course. What else do you see with? The nous sees and the nous hears, does it not? It is your nous that perceives the other person, not merely your eyes. And because your nous is elsewhere, you see nothing at all. Go on, then—try to explain that. Man has explained nothing. Has he ever considered where he was before he came into this world?

Has he ever considered how many workshops were at work inside his mother’s womb to form him—to place his intestines and fit them together, to give him blood, a heart, and lungs?

Did he ever hear anything while he was in there? Did he see any craftsman forming the sockets, bringing forth the teeth, cutting their grooves, and shaping them into canines and molars? Well, did he see anything? Did he understand anything?

Did he understand anything? God put this little piece of skin in his mouth — what we call the tongue — and it is a whole university in itself. Take ten bottles and bring them to a chemist. “Please, have a look at these — what are they?”

A week goes by, let's say, before you get an answer. But open those bottles and put a drop on your tongue. Sour, bitter, sweet, salty. It answered at once. "What is this?" And straight away it begins to tell you.

How is it that the whole body feels pain, but the nail feels nothing? Isn't it yours too?

How is a hair hollow? Did you know that a hair is hollow, like a piece of macaroni? How is such a thing made? Why are your fingers not all the same length? If they were, you and I would be gouging out our own eyes. Look at what they form here, what a beautiful bud they make together. God made the fingers unequal so that each might complement the others, humbly and beautifully, and serve together. Look at the lovely bud they form. Try making the fingers...

Put your toes down so that they are all level, and you will not be able to walk. Man has not solved anything, and yet he does not want to believe. He believes everything else when it is handed to him as an axiom and so forth; why will he not believe this? The teacher says, “This is called alpha, and this is called beta.” Why it is called alpha, he cannot answer. And why it is called beta, he cannot answer either, if the teacher is asked. Yet because I am the teacher, it is taken as an axiom: this is alpha, this is beta. And they accept it as their foundation and move forward. If I reject this, I must remain...

Then I have to stop right there. If you can't tell me why it's called alpha and why it makes the sound "ah," I'm not moving on. But nobody asks that about these things. They take them and move on, and on the basis of those axioms and on faith, they move on. Ah, but when it comes to Christ, no. He'll bring Him down and take Him apart.

He wants to see what Christ is made of. But who is man? He was not made capable of comprehending Christ, but of believing in Christ. Man must have a white cane called faith, because he is blind. He is like a proud blind man who refuses to take his cane when he goes out to walk.

Either a car will strike him or he will fall over a precipice. In the same way, the person who does not have this white cane called faith cannot make his way forward. Through faith, people travel safely both through this temporal life and into eternity.

Walk into an orchard. Look — there's an olive tree, there's a bitter orange tree, there's an orange tree, there's a lemon tree, there are the grapevines, and this and that. Are they withered? Find out, find out what feeds them all. The rainwater. The lemon tree takes it and turns it into a lemon. The orange tree takes it — the very same water — and turns it into an orange. The vine takes it and turns it into sugar, turns it into alcohol, and so on. The olive tree takes it and turns it into oil. How does it do that? One and the same water. How do we do that?

Aristides, let all that go. Tell me how it happens. What kind of processing takes place? Who is there changing it and fashioning it? Who? You? Me? Your mother-in-law? Your relatives? Who made this? Who continues to fashion it? “The heavens declare the glory of God.” Everything speaks of God. Only the proud person rejects God. Why was He born of a Virgin, my dear man? First you must learn why you yourself came into the world.

Then you will learn why He was born of a Virgin, and whether it was necessary for Him to be born of a Virgin.

While still a virgin, Eve conceived through the evil one and gave birth to death. While still a virgin, Mary conceived through the Good One and gave birth to Life.

Is that not so? Was Eve not still a virgin when the devil announced his tidings to her and brought about the ruin? Mary too was a virgin when she received the good tidings from the Good One, and she gave birth to Life. When Eve came forth from Adam, did anything remain on Adam—not even a wound? Nothing at all.

And so today this side of the Lord is Eve made new: our Most Holy Theotokos (All-Holy).

There, the old Adam brought forth Eve; now Eve comes and brings forth Adam. And she repays what the human race owed. We have not studied these things enough to see that everything which happened there at the Fall was answered in Jerusalem in the resurrection of man.

We have not paid attention to these things. Let me list a few. There, Adam; here, the Lord, the Last Adam. There, Eve; here, the Theotokos. There, Adam was fashioned on the sixth day. Here, on the sixth day of the week, the Lord was crucified in order to refashion Adam.

There, at the sixth hour, Eve stretched out her hands and gave birth to death. Here, at the sixth hour, the Lord stretched out His hands on the tree of the Cross, and gave birth to life. There the serpent serves, and he begets death. Here Gabriel serves, and he begets life.

There, the use of the tree of the knowledge of evil gives birth to death. Here, the use of the wood of the Cross gives birth to life. There, the sweet taste of the fruit; here, the bitter taste of gall. There, the garden of Paradise; here, the garden of Gethsemane. There, the sword of the Cherubim; here, the spear of the soldier.

There, sorrow born of disobedience; here, joy born of obedience. If you gather these things and set them side by side, your questions will be answered. So do not presume to pass judgment on such matters. No mistake has been made. Everything has been ordered rightly and well. A great Mystery has been accomplished for our salvation.

God accomplished this in the midst of the earth, as I was telling you the other day, when I showed you the navel of the earth inside the Church of the Resurrection. Therefore, since Christ came for the sins of the world, let us cast away our sins during these days.

And this year, if possible, let us celebrate a truly Christ-centered Christmas. Let us prepare ourselves spiritually this year. In the days that remain, let us find some way to prepare ourselves; then we will understand what Christ truly means.

Let us be more spiritually attentive this year. Let us not be deceived—I repeat, let us not be deceived—by our good works. For I have found that there are very good people here who perform many good works. Yet some even speak about things they ought not to mention.

They should do whatever they do without anyone else knowing. As Scripture says, let not the left hand know what the right hand is doing. Let me take this opportunity to mention something the lion can teach us. When a lion catches the scent of a hunter in the forest, it runs away, but at the same time it lowers its tail and sweeps the ground behind it, erasing its trail so that its tracks cannot be seen and the hunter cannot find it.

So it should be with man. Wherever he goes and does good, he should conceal it behind him so that it cannot be seen. He himself should be the first to forget it. He should not speak about it or seek applause or thanks.

When God sees what you do in secret, He will reward you openly on that day. Here is one more word of brotherly counsel: many of our own people, as well as many others, do not know Christ.

If we could guide even one person to Christ—a child, a woman, a young woman, a man, or anyone else—we would be doing the greatest good we could ever do for our own soul.

For Christ takes this very seriously. Scripture says, “Whoever turns a sinner back from the error of his way will save a soul from death and cover a multitude of sins.” At this point someone may say, “My dear man, where can you go and speak about this? Who will listen to you? Do you dare to speak?” People might well say such things.

Yes, you must dare. Do what you can, as far as you are able, and leave the rest to God. I do not wish to frighten you, but I must say this: we will be called to account for many people who did not return to Christ because we did not labor for their sake as much as we should have.

Pay attention, and I will conclude. If you wish, read the third chapter of Ezekiel. There God says: “When I say to the lawless man that he shall die in his lawlessness”—that is, when he breaks the law and sins, and will be condemned to Hell—“and you do not admonish the lawless man.” He does not say rebuke him, but admonish him: put sense into his mind and speak to him reasonably.

If you do not admonish the lawless man so that he may turn back from his lawless way, he will die because of his sin and be condemned to Hell, but I will require his blood at your hand. In other words, God says, “You will answer to Me for him.”

But then the objection I mentioned arises at once: “Who will listen? Should I really go and tell him?” Do you know what comes next? God knew that we cunning people would say this, and so He has already given the answer:

“If he does not turn back from his lawless way, he will die in his sin, but you will have delivered your own soul.” You did your duty. You could not pull out a pistol and force him. You did your duty.

You sent him an anonymous letter; you sent him a book he needed; you said a few words; you prayed for him. That was what you could do. You did it, and you delivered your own soul. But if you do not do it—and especially if, instead of doing it, we accuse these people, gossip about them, and publicly disgrace them—then God says that you will answer for it.

One day you will find that person hanging upon you like a medal. I pray that this may never happen to any of us. Instead, I pray for the opposite: may these days of Christmas bring salvation to each one of us this year. God be with you.

And if God does not grant that we meet again, there is also Heaven.

Απόψε το βράδυ, με τη χάρη του Θεού, μου επιτρέπεται να έλεγα λίγα λόγια που έχουν σχέση με τις εορτές των Χριστουγέννων. Είμεθα μέσα στην περίοδο αυτή, όπου γίνεται μια προετοιμασία υλική, θα έπρεπε να γίνεται και πνευματική, για τα μεγάλα αυτά γεγονότα της χριστιανοσύνης.

Υπάρχει μία άγνοια επάνω στα θέματα αυτά. Γι' αυτό ο άνθρωπος ετοιμάζεται για αυτό που βλέπει και δεν ετοιμάζεται για αυτό που δεν βλέπει. Η σάρκα του βλέπει τις εορτές που προσφέρονται για κάποια χαρά της σαρκός.

Τις εκμεταλλεύεται όσο πρέπει και όπως πρέπει. Λαμβάνει όλα αυτά που απορρέουν, αργίες, δώρα κ.λπ., από τις εορτές αυτές.

Αυτές, πλην όμως, δεν θέλει να μάθει και ούτε ενδιαφέρεται ποτέ για εκείνον ο οποίος είναι η αιτία αυτών των εορτών. Είναι πολλή και μεγάλη η αχαριστία ο άνθρωπος να απολαμβάνει όλα αυτά που απορρέουν από κάποιον και γι' αυτόν να μην θέλει καν να ακούσει. Είναι ανάγκη, διότι είτε το θέλει είτε όχι, θα βρεθεί ο άνθρωπος αντιμέτωπος αυτού του κυρίου προσώπου, που εορτάζει κατ' επίφαση τα Χριστούγεννα, όπως λέει ο θείος Χρυσόστομος.

Τα Χριστούγεννα είναι η μητρόπολις του Χριστιανισμού, εν συνδυασμό με τον Ευαγγελισμό, διότι Αυτός ο οποίος ηγγέλθη, Αυτός εδέχθη την περιτομή, Αυτός εβαπτίσθη, Αυτός εισήλθε εις το ιερόν, Αυτός εσταυρώθη, απέθανε, ετάφη, ανέστη, ανελήφθη.

Εάν δεν είχαμε γέννηση, ούτε βάπτιση, Φώτα δηλαδή, ούτε περιτομή, ούτε Υπαπαντή, ούτε σταύρωσιν, ούτε ταφήν, ούτε Ανάστασιν, ούτε Ανάληψιν, ούτε Δευτέρα Παρουσία θα περιμέναμε. Ένα μόνο περιστατικό υπάρχει ακόμη, το «Καὶ πάλιν ἐρχόμενον μετὰ δόξης κρῖναι ζῶντας καὶ νεκρούς».

Ολόκληρη η υπόλοιπη οικονομία επραγματοποιήθη. Και πρέπει ο άνθρωπος, μάλιστα ο σύγχρονος άνθρωπος που έχει όλους τους τρόπους και τα μέσα, να μελετήσει το θέμα αυτό. Διότι, επαναλαμβάνω, είτε το θέλει είτε όχι, θα βρεθεί αντιμέτωπος του Ιησού κάποια μέρα.

Όπως, είτε το θέλει είτε όχι, θα φύγει από τον κόσμο αυτόν κάποια μέρα. Ο Απόστολος και Ευαγγελιστής Λουκάς, ο οποίος είναι ο συγγραφέας τόσον του κατά Λουκάν Ευαγγελίου όσον και των Πράξεων.

Στας Πράξεις, στις Πράξεις, γράφει στο τέταρτο κεφάλαιο, στίχος 12, το εξής: «Ουκ έστιν εν άλλω η σωτηρία». Δεν υπάρχει διαμέσου κανενός άλλου τρόπου η σωτηρία. «Ουδέ γαρ όνομά εστιν έτερον υπό τον ουρανόν δεδομένον εν ανθρώποις, εν ω δει σωθήναι ημάς». Ένα όνομα είναι, λέει, ένας άνθρωπος, ο Ιησούς. Αυτός είναι, βάσει του οποίου θα σωθούν ή θα κατακριθούν οι άνθρωποι.

Ο Θεοδόχος, όταν τον πήρε στο χέρι του, είπε εκείνο το κλασικό: «Ιδού ούτος κείται εις πτώσιν και ανάστασιν πολλών εν τω Ισραήλ και εις σημείον αντιλεγόμενον». Εξαιτίας αυτού, πολλοί θα πάνε κάτω και πολλοί θα πάνε πάνω.

Εξαρτάται, βέβαια, ποιοι θα πάνε κάτω και ποιοι θα πάνε πάνω. Από αυτούς τους ιδίους, πώς θα πάρουν το θέμα. Κοιτάξτε γύρω σας πόσοι άνθρωποι είναι που συγκρούονται, με τον τρόπο τους, γύρω από το πρόσωπο του Ιησού και τον λαμβάνουν όπως θέλει το εγώ τους, το συμφέρον τους.

Πολλοί άνθρωποι δεν τον λαμβάνουν όπως προσφέρεται ο Ιησούς. Πολλοί, δυστυχώς, μέχρι σήμερα τον Ιησού δεν τον εγνώρισαν και έφυγαν οριστικά εκ του κόσμου τούτου και δεν πρόκειται να ξαναεπιστρέψουν ειμή μόνον να κριθούν και να κατακριθούν, και έφυγαν χωρίς να γνωρίσουν τον Ιησούν.

Γιατί άραγε; Δεν ξέραν γράμματα; Όχι, πολλά γράμματα ξέρανε. Αλλά ο Χριστός δεν γίνεται καταληπτός με γράμματα. Όσα και να ξέρει ο άνθρωπος, δεν πρόκειται να τον βρει τον Ιησούν. Πάλιν ας διαβάσει όσα θέλει με τον τρόπο του, και πάλιν δεν πρόκειται να τον συναντήσει τον Ιησούν.

Δράττομαι της ευκαιρίας να σας πω ότι ο Χριστός δεν ανακαλύπτεται, αποκαλύπτεται. Προσέξτε το χαρακτηρισμό που σας κάνω. Κάμε ό,τι θέλετε. Μπροστά σου είναι ο Χριστός και δεν μπορείς να Τον γνωρίσεις.

«Εν αυτω γαρ ζωμεν και κινουμεθα και εσμεν», είπε ο Παύλος στους παππούληδές μας στην Αθήνα. Και εντούτοις οι Αθηναίοι είχαν γεμίσει την Αθήνα με θεούς από λιθάρια. Μη ικανοποιημένοι, και Άγνωστο Θεό είχαν φτιάξει ακόμη.

Και αυτή τη στιγμή που ομιλούμε, ο Χριστός είναι παρών. Και εν τούτοις πολλοί δεν αισθανόμεθα την παναγία Του παρουσία. Διότι δεν ανακαλύπτεται, επαναλαμβάνω, με τη γνώση μου, αλλά με την καρδία μου. Πολύ έξυπνοι είναι.

Είναι αργυρώνητος της καρδίας. Πληρωμένος από την καρδιά. Αν η καρδιά είναι πονηρή. Ο νους είναι δίκοπο μαχαίρι, φυλαχτείτε. Δεν είναι θέμα εξυπνάδας ο Χριστιανισμός και οι γνώσεις και η επικοινωνία με τον Χριστό.

Είναι θέμα καθάρσεως καρδίας, ταπεινοφροσύνης, δεκτικότητας. Και τότε ο Χριστός θα σου αποκαλύψει τον εαυτόν Του.

Εγενήθη ο Χριστός ή δεν εγενήθη; Είναι ιστορικό γεγονός, εγενήθη, και όσο να χτυπιόμαστε εμείς, να λέμε, εγενήθη. Τον αντελήφθησαν οι Εβραίοι; Τον αντελήφθησαν οι επίσημοι, τον αντελήφθησαν οι ραβίνοι, τον αντελήφθησαν οι γνωστικοί, τον αντελήφθησαν οι επιστήμονες;

Κανένας, μα κανένας, μα κανένας. Ποιοι τον αντελήφθησαν; Εκείνοι στους οποίους απεκαλύφθη. Ποιοι; Ποιμένες. Μάθετε εσείς, οι απλοί στην καρδία, ότι ήρθα. Ακούστε και τα όργανα του ουρανού με τη γη: «Δόξα ἐν ὑψίστοις Θεῷ». Και κατεβείτε μέχρι τη Βηθλεέμ.

Και κατεβήκανε, αφήσανε τα πρόβατά τους, αφήσανε αυτά που εποίμαιναν τη νύχτα, αδιαφορώντας για τα θηρία, αδιαφορώντας για τους κλέφτες, και κατέβηκαν και ηξιώθησαν. Αυτά τα μάτια, τα αγνά των ποιμένων, τα άκακα, τα άδολα, να ιδούν τον Θεό νηπιάζοντα.

Ώστε είναι για τους αγραμμάτους ο Χριστός, είναι για τους φτωχούς το Πνεύμα; Τι; Ειρωνεύονται ορισμένοι. Όχι, για όλους είναι.

Πρόσεξε, τους λέμε Μάγους· δεν εννοούμε χαρτορίχτρες ούτε μάγους που δένουν τα αντρόγυνα. Να το ξεκαθαρίσουμε γρηγορότερα. Μάγους λέμε πανεπιστήμονες ανθρώπους. Το λιγότερον τέσσερα διπλώματα: ιατροί, φιλόσοφοι, αστρονόμοι και, και, και, και.

Τέσσερα διπλώματα. Πανεπιστήμονες. Γερμένο το κεφάλι τους. Και τους πληροφορεί στην Περσία, στην Ανατολή εκεί, και ξεκινάνε, με τον αραμπά, με τα πόδια, δεν ξέρω τι, άφησαν τις δουλειές τους, τα πανεπιστήμιά τους, τα πάντα, και περπατούν δυο χρόνια περίπου και έρχονται στην Ιουδαία και βρίσκουν τον Ιησού και προσπίπτουν και του προσφέρουν χρυσόν, λίβανον και σμύρνον.

Τα σμύρνα. Για στάσου. Τι είσαι; Τι είμαι εγώ; Πανεπιστήμων; Και γιατί του δίνεις τον χρυσόν; Αυτός είναι βασιλιάς, αυτό το παιδί; Πού την είδες τη βασιλεία; Τι του δίνεις; Τον λίβανο, τα σμύρνα. Γιατί τα προσφέρεις; Τι είναι αυτά; Αυτός θα θυσιαστεί. Είναι και θύμα και θύτης. Τον εαυτόν του θυσιάζει. Και το βλέπεις το παιδί αυτό; Πώς το κατάλαβες; Του το αποκάλυψε ο Χριστός, ο Υιός το αποκάλυψε ότι είναι αυτό. Απόδειξη είναι ότι έστειλε το αστέρι και τον πήρε και τον πήγε ένθα το παιδίον. Ορίστε, είναι και μέσα στο κείμενο.

Και με τους γνωστικούς, αλλά με τους καθαρούς στην καρδιά. Αυτό κοιτάξτε, αυτό προσέξτε. Αυτοί που δεν γνώρισαν ακόμη τα γεγονότα αυτά και δεν γνώρισαν τον Χριστό, τον οποίο, επαναλαμβάνω, είτε το θέλουν είτε όχι, μια μέρα θα βρεθούν αντιμέτωποι, είναι αυτοί που έχουν φορτωμένη την καρδιά τους,

αμετανόητοι, ανεξομολόγητοι, σκληροί, είρωνες και έχουν τη γνώμη ότι δεν θα φύγουν του κόσμου τούτου. Έχουν τη γνώμη ότι θα μείνουν εδώ, παρότι βλέπουν τόσους που φεύγουν δίπλα, που σταχυολογούνται καθημερινώς από τον σκληρόν αυτόν που λέγεται Χάρος στη γλώσσα μας, και δεν θέλουν να βάλουν μυαλό ακόμη. Γιατί ο άνθρωπος δεν πρέπει να χάσει τίποτα, αν χάσει τα πάντα από εκείνα που κερδίζουν οι άνθρωποι εδώ, εφόσον γνωριστεί με τον Χριστό. Διότι, άλλωστε, όπως έλεγα και άλλοτε, δεν έφερε τίποτα ο άνθρωπος.

Ο άνθρωπος, ώστε να πούμε ότι θα χάσει τώρα; Άδεια τα χέρια του ήρθε, άδεια τα χέρια του θα φύγει. Αν έγιναν αντωνυμίες που λέγαμε, το «σου», «μου», λάθος είναι. Γιατί, όπως είπα κι άλλοτε, ούτε σου ούτε μου· Του. Του. Τα δικά μου, τα δικά σου, εδώ είναι. Εμείς τα διαχειριζόμεθα. Διαχειρισταί είμεθα. Με νοίκι μένουμε στον κόσμο τούτον. Δεν είμεθα κάτοικοι της γης, ενοικιασταί της γης είμεθα. Και θα μας πετάξει έξω ένα πρωινό ή ένα βράδυ, μεσάνυχτα, που δεν πρόκειται να σταθεί κανένας. Η φιλοσοφία αυτή δεν υπάρχει και πολλοί άνθρωποι ετοιμάζονται ψύχραιμα και σκληρά, σαρκικά. Για ποια; Για τα Χριστούγεννα. Για ποια εορτή; Για την πνευματικοτέρα εορτή θα πρέπει ο άνθρωπος να συγκινείται, να ετοιμάζεται και αυτός ταπεινά και, όταν τη νύχτα χτυπήσει η καμπάνα, ως άλλοι ποιμένες να κατεβούμε και να πάμε εκεί, στη Βηθλεέμ, έως Βηθλεέμ, να Τον προσκυνήσουμε στη Φάτνη ξανά.

Και αν τον πάρουμε και στη δικιά μας τη φάτνη, να έρθει στο σπίτι ο Χριστός, στις δουλειές μας, στην ψυχή μας, τα πάντα. Λέγω, λοιπόν, ότι δεν έχουμε ακόμη πιάσει το θέμα όσο πρέπει και μας ξεγελάει ο σατανάς, μας κλέβει το παρόν, υποσχόμενος το μέλλον.

Και όταν το αύριο γίνει σήμερα, θα μας πει για την παρακάτω. Και όταν η άλλη γίνει σήμερα, θα μας πει για την παρακάτω. Και έτσι κυλάει ο καιρός και θα βρεθούμε γελασμένοι μια μέρα και θα πάθουμε εκείνο που παθαίνει ο τυφλοπόντικας, που λένε οι φυσιοδίφες, ότι βλέπει την τελευταία ημέρα της ζωής του.

Αλλά ό,τι βλέπει, ήλιο, βλέπει πράγματα, θαύματα, είναι η τελευταία ημέρα της ζωής του. Δεν προλαμβάνει να απολαύσει τίποτα, ούτε να κάνει τίποτα. Είναι δε τόσο σοβαρό το θέμα αυτό. Γι' αυτό, δηλαδή, το πρόσωπο του Ιησού, ότι πρέπει να γνωριστεί από όλους τους ανθρώπους, γι' αυτό ο Θεός εργάστηκε προκαταβολικώς για να προσυμβολίσει, να προεικονίσει, να προφητεύσει το πρόσωπο αυτό και να είναι δάκτυλο δεικνύμενο εις όλους τους λαούς, και τους ειδωλολατρικούς, και τους Εβραίους, και τους Έλληνες, και τους πάντας.

Γι' αυτό ο Θεός έκαμε μια προεργασία με προρρήσεις, με σύμβολα, με εικόνες, με τα πάντα. Σας έδειξα προχθές εκεί που θυσιάστηκε ο Ισαάκ. Τι είναι αυτός; Τι είναι ο Αβραάμ που πάει να θυσιάσει τον Ισαάκ;

Τι είναι ο Ισαάκ στον Αβραάμ; Ο τύπος του Θεού πάει να θυσιάσει τον μονογενή, ευχαρίστως, και τον φορτώνει τα ξύλα και ανεβαίνει στον Γολγοθά. Πάει ο Ιησούς, έπειτα από 1800 χρόνια, με το δικό του ξύλο στον Γολγοθά.

Το Μοριά είναι τρία λοφάκια, που είναι ο Γολγοθάς μέσα στη μέση και δύο άλλες κορυφές. Σε μία από τις δύο, που είναι τρεις ακριβώς, που απέχει 30 βήματα η μία από την άλλη, είναι εκεί που επήγε ο Αβραάμ και έστησε το θυσιαστήριο να θυσιάσει τον Ισαάκ.

Πηγαίνουν στον δρόμο. Πατέρα, ξύλα πάω εγώ.

«Φωτιά και τσεκούρι, μαχαίρι, τα πας εσύ. Το πρόβατον πού; Τι θα θυσιάσουμε;» Λέει: «Θα κανονίσει, παιδί μου, ο Θεός· για τον εαυτό Του θα οικονομήσει». Και πηγαίνει επάνω και στήνει το θυσιαστήριο και τον βάζει επάνω. Ένα παλικάρι το βάζει επάνω, προσέξτε το.

Το παλικάρι αυτό, για να μπορεί να μεταφέρει ξύλα, έπρεπε να είναι ένα παλικάρι 20-25 ετών, 30. Και τον βάζει επάνω, που θα έπρεπε να τον πιάσει τον γέρο από τον λαιμό, να τον πνίξει. Θα μπορούσε να πει λόγια: «Τι είναι αυτό; Τρελάθηκες; Πού να πας;» Εδέχθη να θυσιαστεί, στο εκούσιον πάθος, στο θεληματικό πάθος, όπως ο αμνός του Θεού.

Και όταν σήκωσε το χέρι του να πάρει το κεφάλι του παιδιού, τι έγινε; Άκουσε φωνή, λέει, πίσω του, λέει: «Αβραάμ, Αβραάμ, μη θέσεις την χείρα επί το παιδί. Φτάνει μέχρι εδώ. Τον τύπο ήθελα να μου κάνεις, δεν χρειάζεται άλλο. Και να το σφάξεις το παιδί και εσύ να σφαγείς, το αίμα σας δεν χρειάζεται. Δεν χρειάζεται να δεις τίποτα. Έχω εγώ δικό μου αρνί, εσφαγμένον από καταβολής κόσμου, έχω εγώ δικό μου».

Και όπως γύρισε πίσω να ακούσει τη φωνή που του ήρθε, βλέπει δίπλα του έναν κριό, μπλεγμένα τα κέρατά του σε ένα δέντρο, το οποίο υπάρχει μέχρι σήμερα. Το έχω φωτογραφίσει. Έχω το δικό μου αρνί εγώ εκεί πέρα.

Το ξύλο αυτό στην εβραϊκή γλώσσα λέγεται Σαβέκ και ερμηνεύεται ξύλον αφέσεως. Ιδού ο αμνός του Θεού, ιδού το ξύλον της αφέσεως. Εγώ τον τύπον δεν θέλω να μου κάνεις, Αβραάμ μου. Πάρ' το παιδί σου και πήγαινε στο καλό. Θα σφάξω το δικό μου εγώ παιδί.

Και μόνον αυτό να θέλει ο άνθρωπος να διαβάσει, 1800 χρόνια π.Χ., θα βλέπετε κατά πάντα τη θυσία του Χριστού. Δεν διαβάζει ο άνθρωπος. Να διαβάσει επίσης τον Ιωσήφ τον Πάγκαλο. Να δει τον Χριστό, που τον πουλάει ο αδελφός του, ο Ιούδας, έναντι αργυρίων και τον ρίχνει σε λάκκο κενό.

Και τον πουλάνε και πηγαίνει κάτω στην Αίγυπτο.

Στην Αίγυπτο, και διότι δεν ενέδωσε να πάει με την κυρά του, τον βάλαν φυλακή εξαιτίας αυτής της διεφθαρμένης. Και εκεί μέσα επήγε με τον αρχισιτοποιό και τον αρχιοινοχόο, εν μέσω δύο κακούργων, και βλέπουν όνειρα αυτοί. Τα θυμόσαστε από το σχολείο, δεν νομίζω να σας μεταφέρω γλαύκα εις Αθήνας, τα θυμόσαστε. Απλώς θα υπενθυμίζω πού τα έχουμε αφήσει. Και έχουν καθίσει και λέγει του ενός: «Εσύ», του λέει, «σε τρεις ημέρες θα ξαναπάς στην αρχιοινοχοΐα. Εσένα», του λέγει, «που είδες το κάνιστρο, μετά από αυτά θα σ' ανεβάσει στο ξύλο και θα σε φάγουν».

Και θα σε φάνε τα πουλιά, του λέει, εκεί επάνω. Είδουμε τα ίδια: ο κακούργος, που σώζεται ο εκ δεξιών ληστής, και ο άλλος απόλλυται. Και όταν βγαίνει έξω και ερμηνεύει τα όνειρα του Φαραώ, τον βάζει δίπλα του ο Φαραώ και τον βγάζει στην αγορά.

Σάλπιγγες και τύμπανα χτυπούνε. «Εγώ λέγομαι Φαραώ· στο στόμα όμως αυτουνού, στη γλώσσα αυτουνού, στο χέρι αυτουνού που είναι δίπλα μου, θα στέκεστε ή θα κινείστε».

Θεοί θα είσθε, έρχεται ο Χριστός, περνάει όλο αυτό το κλοιό, φτάνει στο κάτω, στη φυλακή, στον Άδη, και βγαίνει επάνω και λέγει: «Εδόθη μοι εξουσία εν ουρανώ και επί γης. Εγώ διοικώ, Θεός είναι εκεί, εγώ διοικώ, εγώ κάνω κουμάντο, εγώ βαφτίζω, εγώ εξομολογώ, εγώ κοινωνώ, εγώ θα αναστήσω, εγώ θα κρίνω». Δεν βλέπεις τον Χριστό; Θέλει φιλοσοφία;

Είσαι πραγματικά.

Ετάφη μετά των πλουσίων· δεν τον έθαψαν οι πλούσιοι του λαού; Δεν έπραξε ανομία, και έφερε τις αμαρτίες των ψυχών μας εκεί. Φιλοσοφία θέλει. Ανεβάζει ο Μωυσής τον όφιν εν τη ερήμω. Το παίρνει ο Χριστός και λέει: «Καθὼς Μωϋσῆς ὕψωσε τὸν ὄφιν ἐν τῇ ἐρήμῳ, οὕτως ὑψωθῆναι δεῖ τὸν Υἱὸν τοῦ ἀνθρώπου».

Αυτός ύψωσε τον όφιν και όποιος έβλεπε προς τον όφιν, παρότι τον δάγκωνε το άλλο φίδι, δεν πέθαινε, ζούσε. Όποιος βλέπει, λοιπόν, σε αυτόν που θα ανεβεί στο ξύλο αύριο και προσβλέπει προς αυτόν, παρότι θα τον δαγκώνει ο σατανάς, το άλλο φίδι το νοητό, δεν θα αποθάνει αλλά θα ζει.

Πού να πρωτοθυμηθώ, τι να πρωτοπώ γύρω από το πρόσωπο αυτό; Το έχει δακτυλοδείξει ο Θεός, ακόμη δε, με έναν άλλον τρόπο. Το έχει βάλει εντός βολής, που λέμε.

Πρωτευαγγελισμός, ότι «καὶ ἔχθραν θήσω ἀνὰ μέσον σου καὶ ἀνὰ μέσον τῆς γυναικὸς καὶ ἀνὰ μέσον τοῦ σπέρματός σου» κ.λπ., που είπε περί σπέρματος γυναικός εκεί, που θα γεννήσει κάποιον άντρα μια γυναίκα κάποτε. Από τότε αρχίζει η υπόθεση του Ιησού.

Από τότε γνωρίζουμε ότι θα γεννηθεί ο Χριστός. Με τι τρόπο θα γεννηθεί; Θα γεννηθεί εκ Παρθένου. «Ὅτε δὲ ἦλθεν τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου, ἐξαπέστειλεν ὁ Θεὸς τὸν Υἱὸν αὐτοῦ, γενόμενον ἐκ γυναικός». Ο Απόστολος, το λέει και ο Παύλος, θα τα ακούσουμε τη νύχτα στον Απόστολο. Γνωρίζουμε τον τρόπο, εκ Παρθένου, γνωρίζουμε τον τόπο που θα γεννηθεί. Ρωτάει ο Ηρώδης τους γραμματισμένους και διαβάζουν αυτοί και γυρίζουν και του λένε: «Στη Βηθλεέμ είναι γραμμένο: Καὶ σύ, Βηθλεέμ, γῆ Ἰούδα, οὐδαμῶς ἐλαχίστη εἶ ἐν τοῖς ἡγεμόσιν Ἰούδα· ἐκ σοῦ γὰρ ἐξελεύσεται ἡγούμενος, ὅστις ποιμανεῖ ἐν ράβδῳ σιδηρᾷ».

Και με βάση αυτό ξεκινούνε οι μάγοι από τα Ιεροσόλυμα να πάνε για τη Βηθλεέμ. Και βγαίνοντας προς τη Βηθλεέμ, νάτος ο αστήρ, ὃν εἶδον ἐν τῇ ἀνατολῇ. Διότι δεν οδηγήθησαν κατευθείαν από την Ανατολή διά του αστέρος οι μάγοι.

Είδανε, είχαν την προφητεία του Βαλαάμ. Διαβάστε το 24ο των Αριθμών στην Παλιά Διαθήκη, να δείτε πού θα είχαν την προφητεία ότι, όταν θα βγει ένα παράξενο αστέρι, θα γεννηθεί ο βασιλιάς, ο σωτήρ του κόσμου, στην Ιουδαία.

Και ξεκίνησαν αυτοί εις αναζήτησιν της Ιουδαίας, πήγαν στον βασιλιά της Ιουδαίας. Αυτός δεν ήξερε τίποτα, εθορυβήθηκε και λοιπά. Γιατί, αν το αστέρι τους οδηγούσε, δεν υπήρχε λόγος να πάνε στον βασιλιά.

Και το είδανε, λέει, πάλι το αστέρι. Αστέρι. Και ο Ηρώδης, όταν τους ερώτησε, τους τράβηξε στην άκρη και τους ερώτησε: «Πότε το είδατε το αστέρι;» Και είπανε αυτοί πότε το είδανε. Γι' αυτό και εκ των υστέρων, όταν έδωσε εντολή, όταν τον άφησαν τον Ηρώδη ληρώδη, που λένε οι Χαιρετισμοί, έδωσε εντολή να σφαγούν από διετούς και κατωτέρω. Γιατί έτσι είπανε: «Προ δύο ετών περίπου το είδαμε το αστέρι». Και ξεκίνησαν με τον αραμπά, με τα πόδια, να έρθουν εις αναζήτησιν της Ιουδαίας. Πού;

Πού είναι η Ιουδαία; Με σπουδή ήρθανε αυτοί από την Περσία στην Ιερουσαλήμ. Πόσο χρόνο έκανε για να έρθουν; Γι’ αυτό έσφαξε από διετούς και κατωτέρω, κατὰ τὸν χρόνον ὃν ἠκρίβωσε παρὰ τῶν μάγων.

Από αυτά βγαίνει ότι δεν ήταν ένα τυχαίο πρόσωπο ο Χριστός, δεν έγινε απλώς κάποιο πρόσωπο. Γι' αυτό και προέσχεν ιστορία.

Ο Ναπολέων, από την ημέρα που γεννήθη μέχρι που πέθανε. Ο Μέγας Αλέξανδρος, από την ημέρα που γεννήθη μέχρι που πέθανε. Ποιος; Ο Κάιζερ, ο Χίτλερ, ο Στάλιν, ποιον μεγάλον θέλετε, από την ημέρα που γεννήθη μέχρι που πέθανε. Ο Ιησούς είναι αποκαλυμμένος.

Ευχή, Είναι τυχαίο παιδί; Δεν ήταν ανθρώπου παιδί. Ήτανε Θεού παιδί. Γι' αυτό υπάρχει αυτός ο οργασμός σε ολόκληρη τη γη. Αλλά είναι μαχαίρι δίκοπο ο Χριστός, γι' αυτό και άλλοι σώζονται και άλλοι απόλλυνται όπως τα λέγαμε.

Υπάρχει επίσης και το πότε θα γεννηθεί. Γνωρίζανε από μια προφητεία του Δανιήλ πότε θα γεννηθεί. Είχε πει ο Δανιήλ ότι θα γεννηθεί, ο ηγούμενος θα έρθει σε 69 επτάδες ετών, που είναι περίπου 480 τόσα χρόνια.

Από τότε που θα έβγαινε η εντολή να αναστηλωθεί ο Ναός του Σολομώντος από την καταστροφή που είχε κάνει ο Ναβουχοδονόσορ. Και πράγματι τότε συνέπεσε. Όταν λοιπόν για ένα πρόσωπο ξέρεις πότε, πού και πώς, το ελέγχεις.

Αυτό είναι το θέμα. Πολύ δυστυχώς δεν το έχουν πιάσει αυτό το θέμα. Και νομίζουν ότι είναι κάποιο παιχνίδι, είναι κάποια εορτή, ευκαιρία για χρήματα. Βλέπετε τον εκνευρισμό που υπάρχει στην αγορά. Όλοι ετοιμάζονται, διότι δεν έπρεπε· έπρεπε να είναι μπουνάτσα τα πράγματα.

Οι άνθρωποι έπρεπε να συνωστίζονται εις τας εκκλησίας, να ετοιμάζονται διά εξομολογήσεως να δεχτούνε τον Χριστό στη φάτνη. Κουβαλούν κυπαρίσσια, κουβαλούν πεύκα, κουβαλούν δέντρα. Τι να κάνουν; Να πουν ότι είναι χριστιανοί. Κάνουν λάθος.

Δεν τους μαλώνω. Αλλά δεν είναι αυτός ο Χριστός. Ο Χριστός είναι εις τας καρδίας. Δεν κρέμεται στα πεύκα ο Χριστός. Ούτε στα τζάμια με τα μουστάκια του Μεγάλου Βασιλείου έρχεται η ευτυχία. Η ευτυχία είναι ο Χριστός.

Θα έπρεπε οι εκκλησίες να είναι κατάμεστες αυτές τις μέρες, οι ιερείς έπρεπε να είναι ιδρωμένοι. Πάνε βέβαια ορισμένοι τις τελευταίες μέρες εκεί να τρέξουν, ούτε καν θα προλάβουν. Αν είναι δυνατόν τόσος κόσμος να εξομολογηθεί μέσα σε 2-3-5 ημέρες.

Θα υποκλέψουν μία ευχή ή θα πάνε έτσι ανεξομολόγητοι, πράγμα το οποίο δεν θα έκαναν αν επρόκειτο να έχουν κάποιο πρόβλημα με την καρδιά τους. Δεν θα το έκαναν αυτό. Θα ζητούσαν ραντεβού ειδικό από τον ιατρό, να τους δει ξεχωριστά, ώρα πολλή να τους ακούσει.

Ένα πράγμα που γίνεται για την ψυχή τους, δεν το κάνουνε. Δεν είναι σώφρονες. Δεν στέκονται καλά οι άνθρωποι. Πρέπει να προσέξουν του λοιπού να πολιτεύονται διαφορετικά.

...διαφορετικά, να ενδιαφερθούν για την οικογένεια, όχι να πάρουν καινούργια παπούτσια στα παιδιά. Δεν είπα να τα αφήσουν ξυπόλυτα, αλλά να τους ετοιμάσουν την ψυχή τους, να τους δώσουν το Χριστό μέσα. Δεν το δίνουν κάθε μέρα, έστω περιστατικά, να το δώσουν τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, το 15 Αύγουστο, αλλά κατόπιν της ειδικής προετοιμασίας, της μετανοίας, της εξομολογήσεως. Πού θα κάθεται αυτός ο Χριστός; Πού θα έρθει αυτός ο Χριστός; Τίνος είναι ο Χριστός αυτός; Είναι των καρδιών μας, δεν είναι των περισσότερων; Όχι, ο Χριστός είναι εκλεκτικός; Γι' αυτό ακριβώς...

Σας λέγω ότι ο Δανιήλ, 600 χρόνια π.Χ., προσδιορίζει: τότε, λέει, θα γεννηθεί. Και προσέξτε το έτος, και πράγματι όλος ο κόσμος είχε στραφεί. Δεν είναι η ώρα αυτή που μπορώ να σας παραθέσω προφητείες από όλα τα έθνη, από όλους τους λαούς, που μιλούσαν για κάποιον, για προσδοκώμενο Μεσσία.

Ο Μεσσίας, τον περίμεναν όλοι ως ελευθερωτή της ανθρωπότητας. Μόνο να σταχυολογήσω κάτι που έχω μπροστά μου από τους δικούς μας, να μην σας μιλήσω από τους άλλους, από τους δικούς μας φιλοσόφους. Γιατί πολλοί περισσότερο στέκονται να ακούσουν κάτι από ένα φιλόσοφο, από την επιστήμη δηλαδή, παρά από να ακούσουν από έναν Απόστολο, να ακούσουν από έναν προφήτη. Αυτόν τον απορρίπτουν εκ προοιμίου. Έχουν λοιπόν επιστρατεύσει μερικούς δικούς μας Έλληνες φιλοσόφους.

Φιλοσόφων που σας μνημονεύσαμε, διότι ήμεθα Έλληνες. Ακούστε τι λέγει ο Πλάτων για τον Χριστό. Ο δίκαιος, χωρίς να έχει αδικήσει, θα μαστιγωθεί, θα δαρεί και τέλος θα σταυρωθεί. Έτσι γράφει στο βιβλίο του «Νόμος και Επινομής».

Ο Σόλων ο δικός μας λέγει: οποτεδήποτε εις την διηρημένη ανθρωπότητα η άσαρκος Θεότης θα λάβει σάρκα. Η άσαρκος Θεότης θα λάβει σάρκα. Αυτή η Θεότης θα φέρει την απαλλαγήν από τα πάθη. Ο άσαρκος αυτός Θεός θα κρεμαστεί υπό ανόμου λαού και όλα τα πάθη θεληματικά θα τα υποστεί.

Χριστός ήρθε εις το εκούσιον πάθος, στο θεληματικό πάθος. Λένε οι κομμουνιστές: ένας προλετάριος είναι ανώτερος, λέει, από έναν χριστιανό ή και από αυτόν τον Χριστό ακόμη. Γιατί; Διότι θυσιάζονται, λέει, οι προλετάριοι για τους άλλους, να ζήσουν οι υπόλοιποι.

Ο Χριστός γιατί θυσιάστηκε; Να κάνει τίποτα δικό του; Αυτός που δεν είχε ούτε γάιδαρο να μπει και δανείστηκε, αυτόν που κηδέψανε σε ξένο τάφο, ποιον κατηγορείς; Γιατί ήρθε ο Χριστός; Τι έκανε αυτός ο Χριστός;

Αν δεν ξέρει ο άνθρωπος, τι λέει γι' αυτά τα λόγια; Δεν ήρθε γι' αυτό το λόγο, ε! Ο Σωκράτης, ακούστε τι λέει:

Καθεύδοντες αν διατελοίτε. Θα είσαστε, λέει, κοιμισμένοι. Η μύτη να επιπέμψει ο Θεός σκηδόμενος ημών Αν δεν μας λυπηθεί ο Θεός, να στείλει κάποιον, λέει, σε εμάς. Θα είμαστε πάντοτε κοιμισμένοι. Και όταν θα το ερμηνεύσουμε: «Υπό τον ζοφερόν ύπνο της αμαρτίας».

Από αυτόν τον ύπνο, όχι από τους άλλους ύπνους, έτσι λέγει στην απολογία του. Αλλά δεν μίλησαν μόνο οι σοφοί μας και αυτά τα μαντεία. Ο Σατανάς ηναγκάσθη να προφητεύσει τον Χριστό και όχι απλώς πως θα έρθει, αλλά και το όνομά του ακόμη να πει και να ψηφίσει ακόμη και τον αριθμόν που θα φτιάχνει το όνομά του.

Φανταχτερό, χαρακτηριστικό πράγμα αυτό. Σας μίλησα, νομίζω, στην πρώτη μου ομιλία, προ οκτώ ακριβώς ημερών, από το ίδιο μέρος. Λέγει, λοιπόν, μια Σίβυλλα της Κυμαίας το εξής: «Κάποτε θα έρθει σε αυτήν την πολυβασανισμένη γη και δίχως σπέρμα θα γίνει σάρκα». Κάποτε, λέει, θα έρθει σε αυτή την πολυβασανισμένη γη και θα γίνει σάρκα.

Δηλαδή, δεν θα ήταν σάρκα, θα ήταν ο άσαρκος, θα γίνει σάρξ. Ἀκαμάτοις δὲ Θεότητος ὁρμαῖς, ἄνια τῶν παθῶν, λύσει φθοράν. Και θα αναλάβει να τακτοποιήσει όλη τη φθορά των ανθρώπων, τις ζημιές των ανθρώπων. Και τούτο, το ιατρό να πούμε αυτό που θα έρθει, φθόνος γενήσεται ἐξ ἀπίστου λαοῦ.

Αυτός θα φθονηθεί από έναν άπιστο λαό. Και εις ύψος κρεμασθήσεται ως θανάτου κατάδικος. Έτσι γράφει. Άμα θέλετε, όσοι έχετε συναξάρι, διαβάσετε στον βίο της Αγίας Αικατερίνης, που, πρώτα ο Θεός, εορτάζει μεθαύριο.

Διαβάσετε να τη βρείτε αυτή την προφητεία. Την χρησιμοποίησε η Αγία ως επιχείρημα στους Έλληνες, για να τους αποδείξει ότι ο Χριστός ήρθε.

Υπάρχει και μία άλλη ακόμη Σίβυλλα που λέει: «Δὴ τότε καὶ μεγάλου Θεοῦ παῖς ἀνθρώποισιν ἥξει, σαρκοφόρος θνητοῖς ὁμοιούμενος». Παιδί του Θεού λέει, του Μεγάλου Θεού, θα γίνει άνθρωπος, θα πάρει σάρκα, σαρκοφόρος, θνητοῖς ὁμοιούμενος, θα έρθει λέει εδώ στη γη, όπως λέει και ο Βαρούχ, ο προφήτης: «Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη». Ακριβώς τα ίδια λέει ο διάβολος. Όταν λέμε medium, λέμε εδώ πέρα αυτή τη Σίβυλλα, λέμε μαντείο, λέμε σατανά. Και αυτός ο Σατανάς επιστρατεύτηκε να πει ορισμένες αλήθειες.

Αυτή η Σίβυλλα δε είναι πολύ αποκαλυπτική. Προσέχτε με. Λέγει για το όνομά του: «Τέσσαρα φωνήεντα φέρει, τὰ δ’ ἄφωνα δὶς αὐτῷ· δισσῶν ἀγγέλλων ἀριθμὸν δ’ ὅλον ἐξονομήσω». Θα έχει, λέει, το όνομά του τέσσερα φωνήεντα και δύο σύμφωνα.

Και έτσι έχει. Έχει δύο σίγμα και τέσσερα φωνήεντα, το «Ιησούς». Βέβαια θα πει κανείς, μα και άλλα ονόματα μπορούν να γίνουν με τέσσερα φωνήεντα και με δύο σύμφωνα. Για να μας βγάλει από τον πειρασμό, συνεχίζει και λέγει τι θα είναι αυτά τα σύμφωνα και τι θα είναι αυτά τα φωνήεντα.

Πρέπει απαραιτήτως τα σύμφωνα και τα φωνήεντα να φτιάχνουνε 888 αριθμόν. Οκτώ γαρ μονάδας, τόσας δεκάδας επί ταύταις, η δε εκατοντάδας οκτώ· φρεσί νόησον. Αν καταλαβαίνεις, λέγει, το όνομα αυτό που θα έχει τα τέσσερα φωνήεντα και τα δύο σύμφωνα.

Σύμφωνα, θα είναι 800, θα έχει 8 μονάδες, 8 δεκάδες και 8 εκατοντάδες. Και είναι τόσο. Εάν, παραδείγματι, πάρουμε το Ι, είναι 10. Το Η είναι 8, 18. Το Σ είναι 200, 218. Το Ο είναι 70, 288. Το Υ είναι 400, 688. Και το σίγμα το τελευταίο, 200, 888. Ιδού 8 μονάδες.

8 μονάδες, 8 δεκάδες, 8 εκατοντάδες. Και τα λέει ο διάβολος αυτά. Ποιος είσαι εσύ, άνθρωπε, που θα απορρίψεις τον Ιησούν; Και αν είσαι Έλληνας, διπλώς θα τιμωρηθείς. Γιατί, άκουσε, παιδιά, τι είπε ο Χριστός: «Εγώ ειμί το Α και το Ω». Ποιο αλφάβητο; Και τι είναι το Α και το Ω; Είναι η αρχή και το τέλος της ελληνικής αλφαβήτου.

Ποιο αλφάβητο έχει Α και Ω στον κόσμο;

Γνωρίζεις ότι το ελληνικό αλφάβητο και τα ελληνικά γράμματα είναι θεόσδοτα; Και μιλούν για την Αγία Τριάδα, το ξέρεις ότι συμβολίζει την Αγία Τριάδα τα ελληνικά γράμματα Και δεν είναι τυχαία. Και καμιά γλώσσα στον κόσμο δεν μπορεί να αποδώσει τα νοήματα της Αγίας Γραφής.

Και της Θεότητας. Το ξέρεις αυτό το πράγμα; Πόσα γράμματα έχει η αλφαβήτος 24, δεν έχει Α, Β, Γ, Δ, Ε, Ζ, Η, Θ. Τι είναι αυτά; Τι είναι αυτά; Είναι 8 μονάδες. Είναι 8 μονάδες, δεν μπορούμε να πούμε ότι είναι 10.

Ι, Κ, Λ, Μ, Ν, Ξ, Ο, Π. Είναι 8 δεκάδες. Ρ, Σ, Τ, Υ, Φ, Χ, Ψ, Ω. Είναι 8 εκατοντάδες. Τι θα βγάλεις; Θα βγάλεις τον Χριστό από τη μέση; Δεν έχεις Α και Ω, δεν έχεις 888, δεν έχεις Α και Ω, δεν έχεις Αγία Τριάδα. Είναι Θεός ο Χριστός.

Το καταλαβαίνετε τι είμαστε εμείς οι Έλληνες; Εκτός και μας κακοφαίνεται αν ο Θεός μάς ευλόγησε και μας έδωσε αυτή την ευλογία. Πού να πιασθείς και πού να καταφύγεις, Έλληνα; Τι έχεις να κάνεις με τον Θεό; Είσαι μέσα εκεί, σου είναι όλα ευλογημένα.

Είμαι Έλληνας και εν τούτοις υπάρχουν Έλληνες, οι τον Χριστό τον βλαστημούν και την Παναγιά τη βλαστημούν και τους πάντες φιλοξενούν. Μακροθυμούν, αλλά δεν ξεχνάνε όμως. Γι' αυτό ας φροντίσουμε να κάνουμε καλήν χρήση. Μεγάλη υπόθεση ο ελληνικός λαός, μεγάλο κεφάλαιο η ελληνική γλώσσα. Γι' αυτό κάτω στην πατρίδα ο αθεϊσμός και ο υλισμός κοιτάνε να εξαλείψουν τη γλώσσα αυτή. Είδα, και εδώ έφτασαν αυτά. Φεύγουν τα νι από τη μέση. Σας πειράζουνε τα νι; Τι βλάφτουνε; Ποιος σας έβαλε εδώ πέρα να τα χτυπήσετε;

Να χαλάσετε τη γλώσσα σας, την αγία αυτή γλώσσα των Πατέρων, των φιλοσόφων, των πάντων, που όλη η Ευρώπη ενδιαφέρεται να μάθει τα αρχαία ελληνικά και μαθαίνουν τα αρχαία ελληνικά. Γιατί το κάνουμε αυτό το πράγμα; Αγωνιστείτε όσο μπορείτε. Δεν απειλώ κανέναν. Απλώς υπενθυμίζω τα γεγονότα αυτά.

Αν θα ήθελε, λοιπόν, ο άνθρωπος ακόμη να προσέξει μια λεπτομέρεια που θα του πω. Να διαβάσει, να βρει, αν μπορεί. Μες στις Γραφές εγώ έχω εργαστεί επάνω στο θέμα αυτό, με τη βοήθεια του Θεού. Και έχω γράψει πολλά πράγματα που μπορούν να βοηθήσουν τον άνθρωπο.

Να γνωρίσει τον Χριστό από την προϊστορία του. Γιατί, όπως σας είπα προχτές σε μια άλλη στιγμή, προϊστορία έχει ο Χριστός, το Πνεύμα το Άγιον, η Παναγία Θεοτόκος, ο Τίμιος Πρόδρομος και ο Τίμιος Σταυρός.

Σε χίλιες δυο μεριές υπάρχουν γραμμένα, προφητευμένα, προσυμβολισμένα αυτά τα πρόσωπα, που είναι τα τέσσερα πρόσωπα και το ένα σύμβολο, που εργάστηκαν για τη σωτηρία του ανθρωπίνου γένους, του ανθρώπου.

Επιτρέψτέ μου να σας μεταφέρω επί τροχάδην μερικά σημεία της προϊστορίας. Γνωρίζουμε από τη Γραφή, από τον Ισαΐα Μη Τρία και από το Μαλαχία Γάμα Ένα ότι θα προηγηθεί πρόδρομος του Ιησού, πράγμα το οποίο έγινε.

Από τον Προφήτη Βαρούχ, σας είπα και γρηγορότερα, Γάμα Τριάντα Οκτώ, ότι ο Χριστός θα συναναστραφεί, ο Θεός, μετά των ανθρώπων. Μετὰ τοῦτο ἐπὶ τῆς γῆς ὤφθη καὶ ἐν τοῖς ἀνθρώποις συνανεστράφη.

Ότι θα φύγει εις Αίγυπτον διωκόμενος, όπως έγινε, όπως θέλετε, όθεν ο Θεός θα τον μετακαλέσει. Ο Σίαιτο ανταφέρει στο 111 και ο Ματθαίος το β' 5.

Τέταρτον, ότι η έλευσή του θα είναι έλευσις Θεού εν μέσω των ανθρώπων. Εμμανουήλ, μεθ’ ημών ο Θεός, μεταξύ μας ο Θεός. Ισαΐας ζήτα 14 και Ματθαίος άλφα 23. Ότι θα γίνει, πέμπτον, αντικείμενο αδίκου μίσους εκ μέρους του λαού του. Το αναφέρει ο Ψαλμός 68, 4-5.

Θα προδοθεί υπό οικείου του προσώπου, του Ιούδα, που τον είχε στο τραπέζι του, στενού προσώπου και συνεργάτη. Το γράφει ο Ψαλμωδός στον 54ο Ψαλμό, 13-14. Θα πωληθεί αντί τριάκοντα αργυρίων, με τα οποία θα αγοραστεί ο αγρός του Κεραμέως, που τον είδατε χτες το βράδυ, που σας τον έδειξα.

Το αναφέρει ο Ζαχαρίας στο 11:12–13 και ο Ματθαίος στο 27:9–10. Θα υποστεί εξευτελισμούς και παθήματα ως έσχατος των ανθρώπων και θα ντραπούν γι’ Αυτόν. Το αναφέρει ο Ησαΐας στο 53:7. Θα οδηγηθεί ως πρόβατον επί σφαγήν, χωρίς να εκστομίσει παράπονο, όπως το πρόβατο το μεταφέρουμε ενώπιον του κουρέα· όταν το κουρεύει, δεν μιλάει. Έτσι ο Χριστός μας προσέφερε τον εαυτό Του χωρίς διαμαρτυρία. Το αναφέρει ο Ψαλμωδός στο 37:13–14. Θα υποφέρει δίψαν.

Και εις τη δίψα Του θα Τον ποτίσουν όξος μετά χολής. Το θυμόσαστε τη Μεγάλη Εβδομάδα; Και το αναφέρει, χίλια χρόνια π.Χ., ο Ψαλμωδός, στον 68ο Ψαλμό, στίχον 22. Θα τρυπήσουνε τους πόδους Του και τα χέρια Του.

Το αναφέρει ο Δαβίδ στον 21ο Ψαλμό, στίχους 16-17. Θα σταυρωθεί μεταξύ δύο κακούργων. 850 χρόνια π.Χ. το γράφει ο Ησαΐας στον ΝΓ΄, 12. Θα αρχίσει το κήρυγμά του από τα όρια των φυλών Ζαβουλών και Νεφθαλήμ.

Καθήμενοι εν σκότει και σκιά θανάτου, είδαν φως μέγα όπως ενθυμίστε. Που το αναφέρει και ο Ησαΐας στο Θ 1-2 και ο Ματθαίος στο Δ 12-16. Θα εισέλθει στα Ιεροσόλυμα θριαμβευτικώς, καθήμενος επί πώλου όνου.

Το είδατε και από ποια πόρτα μπήκε, που σας το έλεγα προχτές. Και σας έφερα και το επιχείρημα να σεβόμεθα τους κληρικούς. Αναφορικώς με αυτόν τον στίχο. Ζαχαρίας Θ9 και Ιωάννη Ιωτα Β15 Το κήρυγμά του αναφέρουν οι προφήτες ότι θα συνοδεύεται από έκτακτα σημεία θεραπείας τυφλών, χωλών, κωφών, ασθενών κλπ., και το λέει ο Ησαΐας στο ΛΕ 5.

Επί τω θανάτω του θα πενθήσει η φύση, ότι θα γίνει σκότος εν πλήρει μεσημβρία κλπ. Και όπως έγινε το σκότος, που το αναφέρει ο προφήτης Αμώς στο Η 9 και οι Ευαγγελιστές. Και άλλωστε και ο Άγιος Διονύσιος Αρεοπαγίτης, ο οποίος, όταν άκουσε το κήρυγμα του Παύλου στην Αθήνα.

Και έμαθε από αυτόν ότι έγινε σκότος εν πλήρει μεσημβρία, τον ερώτησε τότε —δεν ξέρω αν το ξέρετε αυτό το πράγμα— Πότε έγινε αυτό. Και διότι, όταν είχε γίνει το σκοτάδι, είχε γράψει το σημείωμά του ο Άγιος Διονύσιος.

Υπότιτλος ή το Παναπόλετο ή Θεός της Πάσης, έγινε αιτία να πιστέψει ευκολότερα. Και αυτό δεν είναι μόνο έτσι, αλλά υπάρχει και ένα άλλο, το οποίο είχα σημειώσει κάπου. ένας ιστορικός φλέγων γράφει στη Διακουστή Δευτέρα Ολυμπιάδα του το εξής, το τέταρτο νέτος λέγει της Διακουστής Δευτέρας Ολυμπιάδος, μη ξεγένετο την έκτην ώρα της ημέρας, έκτη είναι η δωδεκάτιμη συμβρινή όπως ξέρετε από τους Ευαγγελιστές ότι θα διαμοιραστούν τα εντύματά του και δια τοχυτών αυτού θα βάλουν κλήρων Το αναφέρει ο Ψαλμωδός, χίλια χρόνια προ Χριστού, στον 21ο, στίχος 19.

Εκτός αυτού, υπάρχουν χίλιες δυο άλλες προτυπώσεις κ.λπ. Ο Ιωσήφ ο Πάγκαλος, όπως σας είπα, ο Ισαάκ, άλλοι, είναι τύποι του Χριστού. Και αν διαβάσει κανείς τη ζωή τους, θα βρει ακριβώς τα γεγονότα όπως έγιναν.

Έπειτα, λοιπόν, από αυτά τα οποία συνέβησαν και από όλη την εργασία την οποία έκανε ο Θεός για να γνωριστεί ο Χριστός, εμείς δεν πρέπει να μένουμε στην άγνοια σήμερα και να ζητάμε να βρούμε άλλα περιστατικά.

Ο Χριστός πλέον είναι ιστορικόν πρόσωπον. Γράφουνε κι αυτοί οι άπιστοι σήμερα «1978». Από πού, κύριε, γράφεις; Από πού αριθμείς; Δεν ντρέπεσαι; Πού; Και γράφεις από κτίσεως Ρώμης; Από κτίσεως κόσμου; Δεν γράφεις ούτε από κτίσεως Ρώμης ούτε από κτίσεως κόσμου· γράφεις από Ιησού Εσταυρωμένου, 1978.

Ευχαριστώ.

Άρα, τι μπορεί να πει κανείς; Όταν ο άνθρωπος δεν θέλει, όταν ο άνθρωπος δεν θέλει, ούτε αυτός ο Θεός μπορεί. Η παντοδυναμία του Θεού δεν μπορεί, διότι, όπως λένε οι Πατέρες: «Ὁ ἄνευ σου πλάσας σε, οὐ δύναται ἄνευ σου σῶσαί σε». Ο Θεός που μας έφτιαξε χωρίς να μας ρωτήσει, δεν μπορεί να μας σώσει χωρίς να μας ρωτήσει.

Πολλοί, και πάνω σε αυτά που είπα, σκοντάφτουν. Θα πει κανείς: γιατί σκοντάφτουν; Δεν μπορούν να καταλάβουν ότι εγέννησε μια παρθένος. Το απορρίπτουν. Βάζουν τη λογική τους στη μέση. Βλέπουν πράγματα φυσικά και ούτω καθεξής.

Και μιλούσα με ένα φοιτητή μια μέρα που ταξίδευα και μου λέει: «Εγώ», μου λέει, «θέλω άντρα και γυναίκα για να πιστέψω σε άνθρωπο». «Όταν μου λες τώρα ότι μόνο από γυναίκα εγεννήθη, χωρίς άντρα, αυτό δεν μπορώ να το πιστέψω».

«Έχεις ακούσει», του λέω εγώ, «ότι λέγεται ο Χριστός Υιός Ανθρώπου;» «Πώς;» μου λέει. «Έπρεπε να έλεγε το, όπως θα λες εσύ, έπρεπε να έλεγε το “Υιός Ανθρώπων”». «Λοιπόν, εσύ τι είσαι; Ανθρώπου υιός ή ανθρώπων υιός;» Με κοιτάει. «Λοιπόν, είσαι από μάνα και από πατέρα· είσαι από δύο ή δεν είσαι;» «Ναι, είμαι». «Είσαι, λοιπόν, υιός ανθρώπων». «Ναι». «Αυτός λέγεται Υιός Ανθρώπου». «Λέγεται», μου λέει. «Λοιπόν, τι πάει να πει; Ότι έγινε από άνθρωπο και δεν έγινε από ανθρώπους. Δεν εσπάρη. Τώρα, το γιατί δεν εσπάρη, υπάρχει άλλος λόγος, που πάω παρακάτω».

Θέλεις λοιπόν Θεό, θέλεις δυο ανθρώπους για να γεννηθεί, σύμφωνα.

«Ποιας θεωρίας είσαι; Ότι ήρθα από τον Θεό ή ήρθα από κάναν πίθηκο;» Όχι μου λέει δεν ήμαθα από πίθηκο, ήμαθα μου λέει από το Θεό. Αυτό που μου λέει δεν μπορώ να πονέψω εγώ.

«Γιατί, αν μου έλεγες ότι ήμασταν από τον πίθηκο και απέρριπτες τον Δημιουργό, θα σε έστελνα για χουρμάδες λίγο κάτω και θα σταματάγαμε τη συζήτηση. Αλλά τώρα, αφού μου λες πως είμαστε από τον Θεό, να προχωρήσουμε. Μπορείς να μου πεις τον πατέρα του Αδάμ και τη μητέρα;» «Μπορείς να μου πεις;» Με κοιτούσε.

Υπήρξε εποχή που δεν υπήρχε άνθρωπος και βρέθηκε άνθρωπος χωρίς πατέρα και μητέρα.

Μπορείς να μου πεις τον πατέρα και τη μάνα της Εύας; Ή δεν υπήρξε Εύα; Βλέπεις αμέσως αμέσως, χωρίς αντρόγυνο έχουμε άνθρωπο. Τον Αδάμ. Και χωρίς πατέρα και μητέρα έχουμε και γυναίκα. Και με βάση αυτό το ζευγάρι τώρα έχουμε τον πολλαπλασιασμό.

Αυτός είναι ο μάστορας που, λέω, έφτιαξε εκεί πέρα άνθρωπο χωρίς πατέρα και μητέρα. Αυτός ο ίδιος είναι εδώ τώρα, που μόνο με μητέρα παρουσιάζει άνθρωπο. «Είναι δυνατόν;» του λέω. Άρα πολλά δεν έχουμε διαβάσει, τα περιστατικά πίσω εκεί, που έρχεται ο άνθρωπος, πώς έρχεται.

Γιατί, αν γίνεται συζήτηση με κάποιον που δεν παραδέχεται τον Θεόν ως Δημιουργόν, είναι άλλο θέμα. Πράγμα το οποίον τον κατέστησε αναπολόγητον τον άνθρωπο ο Χριστός, όταν ήρθε στον κόσμο και βρήκε εκείνον τον τυφλόν, που τον ρώτησαν οι μαθητές του: «Τις ήμαρτεν, ούτος ή οι γονείς αυτού, για να γεννηθεί τυφλός;» Και απήντησε ο Χριστός μας: «Ούτε ούτος ούτε οι γονείς», για μια άλλη δουλειά σοβαρή, για να φανούν τα έργα του Θεού. Ένα αυτό. Και πιο κάτω φτύνει, με λίγο σάλιο και με λίγο χώμα κάνει λάσπη και του φτιάχνει δημιουργία.

Δημιουργία. Ποιεί πηλόν, του λέει, στην κολυμβήθρα του Σιλωάμ, και ήρθε βλέπων. Λένε σας εκεί, λεβέντες μου, που σας έφτιαξα. Άγγελοι έβλεπαν και υμνούσαν τη δημιουργία. Ήρθε, λοιπόν, αυτός τυφλός σήμερα, να κάνω ένα τεστ, να σας δείξω την ταυτότητά μου, ότι είμαι εγώ δημιουργός σας, που φτιάχνω με λίγο σίελο και με λίγο χώμα το πιο λεπτό όργανο του ανθρώπου. Μάτι είναι μυστήριο, σαν κατασκευή και σαν μέσον που βλέπει ο άνθρωπος. Ούτε αυτοί οι οφθαλμίατροι ξέρουν τι πάει να πει μάτι. Το περιγράφουν, δεν το αντιγράφουν. Αν το ρωτήσεις πώς βλέπει ο άνθρωπος, δεν ξέρει να πει ακριβώς, να αντιγράψει πώς βλέπει. Κάνει τους συνδυασμούς, αλλά δεν λέει ακριβώς πώς. Όπως και η Παναγία μας ερώτησε: «Πώς έσται μοι τούτο;» Δεν ξέρω, δεν είναι δική μου δουλειά. Εγώ δεν μπορώ να σου πω πώς θα γίνει. Θέλω να σου πω τι θα γίνει. «Πνεύμα Άγιον επελεύσεται επί σε». Και ο άνθρωπος που δεν έχει λίγο

Δεν έχει λύσει τίποτα από τα μυστήρια που τον περιβάλλουν, θέλει να λύσει το μέγα της ευσεβείας μυστήριον, το «Θεός εφανερώθη εν σαρκί». Θέλει να λύσει εκείνο που λέγει ωραία η Εκκλησία μας δογματικώς: «Μυστήριον ξένον, ορώ και παράδοξον».

Τι πάει να πει μυστήριον, ξέρετε; Είναι απ' το «μύω», κλείω το στόμα, δεν ξέρω να σας απαντήσω. Το βλέπω· πώς όμως έγινε, δεν ξέρω. Ξέρει ο άνθρωπος πώς βλέπει; Δεν ξέρει. Ξέρει ο άνθρωπος πώς ακούει; Δεν ξέρει.

Και ποιος βλέπει, μπορείτε να μου πείτε; Βλέπει το μάτι και ακούει το αυτί; Πόσοι άνθρωποι δεν πέρασαν πολλές φορές από μπροστά μας και δεν τους είδαμε. Και μας χαιρέτησαν και παρεξηγήθηκαν και μας ζήτησαν και τον λόγο εκ των υστέρων.

Τι σου έκανα, έχε τίποτα μαζί μου. «Όχι, εγώ πέρασα, σε χαιρέτησα και δεν μου μιλήσατε». «Πού πέρασες;» Δεν θα είχα το νου μου εκεί πέρα. Μα με το νου σου βλέπεις; Αμ τι; Με τι γαρ βλέπεις; Νους ορά και νους ακούει, δεν είναι έτσι; Το βλέπεις τον άλλον, όχι τα μάτια. Και διότι ο νους σου είναι αλλού, δεν βλέπεις τίποτα απ' αυτό. Άντε να ερμηνεύσεις αυτό. Ο άνθρωπος δεν έχει ερμηνεύσει τίποτα. Σκέφτηκε ποτέ του πού ήταν πριν έρθει;

Και σκέφτηκε ποτέ του πόσα συνεργεία δουλέψαν μες στην κοιλιά της μάνας του για να τον φτιάξουνε; Να του βάλουν έντερα, να τα συνταιριάσουν, να του βάλουν αίμα, να του βάλουν καρδιά, να του βάλουν πνευμόνια.

Άκουσε τίποτα ποτέ μέσα εκεί που ήτανε; Είδε κανένα μάστορα να φτιάχνει φατνία, να βγάνει δόντια, να τα χαράζει από πάνω, να τα κάνει κυνόδοντας και τραπεζίτας; Ε, είδε τίποτα; Κατάλαβε τίποτα;

Κατάλαβε τίποτα; Του ’βαλε αυτό το πετσί μες στο στόμα, τη γλώσσα τη λεγόμενη, που είναι ένα πανεπιστήμιο ολόκληρο. Πάρε δέκα μπουκάλια και πήγαινέ τα σε έναν χημικό. «Σε παρακαλώ, για κοίταξε τι είναι αυτά».

Πέρασε μια εβδομάδα να σου πω. Άνοιξε τα μπουκάλια και βάλε. Ξινό, πικρό, γλυκό, αρμυρό. Αμέσως απάντησε. Τι είναι αυτό; Άρχισε να λέει.

Πώς το όλο πονεί και το νύχι δεν πονεί; Δεν είναι αυτό δικό σου;

Πώς είναι τρύπιο το μαλλί; Ξέρεις ότι είναι τρύπιο το μαλλί, σαν μακαρόνι; Πώς είναι αυτό το πράγμα; Γιατί τα δάχτυλά σου δεν είναι ομοιόμορφα; Γιατί θα έβγαζες και θα έβγαζα τα μάτια μου. Κοίταξε εδώ τι φτιάχνουν, τι μπουμπούκι φτιάχνουν. Έφτιαξε ο Θεός τους ανθρώπους ανόμοιους, και πού φτάνει ο διάολος να τις φτιάξει ίσιες τους, για να συμπληρώνει ο ένας τον άλλον, ταπεινά, όμορφα, και να εξυπηρετούνται. Κοίτα εδώ μπουμπούκι που κάνει. Φτιάξε τα δά...

Βάλε τα δάχτυλα από τα πόδια σου κάτω ίσα· δεν μπορείς να περπατήσεις. Δεν έχει λύσει τίποτα ο άνθρωπος. Και εν τούτοις δεν θέλει να πιστεύσει. Πώς όλα τα άλλα τα πιστεύει, όπως σου τα δίδουν ως αξίωμα και λοιπά, τούτο δεν θα πιστεύσει; Λέει ο δάσκαλος: αυτό λέγεται άλφα και αυτό λέγεται βήτα. Γιατί λέγεται άλφα, δεν ξέρει να απαντήσει. Και γιατί λέγεται βήτα, δεν ξέρει να απαντήσει, αν ερωτηθεί ο δάσκαλος. Όμως εγώ, διότι είμαι δάσκαλος, αξίωμα: αυτό είναι άλφα βήτα. Και βουκιά κάνουν βάση. Και προχωρώ. Αν τούτο απορρίψω, πρέπει να μείνω...

Πρέπει να μείνω εκεί. Αν δεν μου πεις γιατί λέγεται άλφα και λέει «α», εγώ δεν προχωρώ. Δεν το ρωτάει κανείς αυτό στα πράγματα αυτά· τα παίρνει και προχωρεί, και με βάση αυτά τα αξιώματα και την πίστη προχωρεί. Α, για τον Χριστό όμως όχι· θα Τον κατεβάσει κάτω να Τον διαλύσει.

Να δει από τι απαρτίζεται. Ποιος ο άνθρωπος που δεν έγινε να γνωρίσει τον Χριστό, αλλά να πιστέψει στον Χριστό; Ο άνθρωπος πρέπει να έχει ένα ραβδί άσπρο που λέγεται πίστη, γιατί είναι τυφλός. Και όπως ο εγωιστής τυφλός που δεν παίρνει το ραβδί του να περπατήσει έξω.

Ή θα τον κόψουν τα αυτοκίνητα ή θα πέσει στον βράχο. Έτσι και ο άνθρωπος που δεν έχει το ραβδί αυτό το λευκό που λέγεται πίστη δεν μπορεί να προχωρήσει. Και οι άνθρωποι διά της πίστεως ταξιδεύουν ασφαλείς και στην προσωρινότητα και στην αιωνιότητα.

Μπείτε σε ένα περιβόλι μέσα. Να σου ελιά, να σου νεραντζιά, να σου πορτοκαλιά, να σου λεμονιά, να σου κλήματα, να σου, να σου. Μαραμένα; Βρες, βρες τι τα θρέφει όλα. Το νερό της βροχής. Το παίρνει η λεμονιά, το κάνει λεμόνι. Το παίρνει η πορτοκαλιά, το ίδιο νερό, το κάνει πορτοκάλι. Το παίρνει το κλήμα, το κάνει ζάχαρο, το κάνει οινόπνευμα και λοιπά. Το παίρνει η ελιά, το κάνει λάδι. Πώς το κάνει; Ένα και το αυτό νερό. Πώς το κάνουμε αυτό;

Αριστείδη, άστα. Πες μου πώς γίνεται, τι επεξεργασία γίνεται, ποιος είναι εκείνος που το τροποποιεί και το φτιάχνει, ποιος; Εσύ, εγώ, η πεθερά σου, οι συγγενείς σου; Ποιος το έκανε αυτό, ποιος το φτιάχνει; Οι ουρανοί διηγούνται δόξα Θεού. Τα πάντα ομιλούν για τον Θεό. Μόνο ο άνθρωπος ο εγωιστής είναι εκείνος ο οποίος απορρίπτει τον Θεό. Γιατί εγεννήθη εκ Παρθένου, αγαπητέ μου; Πρέπει να μάθεις γιατί ήρθες στον κόσμο.

Θα μάθεις γιατί γεννήθη από Παρθένο. Και αν ήταν ανάγκη να γεννηθεί από Παρθένο.

Παρθένος ούσα η Εύα συνέλαβε εκ του πονηρού και έτεκε θάνατον. Παρθένος ούσα η Μαριάμ συνέλαβε εκ του αγαθού και έτεκε ζωήν.

Έτσι δεν είναι; Παρθένος δεν ήταν η Εύα όταν ο διάβολος την ευαγγελίστηκε τα νέα και κάμα τη ζημιά. Παρθένος και η Μαριάμ ευηγγελίσθη εκ του αγαθού και έτεκε ζωήν. Όταν ήρθε επί σκηνής η Εύα από τον Αδάμ, έμεινε τίποτα στον Αδάμ, καμιά πληγή; Ουδεμία.

Αυτή, λοιπόν, η πλευρά του Κυρίου σήμερα είναι η Εύα, η καινούργια, η Παναγία μας.

Εκεί ο Αδάμ ο παλιός έβγαλε την Εύα· η Εύα τώρα έρχεται και βγάζει τον Αδάμ. Και πληρώνει εκείνο που χρώσταγε το ανθρώπινο γένος. Δεν τα έχουμε μελετήσει αυτά, να δούμε ότι ό,τι έγινε πίσω εκεί στην πτώση έγινε στα Ιεροσόλυμα κατά την Ανάσταση του ανθρώπου.

Δεν τα έχουμε προσέξει αυτά. Να σας απαριθμήσω μερικά. Εκεί Αδάμ, εδώ Κύριος, Έσχατος Αδάμ· εκεί Εύα, εδώ Θεοτόκος· εκεί έκτη ημέρα επλάστη ο Αδάμ. Εδώ έκτη μέρα σταυρώθη ο Κύριος, για να αναπλάσει τον Αδάμ.

Εκεί έκτη ώρα ήπλωσε τας χείρας η Εύα και έτεκε θάνατον. Εδώ έκτη ώρα ήπλωσε τας χείρας ο Κύριος, στο ξύλο, και έτεκε ζωήν. Εκεί όφις υπηρετεί και γεννά θάνατον. Εδώ Γαβριήλ υπηρετεί και γεννά ζωήν.

Εκεί χρήσις ξύλου γνώσεως του κακού γεννά θάνατον. Εδώ χρήσις ξύλου σταυρού γεννά ζωήν. Εκεί γλυκιά γεύσις καρπού, εδώ πικρή γεύσις χολής. Εκεί κήπος Παράδεισος, εδώ κήπος Γεθσημανή. Εκεί ρομφαία Χερουβείμ, εδώ λόγχη στρατιώτου.

Εκεί λύπη εκ παρακοής, εδώ χαρά υπακοής. Αν αυτά τα πάρεις και τα βάλεις, θα σου λυθούνε οι απορίες σου. Μην καταπιάνεσαι, λοιπόν, με αυτά τα πράγματα. Δεν έχει γίνει λάθος. Όλα έχουν σωστά και καλά. Και έχει γίνει ένα μυστήριο μεγάλο γύρω από τη σωτηρία μας.

Το οποίο εργάστηκε ο Θεός εν μέσω της γης, όπως σας έλεγα προχτές. Που σας έδειχνα τον ομφαλό της γης μέσα στο Ναό της Αναστάσεως. Γι' αυτό, εφόσον ο Χριστός ήρθε για τις αμαρτίες του κόσμου. Ας τις διώξουμε αυτές τις ημέρες.

Κι ας κάνουμε φέτος, ει δυνατόν, Χριστούγεννα Χριστού. Ας ετοιμάσουμε τον εαυτό μας και πνευματικώς φέτο. Ας βρούμε κάποιον τρόπο μέσα στις υπόλοιπες ημέρες αυτές να ετοιμάσουμε τον εαυτό μας, και τότε θα καταλάβουμε τι πάει να πει Χριστός.

Ας σταθούμε πνευματικά περισσότερο φέτος. Μη πλανηθούμε, μη πλανηθούμε, επαναλαμβάνω, από τα καλά μας έργα. Διότι εδώ διεπίστωσα ότι υπάρχουν πολύ καλοί άνθρωποι και κάνουν πολλά καλά έργα. Και μάλιστα ορισμένοι μιλούνε και για αυτά που δεν θα έπρεπε να μιλούνε.

Να το κάνουν ό,τι κάνουν και να μην το ξέρει ο άλλος. Ό,τι κάνει η δεξιά λέει να μην το ξέρει η αριστερά Βγάζω με τις ευκαιρίες να πω κάτι που διδάσει το λιοντάρι Λιοντάρι, όταν μυριστεί μέσα στο δάσος κυνηγό, τρέχει, αλλά ταυτόχρονα κατεβάζει την ουρά του κάτω και σκουπίζει πίσω, σβήνει το δρόμο, να μην φαίνονται τα αχνάρια του, να τον βρει ο κυνηγός.

Άνθρωπος. Έτσι πρέπει να κάνει και ο άνθρωπος. Ό,τι κάνει, όπου περνάει και αγαθοεργεί, πίσω να το κρύβει, να μην φαίνεται, να το ξεχνάει πρώτα αυτός, να μην το συζητεί, να μην θέλει χειροκροτήματα, να μην θέλει ευχαριστήσεις.

Όταν δει ο Θεός αυτό που κάνεις εσύ εν τω κρυπτώ, θέλει σου το αποδώσει εκείνη τη μέρα εν τω φανερώ. Μια ακόμη έτσι νουθέτηση αδελφική είναι: πολλοί δικοί μας άνθρωποι και ξένοι άνθρωποι δεν γνωρίζουν τον Χριστό.

Αν μπορούσαμε να χειραγωγήσουμε κάποιον, μα ένα παιδί, μα μία κυρία, μα μια κοπέλα, μα έναν κύριο κ.λπ. Αν τον χειραγωγήσουμε στον Χριστό, θα κάναμε τη μεγαλύτερη ευεργεσία που είχαμε να κάνουμε στην ψυχή μας.

Διότι ο Χριστός το λαμβάνει σοβαρώς υπ' όψιν αυτό το πράγμα. Όποιος επιστρέψει, λέει, αμαρτωλον εκ πλανης οδου αυτου σωσει ψυχην εκ θανατου και καλυψει πληθος αμαρτιων. Εδώ ίσως πει κανείς: «Πού να πας, αγαπητέ μου, πού να πας, άνθρωπέ μου, να πεις; Ποιος σε ακούει; Τολμάς να μιλήσεις;» Ίσως θα μπορούσαν να το πούνε άνθρωποι αυτό.

Ναι, τολμάς. Κάμε εσύ αυτό που μπορείς, μέχρι του σημείου που μπορείς, και το άλλο άφησέ το. Δεν θέλω να σας φοβήσω, όμως πρέπει να το πω, ότι θα μας ζητηθεί λόγος για πολλούς ανθρώπους που δεν εγύρισαν στον Χριστό, διότι εμείς δεν εργαστήκαμε επάνω τους όσο έπρεπε.

Προσέξετε και τελειώνω. Στον Ιεζεκιήλ, στο γάμα κεφάλαιο, διαβάστε αν θέλετε, λέγει εκεί: «Όταν εγώ λέγω εις τον άνομον ότι θέλει αποθάνει εν τη ανομία αυτού», δηλαδή παρανομεί, που αμαρτάνει, ότι θα κολαστεί, «και εσύ δεν νουθετήσεις τον άνομον» — όχι ελέγξεις, νουθετήσεις, θέτω νουν, του μιλήσεις λογικά.

Αν δεν νουθετήσεις τον άνομο για να επιστρέψει εκ της οδού αυτού της ανόμου, αυτός θέλει αποθάνει για την αμαρτία αυτού, θα κολαστεί, αλλά εκ της χειρός σου θέλω ζητήσει το αίμα αυτού. Εσύ θα μου την πληρώσεις, λέει.

Έρχεται όμως αυτομάτως αυτό που σας είπα: «Και ποιος το ακούει; Να πάω να το πω;» Ξέρετε τι λέει στη συνέχεια; Το ήξερε ότι θα το λέγαμε εμείς οι πονηροί και έχει απαντήσει και λέει:

«Και δεν επιστρέψει αυτός εκ της οδού αυτού της ανόμου, αυτός θέλει αποθάνει εν τη αμαρτία αυτού, συ δε ελευθέρωσες την ψυχή σου». Έκαμες το καθήκον σου. Δεν μπορούσες να βγάλεις το πιστόλι, να τον βάλεις με το ζόρι. Έκαμες το καθήκον σου.

Του 'στειλες ένα γράμμα ανώνυμο, του 'στειλες ένα βιβλίο που του χρειαζόταν, είπες δυο λόγια, προσευχήθης γι' αυτόν. Αυτό μπορούσες να κάνεις. Το έκαμες, ελευθέρωσες τη δική σου. Εάν όμως δεν το κάνεις, και μάλιστα όχι απλώς δεν το κάνουμε, αλλά και τους κατηγορούμε και τους συζητούμε και τους διασύρουμε από πάνω εμείς, θα πληρώσεις, λέει.

Θα τον βρεις κρεμασμένο ως μετάλλιον στον εαυτό σου μια μέρα. Πράγμα το οποίο απεύχομαι σε όλους εμάς και εύχομαι το αντίθετο: σωτήριες να είναι φέτο οι μέρες των Χριστουγέννων για τον καθένα μας. Ο Θεός μαζί σας.

Και αν ο Θεός δεν επιτρέψει να ξαναγνωθούμε, υπάρχει και ουρανός.