Holy Week and On the Humility of Christ

This English transcript is an automated translation of the original Greek lecture. It may contain errors; the original Greek audio recording is the authoritative source. Some passages are omitted per editorial policy.

A homily for Holy Week, On the Humility of Jesus Christ, delivered at the Holy Monastery of Philotheou.

Well then, my children, my children. We are now passing through the great arena of Holy and Great Lent. Holy and Great Lent is a season of compunction, a time for repen...

For repentance, for tears, for the transformation of the human person, for a new stage in the spiritual life.

Christians have always paid close attention to this spiritual season of Great Lent, and monastics especially so. They regarded it as something very sacred, because it is a period that calls for struggles of both soul and body.

There is the struggle of fasting, the struggle of vigil, and the struggle to fulfill the spiritual duties that are now doubled.

A spiritual renewal takes place, and the spiritual person pays greater attention to the voice of conscience.

Our conscience always has something for which to reproach us. Something is not right, and its voice calls us to put it right.

During this season, we too must pay closer attention than at other times, so that we may correct our spiritual slumber, become better monks, and set right the various things—the different aspects of our soul—that we may have neglected.

The Church has composed deeply compunctionate troparia. Both fasting and the Church, through her compunctionate hymnography, help a person renew the spiritual part of his being.

For example, we have the compunctionate services: Vespers and the Divine Liturgy of the Presanctified Gifts. The Presanctified Liturgy is extremely edifying.

Its Cherubic Hymn is filled with spirituality, with theoria—divine contemplation—and with the presence of the angels. Its words are these:

“Now the powers of heaven invisibly worship with us.”

“For behold, the King of Glory enters. Behold, the mystical Sacrifice, already accomplished, is escorted in. Let us draw near with faith and longing, that we may become partakers of eternal life.” Especially during this Cherubic Hymn, we must believe that the heavenly powers are worshipping together with us, venerating the presence of the Master’s Body.

Countless angels stand guard there in the sanctuary. They surround the Master’s Body, venerating and worshipping it with the deepest godly fear.

The angels also rejoice that, especially at that moment, we too bow down in worship and are present noetically, mindful that our elder brethren, the holy angels, are attending Christ the Master.

And the priest who celebrates the Divine Liturgy, especially at that moment, stands in the place of a Cherub and a Seraph. He becomes, so to speak, another god by grace, and receives the whole Lord upon his head. What great honor and spiritual dignity the Lord bestows upon the priest!

With his own hands he bears the Godhead in bodily form, places Him upon his head, and makes this most sacred procession.

For this reason, the priest’s hands are holy. That is why we kiss them: because they touch God. Yet how much the priest himself must truly be what he is called to be!

For he holds such an exalted place before God, becoming higher there even than the ranks of angels, because he receives the All-Holy Body of Christ upon his head. The angels stand in attendance around him, while he becomes a cherub and a God-bearer.

John Chrysostom says that the priest’s soul—and, accordingly, his body as well—must be brighter than the sun. And how pure must we be who receive the Body and Blood of our Christ!

We must be sound, pure, and undefiled in both soul and body, so that the divine grace of Holy Communion may act upon our soul and our body.

The person who receives Holy Communion as worthily as humanly possible is sanctified.

Therefore, we must live with great attentiveness and listen to the voice of our conscience. It always speaks to us rightly. Of course, there is also an evil conscience, which speaks to us perversely and contrary to the will of God.

But a good conscience, born of humility and obedience, is always beneficial. Therefore, especially during these evening services of Great Lent, we must pray with deeper katanyxis, with greater compunction, both in our cell and in the Church.

We must wet our faces with tears, so that through them we may wash our souls and make them worthy to receive Holy Communion.

Of course, the devil often deprives us of compunction—and me first of all—so that we cannot weep and have no tears. He also frequently puts evil logismoi, intrusive thoughts, into us. We must drive these evil logismoi away at once, as soon as they appear together with their sinful images.

When we harbor evil logismoi, and when there is coldness in our soul, especially toward a brother, let us not approach the God of Love, who is so pure and holy. During this season of Great Lent, let us take care to pass through it attentively and rightly, with greater spiritual struggle, so that we may reach Holy Pascha, the life-giving Resurrection of our Christ, with a radiant soul and with the garment of our soul made perfectly clean.

Let our body be still and free from every movement of the passions, and then the Resurrection of Christ will be deeply felt within us. We sing, “Having beheld the Resurrection of Christ,” but how shall we behold the Resurrection of Christ? Christ’s Resurrection has taken place; yet what matters is that we behold our own resurrection within the Resurrection of our Christ. This is the purpose of all our spiritual struggle during Great Lent.

There is also another deeply compunctionate passage—or rather, a compunctionate troparion—sung at Vespers every Sunday during Great Lent: the prokeimenon that says, “You have given an inheritance to those who fear Your name.” This short troparion has profound meaning.

A father distributes his lands and possessions among his children before he dies, and each child receives a share of the father’s inheritance, a portion of his wealth, so that the child may have security and live without financial anxiety.

It also brings comfort to the child’s soul, because he possesses something from his father and is thereby shown to be his true child. In the same way, the heavenly Father grants an eternal inheritance to His true children, who believe in Him and fear Him.

He gives them a share in the Kingdom of Heaven: the blessedness of Paradise and those eternal good things that cannot be expressed in words.

Therefore, if we fear God and acquire the divine fear of the Lord, we will keep His commandments. For when a person fears God, he is attentive to His commandments. Who is it that loves Me, says the Lord, if not the one who has My commandments and keeps them?

Therefore, we must stir ourselves and compel ourselves to become true children of God. Of course, God created us, as He created the whole world.

But here, the children of God are those who believe that He exists,

who believe in Him as their Father, fear Him, love Him, and obey Him.

These children will inherit a share and a portion of the eternal riches that constitute God’s inheritance in the world to come. And what is that other world? It is those good things that the great Apostle Paul beheld in ecstasy.

“Eye has not seen, nor ear heard, nor has it entered into the heart of man, the things which God has prepared for those who love Him.”

Saint Andrew the Fool for Christ also visited Paradise by the help of God. God led him there in ecstasy, and he saw those good things of which the great Apostle Paul spoke to us.

Saint Andrew described to us in greater detail what things are like there.

The human nous, the spiritual intellect, is overwhelmed when it considers what the right hand of the Most High has prepared for us there. Blessed indeed is the person who will be counted worthy of this inheritance.

We became monks so that we might share in those heavenly blessings—especially in what is reserved for the monks who succeed in escaping the devil, passing through the aerial toll houses, finding mercy at the judgment seat of God, and entering the Kingdom of God.

These monks will inherit the place left vacant by Lucifer; that is, they will be near the divine throne and will fill the rank from which the devil fell.

Consider the place appointed for monks: what great, boundless, inconceivable blessedness, glory, and honor—to be found among the angels as a tenth rank, alongside the nine angelic ranks; or rather, as the tenth rank of God, which is now absent from heaven, leaving its place vacant. This was seen by the martyr James of the Holy Mountain. He saw that place, and the angel who guided him to the things above, into the Kingdom of God, told him, “Behold, this is the place that the monks are destined to possess, filling the tenth rank left vacant by Lucifer.”

What awaits us in heaven is without limit.

We cannot grasp it with our small minds.

Yet we must believe that it is real and true.

Let us watch over ourselves so that we may be able to reach that place. The path is uphill, and the undertaking is difficult.

The road is filled with obstacles.

As Saint Anthony the Great saw in a vision, there was an enormous dragon, a hideous black figure, whose arms were so long that whenever a soul tried to get past this great dragon, he would strike it with his mighty arms and cast it down.

And whenever anyone managed to escape him, he ground his teeth in fury.

Let us ask for God’s help, that He may help us to struggle in these things and to struggle as we ought, so that the help of God may come upon us.

Let us acquire the marks of adoption as God’s children. Then, when we pass through the toll houses bearing the features of a true child of God, the demons will not be able to hinder us. We will not resemble them; our features will be divine, and so we will proceed upward without obstruction.

And one final thing: we must compel ourselves as much as possible to pray. Let us pray in the name of Christ, without becoming negligent or wasting the time appointed for our private vigil in our cell.

We must exert ourselves, not allowing sleep, negligence, or spiritual sloth to overcome us. When we rise, let us devote ourselves eagerly to spiritual things.

As soon as we awaken, the Jesus Prayer should take first place, followed by our canon, our prayer ropes, spiritual reading, and theoria—the contemplation of God. Let us go down to the Church with great eagerness. In this way, as we said at the beginning of this homily, let us pass through Great Lent with the greatest possible spiritual fruitfulness, so that we may experience Holy Pascha, the Holy Resurrection, very deeply within ourselves.

Let us celebrate together with the angels. As they celebrate the eternal Pascha above in a manner worthy of God, so let us celebrate our Pascha here below.

We are entering Holy Week, the week of the Holy Passion of our Lord and God and Savior Jesus Christ. During these days, we shall see God humble Himself to the uttermost. John the Evangelist says, “The Word became flesh and dwelt among us.”

God took flesh and became perfect man, without sin. The Dayspring from on high visited us. He came to save us from sin; He came to make us, whom sin had made strangers, into friends and children of God through regeneration.

Just as God is infinite and beyond comprehension in His majesty,

so also is He beyond comprehension and understanding in His humility. God humbled Himself and became man.

He drew near to us and lived among us. In a sense, He came to know, in human terms, who we are. He had compassion on us—on us who, through sin, had become estranged from Him. He found us wounded, covered with filthy, loathsome sores; yet He did not recoil from us. Instead, He put on an apron, girded Himself with a towel, knelt down, and washed our feet.

God knelt before man: the Creator before His creature, the passionless One before those ruled by the passions, the pure One before the defiled. He did this to show us the right path—the one path that must lead man to God and deliver him from every demonic assault and every temptation.

Without humility, wretched man cannot be saved.

Pride cast down Lucifer and his order. Pride led man into disobedience and contradiction, and he was driven out of Paradise. Self-centeredness and pride rise up before man like a wall, preventing communion between God and man.

“He humbled Himself and became obedient unto death, even the death of the Cross.” Unless a man humbles himself, he cannot obey. True and sincere obedience presupposes humility. Through His humility, our Christ obeyed His heavenly Father.

Before the Cross, before His arrest, He prayed: “Not as I will, but as You will, heavenly Father.” And He received the assurance and the command that He must walk the way of the Cross.

He answered, “Let it be done,” went forward, was arrested, and endured so many sufferings with utter humility, extraordinary meekness, and serenity. Man went so far as to strike God in the face, and God accepted the blow. See how far God’s humility reaches!

And we human beings, lowly, wretched, and sinful by nature, deserving of every punishment in Hell—not only do we refuse to accept or endure a blow, but we cannot even accept a simple word, a slight insult, or the mildest rebuke.

No, we draw ourselves up and say, “Why should he do this to me? And who does he think he is?”—and so many other things. But when Christ was struck, He said, “If I have spoken wrongly, bear witness to what was wrong.”

Tell Me where I was at fault and what evil word I spoke.

But if I have not spoken wrongly, why do you strike Me?

If He were not who He is—God—He could not have endured this ultimate outrage. Events continued until Pilate made a public spectacle of Him, bringing Him up to the Praetorium and the Stone Pavement and displaying Him before the eyes of the people.

Pilate asked the people for their judgment. He declared before the Jews that he found no wrongdoing in our Christ, and he washed his hands, claiming to be entirely innocent. Yet he was not innocent,

because he yielded to the people’s demand.

As governor, he could have released Him, but he feared the people. To satisfy them, he strangled the truth and handed over the Innocent One to be crucified. The crowd cried, “Crucify Him! Crucify Him!” Yet only a few days earlier, these very same people had cried, “Hosanna! Blessed is He who comes in the name of the Lord.”

Such are human affairs: everything is changeable and subject to alteration.

Today we cry, “Hosanna!” and tomorrow, “Crucify Him!”

Today we praise someone, and tomorrow we condemn him. Let us continue contemplating the blessed humility of Christ.

of Christ.

He girded Himself with the towel and began to wash His disciples’ feet; but He also washed the feet of His betrayer. He did not recoil from him. He knew that Judas would betray Him. Could He not have stopped him? Of course He could.

Is anything impossible for God? And yet He left him free to follow his own choice and will.

“What you are going to do,” He tells him at the Mystical Supper, “do quickly.” And He patiently endures all this injustice. Patient endurance in the face of injustice, slander, insults, and every evil reveals humility.

We see God stooping so low and telling us, “What you see Me doing, you also must do. If I humbled Myself, and humble Myself still, and wash your feet, you must do the same.” The washing of feet is, outwardly, a symbolic act, but it has a spiritual meaning.

Someone insults us, slanders us, or accuses us—whether truthfully, because we are at fault, or unjustly, when we have done nothing wrong. When we patiently endure that person, bear with him, and forgive him, it is as though we were washing him. We do not soil him; we cleanse him by refusing to become impatient over what he has done.

And when we do not spread word of this whole unpleasant situation, when we do not carry it any further or tell others about it,

but instead speak well of that person, then we are truly doing what our Christ commands us to do.

God

He patiently endures the faults of all people. As God, He sees everything clearly. Nothing is concealed—or rather, hidden—from His eyes or from His knowledge. All things are naked and laid open before His eyes. He sees everything, weighs everything, has everything recorded, and will judge everything.

Few are those who do.

There are those who do not keep His commandments. Most people transgress His will, grieve Him beyond measure, and trample upon everything sacred and holy. He sees it all and continually endures it. This patient endurance, this longsuffering, and the fact that He does not destroy the world reveal His humility.

If we were God, with all the passions we possess, ten thousand worlds would already have been destroyed, for nothing would have remained standing until today because of our wrath and anger. Everything would have been wiped away. But because God is who He is, full of grace in His humility, we are still here. His divine Person still bears with us. He still waits for us, still watches over us, and continually cares for us so that we may be saved.

When He was about to be crucified and, according to His humanity, to depart from earth for heaven, He earnestly desired to eat with His disciples. He held the Mystical Supper and handed down the Mystery of the Holy Eucharist.

Queen!

“Unless you eat the flesh of the Son of Man and drink His blood, you have no life in yourselves.”

Because our Christ was departing from us and had to leave us the means of spiritual sustenance, so that we might remain united with Him, He mystically handed down the Holy Eucharist to us, that we might receive His Body and Blood in Holy Communion and always remain with Him.

He went so far as to give us His own Self as spiritual food, so that we might be sanctified, so that sin and the downward path might not sweep us away, and so that through receiving of the Holy Gifts we might become one with Christ.

So great is His humility that He gives us His holy Flesh and His all-holy Blood, so that we may be united with Him and the devil may not find us separated from Him and overcome us.

Our debt of gratitude for His great sacrifice is immense, but we are not people who have received illumination.

We forget everything and allow the old man to live within us and reveal himself outwardly. And so we continually fall, collapse spiritually, and remain unable to stand because of our profound inner disorder.

During Holy Week, as we contemplate the venerable Passion of our Christ, let us make haste; let us journey with Him, be crucified with Him, and follow Him throughout the whole course of His Passion. Let us share in all His sufferings with our whole soul, so that we may come to know the riches of His love and be taught inwardly, in a truly theological way, the meaning of His humility.

Let us ask Him to grant us the strength to humble ourselves as well. Let us become like Him in humility. If we become like Him in this life, we need nothing else. Every good thing begins with humility, and every evil with pride.

Lucifer grew proud and became the devil.

Our Christ humbled Himself and raised mankind on high.

Adam suffered the same fall into sin as Lucifer did.

Therefore, the only path of return is humility. Let us humble ourselves and remember that we are clay. What could be humbler than clay and dust?

Let us therefore recognize our nature. And let us consider that God humbled Himself, while we cannot humble our own proud way of thinking. In this most important and glorious respect, we have not become like Him.

The more a person humbles himself, the more he is exalted.

The more we flee from glory, the more glory follows us. Let us pray and implore Christ, especially during these days, to grant us the gift of humility. Humility is a grace; it is a great spiritual attainment. If you wish to see whether you or others have made spiritual progress, you will see it in humility. Where there is no humility, there is no spiritual progress.

Demotic Greek.

Ομιλία, Μεγάλη Εβδομάς, Περί Ταπεινώσεως Ιησού Χριστού, έγινε στην Ιερά Μονή Φιλοθέου.

Λοιπόν, παιδιά μου, παιδιά. Τώρα διανύουμε το μεγάλο στάδιο της Αγίας Τεσσαρακοστής. Η Αγία Τεσσαρακοστή είναι μια περίοδος κατανυκτική, περίοδος για μετά...

Για μετάνοια, για δάκρυα, για αλλαγή του ανθρώπου, για ένα καινούριο σταθμό στην πνευματική ζωή.

Πάντοτε οι χριστιανοί και ιδιαίτερα οι μοναχοί πρόσεχαν αυτό το πνευματικό στάδιο της Τεσσαρακοστής. Την θεωρούσαν ως κάτι πολύ ιερό, διότι είναι μία περίοδος που προβλέπει τόσον ψυχικούς όσον και σωματικούς αγώνας.

Είναι ο αγώνας της νηστείας, ο αγώνας της αγρυπνίας, ο αγώνας στα πνευματικά καθήκοντα που γίνονται διπλά.

Γίνεται μία συγκρότηση πνευματική και ο πνευματικός άνθρωπος δίνει μία μεγαλύτερη προσοχή στη φωνή της συνειδήσεως.

Πάντα η συνείδηση έχει κάτι να μας ελέγξει, κάτι δεν πάει καλά, και η φωνή αυτή μας καλεί να το διορθώσουμε αυτό το πράγμα.

Τώρα, στην περίοδο αυτή, πρέπει και εμείς να δώσουμε μεγαλύτερη προσοχή από τον άλλο χρόνο, ώστε να διορθώσουμε την κοίμησή μας, να γίνουμε καλύτεροι μοναχοί, να διορθώσουμε διάφορα πράγματα, διάφορες πτυχές της ψυχής μας που ίσως να τις έχουμε παραμελήσει.

Η Εκκλησία έχει συνθέσει πολύ κατανυκτικά τροπάρια. Τόσο η νηστεία όσο και η Εκκλησία με την κατανυκτική της υμνολογία βοηθούν τον άνθρωπο να κάνει μια ανασυγκρότηση του πνευματικού μέρους.

Όπως επί παραδείγματι έχουμε τις κατανυκτικές λειτουργίες, τους εσπερινούς, τις προηγιασμένες. Η προηγιασμένη λειτουργία είναι πάρα πολύ ωφέλιμη.

Εκείνο το χερουβικό της είναι γεμάτο από πνευματικότητα, από θεωρία. Από αγγελική παρουσία, και τα λόγια του είναι τα εξής:

«Μην ευδυνάμεις των ουρανών, κι μη μην αοράτως λατρεύεις»

Ιδού γαρ εισφορεύεται ο βασιλές Ζώκης Ιδού θυσία ησυχή και τελειωμένη το ριχωρείται πίστη και πόσο προσέχουμε είναι αμέτωση ζωής αιωνίου γνώμης Στη στιγμή ιδιαίτερα του χερουβικού αυτού πρέπει να πιστεύουμε ότι μαζί μας προσκυνούν και λατρεύουν οι ουράνιες δυνάμεις την παρουσία του Δεσποτικού Σώματος.

Αναρίθμητοι άγγελοι περιπολεύουν εκεί στο ιερό, βρίσκονται γύρω από το δεσποτικό σώμα, το προσκυνούν, το λατρεύουν με πολύ μεγάλο θείο φόβο.

Χαίρονται και οι άγγελοι που και εμείς εκείνη τη στιγμή ιδιαίτερα προσκυνούμε και λατρευτικά βρισκόμεθα νοερώς, σκεπτόμενοι ότι εκείνη τη στιγμή και οι μεγάλοι αδελφοί μας, οι άγιοι άγγελοι, δορυφορούν τον Δεσπότη Χριστό.

Μα και ο Ιερεύς, ο οποίος κάνει τη Θεία Λειτουργία, εκείνη τη στιγμή ιδιαίτερα έχει θέση ενός Χερουβείμ και Σεραφείμ και γίνεται ένας άλλος Θεός, τρόπον τινά, και δέχεται επάνω στο κεφάλι του ολόκληρον τον Κύριο, ο οποίος μεγάλη τιμή και ακτία πνευματική στον Ιερέα,

φέρνει με τα χέρια του την Θεότητα ενσώματη και την θέτει επάνω στο κεφάλι του και κάνει αυτή την ιεροτάτη περιφορά.

Γι' αυτό τα χέρια του Ιερέως είναι άγια. Εξ ου και τα ασπαζόμεθα, διότι ψηλαφούν τον Θεό. Αλλά και ο ιερεύς πόσο πρέπει να είναι αυτός που πρέπει να είναι,

παίρνοντας μια τέτοια υψηλή θέση μπροστά στον Θεό, γενόμενος υψηλότερος των αγγελικών εκεί καταστάσεων, διότι αυτός παίρνει το Πανάγιο Σώμα του Χριστού επάνω στην κεφαλή του. Οι άγγελοι δορυφορούν και αυτός γίνεται Χερουβείμ και Θεοφόρος.

Ο Ιερός Χρυσόστομος λέγει ότι η ψυχή του ιερέως, με ακολουθία βέβαια και το σώμα, πρέπει να είναι λαμπροτέρα του ηλίου. Και οι οποίοι κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού μας, πόσο πρέπει να είμεθα καθαροί.

Ψυχοσωματικά πρέπει να είμεθα εντάξει, καθαροί, αγνοί, για να επιδράσει η θεϊκή χάρη της Θείας Κοινωνίας στην ψυχή μας και στο σώμα μας.

Ο άνθρωπος που κοινωνεί όσο γίνεται ανθρώπινα άξια, αγιάζεται.

Δια τούτο πρέπει η ζωή μας να είναι πολύ προσεκτική, να ακούμε τη φωνή της συνειδήσεως. Μας μιλάει πάντοτε πολύ σωστά. Βέβαια υπάρχει και η πονηρά συνείδηση, που μας μιλάει διαστραμμένα και αντίθετα από το θέλημα του Θεού.

Η αγαθή όμως συνείδηση, αυτή που γεννάται από την ταπείνωση και υπακοή, είναι πάντοτε ωφέλιμη. Γι' αυτό πρέπει ιδιαίτερα στις λειτουργίες αυτές, τις εσπερινές τώρα της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, να προσευχόμεθα με περισσότερη κατάνυξη, τόσο στο κελί μας όσο και στην Εκκλησία.

Πρέπει να βρέχουμε το πρόσωπό μας με δάκρυα, για να πλύνουμε έτσι την ψυχή μας, για να γίνει άξια να κοινωνεί.

Βέβαια πολλές φορές ο διάβολος μας κάνει ακατάνυκτους, και πρώτα εμένα, και έτσι δεν μπορούμε, δεν έχουμε δάκρυα. Και πολλές φορές μας βάζει και κακούς λογισμούς, που τους κακούς λογισμούς πρέπει να τους διώχνουμε αμέσως, μόλις εμφανίζονται με τις ανάλογες αμαρτωλές εικόνες.

Όταν έχουμε λογισμούς κακούς και όταν έχουμε ψυχρότητα στην ψυχή μας, και ιδιαίτερα σε αδελφό, μην προσέλθουμε στον Θεό της Αγάπης και στον τόσον Αγνό και Άγιο. Ας προσέξουμε αυτή την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, την περίοδο να την διανύσουμε προσεκτικά, διορθωμένα, με περισσότερο αγώνα, ώστε να φτάσουμε στο Άγιον Πάσχα, τη ζωηφόρο Ανάσταση του Χριστού μας, να φτάσουμε με λαμπρυσμένη ψυχή, με πολύ καθαρό το ένδυμα της ψυχής μας.

Το σώμα μας να είναι ήσυχο από κάθε εμπαθή κίνηση, και έτσι η Ανάσταση του Χριστού θα γίνει πολύ αισθητή μέσα μας. Ανάσταση Χριστού θεαστά μου, πώς θα δούμε την Ανάσταση του Χριστού. Του Χριστού. Η Ανάσταση του Χριστού έγινε, αλλά αυτό που έχει σημασία είναι να δούμε τη δική μας, τη δική Ανάσταση εν τη Αναστάσει του Χριστού μας. Γι' αυτό γίνεται και όλος αυτός ο αγώνας στη Μεγάλη.

Επίσης, ένα άλλο κατανυκτικό μέρος, μάλλον ένα κατανυκτικό τροπάριο του Εσπερινού κάθε Κυριακή, τώρα τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, το προκείμενο που λέγεται έτσι: «Έδωκας κληρονομίαν τοῖς φοβουμένοις τὸ ὄνομά σου». Μεγάλη έννοια έχει αυτό το μικρό τροπάριο.

Όπως ένας πατέρας μοιράζει στα παιδιά του τα κτήματα, την περιουσία του πριν πεθάνει, και έτσι το κάθε παιδί παίρνει ένα μέρος από του πατέρα την κληρονομία. από του πατέρα τον πλούτο, τόσο για να διατηρηθεί και να ησυχεί οικονομικά.

Αλλά και προς ψυχική παρηγορία, ότι έχει από τον Πατέρα του. Και ότι χαρακτηρίζεται ως γνήσιο παιδί του. Και ο ουράνιος Πατέρας, τα παιδιά του τα γνήσια, που τον πιστεύουν και τον φοβούνται, τους χαρίζει αιώνια κληρονομιά.

Μερίδιο στη Βασιλεία των Ουρανών. Την Άνοιροσυνή των Παράδεισων, τα ανέκπροστα εκείνα αιώνια αγαθά.

Γι' αυτό, εάν φοβηθούμε το Θεό και ακείς ο Θείας φόβος Κυρίου, κι όταν φοβείται κανείς τον Θεό, προσέχει τις εντολές του. Ποιος είναι εκείνος που με αγαπά, λέγει ο Θεός, παρά εκείνος ο οποίος κυρίζει τα σεντονάτια.

Γι' αυτό πρέπει να κινούμε, να βιάζουμε τον εαυτό μας, να γίνουμε γνήσια παιδιά του Θεού. Βέβαια ο Θεός μας έκανε, μα και όλο τον κόσμο.

Αλλά εδώ χαρακτηρίζονται τα παιδιά εκείνα που πιστεύουν στην ύπαρξή του,

τον πιστεύουν ως Πατέρα τους, τον φοβούνται, τον αγαπούν και του κάνουν υπακοή.

Αυτά τα παιδιά θα κληρονομήσουν μερίδιο και κλήρο, τον αιώνιο πλούτο που υπάρχει ως κληρονομιά του Θεού στον άλλον κόσμο. Τι είναι ο άλλος κόσμος; Είναι εκείνα τα αγαθά που είδε εν εκστάσει ο Μέγας Παύλος.

Ο Φθαρμός ου Κύδες, ους ου Κύκουσεν, και επί κανδιαν ανθρώπου ου Κανέβη. Αϊ κοίμετοι ο Θεός, τις αγαπώσεις μας.

Και ο Άγιος Ανδρέας, ο διά Χριστόν Σαλός, με τη βοήθεια του Θεού, επισκέφθηκε. Τον οδήγησε ο Θεός εν εκστάσει στον Παράδεισο και είδε εκείνα τα αγαθά που μας ανέφερε ο Μέγας Παύλος.

Αυτός ο Άγιος Ανδρέας μας τα είπε πιο αναλυτικά τα πράγματα, πώς έχουν εκεί.

Χύσταται ο νους του ανθρώπου αναλογιζόμενος εκείνα που εκεί μας και η δεξιά του ισχύστου Και μακάριος ο άνθρωπος που θα αξιωθεί αυτή την κληρονομία.

Γεννηθήκαμε μοναχοί για να πάρουμε μέρος σε εκείνα τα ουράνια πράγματα. Και μάλιστα ό,τι επιφυλάσσεται για τους μοναχούς που θα κατορθώσουν να ξεφύγουν από τον διάβολο, να περάσουν τα εναέρια τελώνια, να βρουν έλεος στο δικαστήριο του Θεού και να περάσουν μέσα στη Βασιλεία του Θεού.

Αυτοί οι μοναχοί θα κληρονομήσουν τον κενό τόπο του Εωσφόρου, δηλαδή θα βρεθούν κοντά στον Θείο θρόνο, θα συμπληρώσουν το εκπεσόν τάγμα του διαβόλου.

Σκεφτείτε τη θέση των μοναχών, τι μεγάλη, τι απέραντη, τι ασύλλητη ευτυχία και δόξα και τιμή, τους μοναχούς να βρεθούν άγγελοι σαν ένα δέκατο τάγμα, σαν ένα από τα εννέα τάγματα ή μάλλον το δέκατο τάγμα του Θεού, το οποίο δεν υπάρχει στους ουρανούς και ο τόπος είναι κενός εκεί, όπως τον είδε ο μάρτυς Ιάκωβος ο Αγιορείτης. Είδε τον τόπον αυτόν και ο άγγελος που τον οδήγησε στα επάνω πράγματα, στη Βασιλεία του Θεού, αυτός του είπε ότι να Να, αυτός είναι ο τόπος που μέλλουν να έχουν οι μοναχοί και να καταλάβουν το δέκατον τάγμα του Εωσφόρου.

Αυτά που μας περιμένουν στον ουρανό δεν έχουν όρια.

Δεν μπορούμε να τα συλλάβουμε με το μικρό μυαλό μας.

Πρέπει να πιστέψουμε, όμως, ότι είναι πραγματικότητα και αλήθεια.

Ας προσέξουμε τον εαυτό μας, ώστε να μπορέσουμε να φτάσουμε εκεί. Είναι ανήφορος, έχει δυσκολίες το πράγμα.

Ο δρόμος είναι μετ' εμποδίων.

Όπως είδε ο Μέγας Αντώνιος σε μια οπτασία του, έναν παμμεγέθη δράκοντα, έναν άνθρωπο μαύρο, απαίσιο, ο οποίος είχε τόσο μεγάλα χέρια, που κάθε ψυχή που επιχειρούσε να ξεπεράσει αυτόν τον μεγάλο δράκοντα, αυτός με τα μεγάλα του χέρια χτυπούσε τις ψυχές και τις έριχνε κάτω.

Και όποιος μπόρεσε και του ξέφυγε, έτριζε τα δόντια του από μανία.

Να ζητήσουμε τη βοήθεια του Θεού, να μας βοηθήσει να αγωνιστούμε σε αυτά, να αγωνιστούμε όπως πρέπει, ώστε να λάβουμε επάνω μας τη βοήθεια του Θεού.

Να πάρουμε τα γνωρίσματα της υιοθεσίας και, όταν περνούμε τα τελώνια και θα έχουμε τα χαρακτηριστικά του γνησίου παιδιού του Θεού, οι δαίμονες δεν θα μπορέσουν να μας εμποδίσουν. Διότι δεν θα τους μοιάζουμε, τα χαρακτηριστικά μας θα είναι θεϊκά και έτσι ακώλυτα θα προχωρήσουμε προς τα πάνω.

Και ένα τελευταίο είναι να βιάζουμε τον εαυτό μας, όσον γίνεται περισσότερο, στην προσευχή. Να προσευχόμεθα με το όνομα του Χριστού, χωρίς να αμελούμε και να χάνουμε χρόνο, την κατ' ιδίαν αγρυπνία μας στο κελί μας.

Να έχουμε βία, να μην αφήνουμε τον ύπνο να μας καταλαμβάνει ή επίσης την αμέλεια και τη ραθυμία, αλλά, όταν σηκωνόμεθα, να δίνουμε τον εαυτό μας με προθυμία στα πνευματικά.

Μόλις ξυπνούμε, η ευχή να παίρνει την πρώτη θέση και, στην αρχή, ο κανόνας, τα κομποσχοίνια, η μελέτη και η θεωρία του Θεού. Στην εκκλησία να κατεβαίνουμε με πολλή προθυμία και έτσι να διανύσουμε, όπως είπαμε και στην αρχή του λόγου, τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, όσον γίνεται, με καλύτερη πνευματική απόδοση, ώστε το Άγιον Πάσχα, την Αγία Ανάσταση, να τη νιώσουμε πολύ βαθιά μέσα μας.

Να συνεορτάσουμε με τους Αγγέλους, όπως εκείνοι θα πανηγυρίσουν θεοπρεπέστατα το αιώνιο Πάσχα, όπως γίνεται επάνω, και εμείς εδώ κάτω το δικό μας.

Εισερχόμεθα στη Μεγάλη Εβδομάδα, την εβδομάδα των Αγίων Παθών του Κυρίου και Θεού και Σωτήρος ημών Ιησού Χριστού. Σε αυτές τις μέρες θα δούμε τον Θεό να ταπεινώνεται μέχρις εσχάτων. Ο Ιωάννης ο Ευαγγελιστής Λεγιώτης, ο λόγος σάρξε γένετο και εσκήνωσε νημί.

Ο Θεός έλαβε σάρκα, έγινε τέλειος άνθρωπος χωρίς αμαρτία. Μας επισκέφθηκε Ανατολή Ανατολών, ήρθε να μας σώσει από την αμαρτία, ήρθε από ξένους που μας έκαμε η αμαρτία, να μας κάνει φίλους και τέκνα του Θεού διά της αναγεννήσεως.

Ο Θεός, όπως είναι άπειρος και ασύλληπτος στη μεγαλοσύνη Του,

Έτσι ακριβώς είναι και ασύλληπτος και ακατάληπτος στην ταπείνωση. Ο Θεός εταπείνωσε τον εαυτόν Του και έγινε άνθρωπος.

Μας επλησίασε, μας συνανεστράφη, μας γνώρισε κατά κάποιον τρόπο, ανθρωπίνως, ποιοι είμεθα. Μας συμπάθησε, μας συμπάθησε ως ανθρώπους ξενωθέντας διά της αμαρτίας. Μας γνώρισε πληγωμένους, με πληγές βρώμικες, γεμάτες αηδία, δεν μας σιχάθηκε, αλλά φόρεσε, ζώστηκε λέντιο και γονάτισε και μας έπλυνε τα πόδια.

Ο Θεός γονάτισε μπροστά στον άνθρωπο, στο δημιούργημα ο Δημιουργός, ο απαθής στον εμπαθή, ο αγνός στον βρώμικο, για να μας δείξει τον σωστό δρόμο που οδηγεί τον άνθρωπο. Αυτό που πρέπει να οδηγήσει τον άνθρωπο στο Θεό είναι ο μοναδικός δρόμος που ξεβγάζει τον άνθρωπο από κάθε δυσκολία δαιμονική και πειρασμική.

Χωρίς ταπείνωση δεν σώζεται ο ταλαίπωρος άνθρωπος.

Η υπερηφάνεια έριξε τον Εωσφόρο και το τάγμα του. Η υπερηφάνεια οδήγησε τον άνθρωπο στην παρακοή, στην αντιλογία και εξεβλήθη του παραδείσου. Ο εγωισμός και η περηφάνεια ορθώνονται μπροστά στον άνθρωπο και γίνεται τείχος και δεν έρχεται επαφή ο Θεός με τον άνθρωπο.

Εταπείνωσεν εαυτόν γενόμενος υπήκοος μέχρι θανάτου, θανάτου δε σταυρού. Εάν δεν ταπεινώσει ο άνθρωπος τον εαυτόν του, δεν υπακούει. Η υπακοή, η σωστή και ειλικρινής υπακοή, προϋποθέτει ταπείνωση. Ο Χριστός μας, διά της ταπεινώσεώς Του, υπάκουσε στον Ουράνιο Πατέρα Του.

Προ του Σταυρού, προ της συλλήψεως, «όχι όπως θέλω εγώ, αλλά όπως θέλεις εσύ, Ουράνιε Πατέρα». Και παίρνει την πληροφορία και την υπακοή ότι πρέπει να βαδίσει διά του Σταυρού.

Απαντά «γενηθήτω», προχωρεί και συλλαμβάνεται και παθαίνει τόσα παθήματα με άκρα ταπείνωση, με απίθανη πραότητα και ηρεμία. Έφτασε ο άνθρωπος να ραπίσει το Θεό. Ο Θεός δέχθηκε το ράπισμα. Για δέστε πού φτάνει η ταπείνωση στο Θεό.

Και εμείς οι άνθρωποι που είμεθα φύση ταπεινή, ελεεινή, αμαρτωλή, άξιοι πάσης κολάσεως, όχι ράπισμα δεν δεχόμεθα, δεν υπομένουμε, αλλά μήτε έναν απλό λόγο, μια απλή προσβολή, έναν ελάχιστον έλεγχο δεν δεχόμεθα.

Όχι, σηκώνουμε το ανάστημα και λέμε: «Γιατί να μου το κάνει αυτό και ποιος είναι αυτός;» Και τόσα άλλα. Ο Χριστός, όταν δέχθηκε το ράπισμα, είπε: «Ει κακώς ελάλησα, αν κακώς μίλησα, μαρτύρησον περί του κακού».

Για πες μου πού έφταιξα και ποιος είναι ο κακός λόγος που είπα.

Εάν όμως δεν μίλησα κακώς, γιατί με δέρνεις;

Εάν δεν ήταν αυτός που είναι, ο Θεός, δεν θα μπορούσε να υπομείνει αυτή την εσχάτη ύβρη. Προχωρεί το πράγμα και φτάνουμε να τον θεατρίζει ο Πιλάτος, όταν τον ανέβασε στο Πραιτώριο και στον Λιθόστρωτο, και τον έδειξε μπροστά στα μάτια του λαού.

και ζήτησε τη γνώμη του λαού. Και απολογήθηκε ενώπιον των Εβραίων ότι δεν βρίσκει κάποιο αδίκημα στον Χριστό μας και ότι πλένει τα χέρια του, τελείως αθώος. Κι όμως δεν ήταν αθώος,

διότι έκαμε το ικανόν του λαού

Μπορούσε ως ηγεμόνας να τον απολύσει, αλλά φοβήθηκε τον λαό. Για να τους ικανοποιήσει, στραγγαλίζει την αλήθεια και παραδίνει τον Αθώον στο σταύρωμα. Τα όσοι έκραξε Σταυροθήτω, Σταυροθήτω Ενώ πριν ολίγες μέρες αυτός ο ίδιος ο κόσμος έκραζε ως Ανά το Ιώταβη Ευλογημένος ο ερχόμενος εν ονόματι Κυρίου».

Έτσι είναι τα ανθρώπινα, όλα είναι τρεπτά και αλλοιωτά.

Σήμερα λέμε το ως Ανά, αύριο το Σταυροθήτω

Σήμερα επαινούμε έναν άνθρωπο και αύριο τον κατηγορούμε. Ας προχωρήσουμε στην ευλογημένη ταπείνωση του Χριστού.

του Χριστού.

Ζώστηκε το λέντιο και άρχισε να πλένει τα πόδια των μαθητών του, μα έπλυνε και τα πόδια του προδότου του. Δεν τον σιχάθηκε. Ήξερε πως θα τον προδώσει. Δεν μπορούσε να τον σταματήσει; Βεβαίως.

Τι, αδυνατεί ο Θεός; Κι όμως τον αφήνει ελεύθερο στην προαίρεση και στη θέλησή του.

«Εκείνο που έχεις να κάνεις», του λέγει στο Μυστικό Δείπνο, «κάν’ το το γρηγορότερο». Και υπομένει όλη αυτή την αδικία. Η υπομονή στην αδικία, στη συκοφαντία, στις ύβρεις και σε κάθε κακό φανερώνει ταπείνωση.

Βλέπουμε τον Θεό να σκύβει τόσο χαμηλά και να μας λέγει ότι ό,τι βλέπετε που κάνω εγώ, αυτό να κάνετε κι εσείς. Αν εγώ ταπεινώθηκα και ταπεινώνομαι και πλένω τα πόδια σας, αυτό κάνετε κι εσείς. Το να πλένουμε τα πόδια είναι πάρα πολύ τυπικό, αλλά έχει το πράγμα πνευματική σημασία.

Κάποιος μας βρίζει, μας συκοφαντεί, μας κατηγορεί, είτε αληθινά, δηλαδή είτε φταίμε και μας κατηγορεί, είτε είμεθα εντάξει και άδικα μας κατηγορεί. Όταν αυτόν τον άνθρωπο τον υπομένουμε, τον ανεχόμεθα, τον συγχωρούμε, είναι σαν να τον πλένουμε. Δηλαδή δεν τον λερώνουμε, τον καθαρίζουμε με το ότι δεν ανυπομονούμε στην πράξη του αυτή.

Και όταν την όλη αυτή κατάσταση, την άσχημη, δεν τη φημολογούμε, δεν την πάμε παραέξω, δεν τη λέμε στους άλλους,

αλλά αντιστρόφως μιλούμε καλά, τότε πραγματικά κάνουμε αυτό που μας διατάσσει ο Χριστός μας.

Ο Θεός

Υπομένει όλων των ανθρώπων τα σφάλματα. Σαν Θεός τα βλέπει όλα ξεκάθαρα. Τίποτε δεν είναι απόκρυφο ή μάλλον κρυμμένο από τα μάτια Του και από την επίγνωσή Του. Τα πάντα είναι γυμνά και τετραχηλισμένα στα μάτια Του. Όλα τα βλέπει, όλα τα ζυγίζει, όλα τα έχει γραμμένα και όλα θα τα κρίνει.

Λίγοι είναι εκείνοι.

Εκείνοι οι οποίοι δεν τηρούν τις εντολές Του. Ο περισσότερος κόσμος παραβαίνει το θέλημά Του, Τον πικραίνει αφάνταστα, ποδοπατεί κάθε ιερό και όσιο. Όλα τα βλέπει και συνεχώς υπομένει. Αυτή η υπομονή, αυτή η μακροθυμία, το ότι δεν καταστρέφει τον κόσμο, φανερώνει.

Αν είμασταν εμείς Θεός, με την εμπάθεια που έχουμε, μύριοι οι κόσμοι θα ήταν καταστραμμένοι, διότι από την οργή και τον θυμό μας τίποτε δεν θα είχε μείνει μέχρι σήμερα όρθιο. Τα πάντα θα είχαν σβήσει, αλλά επειδή ο Θεός είναι Αυτός που είναι, ο Χαριτωμένος διά της ταπεινώσεώς Του, ακόμη βρισκόμεθα, ακόμα ανεχόμεθα από το Θείο Του Πρόσωπο, ακόμη μας περιμένει, ακόμη μας επιμελείται, συνεχώς μας φροντίζει για να σωθούμε.

Όταν πρόκειτο να σταυρωθεί και να αναχωρήσει ανθρωπίνως από τη γη προς τον ουρανό, επιθυμία επιθύμησε να φάγει με τους μαθητάς Του και έκαμε το Μυστικό Δείπνο και παρέδωσε το μυστήριο της Θείας Ευχαριστίας.

Βασίλισσα!

Εαν μη φαγητε την σαρκα του υιου του ανθρωπου και πιητε αυτου το αιμα, ουκ εχετε ζωην εν εαυτοις.

Επειδή ο Χριστός μας μάς έφευγε και έπρεπε να μας αφήσει δυνατότητες συντηρήσεως για να είμεθα ενωμένοι μαζί Του, εν μυστηρίω μάς παρέδωσε τη Θεία Ευχαριστία, ώστε να κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα Του, για να μένουμε πάντα μαζί Του.

Έφτασε στο σημείο να μας δώσει τον Εαυτόν Του για τροφή πνευματική, για να αγιαζόμεθα, να μη μας πάρει η αμαρτία και ο κατήφορος, να γινόμαστε ένα με τον Χριστό διά της Θείας Μεταλήψεως.

Τόση είναι η ταπείνωσή Του, να φτάσει στο σημείο να μας δίνει την Αγία Σάρκα Του και το Πανάγιον Αίμα Του για να είμεθα ενωμένοι μαζί Του, ώστε ο διάβολος να μη μας βρει χωριστά και να μας κερδίσει.

Η οφειλή μας είναι πολύ μεγάλη γι' αυτή τη μεγάλη θυσία Του, αλλά εμείς δεν είμεθα φωτισμένοι άνθρωποι.

Όλα τα λησμονούμε, τα ξεχνούμε και αφήνουμε τον παλαιό άνθρωπο να ζει μέσα μας, να εκδηλώνεται και έξω και έτσι συνεχώς να παθαίνουμε πτώσεις και να καταρρέουμε πνευματικώς και να μην μπορούμε να σταθούμε από τη μεγάλη μας ακαταστασία.

Στη Μεγάλη Εβδομάδα, στα σεπτά Πάθη του Χριστού μας, ας βιαστούμε, ας συμπορευθούμε, ας συσταυρωθούμε, ας Τον ακολουθήσουμε σε όλη αυτή την πορεία των Παθών Του και ας γίνουμε κοινωνοί ψυχικά σε όλα τα πάθη Του και έτσι να νιώσουμε τον πλούτο της αγάπης Του και να διδαχθούμε μέσα μας θεολογικά την ταπείνωσή Του.

Να Τον παρακαλέσουμε να μας δώσει τη δυνατότητα να ταπεινώσουμε και εμείς τον εαυτό μας. Να Τον μοιάσουμε στην ταπείνωση. Αν Τον μοιάσουμε εδώ, δεν μας χρειάζεται τίποτε άλλο. Όλα τα καλά ξεκινούν από την ταπείνωση και όλα τα κακά από την υπερηφάνεια.

Ο Εωσφόρος υπερηφανεύτηκε και έγινε διάβολος.

Ο Χριστός μας ταπεινώθηκε και ανύψωσε τον άνθρωπο.

Και ο Αδάμ το αυτό ολίσθημα έπαθε, όπως και ο Εωσφόρος.

Γι' αυτό ο μοναδικός δρόμος επιστροφής είναι η ταπείνωση. Ας ταπεινώσουμε τον εαυτό μας, ας λογιστούμε ότι είμεθα πηλός. Τι ταπεινότερον του πηλού και του χώματος;

Γι' αυτό ας αναγνωρίσουμε τη φύση μας. Και ας δούμε ότι ένας Θεός ταπεινώθηκε και ότι εμείς δεν μπορούμε να ταπεινώσουμε το φρόνημά μας. Δεν Τον έχουμε ομοιάσει σε αυτό το σημείο, το τόσο σπουδαίο αλλά και το τόσο ένδοξο.

Όσο κανείς ταπεινώνεται, τόσον και υψώνεται.

Όσο φεύγουμε τη δόξα, τόσο η δόξα μας ακολουθεί. Ας προσευχηθούμε, ας Τον ικετεύσουμε, τον Χριστό μας, ιδιαίτερα αυτές τις ημέρες, να μας χαρίσει το χάρισμα της ταπεινότητας. Είναι χάρις, είναι μεγάλη επιτυχία η ταπεινότητα. Και αν θες να δεις, ή στον εαυτό σου ή στους άλλους, αν έχεις προκοπή και αν έχουν προκοπή οι άλλοι άνθρωποι, θα το δούμε από την ταπείνωση. Όταν δεν υπάρχει ταπείνωση, δεν υπάρχει προκοπή πνευματική.

Δημοτική.